Zoran Milanović, door Politico omschreven als een ‘pro-Moskou kandidaat’, is met ruime cijfers herkozen als president van Kroatië. Hij won de tweede verkiezingsronde met 74,7 procent van de stemmen, ruim voor zijn tegenstander Dragan Primorac, de kandidaat van de de centrumrechtse regeringspartij HDZ [Kroatische Democratische Unie], die slechts 25 procent van de stemmen kreeg.
Politico wijst erop dat de sociaaldemocraat in de eerste ronde op 29 december al heel dicht bij de overwinning was gekomen (49,1 procent). De site geeft ook aan dat Milanović, die een positie zonder echte macht bekleedt, nog steeds de populairste politicus van het land is. Premier Andrej Plenković bevindt zich in een netelige positie sinds november, toen een corruptieschandaal rond zijn politieke partij aan het licht kwam.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Milanović, die van december 2011 tot januari 2016 premier van Kroatië was, nam in 2020 het presidentschap over met steun van de SDP [Sociaaldemocratische Partij]. Zijn belangrijkste rivaal noemde hem eens ‘een pro-Russische marionet’. Hij heeft de invasie van Rusland in Oekraïne veroordeeld, maar ook de militaire steun van het Westen aan Kyiv bekritiseerd. Hij wordt soms vergeleken met Donald Trump vanwege de strijdlustige manier waarop hij met politieke tegenstanders debatten voert, aldus Al Jazeera.
De HDZ-partij wachten echter taaie onderhandelingen
De Kroatische HDZ-partij heeft de meeste zetels gewonnen bij de parlementsverkiezingen in het land, zo meldt Politico op basis van officiële resultaten, maar staat voor de moeilijke taak om een meerderheid in het parlement veilig te stellen en een regeringscoalitie te vormen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Kroatische Democratische Unie (HDZ) van premier Andrej Plenkovic won 60 zetels in het 151 leden tellende parlement. Bij de vorige verkiezingen van 2020 behaalde de huidige regeringspartij 66 zetels. Een centrumlinkse coalitie, geleid door de Sociaal-Democraten (SDP), won er 42. De rechtse Homeland Movement werd derde met 14 zetels.
De verkiezingen van woensdag werden gezien als een populariteitstest voor premier Plenkovic en zijn conservatieve HDZ-partij, die de politiek domineert sinds Kroatië in 1991 onafhankelijk werd van het afbrokkelende Joegoslavië. Kiezers lijken de partij echter te hebben afgestraft op de hoge inflatie en de corruptieschandalen in het land.
In Servië, Kroatië, Bosnië en Herzegovina en Slovenië pikken vrouwen het niet langer hoe rivieren en bossen in hun regio worden vervuild. Een strijdbare generatie komt nu in opstand tegen de milieuverontreiniging en klimaatverandering.
Dappere vrouwen uit het Bosnische Kruščica hebben meer dan vijfhonderd dagen gewaakt bij de rivier om de bouw van miniwaterkrachtcentrales tegen te gaan. Ook in Kraljevo (Servië) strijden vrouwen voor het behoud van hun rivieren. In Kroatië werpen ze zich op voor het behoud van het milieu en de publieke ruimte tegen de exploitatie door onder andere de toeristische sector.
De vrouwen in Kruščica hadden met de mannen geruild die normaal gesproken nachtdiensten voor hun rekening namen, omdat ze verwachtten dat de politie hen niet zou aanvallen. Rond vijf uur ’s ochtends arriveerde er een speciale eenheid. ‘Ze zeiden dat we opzij moesten gaan en als we dat niet deden, ze het bevel hadden ons in het water te gooien. Een paar minuten later begonnen ze met hun schilden op ons in te slaan. Op onze armen, benen… Vreselijk. Overal gekerm, gegil,’ vertelt Amela Zukan.
Trauma’s
De trauma’s van die nacht dragen de vrouwen nog altijd met zich mee. Sommigen zijn ziek geworden en dragen hun verwondingen als een ereteken. Maar ze zijn nog even vastberaden. Natuurlijke rijkdommen zijn onze laatste verdedigingslinie, zeggen ook andere vrouwen die in Servië, Kroatië, Bosnië en Herzegovina en Slovenië op de barricades staan voor de natuur.
‘Als de donkerste scenario’s uitkomen, krijgen we te maken met extreme droogte, watertekorten en steeds frequentere overstromingen,’ zegt Zukan, die benadrukt dat de kwetsbaren en gemarginaliseerden, de armen en zieken, mensen in ontwikkelingslanden, meer te lijden hebben onder de klimaatverandering. De bijeenkomsten van bewoners in Kruščica begonnen aanvankelijk spontaan, toen deze tweeduizend zielen tellende gemeenschap lucht kreeg van de plannen voor de bouw van een miniwaterkrachtcentrale.
Ze hebben ons misleid, bestolen, verdeeld, wat al erg genoeg is
Het protest had succes. ‘We hebben heel wat mensen wakker weten te schudden, veel mensen zagen dat we onze rivier met succes hebben verdedigd en zijn onze methode zelf gaan toepassen. Wij strijden vandaag niet alleen maar voor ónze rivier, maar voor alle rivieren in Bosnië en Herzegovina en daarbuiten, in de hele regio,’ zegt Zukan. Dat beaamt ook natuuractivist Bojana Minović uit het Servische Kraljevo, die strijdt voor het behoud van de bergrivieren in haar streek. ‘Ze hebben ons misleid, bestolen, verdeeld, wat al erg genoeg is. Deze waanzin begon al in de oorlog: de sluiting van de fabrieken, het wegvallen van verschillende sociale, maatschappelijke en economische zekerheden. En te midden van dat alles storten ze zich nu ook nog eens op onze natuurlijke rijkdommen,’ zegt ze.
Minović merkt op dat het groot kapitaal tot in alle poriën van de maatschappij is doorgedrongen. Ze omschrijft hoe alles tegenwoordig jong, flitsend en strak moet zijn. De goede oude bergrivieren voldoen niet langer aan de standaarden, ze zijn niet Instagram-waardig. De mensen zwemmen niet meer in de Ibar [een van de rivieren rondom Kraljevo], ‘maar alleen nog in zwembaden, omdat het daar mooier, toegankelijker is.’ Minović vertelt dat er langs de bergrivieren zwembaden worden opgetuigd.
‘En zo’n stomme Ibar, waar opa’s vroeger in hun socialistische onderbroek zwommen, vinden we niks meer aan’
‘Alles moet nieuw, aantrekkelijk, mooi en leuk zijn. We willen dat alles comfortabel en toegankelijk is. ‘En zo’n stomme Ibar, waar opa’s vroeger in hun socialistische onderbroek zwommen, vinden we niks meer aan.’ Het is een vorm van prestige geworden om badhuizen te bezoeken, die inmiddels de helende mineraalwaterbronnen bij Vrnjačka Banja bedreigen. De badhuizen ‘leveren namelijk mooie kiekjes op voor Instagram, net als de zwembaden dat doen: cocktails, muziek, jonge, gezonde en strakke lijven.’
In haar werk wordt Minović ook geconfronteerd met de maatschappelijke kant van de ecologische problemen. Daarbij noemt ze twee belangrijke factoren: naast de schade aan de natuur vindt er ook een verarming van de bevolking plaats. ‘Hier zegt men dat de grond rondom de bergrivieren schraal is. Armer dan arm, onbruikbaar. En dus dalen de grond en het bos in waarde. Daardoor wordt het makkelijker deze natuurlijke hulpbronnen te verkopen,’ zegt ze.
Het gaat hier om economisch achtergestelde regio’s waar de verkoop van stukken bos of welke vorm van natuurlijke hulpbronnen dan ook voor sommige mensen vaak een laatste redmiddel is. ‘Degenen die stukken bos bezaten, kapten die om hun kinderen naar school te kunnen sturen, om voor eten te zorgen, om te overleven, om hun kinderen de mogelijkheid te geven hier weg te gaan,’ zegt Minović.
Pas wanneer een investeerder de aarde helemaal omwoelt en de veiligheid zichtbaar in gevaar komt na een overstroomde weg door een lekkende dijk, of als de forel uit de rivieren verdwijnt, pas dan zien ze de gevolgen in van al die bouwprojecten in en rondom hun bergrivieren. Maar de bewoners zeggen ook dat ze hun huizen moeten verwarmen en dus het bos moeten verkopen om te kunnen leven. Ook Minović ziet de teloorgang van het ecosysteem, de klimaatverandering, de buitengewoon zachte winters, de afnemende neerslag in de steeds warmer wordende zomers.
‘Ik weet echt wel wat winter is, hoe vier jaargetijden eruitzien,’ verzucht ze. Dat klimaatverandering overal is doorgedrongen en niet meer te negeren valt, vindt ook Irena Burba, een klimaatactivist die al zestien jaar bij de Kroatische ngo Groen Istrië werkt en actief deelnam aan talloze sociale en klimaatprotesten, zoals destijds in Lungomare en Plomin. ‘In ons werk merken we dat de aanval op het publieke domein en de publieke ruimte ieder jaar intensiveert,’ zegt ze.
Baai van Lapad
Irena Woelle is een Sloveense designer en activist die actief is op het snijvlak van milieu, maatschappij en cultuur. Ze houdt zich bezig met thema’s als stedelijk tuinieren en urbane imkerijen, maar ze zet zich ook in tegen fracking, glyfosaat, jachttoerisme en de ontgroening van het stadsbeeld. In een van haar projecten, getiteld Ik ben toch niet zo gek om daarheen te gaan, legde ze de link tussen het kapitalisme en het patriarchaat, die volgens haar veel gelijkenissen vertonen en langs dezelfde lijnen opereren.
Brandpunt was de baai van Lapad, geschilderd door de uit Dubrovnik afkomstige schilder Flora Jakšić, die op haar zeventiende, tegen haar wil in, werd uitgehuwelijkt en vervolgens tien jaar in een gewelddadig huwelijk opgesloten zat.
Gedurende haarleven was Flora’s huis een toonaangevend centrum voor schilderkunst in Dubrovnik; ze liet in haar testament opnemen dat Vila Flora aan de baai van Lapad een plek moest worden waar kunstenaars konden exposeren en hun vakanties konden doorbrengen. Van de baai van Lapad is niet veel meerover: een en al beton, kitsch en asfalt. De titel van het project is ontleend aan het antwoord van een jonge moeder aan haar partner, die voorstelde om met hun kind in de snikhete, verbouwde baai van Lapad te gaan zwemmen.
Met haar initiatief om het centrum van Rijeka gezonder en leefbaarder te maken door het Matija Vlačić Flacius-plein om te dopen tot Theeplein, wilde Woelle geneeskrachtige kruiden op het plein laten planten. Daarmee hoopte ze de in vergetelheid geraakte kennis omtrent de helende werking van planten en hun gebruik bij de bestrijding van kwaaltjes nieuw leven in te blazen. ‘Publieke ruimtes worden mateloos ingepikt,’ zegt Woelle. ‘We kunnen niet eens meer een wandeling maken door onze eigen steden, omdat alles is geprivatiseerd; overal zijn cafés en restaurants die er in feite alleen maar zijn voor toeristen.’
Ook Burba benadrukt de desastreuze gevolgen van het leunen op toerisme. ‘De stranden worden op illegale wijze opgespoten en de kust wordt almaar verder ingelijfd. Hotelketens en campings dijen almaar uit. Er blijft steeds minder ruimte over voor de inwoners. Er zijn wel een miljoen winkelcentra,’ zegt ze.
‘De leefbaarheid is bij ons flink verslechterd door het grenzeloze toerisme’
De publieke ruimte raakt in het gedrang. ‘De leefbaarheid is bij ons flink verslechterd door het grenzeloze toerisme,’ zegt Burba. ‘In de zomer staan er ellenlange files, waardoor je amper toegang hebt tot bepaalde diensten, zoals de eerste hulp. We hebben een enorm afvalprobleem, de hoeveelheid afval die wordt geproduceerd kunnen we simpelweg niet op een adequate manier verwerken.’ ‘Mensen zijn vaak pas bereid te reageren als er een probleem in hun achtertuin ontstaat, maar we zagen dat er in het geval van Lungomare ook veel mensen in opstand kwamen vanwege de emotionele binding met het gebied,’ zegt Burba.
Ze zagen in dat er al zoveel is gecommercialiseerd, dat ze bereid waren te strijden voor dat laatste strookje publieke ruimte. ’Niet veel anders was het in Kruščica. Alle inwoners verdedigden de rivier ‘met hart en ziel’, aldus Zukan. Weer of geen weer. Voor ons was het net alsof we naar ons werk gingen. Iedereen was verplicht zijn eigen dienst te draaien,’ zegt ze. ‘Zonder de inwoners was de rivier allang vernietigd. Nu is het weer een prachtige plek, die alle aandacht dubbel en dwars waard was.’
De op het Kroatische eiland Vis woonachtige Senko Karuza is niet alleen schrijver en dichter, maar ook landbouwer, visser en restauranteigenaar. Hij staat stil bij het lot van de eilandbewoner en de tegenstrijdigheden van overmatig toerisme in de Adriatische Zee.
In zijn laatste dichtbundel, waarvan de titel in vertaling ‘Verdwijnen’ luidt en die bekroond is met de Kroatische poëzieprijs 2023, spreekt Senko Karuza over een man die door elkaar wordt geschud door de rukwinden en de sirocco die het eiland teisteren, een man die gekozen heeft voor een leven ver van de andere mensen, die hij vreselijk mist, een man die ‘droomt van een wereld die niets te maken heeft met die welke hem omringt’ en die gelooft in wat niet bestaat, in de hoop degene te worden die hij altijd heeft willen zijn.
Toch is ‘Verdwijnen’ geen nieuwe ‘Eilandgids’, zoals de titel van een van zijn vorige werken luidt. In deze bundel komt evenveel land voor als zee, is er sprake van vreemde steden en landen, van bekende en onbekende ervaringen, van universele emoties en momenten die niets te maken hebben met het landschap van de Middellandse Zee.
Waarom bent u vanuit Zagreb teruggekomen naar Vis, dat zo afgelegen is en zo slecht verbonden? Wat brengt een eiland een mens, en waar berooft het hem van?
Ik ben bij toeval teruggekomen, zonder een groot plan. Het was niet omdat ik teleurgesteld was in de stad, en zeker niet omdat ik een bijzondere fascinatie voor het eilandleven zou hebben. Ook nu heb ik af en toe het idee dat ik naar het eiland ben gekomen om vakantie te vieren, een wat langere vakantie, en dat het zo langzamerhand tijd wordt om weer naar huis te gaan. En daarna realiseer ik me dat ik mijn hele leven maar in twee huizen heb gewoond en dat die allebei bij me horen, het een niet meer dan het ander. Wat dat afgelegene en dat gebrek aan verbinding betreft, ik heb de indruk dat het continent slecht verbonden is met mijn eiland en niet andersom. Het vasteland is een wereld die van ons afgezonderd is en ook de mensen op het vasteland hebben ongetwijfeld moeite met hun isolement. Zo bezien is ons op een merkwaardige manier hetzelfde lot beschoren.
In hoeverre is het vredige en solitaire leven op het eiland Vis beïnvloed door corona?
Als ik zou zeggen dat ik in mijn baai en op mijn afgelegen eiland corona niet zo heb beleefd als andere mensen, omdat ik tot een geïsoleerd bestaan ben veroordeeld, dan zou ik liegen alsof het gedrukt stond, waarschijnlijk om te benadrukken hoe anders ik ben. Dat is typerend voor eilandbewoners, omdat ze zich nogal onzichtbaar en ver van alles verwijderd voelen, een pijnlijke gewaarwording die tot illusies en mythevorming leidt.
Verenigde Staten
Zandbank bij springtij
‘De mensen blijven maar komen. Eerst waren we de enigen, nu zijn we met meer dan twintig’, berekent de journalist van de lokale nieuwswebsite SFGate. Op 350 meter van de aanlegsteiger, in de Baai van San Francisco, laat het springtij enkele keren per jaar een smalle zandbank ontstaan. ‘Daar organiseren we dan een feest. We maken een vuur, we drinken wat. Niemand weet precies wat er komen gaat. En als na drie uur duidelijk wordt dat het water stijgt en dat het kortstondige eiland slinkt, gaat iedereen weer op huis aan, met zijn boot of zijn kajak.’
De onzekerheden die met de pandemie gepaard gingen, joegen mij evenveel angst aan als andere mensen. Misschien was mijn angst nog wel groter vanwege het enorme aantal vastelanders dat het eiland overspoelde omdat ze zich, ver van de rest van de wereld, beschermd waanden tegen de ziekte. Daarmee hebben ze de ziekte naar ons overgebracht, maar die zou ons toch wel op de een of andere manier hebben weten te vinden.
Verlaat u uw eiland af en toe? Is het belangrijk om soms weg te gaan, en wanneer en waarom dan?
Gezien de meedogenloze aanslag van het toerisme op ons leven ben ik daarvan de nederige dienaar geworden. Ik heb me voor die boosaardige meester leren buigen en me overgeleverd aan zijn wetten. ’s Zomers is het uitgesloten dat ik het eiland verlaat [Karuza drijft een restaurantje in een baai van Vis]. ’s Winters is het een bijzondere ervaring om op het eiland te leven, omdat je bevangen raakt door een langdurige lethargie. Jongeren kunnen er beter mee omgaan dan wij, zij beklagen zich minder en verlaten het eiland in de winter. Momenteel is het eiland belangrijker voor mij dan de stad, vooral in de winter, maar ik zou ook niet buiten de stad kunnen. Ik verzin allerlei smoezen en leugentjes om er af en toe een tijdje naartoe te gaan. Ik ben eigenlijk wel blij met deze evenwichtsoefening die de grote leegten in mijn leven vult, waarvoor ik me niet schaam zolang ze maar diep en pijnlijk genoeg zijn en zich moeilijk laten ontkennen.
Hoe ziet het eilandleven er ’s winters uit?
Tijdens de wintermaanden kabbelen de dagen vredig voort, zonder enige ophef. Van buitenaf bezien lijkt alles bijna verlaten. Daarom is het eiland niet voor iedereen geschikt. Voor de meeste mensen is het een gevangenis waar niets gebeurt, zelfs niet op de binnenplaatsen van huizen. Het is alsof de tijd stilstaat, alsof het leven stationair draait, tot rust komt, zodat we oog krijgen voor de dingen om ons heen. Natuurlijk moet je je best doen om een aangename woonomgeving te creëren, het gevaar dat je versombert van verveling ligt voortdurend op de loer, maar de eilandbewoners weten dat goed de kop in te drukken.
Verenigd Koninkrijk
Miljoenen vogels op eiland Looe
‘Aan de reacties van de vogels kun je zien wanneer er een mens aan wal stapt.’ Claire Louis en haar partner John Ros, sinds een jaar of twintig beschermers en enige bewoners van Looe Island, vallen bijna niet op in het decor. Ze hebben zich geheel aangepast aan deze kleine rots, op anderhalve kilometer van Cornwall in Zuidwest-Engeland. Het eiland, lange tijd eigendom van twee teruggetrokken levende zusters, is in 2004 overgedragen aan de plaatselijke milieuorganisatie, met maar één opdracht: dat flora en fauna met rust worden gelaten.
Als baken van verzet tegen de teloorgang van de biodiversiteit, juicht The Guardian, herbergt dit natuurreservaat miljoenen exemplaren, van Europese scholeksters tot boomblauwtjes. ‘We proberen het eiland zodanig te laten gedijen dat elke soort zich ten volle kan ontwikkelen,’ zegt Claire Louis. Het stel, dat zich voedt met de oogst van hun moestuin, flirt met het idee zelfvoorzienend te zijn. ‘Er ontbreekt misschien alleen een pub,’ glimlacht John Ros.
In hoeverre voelt u zich eenzaam op het eiland?
Ik denk dat ik net zo eenzaam ben als wie dan ook op de wereld die zich door eenzaamheid laat opslokken. Eenzaamheid is een kijk op de wereld, een kijk op het leven. Veel mensen willen vandaag de dag hun horizon oneindig ver verbreden, omdat ze denken dat die hen zal beschermen, hen zal behoeden voor de zware last van reflectie, van inspanning, van werk, van creatie, van communicatie, van het spel. Eenzaamheid, of die nu op een eiland of in een stad wordt ervaren, is een gelegenheid die je moet aangrijpen om je nog meer en op een andere manier aan jezelf en aan anderen te wijden, het is een weg waarop iedereen alleen is. Niet iedereen houdt daarvan. Wat mijzelf betreft, mij bevalt eenzaamheid wel.
Het toerisme heeft de eilanden geld opgeleverd, maar het kan niet voorkomen dat ze ontvolken. De mensen verlaten de eilanden. Waarom?
Dat is duidelijk een mondiaal verschijnsel, overal op de wereld worden dorpen verlaten. De sociale netwerken hebben de illusie gecreëerd dat alles binnen handbereik ligt, en de inwoners van dorpen en kleine steden zijn de eersten die in deze val trappen. De eilanden lopen sneller leeg dan ooit in de geschiedenis. Het toppunt van absurditeit is nog wel dat ze worden verlaten op het moment dat ze welvarend worden.
Is het op het eiland belangrijker om te kunnen zwijgen dan om te praten?
In het gedrag van de eilandbewoners zijn tal van ongeschreven wetten verankerd waarop ze ook zelf vaak de vinger niet kunnen leggen. Vrijheid is een goed bewaard geheim op het eiland, en elke ondoordachte openbaring van dat geheim kan tot een tragedie leiden, soms onschuldig, soms ernstig, want we moeten het ons hele leven met ons meedragen als een zichtbaar en openlijk litteken. Vrijheid heeft op een eiland een heel andere dimensie, die voor de meeste mensen ondoorgrondelijk is. Bijna alles is onderworpen aan routine en simpele herhaling, met dit verschil dat het in een sneller tempo gebeurt en dat men eeuwig het idee heeft achter te lopen op de stad. Op het eiland kent iedereen elkaar, de mensen gaan dagelijks met elkaar om, iemand bedriegen is taboe want je kunt ten overstaan van iedereen aan de kaak worden gesteld. Degenen die van buiten komen begrijpen niets van dit ragfijne sociale weefsel en kunnen het niet laten om daarover te oordelen, er de spot mee te drijven of er hun ‘deskundige mening’ over te geven.
Het Caraïbisch gebied
Wie vertelt de geschiedenis van Bonaire?
Op het eerste gezicht is Bonaire een oase van geluk in het Caraïbisch gebied. Reizigers van over de hele wereld komen er de koralen bewonderen en kitesurfers zijn altijd zeker van een constante wind. Van dichterbij bezien blijkt dit kleine eiland zeer gevoelig voor de gevolgen van klimaatverandering en verkeert de infrastructuur in erbarmelijke staat. Bovendien leeft 40 procent van de 22.000 inwoners onder de armoedegrens. De meeste Bonairianen hebben het te druk met de problemen van dit moment om zich met kwesties uit het verleden bezig te houden. Toch zijn de sporen van dit verleden overal aanwezig.
De ontbossing van het eiland komt doordat de Nederlanders, die het eiland in 1636 op de Spanjaarden veroverden, het grondgebied in vijf percelen hebben verdeeld: elke eigenaar begon vervolgens met ontbossing om gewassen te kunnen planten. Bijna iedereen op het eiland spreekt Papiamento, maar Nederlands is de enige officiële taal. De enige geleerden die daar onderzoek naar doen, komen uit het buitenland, want op Bonaire is geen universiteit. En de scholen gebruiken geschiedenisboeken die in Nederland zijn geschreven. De kolonisator bepaalt nog altijd wat de inwoners van Bonaire over zichzelf weten.
Door wetswijzigingen kunnen lokale overheden in Kroatië sinds kort geluidsovertredingen reguleren en bestraffen. De stad Dubrovnik heeft daar snel gebruik van gemaakt: de burgemeester kondigde een reeks maatregelen aan, waaronder het verbod om koffers over de geplaveide straten van de historische oude wijk te rollen. Of ze nou zwaar zijn of niet, toeristen moeten hun koffers oppakken en dragen. Doen ze dat niet, dan riskeren ze een boete van 265 euro, zo meldt The Mayor, een site met nieuws uit de EU.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Ook andere lawaaimakers krijgen beperkingen opgelegd. Zo moeten cafés en restaurants maatregelen treffen om hun buitenterrassen stil te houden en mogen ze maar een beperkt aantal tafels buiten zetten. Ook zij lopen het risico op boetes in geval van overtredingen, en bij herhaling kunnen hun buitenplekken voor een week, een maand of zelfs permanent worden gesloten. De autoriteiten hebben tevens besloten dat het geluidsniveau op straat niet boven een vastgestelde limiet mag komen; die is in de avonduren op 55 decibel gesteld. De limiet is gericht op straatmuzikanten, die hun geluidssystemen zachter moeten zetten; horecagelegenheden moeten hun luidsprekers buiten verwijderen.
Ook het systeem voor leveranties aan de historische binnenstad wordt aangepast. Nu is bezorging nog toegestaan tussen 5.00 en 7.30 uur ’s ochtends en mogen er niet meer dan tien vrachtwagens tegelijk het centrum in. De stad is nu van plan om de bezorging over te nemen, door speciaal voor dit doel elektrische voertuigen aan te schaffen en personeel in te huren. Deze voertuigen en koeriers kunnen er ook voor zorgen dat de bagage van toeristen, die buiten de oude stad kan worden achtergelaten, naar hun accommodatie wordt gebracht. Het stadsbestuur laat daarmee zien niet alleen dingen te verbieden, maar ook bereid te zijn mee te helpen met veranderingen.
Wanneer dit alles zijn beslag krijgt, is nog niet duidelijk. Het is niet waarschijnlijk dat de maatregelen deze zomer al worden ingevoerd.
Kroaten klagen dat sinds de invoering het leven duurder is
Kroatië is sinds dit nieuwe jaar officieel het twintigste euroland in de Europese Unie. Het land was tien jaar geleden al lid geworden van de EU, maar om ook daadwerkelijk de euro in te kunnen voeren, moesten nog verschillende stappen worden gezet, schrijft Euronews. Kroatië is daarnaast ook toegetreden tot de Schengenzone, wat betekent dat de douanecontroles voorbij zijn.
Toch gaat de invoering van de euro in het land niet zonder slag of stoot. Volgens veel Kroaten is het dagelijkse leven in hun land fors duurder geworden sinds de Europese munt gebruikt wordt. Met name in de horeca zouden prijzen fors hoger komen te liggen.
De Kroatische minister van Financiën Davor Filipovic heeft naar aanleiding van de klachten gezegd een onderzoek te willen gaan doen of horecaondernemers de invoering van de euro gebruiken om hun prijzen op te drijven. In Kroatië is het nog twee weken mogelijk om te betalen met de oude munt, daarna moet iedereen met euro’s betalen.
Als het zo doorging zou de Adriatische kust binnen een decennium in een soort Benidorm zijn veranderd, schrijft Jurica Pavičić. Maar corona heeft voorkomen dat het toerisme regelrecht op een catastrofe afstevende. ‘We moeten het virus dankbaar zijn.’
Dossier Op reis
De pandemie heeft het toerisme hard getroffen. De voorheen bloeiende sector was in 2019 nog goed voor 11 procent van het wereldwijde bbp. Het lijkt erop dat nu de vaccinatieprogramma’s op gang komen, vakantiereizen deze zomer weer mogelijk zijn. Maar was er niet jarenlang kritiek op het massatoerisme? Moet dat wel in ere worden hersteld?
Dit artikel verscheen eerder in nummer 181 van 360 Magazine, juni 2020.
Oorlogen en epidemieën richten heel wat aan – niet alleen materieel, ook mentaal. Illusies sneuvelen het eerst. De covid-19-epidemie kostte in Kroatië het leven aan tientallen ouderen, die in bejaardentehuizen en ziekenhuizen aan hun lot werden overgelaten. Maar er was ook een minder voor de hand liggend slachtoffer: de goudkustcultuur die in de eerste twee decennia van de eenentwintigste eeuw rond het Kroatische toerisme was ontstaan.
Tot en met februari leefden we nog in deze ‘the sky is the limit’-cultuur. Op alle onderdelen werden geweldige cijfers genoteerd: het aantal vluchten, bezoeken en overnachtingen, de overnachtingscapaciteit, de inkomsten, de huur- en onroerendgoedprijzen, en dat alles met name in de seizoensgebonden verhuursector. De goudkust trok een breed scala aan gelukszoekers: studenten, pensionado’s, mensen met en zonder baan, de lokale bevolking en seizoenswerkers. Stuk voor stuk staken ze zich in de schulden om appartementen en huizen op te knappen, zodat ze die aan toeristen konden verhuren.
Sommigen zeggen dat covid-19 de beste minister van Toerisme is gebleken
Op een middag, aan de vooravond van Pasen, was ik in de zuilengalerij van het paleis van Diocletianus in Split, een plek die in dit seizoen normaal gesproken zou zijn overspoeld door toeristen, gidsen en figuranten vermomd als Romeinen met plastic zwaarden. Ik had er het rijk alleen. Dat het zo stil was kwam niet omdat winkels en cafés gesloten waren, maar omdat het centrum, waar al jaren een stormachtige opmars van vegan wraps, burgerbars, Ierse pubs en takeaway-woks kon worden waargenomen, zijn functie voor de inwoners van Split had verloren.
We zijn ontwaakt in een post-toeristische wereld. Beter gezegd, in een wereld waarin het toerisme weer zou kunnen worden wat het aanvankelijk was. ‘Always look on the bright side of life’, leert de Monty Python-film Life of Brian ons. Nu we de staat opmaken van nieuwe werklozen, oplopende schulden, onbetaalde maandsalarissen en overbodig geworden seizoenswerkers, zeggen sommigen dat covid-19 de beste minister van Toerisme is gebleken. Als bij goddelijke interventie heeft het virus voorkomen dat het toerisme regelrecht op een catastrofe afstevende. Deskundigen zien in het coronavirus een kans om het Kroatische toerisme te herijken, vooral in Dubrovnik, maar niet alleen daar.
Niet de eerste ramp
Het moet gezegd dat de sector niet voor het eerst door een ramp op zijn kop is gezet. Aan de vooravond van de oorlog in 1990 dreigde het toerisme letterlijk in beton te worden gegoten. Het hoogtepunt van het massatoerisme was bereikt: we waren megahotelcomplexen aan het bouwen, en als het zo doorging zou de Adriatische kust binnen een decennium in een soort Benidorm zijn veranderd. De oorlog maakte een einde aan deze praktijken door een pauze van tien jaar in te lassen, waarin een aantal lessen kon worden geleerd. Monsterprojecten werden afgeblazen, het strand- en parasoltoerisme sneefde.
Door de hipsterrage verschoof de aandacht naar minder bezochte en minder populaire plaatsen, zoals het binnenland van Istrië, het eiland Vis of anders de stad Split. Er kwam een nieuwe vakantieformule, die de laatste jaren echter aan haar eigen succes ten onder dreigde te gaan. Wat in aanzet het karakter had van vriendelijke uitwisselingen met locals, is verworden tot respectloze exploitatie. De ervaring van een ‘gedeeld’ leven met de lokale bevolking heeft geleid tot de vernietiging van historische centra, die in themaparken zijn omgetoverd.
Zeg nee tegen de transformatie van historisch erfgoed tot verhuurcentra!
Nu, na deze bruuske goddelijke interventie, moeten we ons luid en duidelijk uitspreken: geen terugkeer naar dit soort toerisme! Zeg nee tegen de transformatie van historisch erfgoed tot verhuurcentra! Laten we het centrum zijn functie van centrum teruggeven! Wijs niet-duurzame ontwikkeling af! Laten we niet terugkeren naar de oneerlijke concurrentie die echte restaurants wordt aangedaan door kraampjes die hun bestaan te danken hebben aan politiek handjeklap of veteranenverenigingen, en maar honderd dagen per jaar open zijn.
We moeten het virus dankbaar zijn. Voor de tweede keer in dertig jaar is door goddelijke interventie een toeristische apocalyps ontketend om ons van de afgrond te redden en ons in staat te stellen onze menselijke maat te herontdekken. Om de vraatzucht van beleggers te temperen. Om ons af te vragen of het niet verstandiger zou zijn een kamer of appartement te verhuren aan mensen die het nodig hebben en die willen werken, in plaats van op een lege winkel te passen, in afwachting van de toerist.
Nu de zomer nadert, zijn veel landen zich aan het beraden op een manier om zo veel mogelijk toeristen te kunnen verwelkomen. De strategie per land loopt daarbij nogal uiteen.
Europa werkt aan een vaccinatiepaspoort, Mexico stelt zijn stranden wijd open alsof de pandemie nooit heeft bestaan, Turkije rekent op huwelijkstoerisme… Nu vaccinatiecampagnes die over de hele wereld in een stroomversnelling raken, Amerikanen hun vakantie voorbereiden en luchtvaartmaatschappijen hun luchtwassers uit de kast halen, zal het zomerseizoen van 2021 er heel anders uitzien dan dat van 2020, dat grotendeels werd geannuleerd door de pandemie. Maar het zal ook niet zijn zoals het voor corona was.
Europa: het nieuwe paspoort
Het vooruitzicht om de zomervakantie op ‘het oude continent’ door te brengen krijgt voor steeds meer toeristen vorm, met name Amerikanen. De Europese Unie voert tegen juni een ‘digitaal groen certificaat’ in, een soort vaccinatiepaspoort. Op de Amerikaanse zender CBS zinspeelde Emmanuel Macron op een geleidelijke opheffing van de beperkingen aan de grenzen, ondanks de nog steeds zorgwekkende gezondheidstoestand, en riep hij Amerikanen op naar Europa te komen.
Een paar dagen eerder stelde TheWashington Post echter een probleem aan de orde. Nu ‘veel landen ongeduldig wachten op de terugkeer van Amerikaanse toeristen en hun dollars’, schreef het Amerikaanse dagblad, ‘kunnen er nogal verontrustende verschillen tussen reizigers en inwoners optreden’. De introductie van het Europese vaccinatiepaspoort houdt in dat geïmmuniseerde mensen een streepje voor hebben.
Terwijl vaccinatiecampagnes in Europa te maken hebben met ‘vertragingen en beperkingen bij de levering van AstraZeneca’,hebben de Verenigde Staten ongeveer een derde van de bevolking ingeënt – een gang van zaken die bij Europeanen tot grote frustratie zou kunnen leiden.
TheWashington Post verwijst naar de situatie in Spanje afgelopen winter. Terwijl Europese toeristen konden profiteren van de heropening van bars en restaurants, was het Spanjaarden zelf niet toegestaan om tussen regio’s te reizen.
Mexico: niks aan de hand
Sinds het uitbreken van de pandemie heeft Mexico de radicale keuze gemaakt om een sleutelsector van zijn economie, het toerisme, te sparen: de grenzen bleven open en reizen tussen de dertig deelstaten waren toegestaan. Tijdens Kerstmis en Pasen gingen beelden van Mexicaanse en buitenlandse toeristen op de stranden van Acapulco of Cancún de wereld over. Opvallend was ook dat maar weinigen zich aan de al schaarse regels hielden: afstand houden en een gezichtsmasker dragen.
Volgens dagblad El Financiero zijn de inkomsten van buitenlandse toeristen (75 procent Amerikaans) in 2020 desondanks met 13,5 miljard dollar gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar. In termen van sterftecijfers is Mexico het op een na meest getroffen land ter wereld, na Jemen.
Turkije: huwelijkstoerisme
Ook Turkije probeert het toeristenseizoen te redden. Het land verwelkomde in 2020 15 miljoen bezoekers, een daling van 69 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Om reizigers aan te trekken, is het land op alles voorbereid, tot strikte herfinanciëring (van 29 april tot 17 mei).
Er is echter een nieuwe sector in opkomst: huwelijkstoerisme. Terwijl in veel landen ceremonies om gezondheidsredenen worden geannuleerd of via videoverbinding plaatsvonden, bieden Turkse reisbureaus bruiloftsfeesten aan langs de kust, meldt online media Haber7. De stad Bodrum, met zijn chique restaurants, zou bijvoorbeeld zeilexcursies aanbieden.
De doelgroep bestaat uit Russen, maar ook Britten. Volgens de krant Aksam leidde de bruiloft van voormalig Manchester United-speler Rio Ferdinand in september tot een storm van kritiek, waarna deze zomer tot 1500 Britse stellen zich aan de Turkse kust lieten huwen, met zo’n 150.000 toeristen in hun kielzog.
In Kroatië word je geïsoleerd van de lokale bevolking
In Kroatië, een land waar 17 procent van het bnp afhankelijk is van toerisme, werken de staat, reisbureaus en hotels actief samen om de sector te redden. Dubrovnik, de parel van het Kroatische toerisme, sloot graag aan in het rijtje van Europese bestemmingen en kondigde de vorming van reisbubbels aan. Maar het lijkt erop dat die vooral om de reiziger heen worden gebouwd.
‘De toeristen die van de cruiseschepen afstappen, worden geïsoleerd van de lokale bevolking: ze zullen in groepen de stad bezoeken, haar wallen, de musea, de locaties van de Game of Thrones-set, de nationale parken.Voor degenen die met het vliegtuig naar Dubrovnik zijn gekomen, overwegen we de aanleg van luchtbruggen, met vervoer naar hotels en boten voor het bezoek van de eilanden of de kust. Het pakket is inclusief snelle en regelmatige tests in hotels’, aldus Mato Frankovic, burgemeester van de stad, geciteerd door de krant Novosti.
Omdat de PCR-test voor inwoners van bepaalde landen verplicht is, hebben organisaties en hotels de kosten bij de prijs voor het verblijf inbegrepen, legt de krant Slobodna Dalmacija uit.
Sinds 31 maart geeft Kroatië toegang tot zijn grondgebied aan toeristen die Russische of Chinese coronavaccins hebben ontvangen. Deze zijn vrijgesteld van PCR-tests en quarantaine. De maatregel is met name gericht op Hongarije en Servië, waar de bevolking massaal vaccins heeft ontvangen die nog niet zijn goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau. Volgens de regionale site Seebizvormt dit echter geen probleem: ‘De landen van de Europese Unie hebben het recht om individueel de geldigheid van Chinese en Russische vaccins te bepalen.’
Particuliere Grieken reizen om toeristen te verwelkomen
Nu het orthodoxe Pasen nadert, besloot de regering op 21 april om de interregionale reizen per 2 mei op te schorten. Voor het tweede jaar op rij ‘zetten we de rem op het vieren van Pasen in het dorp van herkomst’, aldus dagblad Ta Nea. Normaal gesproken keren ongeveer 2 miljoen Grieken (op een bevolking van 10 miljoen) terug naar de eilanden en dorpen van hun familie voor de belangrijkste vakantie van het jaar.
Zoals I Kathimeriniuitlegt, ‘zou het risico van versoepeling van de beperkingen tijdens deze vierdaagse vakantie kunnen leiden tot een nieuwe piek in de epidemie, en het plan om het zomerse toeristenseizoen te openen in gevaar brengen.’
De autoriteiten zijn sterk afhankelijk van de inkomsten uit toerisme en hebben de invoer van een digitaal vaccinatiepaspoort op Europese schaal aangemoedigd om een herhaling van de catastrofe van 2020, met een omzetdaling van 75 procent, te voorkomen. Maar de afgelopen weken kan een dramatische stijging van het aantal besmettingen in de regio Attica, waaronder de hoofdstad Athene, en op het eiland Kreta, het seizoen alsnog in gevaar brengen.
Hoewel het succesvolle vaccinatieprogramma een reden is om optimistisch te zijn, is deze laatste etappe beladen met obstakels, waaronder de vermoeidheid van de bevolking, vooral jonge mensen – wat blijkt uit het groeiende aantal overvolle feesten buiten de stadscentra. ‘Nu mikt de regering in Griekenland op 8 mei, de eerste zaterdag na Pasen, als de waarschijnlijke datum om reizen en de opening van restaurants toe te staan.’
Epic Games, het bedrijf achter de populaire computergame Fortnite, heeft bij een recente investeringsronde circa 1 miljard dollar opgehaald, waarvan 200 miljoen dollar afkomstig is van PlayStation-maker Sony. Epic Games is daarmee in minder dan een jaar tijd bijna in waarde verdubbeld, van ongeveer 18 miljard dollar in juli 2020 tot bijna 30 miljard in april 2021, meldt Business Insider.
Coronasteun in verkiezingstijd
Andrej Plenković, de premier van Kroatië, heeft deze week laten weten dat er een akkoord is bereikt met vertegenwoordigers van gepensioneerden over covid-19-steun die eind april of begin mei aan senioren in het Balkanland zal worden uitgekeerd, schrijft het Brusselse Euractiv.
Geschat wordt dat zo’n 850.000 gepensioneerden een eenmalige uitkering zullen ontvangen en er wordt ongeveer 600 miljoen kuna (80 miljoen euro) uit de staatsbegroting voor vrijgemaakt. De steun is belastingvrij en mag niet worden ingehouden voor het innen van openstaande boetes en dergelijke.
In Kroatië is kritiek ontstaan over het tijdstip van dit besluit aangezien er over enkele weken lokale en regionale verkiezingen worden gehouden
‘We hebben ons uiterste best gedaan gegeven de huidige budgettaire situatie en we hopen dat deze eenmalige betaling onze gepensioneerden helpt om hun situatie enigszins te verlichten’, aldus Plenković na een ontmoeting met verenigingen van gepensioneerden.
In Kroatië is kritiek ontstaan over het tijdstip van dit besluit aangezien er over enkele weken lokale en regionale verkiezingen worden gehouden. Plenković zou de gepensioneerden hebben willen paaien. De premier ontkent echter stellig dat de eenmalige uitkering onderdeel is van zijn verkiezingscampagne.
Rijke Indiërs emigreren
Volgens Henley & Partners (H&P), een Brits adviesbureau voor vermogenden die van nationaliteit of residentie willen veranderen, staan miljonairs uit India bovenaan de lijst van rijke lieden die hun land willen verlaten. Zo’n vijfduizend Indiase miljonairs, ofwel 2 procent van het totale aantal vermogenden, hebben hun land in 2020 de rug toegekeerd, meldt de site van BBC.
Daarbij is vooral covid-19 een belangrijk drijfveer geweest om ‘hun leven en bezittingen te globaliseren’, zoals H&P dergelijke stappen omschrijft. ‘Deze klanten willen niet wachten op de tweede of derde golf van de pandemie. Ze willen vestigingspapieren hebben nu ze thuis moeten blijven. We noemen dit hun “verzekeringspolis” of Plan B’, aldus H&P.
De hoeveelheid aanvragen nam dusdanig toe dat H&P vorig jaar tijdens de lockdown zelfs een kantoor in India opende. Landen als Portugal, Malta en Cyprus die ‘gouden visa’ verlenen aan welgestelden die voldoende investeren, zijn volgens H&P favoriete bestemmingen van de Indiase rijken.
Azerbeidzjan bejubelt Erdogan
Toen de Turkse president Erdogan eind maart zijn land abrupt terugtrok uit de Istanboel Conventie, de baanbrekende internationale overeenkomst ter voorkoming en bestrijding van huiselijk geweld, was de impact daarvan niet alleen voelbaar in Turkije. Ook in Azerbeidzjan, dat op weg leek het verdrag te zullen ondertekenen, eisen conservatieven nu dat hun land het Turkse voorbeeld volgt.
Conservatieven spreken van westerse dwang die is bedoeld om traditionele familiewaarden te vernietigen
Regeringsgezinde media bejubelen de stap van Erdogan. Volgens Shahla Ismayil, hoofd van een ngo voor vrouwenemancipatie en gelijke rechten, was de regering van Azerbeidzjan al huiverig voor de Conventie, omdat die serieuze politieke, sociale en juridische stappen vereist. ‘De terugtrekking van Turkije voert Azerbeidzjan verder weg van dit proces’, citeert EurasiaNet.
De Istanboel Conventie is inmiddels een van de meest controversiële kwesties in de regio. Conservatieven spreken van westerse dwang die is bedoeld om traditionele familiewaarden te vernietigen. De Azerbeidzjaanse nieuwssite Publika noemtde Conventie van Istanboel het resultaat van ‘geopolitieke spelletjes rond de LGBT-kwestie’.
Zuid-Korea wil windenergie
Zuid-Korea wil binnen tien jaar het grootste offshore windmolenpark ter wereld bouwen als onderdeel van de Green New Deal die het land naar de energietransitie moet leiden, schrijft La Repubblica. Voor de aanleg in de wateren bij de zuidwestelijke punt van het schiereiland is een investering van 42,8 miljard dollar nodig. Het windmolenpark zal naar verwachting 8,2 gigawatt aan stroom op gaan leveren.
Industriële groei heeft Zuid-Korea tot een van de tien grootste energieverbruikers ter wereld gemaakt en twee derde van de Koreaanse energie is momenteel afkomstig van fossiele brandstoffen. Energie uit hernieuwbare bronnen vertegenwoordigde in 2019 slechts 6,5 procent van de totale productie en was bijna volledig afkomstig van kernenergie.
Het windmolenpark is een van de projecten die de regering van Moon Jae-in wil uitvoeren met de steun van de particuliere sector. De regering streeft naar nul CO2-uitstoot in 2050 en hoopt in 2030 al 20 procent aan schone elektriciteit te kunnen produceren.
Weer beperkingen in Catalonië
De regionale regering Catalonië in Spanje heeft vorige week nieuwe mobiliteitsbeperkingen aangekondigd in een poging de sterke stijging van het aantal coronabesmettingen in te dammen. Het aantal besmettingen steeg als gevolg van toegenomen sociale activiteit tijdens de paasdagen en zorgt voor toenemende druk op de ziekenhuizen.
De Catalaanse comarcas, administratieve gebieden waarin Spanje is ingedeeld, zijn nu tijdelijk afgegrendeld en niemand mag naar binnen of naar buiten zonder een gerechtvaardigde reden zoals werk of doktersbezoek. De maatregel loopt tot tenminste 19 april, waarna wordt bekeken of hij wordt opgeheven of gehandhaafd, afhankelijk van de epidemiologische situatie op dat moment, volgens El País.
Expositie in de Uffizi online
Een tentoonstelling van de Uffizi in Florence over de rol van vrouwen in het oude Rome is vanaf maandag digitaal te zien op de website van het museum. De expositie belicht het leven van vrouwen in de eerste twee eeuwen van het Romeinse rijk, vanaf het begin van de eerste eeuw tot de tweede helft van de tweede eeuw na Christus.
De expositie werd begin november geopend maar moest een dag later alweer worden gesloten vanwege corona. De presentatie werd daarna volledig gedigitaliseerd. Het is voor het eerst dat een expositie van de Uffizi op deze manier online kan worden bekeken, aldus het Romeinse persbureau ANSA.
Eind december brandde vluchtelingenkamp Lipa in Bosnië af. Nog steeds is er geen opvang voor zo’n 2.500 vluchtelingen die zijn gestrand op weg naar de EU. En dat terwijl op twintig kilometer afstand kamp Bira ligt, dat leeg is en heel goed tijdelijk kan worden gebruikt.
De roestige stapelbedden zijn bedekt met een paar centimeter sneeuw; over de weinige spullen die het vuur hebben doorstaan vliegt een zwerm vogels. Op 23 december werd het vluchtelingenkamp Lipa in Bosnië door een brand in de as gelegd. In het kamp zaten duizenden mensen die de afgelopen maanden door Kroatië, Slovenië en Italië de toegang [tot de Europese Unie] waren geweigerd. De tentstokken staan nog overeind en zijn ondanks de dikke mist te onderscheiden. Een sneeuwstorm woedt door de resten van het kamp.
De voornamelijk uit Pakistan en Afghanistan afkomstige vluchtelingen staan in de rij voor een maaltijd, de enige van de dag, verzorgd door het lokale Rode Kruis en een groep Turkse vrijwilligers. Ze hullen zich in het enige wat ze hebben: dekens en sjaals. Sommige dragen geen ander schoeisel dan slippers. ‘Het vriest een paar graden en volgende week wordt het nog kouder, maar het lijkt niemand wat te kunnen schelen,’ zegt de 26-jarige Ashfaq Ahmed uit Kasjmir. Vandaag lukte het hem niet om een van de voedselpakketten – met honing, yoghurt en tonijn – te bemachtigen die de vrijwilligers uitdelen.
Ongeschikt
Ook al kwam het invallen van de winter en de sneeuwval hier in Bosnië niet als een verrassing, toch lukte het voor het derde jaar op rij niet om duizenden migranten onderdak te bieden. De officiële vluchtelingenkampen zitten overvol. Op dezelfde dag dat de brand het kamp in Lipa in de as legde, kondigde de Internationale Organisatie voor Migranten (IOM) aan het te zullen sluiten. Het was ongeschikt bevonden om mensen in te huisvesten, aangezien er geen water, geen kookgelegenheid en geen elektriciteit was.
Toch werden de migranten niet naar andere opvanglocaties verplaatst en wie op eigen houtje wilde vertrekken, werd teruggestuurd door de politie. Uit de nabijgelegen stad Bihać werden de vluchtelingen angstvallig door de autoriteiten geweerd. In 2020 reisden ongeveer 16.000 personen door Bosnië; meer dan 10.000 bleven daar steken. Deels kwam dat door de coronacrisis en de sluiting van de grenzen, deels doordat buurlanden hen niet toelieten. Slechts 6300 van de gestrande vluchtelingen kregen een plek in een officieel vluchtelingenkamp.
‘We zijn geen terroristen, geen dieren, maar zo worden we wel behandeld’
Na de brand in Lipa verslechterde de situatie nog verder. Voor zo’n zevenhonderd mensen zette het leger in allerijl verwarmde tenten op naast het oude kamp, maar voor 350 anderen was er geen plek. Zij moesten zich behelpen met zelfgemaakte constructies in Lipa of hun heil zoeken in houten hutten verspreid over het bos. Behalve deze groep leven nog eens 2500 mensen buiten de officiële opvanglocaties in de regio Una Sana, in verlaten huizen en in sloppenwijken. De vluchtelingen in Lipa probeerden na de brand te redden wat ze konden: de stapelbedden dekten ze af met plastic zeil. Zelfs de containers met wc’s en douches zijn nu als slaapplaats in gebruik.
‘We zijn geen terroristen, geen dieren, maar zo worden we wel behandeld. Zonder water, zonder elektriciteit, zonder verwarming, zonder een stap te kunnen zetten,’ zegt de Pakistaan Mohamed Yasser uit Gujarat. Hij heeft een gelige wollen deken omgeslagen als bescherming tegen de vrieskou en de ijskoude wind, maar de huid van zijn gezicht heeft zichtbaar te lijden.
Yasser is nu anderhalf jaar in Bosnië en al meermaals probeerde hij om via bospaadjes Kroatië te bereiken. Keer op keer werd hij staande gehouden door de politie, mishandeld, beroofd en vervolgens teruggestuurd. Hoe het de komende dagen verder moet weet hij niet, in ieder geval durft niemand in deze sneeuwstorm zijn geluk op de bospaadjes te beproeven. ‘Begin januari zijn we vier dagen in hongerstaking gegaan, maar dat haalde niets uit. We hebben hier zieken, maar er is niet eens een dokter en in de stad laten ze ons niet toe,’ gaat Yasser verder. Hij laat me de enige waterbron van het kamp zien, een leiding die uit de grond steekt en waar water van twijfelachtige kwaliteit uit komt.
Op een bordje staat dat het geen drinkwater is. ‘Toch drinken we het, want we hebben geen keus,’ legt hij uit. Er komt een jongen aangelopen die twee plastic flessen vult.
Onder het plastic zeil hebben Yasser en de anderen een vuur gemaakt met hout dat ze van de vrijwilligers hebben gekregen. Ze hangen een waterketel boven de vlammen voor thee, maar al snel vult de lucht zich met een donkere, scherpe rook die het ademen onmogelijk maakt. ‘Mijn familie in Pakistan heeft veel geld geïnvesteerd om me naar Europa te krijgen. Ik ben de enige die de reis heeft gemaakt, dus ik kan niet terug. Maar ik had nooit verwacht om in deze situatie terecht te komen,’ vertelt hij terwijl hij zijn handen en voeten warmt bij het vuur.
‘De vluchtelingen hebben overal behoefte aan: dekens, slaapzakken, eten. Door de kou is de situatie erg moeilijk geworden,’ zegt ook Melek Sevda Mustafić, een vrijwilliger van de Bosnische organisatie Mfs-Emmaus.
Geen alternatief
Het kamp Lipa ligt op twintig kilometer van de stad Bihać, op het enige stuk grond dat de gemeente afgelopen april tijdens de eerste coronagolf ter beschikking stelde. Net als het kamp in Vučjak, dat in december 2019 werd gesloten, werd ook Lipa niet geschikt geacht om zoveel mensen te huisvesten. Op 23 december, de dag dat het had moeten sluiten, was er nog geen alternatief voorhanden.
‘Er is in Bosnië te weinig opvangcapaciteit. De afgelopen maanden is er op internationaal niveau onderhandeld om nieuwe centra te openen, maar daar is niets uitgekomen. En het absurde is dat op twintig kilometer van Lipa het kamp Bira ligt, dat heel goed kan worden gebruikt om deze situatie het hoofd te bieden, in ieder geval tijdelijk. Het kamp kan plek bieden aan meer dan duizend mensen, alleen wil de gemeente Bihać het niet opnieuw openen [nadat het in september was gesloten] omdat ze geen vluchtelingen in de stad willen,’ vertelt Nicola Bay, president van de Danish Refugee Council (DRC). ‘Dus zitten hier mensen buiten in de kou terwijl goede opvangcentra dicht zijn en het de komende weken wel tien graden onder nul kan worden.’
Door de pandemie zitten er meer migranten klem in het land dan anders. ‘Er lag een voorstel om een opvangcentrum te openen in Tuzla, maar dat hebben de Bosnische autoriteiten geblokkeerd. De centra in Sarajevo zitten overvol en één ervan is op 8 januari afgebrand. Al is er geld van de Europese Unie, er ontbreekt een langetermijnstrategie. De crisis verergert door het invallen van de winter, maar nog steeds ontbreekt de wil om iets aan de situatie te doen. Als er jaar na jaar zo’n achtduizend mensen in Bosnië verblijven, dan is dat geen plotselinge migratiecrisis, maar een probleem dat je met een rationele aanpak prima kunt oplossen,’ vindt Bay.
Het land is al jarenlang een belangrijke schakel van de Balkanroute (waarlangs sinds 2018 zo’n 65.000 mensen passeerden). Toch sloten de lokale autoriteiten kampen in plaats van nieuwe te openen. Op 6 januari zei de woordvoerder van de hoge vertegenwoordiger van de Europese Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid Josep Borrell tegen de Bosnische autoriteiten dat zij ‘hun verantwoordelijkheid moeten nemen’. Zijn woordvoerder Peter Stano liet weten dat ‘wij de afgelopen twee jaar 90 miljoen euro hebben geschonken voor centra, apparatuur, medische en sociale bijstand’ en dat het nu dus ‘hoog tijd is om in actie te komen en niet langer met mensenlevens te spelen’.
‘Zestig procent gaf aan zeer gewelddadig behandeld te zijn, soms zelfs verkracht, door mannen in zwarte uniformen die samenwerken met de politie’
In werkelijkheid ligt de zaak gecompliceerder. Het weigerachtige beleid van de landen van de Europese Unie langs de Balkanroute heeft grote gevolgen voor het douanebeleid van niet-EU-landen zoals Bosnië. ‘Alleen al onze organisatie heeft 15.000 afwijzingen geregistreerd door de Kroatische politie. Zestig procent van deze mensen gaf aan zeer gewelddadig behandeld te zijn, soms zelfs verkracht, door mannen in zwarte uniformen die samenwerken met de politie,’ vervolgt Bay. ‘En Kroatië is alleen het meest afschrikwekkende voorbeeld, in heel Europa worden mensen teruggestuurd: een schending van het internationaal recht.’
Coronacrisis
De coronacrisis bracht voor de vluchtelingen in Bosnië een verdere verslechtering van hun levensomstandigheden met zich mee. ‘Door het sluiten van de grenzen en de eerste lockdown konden veel minder mensen de route volgen,’ legt Sylvia Maraone van Ipsia-Acri-Caritas uit, een organisatie die hulp biedt in de kampen in de regio. ‘Tijdens de eerste lockdown hadden veel mensen die zoals het heet de game speelden (poogden de grens over te steken) daar succes mee, omdat er minder controle was. Toen in de zomer de grenzen weer opengingen waren er meer vluchtelingen, maar werden zij ook vaker teruggestuurd aan de Italiaanse, Sloveense en Kroatische grens. Voor Bosnië betekende dat extra moeilijkheden aan het begin van de tweede lockdown in de herfst’, vervolgt Maraone. Volgens haar is er in de Bosnische vluchtelingenkampen geen covid-19-uitbraak geweest, maar het ontbrak aan elke vorm van medische controle.
‘En Kroatië is alleen het meest afschrikwekkende voorbeeld, in heel Europa worden mensen teruggestuurd: een schending van het internationaal recht’
‘Kroatische politie’, blijft de achttienjarige Afghaan Zabiullah Khan herhalen, terwijl hij de verwondingen laat zien die de knuppels van de Kroatische politie op zijn kuiten achterlieten. Bij Triëst werd hij teruggestuurd naar Slovenië, van daar naar Kroatië, waar hij eveneens werd weggestuurd, om te eindigen in het kamp in Lipa.
De dolende vluchtelingen hebben nachtmerries over de Kroaten. Hun wreedheid staat voor hen symbool voor de Europese grens, een wreedheid waarvan ze de tekenen op hun huid dragen. Langs de langste landsgrens van de EU patrouilleren agenten met pistolen, knuppels, nachtkijkers, thermoscanners en drones. En ondanks alle aanklachten van vluchtelingen, ngo’s, vrijwilligers en officials van de Verenigde Naties in de loop van de afgelopen vier jaar, toont Brussel zich ongevoelig voor het systematisch geweld van de Kroatische politie, wat de Europese Unie tot handlanger maakt.
Op 20 november maakte de Europese ombudsman Emily O’Reilly bekend een onderzoek in te zullen stellen naar mogelijke medeplichtigheid van de Europese Commissie bij de schending van de rechten van migranten en vluchtelingen in Kroatië. Het onderzoek werd geopend na een rapport van Amnesty International en andere organisaties die langs de route actief zijn.
De ombudsman wil weten hoe het geld besteed is dat Zagreb van Brussel ontving om de migrantenstromen in goede banen te leiden. Ook wil zij weten of de Kroatische mensenrechtenschendingen wel goed worden geregistreerd. Brussel dient voor 31 januari te antwoorden, onderwijl wijst de regering in Zagreb elke verantwoordelijkheid van de hand.
De douane van Triëst en Gorizia stuurde tussen januari en half november 1240 migranten en asielzoekers terug, 420 procent meer dan het jaar daarvoor
In werkelijkheid worden vluchtelingen vaak meerdere keren achtereen teruggestuurd, te beginnen bij de Italiaanse grens. Volgens een onderzoek door het tijdschrift Altraeconomia stuurde de douane van Triëst en Gorizia tussen januari en half november 1240 migranten en asielzoekers terug, 420 procent meer dan het jaar daarvoor. Veel van hen werden vervolgens ook Slovenië en Kroatië uitgezet, om te eindigen in Bosnië. Het onderzoek is voortgezet door het Italiaanse netwerk RiVolti ai Balcani, dat klachten optekent van migranten langs de route.
‘Toen we eenmaal met veel moeite waren aangekomen in Italië, identificeerden ze ons, namen zelfs digitale vingerafdrukken, maar stuurden ons toen meteen weer terug naar Slovenië,’ vertelt Khan, die er nog een interessant detail aan toevoegt. ‘De tolk zei dat je vijf- à zeshonderd euro moet betalen om in Italië te mogen blijven, maar dat geld hebben we niet.’ Vanuit Slovenië werd Khan naar Kroatië gebracht, waar ze hem alles afnamen: ‘Ze pakten mijn geld af, mijn schoenen, kleren, riem, rugzak en sloegen me. Daarna werd ik hiernaartoe gebracht. Nu sneeuwt het, het is koud, we hebben geen geld, geen eten, geen kleren. Iedereen is ons vergeten.’
Eind oktober sprak de Kroatische premier Andrej Plenkovic de wens uit dat zijn land binnen zeven à acht jaar zal toetreden tot de gemeenschappelijke Europese munt. Maar niet alle Kroaten zitten daarop te wachten.
JA
Eindelijk, we mogen beginnen met de procedure voor deelname aan de euro. Dat is goed nieuws voor Kroatië, misschien wel het beste nieuws sinds de toetreding tot de Europese Unie. Het is vooral dankzij de Europese Unie en de NAVO dat er nog iets van orde heerst in ons land. Sommigen maken zich zorgen over het verlies van onze monetaire soevereiniteit, maar dat is niet nodig. Degenen die zo trots met de Kroatische vlag zwaaien, zijn juist degenen die ons land hebben verkwanseld.
Alles wat maar enige waarde bezat, van telefoonmaatschappijen tot de olie-industrie, is al verkocht aan de Duitsers, Hongaren en anderen. Welke waarde heeft een nationale munt nog van een land dat in de uitverkoop is gedaan?
Laten we het liever hebben over de voordelen die de invoering van de euro kan brengen. De kosten van valutatransacties behoren voortaan tot het verleden. Exporterende bedrijven hoeven zich geen zorgen meer te maken over wisselkoersen, want alle prijzen zullen voortaan in euro’s worden berekend. Als je wilt exporteren kun je je gang gaan: van schommelende wisselkoersen heb je geen last meer!
‘De invoering van de euro zal ons verder helpen integreren in de Europese familie waar we bij horen’
Ook kunnen we onze prijzen en salarissen beter vergelijken met die in andere landen. Iedereen kan nagaan wat iets kost in een Kroatische winkel, in een Sloveense, of online, en dan de voordeligste keuze maken. Natuurlijk zullen winkeliers klagen, maar ze hoeven alleen maar hun prijzen aan te passen aan de Duitse, of de regering te vragen om de btw en andere belastingen te verlagen… Het afschaffen van de kuna lost ook allerlei problemen in de bankensector op: er zal nog maar één soort banktegoeden bestaan, in euro’s. Misschien kunnen we dan ook eens informeren waarom Kroatische banken drie keer zoveel rente berekenen als Duitse. En tot slot zal de invoering van de euro een zegen zijn voor onze belangrijkste economische sector, het toerisme.
Kroatië is allang grotendeels ‘geëuroïseerd’: banken bieden eurorekeningen aan, het grootste deel van de spaartegoeden is in euro’s en grote bedragen drukken we meestal in euro’s uit. Zelden hoor je iemand zeggen dat hij een tweedehands Volkswagen voor 67.000 kuna [ca. 8800 euro] heeft gekocht, of een appartement voor 9500 kuna [ca. 1250 euro] per vierkante meter. Met de invoering van de euro wordt deze gangbare praktijk om in euro’s te rekenen eindelijk officieel. Het is ons in de 27 jaar sinds Kroatië onafhankelijk werd niet gelukt een economische opleving te creëren en zo onze nationale munt te versterken. Kroatië staat voor niet geringe opgaven, maar onoverkomelijk zijn ze zeker niet. De invoering van de euro zal ons verder helpen integreren in de Europese familie waar we bij horen. Misschien zal de euro ons helpen begrijpen waarom andere Europese landen ons voorbijstreven en kunnen we onze kracht herwinnen.
Index | Zagbreb
Index is een populaire Kroatische nieuwssite die wordt gerund door oprichter Matija Babic. De site biedt nieuws over politiek, economie, sport en showbizz, en onthulde verschillende schandalen.
NEE
Nee
De regering en de centrale bank zijn een publiek debat begonnen over toetreding tot de euro. De [conservatieve] HDZ-partij ontwijkt daarbij handig de heikele kwestie van het verlies van onze monetaire soevereiniteit en presenteert de afschaffing van de nationale munt als een zaak van politieke en economische vooruitgang. De officiële lijn is dat ons land na toetreding tot de euro bij de machtigste landen in de eurozone zal gaan horen.
De eurozone bevindt zich in een crisis en elk van de eurolanden laat heel verschillende groeipercentages zien. Het gemeenschappelijke monetaire beleid pakt voor sommige landen goed uit, voor andere helemaal niet. Voor de landen die de Europese Unie hebben opgericht is dit beleid op maat gesneden, maar voor landen die zich er recenter bij aansloten betekent het een lijdensweg.
Dit roept belangrijke vragen op. Lijkt de Kroatische economie wel genoeg op die van het gemiddelde euroland? Lukt het ons land om met het huidige groeitempo binnen vier à vijf jaar een eventuele achterstand in te halen? En wat gebeurt er als Kroatië toetreedt zonder er klaar voor te zijn? Het grootste risico is nog wel dat het tot een herhaling van het Griekse scenario komt. Voor ons noch voor de andere eurolanden is het prettig als zij ons te hulp moeten schieten. De eurozone is al zo verzwakt door de Griekse crisis en door de ernstige problemen van andere eurolanden.
‘Als we nu de euro invoeren, gaan we failliet’
Momenteel is de economische groei van Kroatië een van de laagste in de Europese Unie. De bestedingen vormen de belangrijkste motor van groei in het land. Ook het bbp behoort tot de allerlaagste – alleen in Bulgarije en Roemenië ligt het nog lager. De econoom Ljubo Jurcic wees erop dat onze salarissen tot de laagste in de Europese Unie behoren, dat de werkloosheid hoog is en de productiviteit gering. ‘Dat is de reden dat Kroaten zo massaal hun land verlaten’, schrijft hij. ‘Als we nu de euro invoeren, gaan we failliet. Om dat te vermijden, zouden we drie keer zoveel moeten gaan produceren, want dat is nodig om de productiviteit in de buurt te krijgen van die van de rest van de eurozone.’
De econoom schat dat Kroatië tien jaar lang een jaarlijks groeicijfer van 7 procent moet halen om aan de voorwaarden voor deelname aan de euro te voldoen. ‘De invoering van die munt komt de rijken absoluut ten goede, ze zijn er dan ook erg voor, net als de financiële sector. Maar wat betekent het voor de toekomst van de 300.000 Kroaten van wie de bankrekening geblokkeerd is, voor de 400.000 gepensioneerden en voor al diegenen met een laag inkomen? Zij zouden er alleen maar armer op worden.’
Auteur: Aneli Dragojevic Mijatovic
Vertaler: Valentijn van Dijk
Nivo List | Rijeka
Novi List is het oudste Kroatische dagblad, met een regionale en nationale editie. De krant staat bekend om zijn uitstekende commentaren en heeft een centrum-linkse signatuur.
De Tsjechische politicus Vit Jedlicka riep vorig jaar een onafhankelijk ministaatje uit op de grens van Kroatië en Servië. Intussen zijn er al bijna een half miljoen aanvragen voor het staatsburgerschap.
Toen Vit Jedlicka in de jaren tachtig opgroeide in Tsjecho-Slowakije, werd zijn vader van zijn kantoorbaan op het Instituut voor Maten en Gewichten overgeplaatst naar een baan als monteur, omdat hij door zijn weigering om lid te worden van de communistische partij bij de autoriteiten uit de gratie was geraakt. Na de Fluwelen Revolutie in 1989 ging het Jedlicka senior aanvankelijk voor de wind. Met zijn keten van benzinestations verwezenlijkte hij de kapitalistische droom, maar toen de centrale bank in 1997 bijna van de ene dag op de andere het rentepercentage verhoogde naar 25 procent en de Tsjechische economie daardoor verstikt raakte, ging het familiebedrijf bijna op de fles.
Zowel onder het communistische regime als daarna werd de vader zwaar benadeeld, en die ervaringen hebben diepe sporen nagelaten op Jedlicka junior. Hij ging de politiek in, maar verloor nooit zijn geloof in een beter systeem. In 2015 vestigde hij zijn eigen libertaire staat, Liberland, op een 800 hectare groot stukje niemandsland tussen Kroatië en Servië, waar de belastingen vrijwillig zijn, de wetten minimaal en de economie draait op een virtuele munt.
Anarchokapitalist
Het is nu veertien maanden geleden dat Jedlicka de vlag van de ‘Vrije republiek Liberland’ plantte in het moerasland langs de Donau en president van dat land werd. De staat is tot op heden nog door geen enkel land erkend en de stichter heeft twee keer in een Kroatische cel gezeten. Desalniettemin heeft Jedlicka, die nu 32 is, van Liberland een wereldwijd fenomeen gemaakt, met bijna een half miljoen aanvragen voor het staatsburgerschap – dagelijks komen er vijfhonderd aanvragen bij – en allerlei mensen die de natie financieel willen ondersteunen, variërend van internetondernemers tot participatiemaatschappijen.
Liberland lift mee op de internationale ontevredenheid met de overheid die zich zowel ter linker- als ter rechterzijde manifesteert, van Bernie Sanders, Jeremy Corbyn en Donald Trump tot bewegingen zoals Anonymous, de Tea Party en de Occupybeweging. Jedlicka beschrijft zichzelf als een ‘anarchokapitalist’, maar zijn ruimdenkendheid, zijn minachting voor de overheid en zijn milieuvriendelijke uitgangspunten hebben zowel in progressieve als in conservatieve hoek belangstelling gewekt.
Een van Liberlands belangrijkste pluspunten is de vrijwillige belasting
Hij ziet er niet echt uit als een rebel. De innemende man met zijn rossige sikje en de bouw van een worstelaar is ontwapenend in de manier waarop hij serieus is en tegelijk zichzelf kan relativeren. Onze eerste contact is zijn vriendschapsverzoek via Facebook (al snel gevolgd door een smiley via Messenger), enkele dagen na mijn formelere verzoek om een interview via het persbureau van Liberland.
Tijdens onze telefoongesprekken spreekt hij op gematigde toon, en hij voelt zich niet beledigd als ik vraag hoe het voelt dat Liberland als een interessante grap wordt beschouwd. Zijn relaxte karakter weerspiegelt zich in Liberlands motto: ‘leven en laten leven’. Achter die hartelijkheid zit ook een visie over het opbouwen van een natie, een idee dat volgens Jedlicka coherent en uitvoerbaar is. Liberland is geen symbolische beweging, legt hij uit, maar een oprechte poging om een staat te stichten op een stuk land waar Kroatië noch Servië aanspraak op maakt. ç of zoals in het geval van Liberland, waar andere staten van hun aanspraken hebben afgezien.
Het gebied, Gornja Siga geheten, ligt in een kronkel van de Donau die een natuurlijke grens vormt tussen Kroatië en Servië, maar geen van beide landen wil het hebben. Die vreemde situatie is het gevolg van het besluit uit de negentiende eeuw om de Donau te kanaliseren, om de handel op de rivier te vergemakkelijken. Na de oorlog in Joegoslavië in de jaren negentig heeft Kroatië geëist dat de grens weer de kronkelingen van de rivier zou volgen van vóór de kanalisering, waarbij Gornja Siga dan aan Servië toeviel en waarvoor Kroatië een stuk Servisch grondgebied terugvroeg. Servië is tevreden met de status quo. Volgens Liberlanders staat het iedereen daarom vrij om het stuk land voor zich op te eisen.
Maar toen Jedlicka vorig jaar samen met tientallen sympathisanten van over de hele wereld vanuit Servisch grondgebied Gornja Siga binnenging, werd de groep gearresteerd door de Kroatische politie en moest Jedlicka een nachtje in de cel doorbrengen. Volgens hem waren die arrestaties absurd en illegaal: de Kroatische politie had niet-Kroaten buiten Kroatië gearresteerd die daar vanuit niet-Kroatisch grondgebied waren gekomen. De libertairen lijken het recht aan hun kant te hebben: Kroatische rechters hebben dit jaar in beroepszaken al zes keer Liberlands klachten tegen de politie gegrond verklaard.
Zelfs als Liberland erin slaagt om een protostaat te vestigen in Gornja Siga – of in elk geval het lege stuk grond te kraken – blijft de vraag of zo’n klein territorium miljoenen nieuwe staatsburgers zal kunnen huisvesten. Het antwoord is meteen nee. Liberland zou niet alleen de eerste libertaire staat zijn, maar ook de eerste virtuele staat. Het land zou voornamelijk online bestaan en de burgers zouden overal ter wereld de voordelen van het staatsburgerschap genieten en zaken doen met Liberlands cryptomunt, de merit, naar het voorbeeld van de bitcoin. ‘Iedereen die e-staatsburger wil worden,’ legt Jedlicka uit, ‘kan een legale status krijgen en vrijelijk zaken doen.’
Vrijwillige belasting
Een van Liberlands belangrijkste pluspunten is de vrijwillige belasting, een idee dat de aandacht heeft getrokken van IT-bedrijven, financiële instellingen en particuliere investeringsmaatschappijen, aldus Jedlicka. Hij verwerpt het idee dat het bankbedrijf Liberland zou veranderen in een tweede Luxemburg, een plek om je geld te verbergen: ‘Het is een belastingparadijs, geen belastingasiel.’ Burgers krijgen merits in ruil voor hun belastingafdracht – hoe meer je betaalt, des te meer merits je krijgt. ‘Die munt,’ vertelt Jedlicka, ‘kan worden ingewisseld tegen aandelen. En dan word je aandeelhouder van de hele gemeenschap.’
Dat is toch het recept voor een plutocratie, waarbij de grootste investeerders de meeste invloed hebben? Jedlicka erkent dat hij gelooft in een ‘systeem waar de invloed van mensen afhangt van hoeveel belasting ze betalen’. Vervolgens houdt hij een slag om de arm en zegt dat het eigenlijk niet zoveel uitmaakt. Liberland wordt een natie met zo weinig mogelijk wetten, ‘zodat er bijna geen dingen zijn waar mensen over hoeven te stemmen.’ (Het wordt ook een natie met zo weinig mogelijk overheidsdiensten – de gezondheidszorg en andere terreinen worden geregeld door de particuliere sector en liefdadigheidsinstellingen.) Jedlicka beantwoordt deze laatste vragen op Facebook en rondt af met een emoji van een steeksleutel: ‘We zitten nog in de ontwikkelingsfase.’
De New Statesman is een Brits politiek en cultureel weekblad, opgericht in 1913 door het echtpaar Beatrice en Sidney Webb en enkele andere leden van de socialistische Fabian Society. Het blad heeft grote invloed (gehad) op de ontwikkeling van de sociaal-democratie in het Verenigd Koninkrijk en neemt doorgaans een iets linksere positie in dan de Labour Party, waarvan het overigens volstrekt onafhankelijk is.
Bekende namen onder de medewerkers uit het verleden zijn de filosoof Bertrand Russell, de schrijfster Virginia Woolf en de econoom John Maynard Keynes. Nu onder anderen een huis voor Martin Amis, John Gray, Clive James en Will Self. Het blad kreeg als liefkozende bijnaam ‘The Staggers’, door de altijd opduikende onzekerheden over financiering en oplage, kortom het voortbestaan. In de periode kort na de Tweede Wereldoorlog had het blad meer dan 70.000 abonnees, maar dat aantal is dezer dagen gedaald tot minder dan de helft daarvan.
De verrassende vrijspraak van de Servische ultranationalist Vojislav Seselj door het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag is slecht nieuws voor Servië én Europa, schrijft het tijdschrift Vreme.
Na een proces van dertien jaar en een maand heeft het Joegoslaviëtribunaal vorige maand Vojislav Seselj vrijgesproken van negen aanklachten, waaronder misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden in Kroatië, Vojvodina en Bosnië en Herzegovina. Dat is de schandalige uit- komst van een schandalig proces. Schokkender nog waren de overwegingen voor het vonnis die werden uitgesproken door rechter Jean-Claude Antonetti, de voorzitter van het tribunaal, die in de loop van dit marathonproces niet alleen begrip voor de verdachte heeft getoond, maar ook een soort bewondering.
Tijdens het voorlezen van het vonnis ontstond de indruk dat rechter Antonetti de ideologie van Seselj was gaan omarmen: op een gegeven moment sprak hij over Serviërs met een orthodoxe, katholieke en islamitische geloofsovertuiging (de termen die door Seselj werden gebruikt om de Kroaten en de Bosniërs aan te duiden). Volgens de argumentatie van Antonetti zijn de vrijwilligers van de Servische Radicale Partij niet naar Kroatië en Bosnië en Herzegovina getrokken om te strijden, maar om het Servische volk te verdedigen: de zuivering in Hrtkovci had tot doel ‘woningen voor Servische vluchtelingen vrij te maken’, en het verdrijven van de inwoners uit de moslimdorpen in de omgeving van Zvornik werd geïnterpreteerd als een ‘humanitaire verplaatsing van de bevolking naar een gebied dat verder van de oorlogshandelingen gelegen was’. Hoe het ook zij, Seselj is momenteel een ‘vrij man’, zoals Antonetti heeft onderstreept, en dat zal hij blijven tot het hoger beroep.
Rechter Jean-Claude Antonetti toonde een soort bewondering voor de verdachte
Het proces ging al mis op de eerste dag, toen de veiligheidsdienst van het tribunaal Seselj bij een verkeerde gate van de luchthaven van Amsterdam opwachtte en hem een uur lang in zijn eentje liet ronddwalen voordat men hem vond. Vervolgens ging de verdachte in hongerstaking, wat hem belangrijke concessies opleverde. Daarna slaagde hij erin een van zijn rechters (Frederik Harhoff) te wraken en andere aan de zaak te laten onttrekken. Niets was te gek in de gehoorzaal van het tribunaal: beledigingen van het Hof, het min of meer expliciet intimideren van getuigen en heel wat andere zaken die ertoe hadden moeten leiden dat het Hof het proces annuleerde en van voren af aan begon.
En toch is Seselj voorlopig vrij en excelleert hij momenteel in Servië in de kunst van het provoceren, beledigen en intimideren. Het zou geen verbazing wekken als hij binnenkort wordt herkozen in het Servische parlement, waar hij met een pistool zal zwaaien en kabels uit microfoons zal trekken, zoals hij in het verleden heeft gedaan. In de tijd van Slobodan Milosevic was hij erg nuttig voor het regime: internationaal genoot hij legitimiteit als een gematigder politicus dan Milosevic (die naast hem ook iets respectabels kreeg) en in Servië ging hij de democratische oppositie en de onafhankelijke media te lijf. Of Seselj tot levenslang zou zijn veroordeeld of tot een werkstraf van drie maanden maakt weinig uit. Met zijn leverkanker zou hij toch niet naar de gevangenis zijn teruggekeerd. Maar de kans bestaat dat hij binnenkort deel zal uitmaken van een Servische delegatie die een officieel bezoek brengt aan het Europees Parlement, waarvan hij binnen enkele jaren lid zal kunnen worden als Servië toetreedt tot de EU.
Europa begint te lijken op Joegoslavië aan de vooravond van zijn ontbinding
Het is niet moeilijk zich Seselj voor te stellen in het gezelschap van Marine Le Pen, Geert Wilders of Nigel Farage, van de Griekse afgevaardigden van Gouden Dageraad, van de Hongaren van Jobbik of de Bulgaren van Ataka. Toen Vojislav Kostunica vijftien jaar geleden Slobodan Milosevic verving, beloofde hij van Servië een ‘normaal en saai land’ te zullen maken. Velen van ons hoopten daarop. Wat men ook van het Joegoslaviëtribunaal mag vinden, het heeft Milosevic en Seselj van het Servische politieke toneel verdreven, wat het herstel heeft bevorderd van een land dat was uitgeput door dictatuur, sancties en oorlog.
Naïef als we waren, geloofden we dat Servië vijf jaar later, of in het ergste geval tien, zou toetreden tot de EU en dat er op het politieke toneel geen plaats meer zou zijn voor tirannen en demagogen. Het omgekeerde is het geval. Het is niet Servië dat op Europa begint te lijken, maar Europa en een groot deel van de westerse wereld die op Joegoslavië beginnen te lijken aan de vooravond van zijn ontbinding. In deze context is Seselj geen dinosaurus die bezig is uit te sterven, zoals men ons wilde doen geloven, maar een voorbode van de chaos die komen gaat.
Ook in de Kroatische media wordt woedend gereageerd op de beslissing van het Joegoslaviëtribunaal.
Een golf van revisionisme en nationalisme heeft alle Balkanstaten overspoeld, maar ook het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag is erdoor getroffen. De uitspraak van de Franse rechter Jean-Claude Antonetti, gedaan aan het eind van het proces tegen Vojislav Seselj, de leider van de Servische Radicale Partij, is in volstrekte tegenspraak met de conclusies die het tribunaal het afgelopen tweeënhalve decennium op basis van feiten heeft getrokken.
Het tribunaal is ingesteld om de waarheidsvinding inzake de oorlogen in ex-Joegoslavië te faciliteren. Door het individualiseren van de schuldvraag had het een cruciale rol moeten spelen bij het herstel van het vertrouwen en de verzoening tussen de volkeren. Maar de vrijspraak voor Seselj gooit olie op het vuur dat brandend wordt gehouden door extremisten van allerlei slag. Met andere woorden, het tribunaal heeft zijn wezenlijke opdracht verraden.
Ook al druist ze in tegen de belangen van Kroatië, de stijgende populariteit van de radicalen van Seselj stemt de Kroatische nationalisten euforisch
Met de uitspraak van Antonetti wordt het rad van de geschiedenis een slag teruggedraaid en komt het uiteenvallen van ex-Joegoslavië in een nieuw licht te staan. Het is alarmerend dat de Kroatische en Bosnische afscheidingsbewegingen daarvoor de eerstverantwoordelijken zijn. In de ogen van Antonetti was de vestiging van autonome regio’s in Servië, Kroatië en Bosnië en Herzegovina alleen maar een reactie op de Kroatische en Bosnische afscheidingsdrang, waarmee het plan van een Groot-Servië, waarvoor Seselj zich beijverde, werd gelegitimeerd.
De legitimering van het criminele plan van een Groot-Servië krijgt zo een politieke lading: het geeft de Serviërs het recht om de hereniging te eisen van alle regio’s waar ze hebben gewoond, binnen een staat die zowel een deel van Kroatië als van Bosnië en Herzegovina omvat. Deze foutieve voorstelling van de geschiedenis maakt de chaos in de westelijke Balkan alleen maar groter, met alle risico’s van destabilisering van dien. Ze geeft zuurstof aan de nationalisten en een excuus om zich verder te mobiliseren. Daarmee heeft Seselj onverwachte politieke steun gekregen, die er weleens voor zou kunnen zorgen dat de Servische Radicale Partij (SRS) een goed resultaat behaalt bij de komende parlementsverkiezingen op 24 april. De SRS zou opnieuw in het parlement kunnen komen als een van de vier grootste partijen [de SRS behaalde 8 procent van de stemmen].
Dit is vooral een bedreiging voor de pro-Europese krachten in Servië. Ook al druist ze in tegen de belangen van Kroatië, de stijgende populariteit van de radicalen van Seselj stemt de Kroatische nationalisten euforisch. Ze kunnen hun pijlen opnieuw op het Haagse tribunaal richten, met als argument dat het de agressie tegen Kroatië rechtvaardigt, al heeft datzelfde tribunaal onlangs ook Kroatische generaals vrijgesproken. De Kroatische nationalisten zullen gewoontegetrouw hun woede op Belgrado richten en daarmee echte bondgenoten worden van Seselj, die ervan droomt de Servische premier, president Tomislav Nikolic en vicepresident Aleksandar Vucic ten val te brengen, die groot zijn geworden onder zijn vleugels voordat ze hem de rug toekeerden.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
