De Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) hebben een reeks nederlagen geleden tegen regeringstroepen, maar dat hoeft niet enkel nadelig te zijn voor de Syrische Koerden.
De ondergang van Rojava lijkt een kwestie van tijd. Dit project, ooit bedoeld om los van het Assad-regime en de Islamitische Staat (IS) een egalitaire samenleving in het noordoosten van Syrië te creëren, leek steeds meer te verworden tot een autoritair stelsel waarin de Koerden de lakens uitdelen. Nu dreigt het een groot deel van zijn territorium kwijt te raken. Eerder hadden regerings troepen al twee enclaves van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) – een coalitie van milities en feitelijk het leger van Rojava – in de stad Aleppo veroverd. Inmiddels zijn grote delen van het grondgebied in het noordoosten van Syrië, inclusief een olieveld, haast zonder slag of stoot verloren gegaan. Nu de overwegend Arabische en olierijke plaatsen Raqqa en Deir ez-Zor volledig in handen zijn gevallen van de regering, zijn de SDF enkel nog de baas in kleine stukjes voornamelijk Koerdische gebieden. En dan nog alleen dankzij een staakt-het-vuren.
Het kan verkeren. Zeven jaar geleden waren de SDF nog de belangrijkste bondgenoten van de Amerikanen in de strijd tegen IS. De Amerikaanse militaire en materiële steun stelde de Koerden in staat de controle over het noordoosten van Syrië te behouden. Ondanks de noodkreten van Koerdische activisten die een ‘genocide’ door regeringstroepen en ‘verraad’ door het Westen vreesden, kondigde Tom Barrack, de speciale gezant van de VS voor Syrië, aan dat de rol van de SDF als anti-IS-partner in Syrië ‘grotendeels was beëindigd’, nu Damascus zich had aangesloten bij de zogeheten Global Coalition Against Daesh [Daesh is een andere naam voor IS].
Zeven jaar geleden waren de SDF nog de belangrijkste bondgenoten van de Amerikanen in de strijd tegen IS
President Trump leek de samenwerking officieel op te zeggen door zijn steun aan de Syrische president Ahmed al-Sharaa andermaal te bevestigen. Hij deed dat uitgerekend op het moment dat regeringstroepen Hasakah, een belangrijke stad in Noordoost Syrië, omsingelden. ‘De president van Syrië werkt heel, heel hard – het is een sterke man, een harde; hij heeft een behoorlijk ruig cv, maar een koorknaap gaat daar de klus niet klaren,’ aldus Trump.
De VS hadden de SDF een uitweg uit de crisis geboden aan de hand van een integratieovereenkomst tussen SDF-leider Mazloum Abdi en Al-Sharaa, die aanvankelijk werd vast gesteld in maart 2025 en eind januari in Damascus werd herzien. Abdi’s wens dat andere SDF-leiders zich ook over het akkoord zouden buigen, leek grote ergernis te wekken bij Syrische functionarissen, vanwege de maandenlange vertraging in de uitvoering van een en ander.
Nederlaag
Het SDF-leiderschap mag worden verweten niet te hebben begrepen dat de betrekkingen tussen de VS en de SDF een wezenlijk ander karakter hadden gekregen na Al-Sharaa’s bezoek aan Washington in november 2025.
Damascus werd toen officieel de belangrijkste partner van het Pentagon in de strijd tegen IS in Syrië. ‘Het hing al een paar maanden in de lucht, maar de SDF wilde het niet zien, overspeelden hun hand of overschatten wat ze hadden gehoord van een paar bronnen in Washington,’ aldus Dareen Khalifa van de denktank International Crisis Group. ‘Ze ontvingen steunbetuigingen die de indruk wekten dat de VS krachtiger voor hen zouden opkomen dan het Witte Huis daadwerkelijk van plan was.’
De alliantie tussen SDF en Arabieren is altijd een verstandshuwelijk geweest
Khalifa is helemaal niet verbaasd over de nederlaag van de SDF in gebieden waar Arabieren de meerderheid vormen. De alliantie tussen de SDF en de Arabieren is altijd een verstandshuwelijk geweest. ‘Er was een gemeenschappelijke vijand: het Assad-regime. Zelfs met al hun problemen en tekortkomingen gedroegen de SDF zich fatsoenlijker tegenover de bevolking dan het bewind van Assad.’
Nu Al-Sharaa bij de Syriërs te boek staat als de man die hen bevrijdde van het autoritaire Assad-regime, heeft de losse coalitie tussen vooraanstaande SDF’ers en Arabische stammen aan belang ingeboet. Na het succesvolle offensief van het Syrische leger tegen de SDF in de provincie Aleppo begonnen delen van deze met de SDF sympathiserende stammenconfederatie zich af te scheiden en over te lopen naar de centrale regering. Dat deed bijvoorbeeld de Shammar-clan, met als resultaat dat de belangrijkste grensovergang tussen Koerdisch gebied in Syrië en in Irak in andere handen viel.
‘Mensen willen een centrale staat,’ aldus Khalifa. ‘En ze hebben het gevoel dat de Koerden zichzelf voorop stellen in hun bestuur en veiligheidsbeleid. Zelf heb ik niet de indruk dat het per se om Koerdische dominantie gaat. Het is eerder een kwestie van partijdominantie; loyaliteit aan de partij en lidmaatschap van de partij zijn het belangrijkst, en dat is begrijpelijk. Het draait om vertrouwen, de machthebbers in Damascus gedragen zich niet heel anders.’
Langs de weg naar Raqqa staan talrijke geruïneerde overblijfselen van hoogmoedige, mislukte ideologische projecten in het noordoosten van Syrië: muren van verlaten gebouwen die in de loop der jaren zijn opgesierd met spandoeken en slogans door strijders van het Assad-regime, door Iraanse milities of door IS, en nu door de SDF. Na verloop van tijd zal dit alles door de uiteindelijke winnaars van de vijftien jarige oorlog worden overtrokken met de kleuren van de nieuwe Syrische vlag.
Grensovergang
De opgehoogde zanderige bermen die dienden als kunstmatige grens tussen SDF- en regeringsgebied worden waarschijnlijk platgewalst, terwijl een reusachtig SDF-checkpoint aan de rand van Raqqa – dat meer doet denken aan een grensovergang tussen twee soevereine naties dan aan een paramilitaire wegversperring – waarschijnlijk ook wordt ontmanteld; dit alles in naam van de Syrische hereniging.
De strijd tegen jihadistische elementen heeft overheid en leger een schat aan ervaring in inlichtingenwerk opgeleverd. Dit betekent dat de namen van IS-verdachten en buitenlandse strijders bekend zijn bij de door de VS geleide coalitie. President Al Sharaa heeft daarom het groene licht gekregen om het land te verenigen, indien nodig met geweld. Dit houdt in dat de SDF overbodig is geworden, stelt Ayman Abdel Nour, een Syrisch politiek adviseur.
Washington steunt de partij die het best de Amerikaanse belangen dient
‘Syrië heeft voldaan aan alle voorwaarden die Trump stelde voor aansluiting bij de coalitie tegen IS. Washington steunt de partij die het best de Amerikaanse belangen dient. En wat nu zwaar weegt: steun aan iemand die heel Syrië kan verenigen en vertegenwoordigen,’ aldus Abdel Nour. ‘President Trump wil zich met één man onderhouden. Hij wil niet (de druzische sjeik) Hikmat al-Hijri of (de alawitische sjeik) Ghazal al-Ghazal of Mazloum Abdi ontvangen en dan van hen horen dat zij niet heel Syrië vertegenwoordigen.’
Contracten
Regeringscontrole over het noordoosten van het land heeft niet alleen een veiligheidsaspect. De regering krijgt nu ook de beschikking over olie- en gasreserves. Er zijn al contracten gesloten met Amerikaanse bedrijven voor onshore- en offshore-exploitatie. Dat wordt wel een zaak van de lange termijn, want de gehavende installaties zullen eerst moeten worden hersteld. ‘Tijdens de acht tot negen jaar SDF-bestuur in het noordoosten van Syrië is er geen enkele ontwikkeling in de infrastructuur geweest. Dit is iets wat de VS op zich willen nemen,’ aldus Abdel Nour.
Overigens zijn de gebieden waaruit de SDF zich inmiddels hebben teruggetrokken voor 95 procent Arabisch; er zijn geen Koerden in Raqqa en Deir ez-Zor, zegt Abdel Nour. En Hasakah zou volgens hem binnen een uur zijn gevallen als de Amerikanen pre sident Al-Sharaa niet hadden gebeld om hem te ver tellen dat hij moest stoppen. De SDF heersen nu alleen nog in gebieden waar veel Koerden wonen.
Hier geniet de groep meer legitimiteit onder de lokale bevolking, wat een vreedzame oplossing van de crisis waarschijnlijker maakt, waarbij figuren als Abdi een belangrijke positie in de Syrische regering of het leger zouden kunnen worden toebedeeld.
Hoop op een betere toekomst is essentieel om het extremisme in te dammen
Uiteindelijk hebben beide partijen er belang bij om veiligheid te creëren in de oostelijke regio’s en een begin te maken met de ontwikkeling van de olie infrastructuur. Dat is iets waar alle Syriërs, ongeacht etniciteit of religie, van zullen profiteren. Hoop op een betere toekomst is essentieel om het extremisme in te dammen.
‘De regering zal uitvoeren wat ze met de VS is overeengekomen op het gebied van veiligheid. Ze heeft garanties gegeven dat Israël niet wordt aangevallen. Er zullen grote Amerikaanse oliemaatschappijen op het toneel verschijnen,’ zegt Abdel Nour. ‘Dit betekent dat het land inkomsten uit olie en gas zal genereren, dat ambtenaren hogere salarissen krijgen en dat olie en producten als diesel en benzine goedkoper worden. Dat geldt misschien ook voor elektriciteit, waardoor mensen zich minder zorgen zullen hoeven maken over hoge energiekosten en de industrie weer zal kunnen opbloeien.’
