Een voormalige leidinggevende van het Noord-Koreaanse regime, die vijf jaar geleden het land ontvluchtte, heeft een interview gegeven aan het Japanse dagblad Mainichi Shimbun. Hij onthult hoe Kim Jong-un, ondanks zijn ogenschijnlijk onwrikbare positie, een zwakke machtsbasis heeft. Om zijn greep op de bevolking te versterken deelt hij meedogenloos doodvonnissen uit.
Kim Jong-un regeert nu al ruim twaalf jaar in Noord-Korea. Hij zet zijn programma voor ballistische raketten en kernwapens koste wat kost voort, ondanks de economische problemen en de zware internationale sancties waarmee het land te maken heeft. Tegen deze achtergrond gaf een voormalige leidinggevende van de Regionale Veiligheidsmacht, die rond 2019 naar Zuid-Korea vluchtte [we zullen hem Choe noemen], een exclusief interview aan Mainichi Shimbun tijdens een bijeenkomst in Seoul, eind februari. Zijn verslag van de mensenrechtensituatie in Noord-Korea in de afgelopen jaren is van onschatbare waarde.
De man, die in de veertig is, doet een boekje open over een regime dat op zijn hoede is in het licht van groeiende publieke onvrede en sociale onrust. Een regime dat het toezicht probeert aan te scherpen door het aantal functionarissen dat het gedrag van burgers moet monitoren aanzienlijk te verhogen, en dat regelmatig zijn toevlucht neemt tot de doodstraf, zowel in het openbaar als achter gesloten deuren. Het is uitzonderlijk dat een overgelopen leidinggevende met zo’n staat van dienst bereid is vragen van buitenlandse media te beantwoorden, te meer daar hij het land nog niet zo lang geleden heeft verlaten.
‘Het aantal openbare executies voor kleine vergrijpen neemt toe. Meestal wordt daartoe besloten tijdens vergaderingen, in plaats van in de rechtbank,’ vertelt Choe. Vroeger gold de doodstraf alleen voor moord en andere ernstige misdrijven. Nu wordt de straf veel breder toegepast, op basis van ‘decreten’ die op straat zijn opgehangen.
Doodvonnis
In Noord-Korea is bijvoorbeeld de diefstal van telefoonkabels, waarvan het koper op de zwarte markt wordt verkocht, een plaag geworden die de telecommunicatie-infrastructuur ernstige schade toebrengt. Om dit in te dammen waarschuwen de autoriteiten van het land regelmatig met de boodschap ‘Diefstal van telefoonkabels wordt zwaar bestraft’. Volgens het Noord-Koreaanse wetboek van strafrecht is diefstal een overtreding waarop gevangenisstraf staat, maar volgens de decreten, die worden beschouwd als ‘buitengewone wetten’, kan er ook de doodstraf op staan.
‘Ook op diefstal en het slachten van vee staat de doodstraf, vanwege het negatieve effect op de landbouwsector,’ vervolgt Choe. Toen hij nog in Noord-Korea woonde, werden er elke week wel een of twee doodvonnissen voltrokken op basis van de decreten.
Bovendien worden deze doodvonnissen niet langer alleen op regeringsniveau uitgesproken. Sinds een jaar of tien bepalen de veiligheidscomités die in elke provincie zijn opgericht rond de regionale secretaris van de Koreaanse Arbeiderspartij (de enige partij), de hoogste provinciale autoriteit, de straffen die in hun rechtsgebied worden toegepast, waaronder de doodstraf.
Volgens Choe is voor Kim Jong-un, wiens machtsbasis in werkelijkheid niet erg solide is, een sterk gevoel van onveiligheid een van de redenen waarom hij het regime verscherpt. In tegenstelling tot zijn vader, Kim Jong-il (1942-2011), die ongeveer dertig jaar de tijd had om zich voor te bereiden op zijn functie aan het hoofd van het land, heeft de huidige secretaris-generaal van de Koreaanse Arbeiderspartij niet genoeg tijd gehad om een betrouwbare entourage op te bouwen.
Het feit dat zijn moeder, Ko Yong-hui, geboren is in Osaka [Japan] uit Zuid-Koreaanse ouders, lijkt een ‘vlek op zijn legitimiteit’ in de ogen van de stafleden en het volk, denkt Choe. ‘De bevolking is zich daar goed van bewust. Sommige mensen zeggen zelfs dat Kim Jong-un tot de “Fuji-lijn” behoort (in tegenstelling tot de “Paektu-lijn”, de bijnaam voor de erfelijke machtsoverdracht sinds Kim Il-sung [de grootvader van Kim Jong-un, 1912-1994]).’
Toen Kim Jong-un na de dood van zijn vader de teugels overnam, toonde hij zich bereid om actief economische hervormingen door te voeren, wat verwachtingen wekte bij de bevolking. Maar die hoop werd de bodem ingeslagen toen het toezicht en de controle werden opgevoerd.
‘Het aantal informanten van de veiligheidsdiensten die in de bevolking zijn geïnfiltreerd, is verdubbeld’
‘Het aantal informanten van de veiligheidsdiensten die in de bevolking zijn geïnfiltreerd, is verdubbeld,’ zegt Choe, ‘en in plaats van twee keer per maand moeten ze nu een keer per week een rapport schrijven. Er zijn ook meer veiligheidsfunctionarissen die bewoond gebied in de gaten moeten houden.’ Mensen die kritiek hebben op het regime of informatie proberen uit te wisselen met de VS, Japan of Zuid-Korea, worden extra streng in de gaten gehouden.
Wie door de geheime politie is gearresteerd wegens een ‘politiek misdrijf’, na een tip van informanten, wordt vaak achter gesloten deuren geëxecuteerd, uit angst dat de aanklacht, kritiek op het regime bijvoorbeeld, na bekendmaking tot navolging zou kunnen leiden. Soms sterven ‘politieke misdadigers’ van de honger, verstoken van voedsel en water.
Choe benadrukt dat het belangrijk is de internationale gemeenschap te wijzen op de mensenrechten in Noord-Korea. ‘In het verleden heeft het regime bijvoorbeeld na internationale kritiek de behandeling van Noord-Koreaanse overlopers aangepast.’ Door bewustzijn te creëren bij mondiale instellingen zoals de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties en het Internationaal Strafhof (ICC) hoopt Choe ‘een einde te kunnen maken aan willekeurige executies’.
In januari kondigde Kim Jong-un aan dat ‘de begrippen “hereniging”, “verzoening” en “homogeniteit” [van het Koreaanse volk] volledig uit de nationale geschiedenis zouden worden geschrapt’. Hiermee liet hij de doelstelling van vreedzame hereniging met Zuid-Korea, die hij eerder nog had gesteund, volledig varen. Waarom is hij plotseling afgestapt van een fundamenteel beleid dat sinds de tijd van de eerste opperste leider, Kim Il-sung, standaard werd gevoerd? En hoe reageren de Noord-Koreanen hierop? ‘Het feit dat iets wat hun tot nu toe altijd is geleerd op deze manier wordt afgezworen, moet als een grote schok zijn gekomen,’ zegt Choe.
De campagne om verwijzingen naar de hereniging te verwijderen vordert met rasse schreden. De Boog van de Hereniging in Pyongyang is afgebroken en uit het volkslied is de zinsnede ‘3000 li’ [een li is een meeteenheid van ongeveer 500 meter] geschrapt, die verwees naar de lengte van het Koreaanse schiereiland. ‘Verwijzingen naar de hereniging zijn er overal,’ zegt Choe, ‘dus dit betekent dat veel van de geschriften van Kim Il-sung en Kim Jong-il, evenals liederen en documentaires die bedoeld waren om de bevolking op te voeden, gedoemd zijn te verdwijnen. Dat is nogal een ommekeer.’
Hereniging
‘Hereniging was een hoog gegrepen doel,’ aldus Choe, ‘maar iedereen in Noord-Korea weet dat onze twee volken dezelfde taal en cultuur delen, en ik denk niet dat een enkel woord van de hoogste leider dat zal veranderen. Deze ideologische ommezwaai zal waarschijnlijk wantrouwen en onvrede opwekken onder de bevolking.’
In 1960, en later ook in 1980, stelde Kim Il-sung een plan voor om de twee Korea’s te herenigen onder een federaal systeem. In 2000 ontmoette Kim Jong-il de Zuid-Koreaanse president Kim Dae-jung voor de ondertekening van een gezamenlijke verklaring, waarin ook de doelstelling van hereniging van Noord en Zuid op basis van een ‘voorstel voor een federaal systeem’ was opgenomen.
Zuid-Koreaanse en Japanse experts op het gebied van Noord-Korea en mensen die het regime van binnenuit kennen, hebben mogelijke verklaringen geuit voor de plotselinge ommezwaai van Kim Jong-un. Sommigen denken dat de leider, na twaalf jaar aan de macht te zijn geweest, zich probeert te bevrijden van de politieke ideologie en principes van zijn grootvader en vader, om zijn eigen ideeën op te leggen. Volgens Choe is dat al enkele jaren aan de gang.
In 2019 bekritiseerde Kim Jong-un het toeristische project rond de berg Kumgangsan, dat een symbool was voor de economische samenwerking tussen Noord en Zuid onder leiding van zijn vader Kim Jong-il. ‘Mijn voorganger heeft een grote fout gemaakt door zich aan anderen (Zuid-Korea) te onderwerpen toen het land zwak was,’ zei hij. Ook is bekend dat de portretten van Kim Il-sung en Kim Jong-il in 2021 zijn verwijderd uit de congreszaal van de Koreaanse Arbeiderspartij.
Volgens Choe hebben veel Noord-Koreanen heimwee naar de tijd van Kim Il-sung. Rond 1980 profiteerde het land van een voedseldistributiesysteem en economische steun van de Sovjet-Unie. De mensen zouden het niet op prijs stellen dat hun huidige leider kwaadspreekt over zijn voorgangers, aldus Choe.
‘De volledige breuk met Zuid-Korea is begrijpelijk omdat het regime het land ziet als een bron van “culturele vervuiling”’
Andere waarnemers koppelen de koerswijziging van Kim Jong-un aan het mislukken van zijn ‘diplomatieke offensieven’. De reeks topontmoetingen met de VS en Zuid-Korea van enkele jaren geleden leverden niet de verhoopte resultaten op, waaronder de opheffing van economische sancties. Volgens een Noord-Koreaanse bron was de tegenslag voor Kim Jong-un op de Koreaanse top in 2018 een zware klap voor zijn gezag en legitimiteit. Om de impasse te doorbreken zou de Noord-Koreaanse leider zich gedwongen zien om strenge maatregelen te nemen tegen het buurland. Volgens sommigen ligt de totale afwijzing van een vreedzame hereniging in het verlengde hiervan.
Andere waarnemers wijzen op het mislukken van recentere maatregelen om de invloed van de Zuid-Koreaanse cultuur in te perken. Noch de grensblokkade, die ongeveer drie jaar werd gehandhaafd onder het mom van het indammen van de coronapandemie, noch de eind 2020 aangenomen wet op de uitsluiting van de cultuur van reactionair gedachtengoed – die onder meer het contact met de Zuid-Koreaanse cultuur streng bestraft – hebben weten te voorkomen dat Zuid-Koreaanse series en muziek de Noord-Koreaanse bevolking bereiken. Ook dit heeft, naar wordt aangenomen, de wrok van Kim Jong-un jegens Seoul aangewakkerd.
‘De volledige breuk met Zuid-Korea is begrijpelijk omdat het regime het land ziet als een bron van “culturele vervuiling”,’ concludeert Choe. ‘Maar de breuk is ook bedoeld om intern de eigen macht te versterken.’
