‘Immigranten zijn niet de schuld van een samenleving die is ontworpen om de rijksten te bevoordelen en het is tijd dat Labour het publiek dat gaat vertellen’, schrijft Maya Goodfellow, academicus en auteur van Hostile Environment: How Immigrants Became Scapegoats.
Immigratie is de reden waarom de lonen laag zijn, of waarom je geen fatsoenlijke baan kunt krijgen. Het is de reden waarom je je ongemakkelijk voelt in je eigen buurt en waarom zo velen vinden dat er te veel veranderd is in een te korte tijd. Mensen die met kleine bootjes arriveren zullen waarschijnlijk niet de ‘Britse waarden’ begrijpen en moslims moeten beter integreren – ‘zij’ zijn niet zoals jij.
Deze uitspraken vormen de aloude politieke orthodoxie over immigratie. Het is een doctrine die hardnekkig stand houdt, en die frontaal moet worden aangepakt – vooral als politici zo verontwaardigd zijn over het recente geweld als ze zeggen.
Politieke sfeer
De meeste mainstream politici zijn het erover eens dat dit de acties zijn van een extreme groep racisten. Maar wat ze over het hoofd zien, is de bredere politieke sfeer waarin zo’n gewelddadige, racistische politiek kon ontstaan. Westminster moet zichzelf eens goed onder de loep nemen: wat veel politici nu veroordelen, hebben ze zelf in de hand gewerkt.
Het politieke ‘centrum’ reageert meestal op extreemrechts door de methoden van extreemrechts aan de kaak te stellen en zich te distantiëren van de grove, racistische retoriek – maar geven uiteindelijk toe aan de onderliggende argumenten. In de dagen na de algemene verkiezingen adviseerde Tony Blair Keir Starmer dat hij, om extreemrechts af te weren, de positieve aspecten van immigratie moet benadrukken, maar er ook voor moet zorgen dat deze ‘onder controle’ blijft. Hoe respectabel en verstandig zulk advies ook mag lijken voor sommigen binnen onze politieke klasse, het sentiment dat ‘controle’ over immigratie een manier is om sociaal conservatieve kiezers te paaien is een van de oorzaken van de corrosiviteit.
Waarom? Omdat het impliceert dat de angst voor immigratie een legitieme bezorgdheid is en dat het terugdringen van immigratie de juiste methode is om die angst weg te nemen. Dit sentiment zou wel eens bepalend kunnen zijn voor wat er nu gaat komen. Een conservatieve commentator heeft al gesuggereerd dat het terugdringen van immigratie op zijn minst deel zou moeten uitmaken van de reactie op het geweld. In een ongemakkelijk tv-interview met het onafhankelijke parlementslid Zarah Sultana (inmiddels geschorst uit Labour omdat ze stemde voor het schrappen van de uitkeringslimiet voor twee kinderen) over de rellen, hield Ed Balls vol dat, ‘als je er niet in slaagt immigratie goed te beheersen en te beheren, er dingen misgaan’.
Anti-immigratiegevoelens zijn geen natuurlijke, onvermijdelijke reactie op verandering
Zijn zorgen over immigratie ‘legitiem’? Aantoonbaar niet. Mensen die naar het Verenigd Koninkrijk komen zijn niet verantwoordelijk voor een economie die is ontworpen om de rijksten te bevoordelen en de armsten uit te buiten – immigratie is geen belangrijke oorzakelijke factor van lage lonen en het is niet de reden waarom er baanonzekerheid is. Anti-immigratiegevoelens zijn ook geen natuurlijke, onvermijdelijke reactie op verandering. Uit een onderzoek bleek dat in gebieden met een lage immigratiegraad het percentage ‘leave voters’ – een stem die op zijn minst gedeeltelijk werd gemotiveerd door bezwaren tegen immigranten – een van de hoogste was. Nee: het zijn de mainstream politici en bepaalde media die deze gevoelens oproepen. Ze karakteriseren bepaalde groepen mensen, meestal degenen die niet wit zijn (of niet helemaal wit), als een culturele bedreiging – vaak gericht op moslims, ongeacht waar ze geboren zijn.
De ‘legitieme zorgen’ zijn in dit geval illegitiem. Dit erkennen betekent niet dat je moet verwerpen wat mensen zeggen. Het aanspreken van mensen met deze opvattingen hoeft ook niet te betekenen dat je hun zorgen legitimeert. De keuze is niet simpelweg negeren of accepteren. Politiek gaat over het overtuigen van mensen van een alternatief; de gedachte dat dit niet mogelijk is, is gevaarlijk.
De regering zou het narratief kunnen veranderen door de geschiedenis van het Britse rijk en migratie verplicht op te nemen in het curriculum, en door racisme actief aan te pakken in de media, bij oppositiepartijen en binnen haar eigen gelederen. Maar de regering zou dit moment ook kunnen gebruiken om de materiële omstandigheden van mensen te verbeteren door het beleid van de ‘vijandige omgeving’ af te schaffen en te zorgen voor veilige reisroutes (een van de enige haalbare oplossingen om te voorkomen dat mensen het Kanaal moeten oversteken). Het zou ook visa goedkoper kunnen maken, voor betere huisvesting kunnen zorgen, de complexe procedures van het ministerie van Binnenlandse Zaken kunnen vereenvoudigen, en een einde kunnen maken aan tijdelijke, uitbuitende visa. Zo krijgen mensen de kans om onder fatsoenlijke voorwaarden hier te komen en te blijven, indien ze dat willen.
Alternatief
Deze doortastendheid moet verder gaan dan alleen immigratie. De regering moet de rijksten belasten, investeren in openbare diensten en doen wat nodig is voor een rechtvaardige overgang van fossiele brandstoffen. Dit is niet alleen belangrijk om het leven van mensen te verbeteren, maar ook een noodzakelijke reactie op de recente gebeurtenissen. Het zou een vergissing zijn om de extreemrechtse rellen te karakteriseren als een wanhoopskreet van de armen: dat gaat voorbij aan het feit dat het hier om racisme gaat en aan de vele mensen uit de arbeidersklasse die zich actief verzetten tegen dit soort politiek, waaronder veel minderheden. Maar door het land eerlijker te maken, zodat het makkelijker en beter is om in te leven, kunnen mensen een toekomst creëren waarin ze kunnen investeren – een alternatief voor de xenofobe, naar binnen gerichte allure van rechts.
Dit zou echter een aanzienlijke koerswijziging vereisen. De Labourregering maakt zich op voor bezuinigingen en een van de strijdpunten van de partij tijdens de verkiezingen was dat de ultravijandige Tories te liberaal waren op het gebied van immigratie. Maar ze zouden een voorbeeld moeten nemen aan de levendige antiracistische demonstraties, die een positievere visie uitdragen van het soort land dat we kunnen zijn.
De redenen voor het recente geweld zijn talrijk en complex – het kan niet alleen aan het immigratiedebat worden toegeschreven. Maar er moet een einde komen aan de anti-immigrantenretoriek: of het nu gaat om het sussen van ‘legitieme zorgen’, de belofte om ‘de boten tegen te houden’ of de meer acceptabele politieke beloften om ‘de controle op immigratie’ op te voeren. Al deze factoren hebben bijgedragen aan de huidige situatie. Als politici het extreemrechtse geweld willen begrijpen, moeten ze hier beginnen.
De Conservatieven leden hun zwaarste nederlaag ooit
De Labour Party van Keir Starmer heeft donderdag een eind gemaakt aan veertien jaar conservatief bewind met een verpletterende overwinning in de Britse verkiezingen. Keir Starmer ‘is klaar om de machtigste Britse premier sinds Tony Blair te worden’, aldus Politico. Hoewel de 61-jarige ex-advocaat niet gevrijwaard werd van kritiek tijdens de campagne, lijkt dit voor het stemgedrag geen gevolgen te hebben gehad. ‘Het simpele feit dat hij geen conservatief is, leek genoeg te zijn voor veel kiezers’, aldus de site.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Met 412 van de 650 zetels in het Lagerhuis voor Labour en 120 voor de Tories is er sprake van ‘de zwaarste nederlaag van de Conservatieven in de bijna tweehonderdjarige geschiedenis van de partij’, schrijft The New York Times. Een schrale troost voor premier Rishi Sunak, die de ondergang van zijn partij inluidde door vervroegde verkiezingen uit te schrijven, is dat hij zijn zetel als parlementslid voor het graafschap North Yorkshire wist te behouden.
Ook bij deze verkiezingen was een belangrijke rol weggelegd voor extreemrechts. Zo won de anti-immigratiepartij Reform UK van Nigel Farage vier zetels. Daarmee krijgt de partij van Farage, die voor het eerst verkozen is tot parlementslid, toegang tot het parlement.
‘Strijdlustig, energiek, gepassioneerd – waar hebben we deze Rishi ooit eerder gezien?’, kopte The Telegraph naar aanleiding van Sunaks optreden in het slotdebat. De premier scoorde duidelijke punten in het televisiedebat tegen Sir Keir Starmer, de leider van de Labour Party, de favoriet voor de algemene verkiezingen van 4 juli.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens het dagblad legde hij bijvoorbeeld de zwakke punten van zijn tegenstander bloot op het gebied van ‘belastingen, migratie en vrouwenrechten’. Hoewel het optreden moet worden toegejuicht, komt het voor Sunak ‘zeker te laat’, aldus The Telegraph.
De Britse premier zit in de problemen door een reeks onaangename onthullingen. Zo zou hij een rijke donateur hebben laten betalen voor de herinrichting van zijn ambtswoning, en zou hij hebben gezegd dat hij ‘geen f-ing lockdowns meer wilde – laat de lijken zich maar met duizenden tegelijk opstapelen’.
Downing Street 10 schudt op zijn grondvesten, inclusief de – gloednieuwe – meubels. Onder andere door een blogbericht dat op vrijdag 23 april is gepubliceerd door Dominic Cummings, voormalig brein achter de brexitcampagne en voormalig rechterhand van Boris Johnson. In de loop van deze explosieve tekst van ongeveer duizend woorden beschuldigt Cummings de Britse premier ervan dat hij mogelijk geld van een donateur van de Conservatieve Partij heeft ontvangen voor de renovatie van zijn ambtswoning. Dit is ‘in strijd met de regels voor de financiering van politieke partijen’, aldus de Britse zondagskrant The Observer.
De Britse kiescommissie – een onafhankelijk agentschap dat de financiering van partijen reguleert – heeft een formeel onderzoek ingesteld naar de wijze waarop Boris Johnson de renovatie van zijn appartement in Downing Street heeft gefinancierd. Volgens de commissie zijn er redelijke gronden om te vermoeden dat er verschillende overtredingen zijn begaan, bericht The Guardian.
Maar tijdens een harde ondervraging in het parlement door Keir Starner, de leider van de Labourpartij, beweerde de premier: ‘Ik heb persoonlijk betaald voor de renovatie van Downing Street.’
Johnson zou naar verluidt ‘in het geheim’ een donateur van de Conservatieve partij hebben willen overhalen om 58.000 pond (66.500 euro) bij te dragen aan de renovatie. Een ‘domme actie en mogelijk illegaal’ volgens de wet op partijfinanciering, beweert Cummings op zijn website.
Dat geld zou hij nodig hebben gehad voor een grondige herinrichting van Downing Street omdat zijn verloofde Carrie Symonds niets moest hebben van de ‘John Lewis-nachtmerrie’ waarin Theresa May de woning had achtergelaten, bericht The Guardian. John Lewis is een Britse interieurwinkel voor de gewone man en erg populair bij de gemiddelde conservatieve kiezer, aldus de linkse krant. Het schandaal wordt door The Guardian betiteld als ‘geld voor gordijnen’ (cash for curtains).
Guardian front page, Thursday 29 April 2021: PM’s fury as watchdog launches inquiry into ‘cash for curtains’ pic.twitter.com/oiQMHI2QUE
Cummings, die afgelopen november vertrok als speciaal adviseur, laat nog een andere bom vallen in zijn blogbericht. Volgens hem heeft Johnson eind vorig jaar overwogen een intern onderzoek stop te zetten naar wie er verantwoordelijk was voor de perslek over de op handen zijnde tweede lockdown.
‘Het lek heeft veel schade aangericht en onzekerheid veroorzaakt onder de bevolking, op het slechtst mogelijke moment’, aldus The Observer. ‘Cummings beweert dat Johnson het onderzoek wilde beëindigen uit angst dat de bron iemand zou blijken te zijn die dicht bij zijn verloofde stond.’
‘Killerprins’
Voor de linkse krant zou ‘als een van deze beschuldigingen wordt bewezen, dit genoeg moeten zijn om Johnsons verblijf op Downing Street 10 te beëindigen’. De Tory-leider lag twee weken geleden al onder vuur vanwege een berichtenwisseling met Sir James Dyson. De sms’jes, die naar de BBC zijn gelekt, gingen over een belastingkwestie waarin Boris Johnson hulp zou bieden aan de Britse ondernemer en miljardair, wiens bedrijf – bekend van de Dyson-stofzuigers – aan het begin van de pandemie opdracht kreeg om beademingsapparatuur aan het Verenigd Koninkrijk te leveren.
The Daily Mail schreef medio april bovendien dat ‘killerprins’ Mohammed Bin Salman van Saoedi-Arabië Johnson vorig jaar via een sms zou hebben gevraagd ‘om een “verkeerde” beslissing van de Britse voetbalbond, die ervan werd beschuldigd een overname van 300 miljoen pond van Newcastle United te blokkeren, te “corrigeren en te heroverwegen”’.
De boze kroonprins waarschuwde de premier dat de betrekkingen tussen het VK en Saoedi-Arabië beschadigd zouden worden als de beslissing niet werd teruggedraaid.
Johnson gaf zijn Midden-Oostengezant Ed Lister de opdracht de klacht af te handelen. Lister stapte onlangs op wegens belangenverstrengeling doordat hij ook werkzaam was voor een lobbygroep, bericht The Daily Mail.
‘Maar al te vaak lijkt de regering bereid de wet te omzeilen ten voordele van haar aanhangers en donateurs’
‘Vaak wordt gezegd dat de ondergang van een premier al in het begin van zijn carrière in de maak is’, schrijft The Times. ‘Johnson zwakke plek zou zijn arrogante houding tegenover de regels van het politieke ambt kunnen zijn.’ Zelfs als leerling aan de prestigieuze privéschool Eton sprak een van zijn leraren over zijn neiging ‘nooit toe te geven dat regels die voor anderen gelden, ook voor hem gelden’.
De reeks onthullingen heeft in het Verenigd Koninkrijk een fel debat op gang gebracht over de controle op lobbyactiviteiten. ‘Maar al te vaak lijkt de regering bereid de wet te omzeilen ten voordele van haar aanhangers en donateurs, waardoor zij zich kwetsbaar maakt voor beschuldigingen van vriendjespolitiek’, aldus The Times. De krant dring aan op meer transparantie, met name in het geval van verzoeken die rechtstreeks aan Johnson worden gericht.
Wraak
Zoals The Telegraph opmerkt, verscheen het onthullende blogbericht van Cummings enkele uren nadat Downing Street hem had beschuldigd van het lekken van berichten tussen Johnson en Dyson. Cummings ontkent dat in zijn tekst en ‘neemt wraak’, aldus het conservatieve dagblad.
Als de voormalige adviseur inderdaad over belastende documenten of correspondentie beschikt, ‘hebben Boris Johnson en zijn regering reden tot bezorgdheid’, schrijft The Times. The Telegraph wijst erop dat de beschuldigingen ‘deel uitmaken van Cummings’ jarenlange obsessie om aan te tonen hoe de staat haar burgers tekortdoet door incompetente ambtenaren en ministers’.
‘Sinds Cummings opstapte, na een ruzie waarbij Johnsons verloofde Carrie Symonds betrokken was, is de relatie tussen de premier en zijn voormalige adjudant van kwaad tot erger geworden’, schrijft ook The Guardian.
‘Cummings is niet in de positie om iemand de les te lezen op het gebied van moreel gedrag’
In zijn blogpost noemt Cummings het ‘triest om te zien dat de premier en zijn kabinet zo ver onder de normen van bekwaamheid en integriteit zakken die het land verdient’. Hij dringt ook aan op ‘een onderzoek naar het optreden van de regering sinds het begin van de pandemie’.
‘Cummings is niet in de positie om iemand de les te lezen op het gebied van moreel gedrag’, schrijft TheFinancial Times in een ander artikel. ‘Dit is een man die de brexitcampagne heeft gebouwd op een web van leugens, waaronder het idee dat het land door de EU te verlaten 350 miljoen pond per week zou terugkrijgen om te besteden aan de NHS [het Britse openbare gezondheidszorgstelsel]’.
Desondanks dringt het financiële dagblad aan op een onderzoek naar de ‘ernstige’ beschuldigingen – net als veel parlementsleden van de oppositie. ‘De onthullingen versterken het beeld van een regering van gesjacher en corruptie’, terwijl zakenlieden die dicht bij de Conservatieve Partij staan sinds het begin van de pandemie hebben geprofiteerd van contracten ter waarde van 2,3 miljard euro, aldus FT.
The Telegraph ziet de ernst van de beschuldigingen aan het adres van Johnson niet in. ‘Het is ongelooflijk dat de politieke klasse midden in een pandemie zo opgewonden doet over het renoveren van een flat’, aldus het conservatieve dagblad. The Sun sluit zich hierbij aan en zegt dat de premier wel belangrijker dingen aan zijn hoofd heeft, zoals ‘doorgaan met het heropenen van het land, het opstarten van de economie en de vruchten plukken van onze briljante vaccinatiecampagne’.
‘Duizenden lijken’
Johnson kwam deze week ook nog eens in opspraak doordat naar buiten was gekomen dat hij vorig jaar herfst tijdens een overleg zou hebben gezegd dat hij ‘liever had dat “de lijken zich met duizenden tegelijk zouden opstapelen”’ dan dat hij een tweede lockdown zou afkondigen, zoals The Daily Mail maandag onthulde. Volgens The Guardian en BBC hebben verschillende regeringsbronnen deze uitspraak bevestigd.
Johnson ontkende die woorden tijdens een parlementair debat gisteren (28 april), bericht The New York Times. Maar hij gaf toe dat hij tijdens een overleg zijn diepe frustratie had geuit en zei dat ‘het zeer bittere, zeer moeilijke beslissingen waren voor elke premier’.
‘Lockdowns zijn ellendig’, aldus een zichtbaar gekrenkte Johnson. ‘Lockdowns zijn een verschrikkelijke maatregel om te nemen.’
De premier beweerde dat de aanvallen van de Labourpartij een poging waren om de aandacht af te leiden van de succesvolle vaccinatiecampagne, die, zo voorspelde hij, zou worden beloond door de kiezers bij de regionale verkiezingen op 6 mei, schrijft de Amerikaanse krant.
‘Ze vergeven hem omdat hij een winnaar is. Als zijn troepen daaraan beginnen te twijfelen, zal Boris hun respect verliezen’
De laatste opiniepeilingen voor die lokale verkiezingen lijken Johnsen gelijk te geven. ‘Volgens de pelingen staan de Conservatieven nog steeds aan de leiding met een marge van tien punten op Labour’, berichtte The Times, ‘en hoewel de streken van de regering hen in kwaad daglicht stellen, zullen ze Johnson en zijn kamp niet de overwinning kosten’. Voor nu tenminste.
Reaction.life denkt er anders over. ‘Boris zal verzwakt uit deze affaire komen’, aldus de Tory-website. ‘De meeste van zijn parlementsleden kennen zijn gebreken’, weten dat het hem ‘aan ethiek ontbreekt’, zoals Cummings hem op zijn blog verwijt. ‘Ze vergeven hem omdat hij een winnaar is. Als zijn troepen daaraan beginnen te twijfelen, zal Boris hun respect verliezen. En zullen ze hem bij de volgende landelijke verkiezingen misschien niet meer aanwijzen als hun leider.’
The Sun wijst de kritiek op Johnsons uitspraken over het coronabeleid resoluut van de hand: ‘Achteraf gezien had Boris misschien zijn mond moeten houden. Maar hij mocht ervan uitgaan dat hij onder vier ogen sprak, met collega’s die hij vertrouwde – zoals elke premier of directeur zou verwachten. Hij had nooit gedacht dat hij zou worden verraden door iemand die tot dit heiligdom was toegelaten – en zeker niet door zijn rechterhand en consigliere, Dominic Cummings. Nog belangrijker: daden zeggen meer dan woorden. Er kwam een volgende lockdown. Die heeft levens gered.’
Of de kiezer daar genoegen mee neemt, zal op 6 mei blijken.
Van Paul McCartney moest hij zijn kop dicht houden en luisteren. De ‘goat’ – greatest of all time – leerde de Britse rapper drie akkoorden, bruikbaar bij elk willekeurig nummer. Fenomenaal. Maar Stormzy heeft veel meer in zijn mars.
De meeste mensen die in Stormzy’s lommerrijke straat wonen, hebben geen idee dat de rapper daar ook een huis heeft. Er staat een hek omheen en hij is nogal op zichzelf. Een van de kamers wordt geheel in beslag genomen door een speciaal voor Stormzy gemaakte pokertafel. En wat nog wel het meest in het oog springt, is de glazen vitrinekast vol prijzen: van de zes Mobo’s tot de prestigieuze Ivor Novello die hij kreeg voor zijn debuutalbum, Gang Signs & Prayer. De twee Brit Awards die hij in februari in ontvangst heeft genomen, waaronder die voor beste mannelijke soloartiest, staan waarschijnlijk ergens anders.
We nemen plaats in de lounge en zijn vriendin Maya Jama, de tv-presentatrice, laat ons alleen. Ik zie pizzadozen en ik hoor piepjes van de magnetron – hier wonen duidelijk jonge mensen. Hij is vijfentwintig, zij vierentwintig. Stormzy’s stem galmt door een kale kamer die nog ingericht moet worden en terwijl hij het geluid van MTV op de reusachtige televisie dimt, zie ik in de gauwigheid een boek over dieren, een boek over Alex Ferguson en de Bijbel.
Stormzy [1993] is een indrukwekkende verschijning, met zijn 1 meter 96. Vandaag draagt hij streetwear, met een petje, dat hij steeds op- en afzet, en een sigaret achter zijn oor. Hij is een geweldenaar die kan terugkijken op een hectisch jaar, dat voor de helft in het teken stond van muziek en voor de helft in het teken van filantropie. Op een bepaald moment vertelt hij heel gedreven over zijn plannen om jonge zwarte Britten te helpen, terwijl op MTV twee danseressen met hun billen schudden, aan weerszijden van zijn hoofd. Het is surrealistisch, en het is de enige keer dat ik even ben afgeleid van ons gesprek.
Want wauw, zodra Stormzy – wiens echte naam Michael Omari luidt – begint te praten, vergeet hij bijna adem te halen. De woorden vliegen je om de oren. Hij is een rapper, dus zo gek is dat natuurlijk ook weer niet. Terwijl zijn zinnen over elkaar buitelen, buigt hij steeds naar voren, is hij met zijn volle aandacht bij het gesprek. Het is intens, als een Mastermind-finale, maar dan eentje waarbij hij zichzelf net zoveel vragen stelt als ik.
We beginnen met een vrolijk onderwerp: Paul McCartney. Afgelopen zomer waren we allebei aanwezig bij een gig van de Beatle in de Abbey Road Studios. ‘Sick,’ zegt hij (voor niet-ingewijden: dat betekent ‘te gek’). Toen ik Paul McCartney een dag na het optreden sprak, zei hij dat hij Stormzy piano had leren spelen. Dus ik vraag de leerling hoe de ontmoeting met de meester hem is bevallen.
OG
‘Ik vond het wel wat, hoor, om advies te krijgen van een van de echt groten – ik kan nog heel wat leren van een OG [original gangster] zoals hij,’ zegt Stormzy. ‘Ik weet heel goed dat je als rapper een bepaald stigma hebt, dus heb ik gezegd dat ik songwriter ben. “Kunt u me iets leren?” Hij liep naar de piano en het enige wat ik dacht was: Kop dicht en luisteren. Wat hij me leerde was fenomenaal. Hij zei: “Gebruik deze drie akkoorden, voor willekeurig welk nummer.” En ik had iets van “Krijg nou wat!”’
We kijken elkaar glimlachend aan. Het was me de gig wel. Stormzy noemt McCartney ‘goat’ – greatest of all time. Terwijl McCartney de gelederen aanvoert binnen de popmuziek is Stormzy nu al goat binnen zijn eigen domein: grime, de snelle, Britse rapstijl. Hij heeft er een vermogen mee verdiend. Maar hij ontleent zijn status niet alleen aan zijn muziek, aan het feit dat hij rap een nieuw aanzien heeft weten te geven door met behulp van r&b en gospel de grenzen van het genre open te breken; hij heeft met name veel respect vergaard doordat hij zich de laatste tijd op het pad van de filantropie begeeft.
Om te beginnen heeft hij laten weten dat hij zwarte studenten gaat steunen om een studie aan Cambridge te voltooien. Ten tweede heeft hij #Merky Books opgezet, een imprint van Penguin, om op zoek te gaan naar nieuw schrijftalent, voornamelijk jong en zwart. Zijn autobiografische Rise Up zal de eerste titel van Merky zijn. Stormzy’s belangstelling voor de uitgeefwereld is ingegeven door het feit dat hij in zijn jeugd geen zwarte schrijvers kende, behalve Malorie Blackman en Benjamin Zephaniah.
Een paar jaar geleden ontmoette hij Jude Yawson, van wie hij online enkele essays had gelezen. Yawson, die uit hetzelfde deel van Zuid-Londen komt als Stormzy, maakte een verpletterende indruk op hem. Maar op de vraag of hij zijn passie als werk beschouwde, antwoordde Yawson dat dat voor mensen zoals hij niet gebruikelijk was. ‘Het was alsof de bliksem insloeg,’ zegt Stormzy. Hij vroeg Yawson mee te schrijven aan Rise Up. ‘Waarom zou je geen schrijver kunnen zijn die wordt uitgegeven? Waarom zou dat zo raar zijn? Overal in Engeland worden heel veel jonge zwarten geconfronteerd met een structurele, psychologische valse noot – ik noem het een valse noot omdat het een valstrik is.’
Wie heeft die valstrik dan gezet, wil ik weten. ‘De wereld. Door alles wat er over ons wordt uitgestort, krijgen zwarte jongeren het idee dat er geen einddoel is. Velen weten niet dat je premier kan worden, of ingenieur. Dat is mensen echt niet duidelijk, want ze zien geen zwarten op die posities. Maar er is zonder meer een verandering gaande. Daar spelen acteurs duidelijk een rol bij – John Boyega, Daniel Kaluuya, Letitia Wright. Die vonk is ongekend krachtig, als je kijkt naar wat dat betekent voor de gemeenschap. Misschien realiseren mensen zich nog niet helemaal hoe sterk dat doorwerkt.’
Alles grijpt in elkaar. Stormzy en Corbyn; Stormzy en May. Stormzy bij Labour Live
Bestaat het gevaar dat mensen zullen proberen hem te imiteren? ‘Entertainment is maar één ding. We kunnen ook ingenieur worden, of arts – er is een heel spectrum. Dat moeten we allemaal uitdragen. We moeten het beeld zien te keren.’ Kunnen er dan ook #Merky-scholen komen? ‘Zeker weten.’ #Merky-ruimtevaart? ‘Ja! Het kan allemaal. Het lijkt me geweldig als mensen #Merky als platform gaan gebruiken. Echt sick.
Waar ik trots op ben, ook qua muziek, zijn de dingen die ik voor vrienden of familie heb gedaan, dus stel je voor dat over drie jaar, na de Stormzy-beurzen, zo’n jongere doorpakt en een Nobelprijs voor de vrede krijgt. Dat is sicker dan alle shit die andere mensen doen.’ Hij lacht breed, met stralend witte tanden, eentje zilver. Hij is enthousiast, opgetogen. Het werkt aanstekelijk. Heeft hij zelf een rolmodel gehad? Hij denkt even na, zegt dingen als: ‘Nee, gek genoeg, nee.’ Hij glimlacht, laat vele antwoorden door zijn drukke hoofd gaan.
Hij trommelt met zijn vingers op tafel. ‘Op een gekke manier – en ik ben huiverig om het te zeggen omdat het zo’n cliché is – voelt het alsof dit zo heeft moeten zijn. Het klinkt heel kumbaya en vrede op aarde en alles, maar ik weet gewoon wat voor muziek ik wil maken. Maar dan ben je heel erg met jezelf bezig. Dus ja, de volgende stap is dat je moet begrijpen waar je vandaan komt. En dat is lastiger voor mijn zwarte broeders en zusters. Dus dan gaat het erom dat ik iets doe met mijn succes, hè? Als het publiek iemand op een podium plaatst, dan…’
Hij verontschuldigt zich. Zijn gedachten schieten een andere kant op, wat geregeld gebeurt – naar iets wat zijdelings met het onderwerp te maken heeft. Hij maakt zich heel druk over hoe hij overkomt. ‘Jezus man,’ zegt hij luidkeels lachend, ‘ik klink alsof ik de weldoener van het jaar wil worden. Maar als ik iemand zag met tien miljoen, dacht ik altijd al – wat ga je met dat geld dóén? Serieus, man.’
Grime
Grime is ontstaan in de arme delen van Londen en de teksten gaan over het harde bestaan op straat en over gefnuikte levens – een wereld die de rappers van binnenuit kennen. Het zijn het soort gewelddadige teksten die leiden tot makkelijke verontwaardiging over steekincidenten, zonder dat er voldoende maatregelen worden genomen om de problemen aan te pakken waaraan die lyrics zijn ontsproten. In Rise Up schrijft Yawson over een leraar die zijn leerlingen vertelt wat ze moeten doen als er iemand wordt neergestoken. ‘Ik heb moeite met de mentaliteit die wij allemaal hadden,’ schrijft hij. ‘We namen genoegen met minder.’ Stormzy heeft de keren dat hij werd neergestoken afgedaan als niet meer dan een ‘momentopname’ in zijn verhaal.
Ja, beaam ik, er moet iets worden gedaan aan de opvatting dat het normaal zou zijn om een mes bij je te hebben. Stormzy knikt, en begint weer over de valse noot. Hij is het ‘honderd procent’ met me eens, zegt hij, maar hij moet erkennen dat hij zelf pas inzag dat er ook een andere manier van leven was toen hij buiten zijn gemeenschap trad om een projectmanagementopleiding te gaan volgen in de Midlands.
‘Het was in Tipton,’ zegt hij onverwacht. ‘Daar waren we naartoe gegaan om het werk te doen van de mensen die we moesten managen, lassers, en er zaten zeventien witte kinderen in het lokaal. Op een dag zetten we onze veiligheidshelm af. Ik had een litteken op mijn hoofd, en iemand zegt: “Wat is er gebeurd?” Waarop ik zeg: “O, ik ben gestoken.” Ik zal het nooit vergeten. Ik liet het zien: “Ik ben hier gestoken, en daar, en daar…”’ Hij wijst drie verschillende plekken op zijn lijf aan. ‘Ze keken me vol afgrijzen aan – en op dat moment begon het me te dagen. Het is gestoord, waar ik vandaan kom. Natuurlijk is het schokkend dat ik ben gestoken. Natuurlijk zou dat niet normaal mogen zijn.’
Hij pakt zijn iPhone en zegt dat er elk moment een vriend kan bellen om te vertellen dat er iemand dood is. ‘We leven in een verwrongen beeld van de realiteit, en dat is niet onze schuld. Het is niet onze schuld,’ zegt hij, met nog meer vuur dan anders. In Rise Up schrijft hij dat de overheid het laat afweten. Hoezo? ‘Tja, hoezo?’ antwoordt hij laconiek, met opgetrokken wenkbrauwen. ‘Geloof me, voor ons is die shit allemaal moeilijker. We moeten van alles en nog wat ontmantelen. Het is echt wel een strijd. Wat moet gebeuren, moet gebeuren.’
Stormzy kreeg bekendheid in alle lagen van de bevolking toen hij rapte: ‘Theresa May, waar blijft het geld voor Grenfell?’ Dat veroorzaakte zo veel ophef dat de premier zich gedwongen zag zichzelf te verdedigen – wat duidelijk maakt hoeveel invloed Stormzy heeft. Was hij blij dat May reageerde? ‘Het liet me koud,’ zegt hij, op een toon die deels somber is en deels gelaten. ‘Het gaat om de resultaten, hè?’
Een paar jaar eerder had Stormzy gezegd dat hij een bewonderaar was van Jeremy Corbyn, wat leidde tot de tenenkrommende #Grime4Corbyn hashtag en een handvol ongemakkelijke fotomomenten. Maar in Rise Up zegt Akua Agyemfra, de manager van de band: ‘Waarom zou Stormzy het gezicht moeten worden van een politieke beweging?’ Dat brengt mij er weer toe hem te vragen waarom hij dat níét zou willen. Wat volgt zijn met zorg gekozen woorden.
‘Weet je wat het is met al dat gedoe?’ begint hij. Corbyn, May enzovoort? ‘Yeah. Weet je, black culture is een heel ernstige zaak, dus ik moet verstandig zijn, want mijn woorden kunnen invloed hebben. Wat ik zeg en hoe dat wordt gebruikt – daar heb ik geen invloed op. Alles grijpt in elkaar. Stormzy en Corbyn; Stormzy en May. Stormzy bij Labour Live. Weet je wat er is gebeurd? Ik ben heus niet zo stoer dat ik niet zou durven toegeven dat ik op het gebied van politiek misschien soms wat naïef ben.’
Is hij nu voorzichtiger? ‘Reken maar.’ Maar in Rise Up schrijft hij dat hij het als zijn verantwoordelijkheid ziet om zich uit te spreken. Met welk doel? Zou hij zich, bijvoorbeeld, moeten uitspreken over de brexit? Daar geeft hij niet direct antwoord op. In plaats daarvan zegt hij, heel stellig: ‘Als ik heel eerlijk ben, zijn er veel dingen die me geen fuck interesseren.’ Dan dwaalt hij af, volgen zijn gedachten een zijspoor, om even later weer bij het onderwerp zelf uit te komen, af te dwalen, weer terug te keren.
Politiek krachtenveld
‘Goed,’ zegt hij plompverloren, alsof het een toverwoord is om zijn onstuimige hoofd tot rust te brengen. ‘Ik kijk er op verschillende manieren tegen aan. Maar ik begrijp inmiddels ook wel dat als je op het podium staat, je er niet aan ontkomt te worden meegetrokken in een politiek krachtenveld. Je kunt niet ‘Corbyn’ scanderen en dan verbaasd zijn dat je met hem in verband wordt gebracht. Dat is naïef, Stormz. Maar goed, aan de andere kant, als ik eerlijk ben – en het klinkt misschien kinderachtig – kan het me niets schelen hoe mensen het interpreteren.
Dus als ik zeg: ‘Yo, waar blijft het geld voor Grenfell?’, dan kan het me niet schelen wat jullie daar allemaal van maken, zoals “Stormzy vs. May” of zo. Het zal allemaal wel. Jullie doen maar. Het gaat mij om dat ene, en dat mogen mensen naïef vinden, maar nu geldt meer dan ooit dat ik het net zozeer mijn taak vind om me bepaalde dingen aan te trekken, als om me er geen reet van aan te trekken.’
We zitten nu al meer dan een uur te praten, over de meest uiteenlopende zaken, zoals de vraag of hij gestopt is met Twitter vanwege de negatieve pers die Jama kreeg door zijn oude tweets (‘Nee, ik heb mijn account gedeactiveerd om me op mijn muziek te richten’), en over die andere belangrijke aanwezigheid in zijn leven: God. ‘God is me genadig geweest,’ zegt hij. Voelt hij zich uitverkoren? ‘Nee. We zijn allemaal uitverkoren.’
Ondertussen zegt hij over zijn nieuwe album, de opvolger van Gang Signs & Prayer, dat gepland staat voor 2019, dat het een ‘krankzinnige mengeling van van alles en nog wat’ wordt. Naarmate de uren wegtikken en het buiten begint te schemeren, geeft de rapper, die in zichzelf gelooft zonder zelfingenomen te zijn, zich iets meer bloot. Hij wordt introspectief. Ineens lijkt hij misschien niet echt angstig, maar dan toch op zijn minst bezorgd. Het is het enige moment waarop hij lijkt samen te vallen met zijn absurd jonge leeftijd – iemand die meedoet aan een dictee en als de dood is om in de fout te gaan.
Een zware last
Stormzy haalt zijn vingers door zijn haar. Petje op, petje af. Het enige licht lijkt afkomstig van MTV, dat nog altijd aanstaat. ‘Al die dingen waarmee ik in verband word gebracht,’ begint hij, terwijl de wereld om ons heen steeds kleiner lijkt te worden. ‘Het is een dubbel gevoel, want ik weet dat ik een bepaalde rol op me heb genomen, en ik ben er klaar voor. Maar ik moet me ook nog heel erg ontwikkelen als mens.
Ik heb mijn tekortkomingen. En al werk ik daaraan, vijf, zes van de zeven dagen per week, er zijn ook dagen waarop je als mens ook niet alles kunt. Op sommige dagen denk ik fuck de media. Maar op andere dagen heb ik iets van: “Stormz, we leven in een rare wereld, en de mensen hebben podia nodig.” Ik weet dat dit mijn zegen en mijn kracht is, maar het is een zware last.’ Er staat een taxi voor, dus ik ga nog snel even naar de wc, waar hij een ingelijste cd heeft hangen van zijn rap op een single van Little Mix, plus een citaat uit Jeremia 29:11: ‘Mijn plan met jullie staat vast – spreekt de Heer. Ik heb jullie geluk voor ogen, niet jullie ongeluk.’
We huggen zo’n beetje als ik wegga, en ik moet lachen dat deze zo uitgesproken, indrukwekkende man, kan worden gekenschetst door een bezoekje aan zijn wc, waar hij een muziekaward naast een Bijbelcitaat over hoop heeft hangen. Vlak voor ik de deur uit loop, stelt hij nog een retorische vraag: ‘Weet je wat het is?’ Ik zwijg en hij gaat verder. ‘Ik weet wat me te doen staat, maar tegelijkertijd weet je dat je een mens bent, en kwetsbaar. Ik moet gewoon nog een heleboel uitzoeken, denk ik.’
The Sunday Times
Verenigd Koninkrijk | zondagskrant | oplage 1.300.000
In 1864 opgericht en* in 1981 opgekocht door mediamagnaat Rupert Murdoch,* die o.a. ook The Times bezit. Staat bekend om zijn goede research, bijlagen en bijdragen van populaire auteurs. Schotland en Ierland kennen een eigen editie.
Theresa May heeft nog vier maanden om een deal uit de Brexit-onderhandelingen te slepen waar de Britten achter staan. Dat lijkt een schier onmogelijke taak te worden. De Leave-stemmers willen iets wat niet kan, en de oppositie weigert met alternatieven te komen.
Dus eindelijk hebben de onderhandelingen over de Brexit tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie een overeenkomst opgeleverd [die op 25 november is getekend door de 27 resterende Europese lidstaten]. Het is een compromis dat in de verste verte niet tegemoetkomt aan de hoge verwachtingen van juni 2016, toen de Britten ervoor kozen uit de EU te stappen. Het zal Groot-Brittannië lange tijd binden aan de douane-unie en de interne markt van de EU. Niks roemrijke vlucht naar de onafhankelijkheid: Groot-Brittannië wordt een satelliet die rondjes draait om de planeet Europa en moet gehoorzamen aan wetten waarover het niets te zeggen heeft.
Het is een oefening in schadebeperking, geen moedige breuk met het recente verleden. Maar de vraag is of het Britse politieke stelsel met deze minst kwade uitkomst kan leven. Theresa May heeft de overeenkomst aan haar kabinet voorgelegd en zal er in Westminster een parlementaire meerderheid voor moeten zien te vinden. Zal het verdeelde politieke establishment een manier vinden om dit complexe, ambigue en teleurstellende noodzakelijke kwaad te slikken? Tot nu toe wijst niets erop dat het gemakkelijk zal worden.
Achtbaanrit
Lady Bracknell uit The Importance of Being Ernest van Oscar Wilde ging nog net niet zover om te zeggen dat het een kwestie van pech is wanneer een regering haar verstand verliest, maar dat het op slordigheid begint te lijken wanneer dat ook voor de oppositie geldt. Ze zou daar echter rotsvast van overtuigd zijn geweest als ze de Brexit zou hebben meegemaakt. De Brexit-route die de Britse regering tot nu toe heeft afgelegd, doet denken aan een achtbaanrit: op elke uitzinnige vlaag van optimisme volgt een ijzingwekkend steile afdaling naar de wanhoop.
Het is gemakkelijk om May en haar bitter verdeelde Conservative Party er de schuld van te geven dat met nog maar vier maanden te gaan een deal is gesloten waarvan nog lang niet zeker is of die doorgaat. Gemakkelijk omdat het volledig terecht is: de Tories hebben hun land in de grootste crisis na de Tweede Wereldoorlog gestort en lijken niet in staat tot geloofwaardig, coherent en collectief leiderschap.
Maar wat de crisis nog erger maakt, is dat het ontbreekt aan wat je normaal gesproken in een parlementaire democratie zou verwachten: dat de belangrijkste oppositiepartij een helder alternatief biedt voor de falende, zwabberende regering. De leden van Labour zijn in overgrote meerderheid tegen de Brexit: in september wees een peiling uit dat 86 procent een tweede referendum wil.
In een recent, groot onderzoek van Channel 4 News zei 75 procent van de Labour-achterban de nauwe banden van het Koninkrijk met de EU te willen behouden. Uit onderzoek blijkt dat in het oude, industriële thuisland van de partij, waar arbeiders zich in 2016 krachtig uitspraken vóór de Brexit, de opinie verschuift in de richting van een nieuw referendum.
Maar Labour-leider Jeremy Corbyn zei vorige week tegen de Duitse krant Der Spiegel dat Artikel 50 (de in maart 2017 door May aangehaalde bepaling in het Europese Verdrag op grond waarvan een lidstaat de Unie mag verlaten) onherroepelijk is en dat zijn partij ‘moet proberen te begrijpen waarom mensen voor een vertrek hebben gestemd’.
Hij werd bijna onmiddellijk tegengesproken door zijn woordvoerder Buitenland, Emily Thornberry, en zijn woordvoerder Brexit, Keir Starmer, die allebei volhielden dat een tweede referendum nog steeds mogelijk is. De breuklijn binnen de partij is intussen even duidelijk zichtbaar als die binnen de Tories.
Welk lid wil de verantwoordelijkheden en de kosten van een lidmaatschap voor zijn rekening nemen als de faciliteiten gratis toegankelijk zijn voor niet-leden?
Labour wordt net als de Tories bijeengehouden door niet veel meer dan een fantasie. Officieel luidt het standpunt van de partij dat ze de Brexit steunt, maar zich zal verzetten tegen elke deal met de EU die niet ‘precies dezelfde voordelen oplevert als we op dit moment als lid van de interne markt en de douane-unie hebben’. Dat is óf zeer misleidend óf – en waarschijnlijker – een leugen. De EU kan een niet-lidstaat niet ‘precies dezelfde voordelen’ geven als de leden.
In dat geval zou ze ophouden te bestaan. Welk lid wil de verantwoordelijkheden en de kosten van een lidmaatschap voor zijn rekening nemen als de faciliteiten gratis toegankelijk zijn voor niet-leden? De Labour-leiding weet dat ongetwijfeld ook, maar houdt de illusie in stand om met twee monden te kunnen spreken: de Brexit steunen, maar May veroordelen omdat ze er niet in is geslaagd een resultaat uit de onderhandeling te slepen dat praktisch onmogelijk is.
Dus wat is hier aan de hand? Uit het recente onderzoek van Channel 4, het grootste in zijn soort sinds het Brexit-referendum, blijkt dat het Verenigd Koninkrijk er op dit moment met een meerderheid van 54 tegen 46 procent voor zou hebben gestemd om binnen de EU te blijven. Daaruit blijkt op zijn minst dat een groot aantal kiezers tegen de Brexit is, gezien de eis dat elke deal die de onderhandelingen (al dan niet) opleveren aan het volk moet worden voorgelegd. Hoe is het mogelijk dat het Britse politieke stelsel niet in staat lijkt de burgers in tijden van een nationale crisis duidelijke alternatieven te bieden?
Je zou dat aan slecht leiderschap kunnen wijten, en daarvan is er meer dan genoeg. Maar er is veel meer aan de hand. Het grote probleem is openheid. Om twee belangrijke kwesties – allebei pijlers onder de Brexit – wordt met een grote boog heen gelopen. Ze blijven onbesproken omdat het dé grote tegenstellingen binnen de crisis zijn. De EU heeft bij herhaling haar frustratie laten blijken over het onvermogen van de Britten om precies te verwoorden wat ze willen.
Maar het gaat hier niet om een kwestie van slecht onderhandelen. De technocraten van de Britse regering kunnen niet precies zeggen wat ze willen, omdat ze niet het achterste van hun tong willen laten zien. Achter de Brexit gaan twee kwesties schuil die niet bij naam mogen worden genoemd.
De Brexit wordt treffend samengevat in de briljante slogan van de Leave-campagne van 2016, Take back control [‘Pak de zeggenschap terug’]. Die ís zo briljant omdat hij soepel langs twee bijzonder ongemakkelijke vragen manoeuvreert: wat houdt ‘zeggenschap’ eigenlijk in? En wie zou die moeten krijgen?
Een ander woord voor ‘zeggenschap’ is ‘wetgeving’. De fundamentele aantrekkingskracht van de Brexit is dat de Britten zich daarmee bevrijden van de vele wetten die hun door Brussel zouden zijn opgelegd en voortaan zichzelf mogen besturen. Ze willen graag eigen baas zijn over milieu, voedselveiligheid, mededinging en monopolies. Inderdaad gaat de EU over veel van die kwesties, en dat de Britten er zelf over willen beslissen is heel goed verdedigbaar. Om die reden hebben de meeste mensen voor de Brexit gestemd en verwachten ze autonomie.
Maar daar draait de Brexit helemaal niet om. De ware agenda van de harde brexiteers gaat niet over eigen wetgeving, maar over minder wetgeving. Dominic Raab, de inmiddels afgetreden Brexit-minister, droomt niet van zelfregulering, maar van de voltooiing van het deregulerende, neoliberale project dat in 1979 in gang werd gezet door Margaret Thatcher.
De fantasie achter de Brexit is een ‘open’ en ‘geglobaliseerd’ Groot-Brittannië, bevrijd van de ketenen van EU-wetgeving, met ruimere milieu-, gezondheids- en arbeidsregels, waarmee de weg wordt geplaveid voor een nieuw, gouden tijdperk van roofzuchtig hyperkapitalisme. Ook dat is heel goed verdedigbaar, hoewel abject. Alleen vinden de meesten Leave-stemmers niet dat de Brexit daarover zou moeten gaan. En die kloof maakt het onmogelijk om te zeggen wat ‘de Britten’ willen: ze willen verschillende dingen.
Daar komt het tweede onderwerp waarover niet mag worden gesproken om de hoek kijken: het Engelse nationalisme
Vraag twee is wie die ‘zeggenschap’ zou moeten krijgen. Waaruit bestaat, met andere woorden, ‘het volk’ dat de macht zou moeten terugkrijgen? En daar komt het tweede onderwerp waarover niet mag worden gesproken om de hoek kijken: het Engelse nationalisme. De Brexit is deels een reactie op een ontwikkeling die al sinds de millenniumwisseling speelt. Met het Goedevrijdagakkoord uit 1998 zette Noord-Ierland een stap in de richting van bestuurlijke zelfstandigheid, terwijl Schotland hetzelfde deed met de instelling van een eigen parlement in 1999. Als gevolg daarvan zijn de Engelsen in korte tijd heel anders tegen hun nationale identiteit gaan aankijken.
Ze voelen zich niet zozeer Brits als wel Engels. Geen enkele grote politieke partij laat zich daarover uit, terwijl onderzoek aantoont dat de Engelsen steeds meer vervreemd raken van de overheid in Londen. De Brexit, vooral een Engels verschijnsel, is voor een deel een uiting van die frustratie. Om het (bot) met Anthony Barnett te zeggen, in zijn boek T_he Lure of Greatness: England’s Brexit and America’s Trump_ uit 2017: ‘Omdat ze Groot-Brittannië niet konden verlaten, kozen de Engelsen voor het op één na beste en zeiden ze tegen de EU dat ze kon oprotten.’
Niet de ‘onzen’
Er is overtuigend bewijs voorhanden dat de Engelsen die voor de Brexit stemden over het algemeen niets om het Verenigd Koninkrijk geven en vooral niet om Noord-Ierland. Toen Leave-stemmers en Conservatieven onlangs in een enquête over de toekomst van Engeland werd gevraagd of ‘mislukking van het vredesproces in Noord-Ierland’ als prijs ‘de moeite van het betalen waard is’ om met de Brexit ‘de zeggenschap terug te krijgen’, was maar liefst 83 procent van de Leave-stemmers en 73 procent van de Conservatieve kiezers in Engeland het daarmee eens.
Dat is geen hersenloze wreedheid, er spreekt een diepe overtuiging uit dat de Noord-Ieren niet ‘de onzen’ zijn, dat wat ‘daar’ gebeurt niet ‘onze’ verantwoordelijkheid is. Uit het onderzoek van Channel 4 blijkt iets vergelijkbaars. Toen Leave-stemmers werd gevraagd wat ze ervan zouden vinden als Noord-Ierland als gevolg van de Brexit ‘het Verenigd Koninkrijk zou verlaten en zich aansluit bij Ierland’, antwoordde 61 procent dat ze daar ‘niet erg bezorgd’ of ‘helemaal niet bezorgd’ over waren.
Dat mag onthutsend zijn, het is ook een duidelijke boodschap. Het probleem is alleen dat geen van beide grote partijen die onder ogen wil zien. Een van de plaagstootjes van de geschiedenis is dat deze Engelse nationale revolutie, want dat is de Brexit, ertoe heeft geleid dat de Noord-Ierse Democratic Unionist Party, een ultra-unionistische splinterpartij, voor het machtsevenwicht in Westminster zorgt en Theresa May – nog – in het zadel houdt.
En zo komt het dat de Leave-stemmers al afscheid van het Verenigd Koninkrijk hebben genomen terwijl May het (in dit geval met steun van Labour) in alle toonaarden de liefde verklaart: ‘Ik zal er altijd voor vechten onze kwetsbare, dierbare unie in stand te houden en te versterken.’ De toekomst van het Verenigd Koninkrijk is nu zelfs een belangrijk onderdeel geworden van de onderhandelingen met de EU. Elke einddeal wordt uiterst complex.
Dat komt vooral doordat de Britten geen afspraken willen over een harde grens in Ierland waardoor Noord-Ierland zal afwijken van de rest van het Verenigd Koninkrijk. Er valt geen heldere Brexit te formuleren zolang het gevecht voor een kwestie waar de Leave-stemmers niets om geven tot heilig doel is verklaard. Zoals Lady Bracknell al zei: ‘De draaikonterij over de kwestie is absurd.’
Het lijfblad van de New Yorkse intelligentsia bestaat sinds 1963 en dankt zijn reputatie aan doorwrochte bijdragen van grote schrijvers en journalisten als J.M. Coetzee, Orhan Pamuk en eerder Tony Judt, Hannah Arendt en Saul Bellow.
Sadiq Khan is vorige week gekozen tot burgemeester van Londen Het is voor het eerst sinds 2008 dat Labour in plaats van de Conservatieven de stad leidt.
Wie is hij? En, belangrijker nog, wat wil hij?
Onlangs stapte Sadiq Khan de ring binnen op de Earlsfield Amateur Boxing Club in Wandsworth in Zuid-Londen. Hij begon te sparren met een van de vaste bezoekers: duiken, ontwijken, stoten uitdelen. Als jongetje leerde Khan boksen, ook uit zelfverdediging; twee van zijn broers zijn coach op de door vrijwilligers gerunde academie bij Tooting, het kiesdistrict dat hij sinds 2005 vertegenwoordigt. ‘Boksen is niet hetzelfde als vechten,’ legde Khan uit toen ik hem twee dagen daarvoor interviewde. ‘Dat is een klassieke vergissing – boksen is een sport. De vaardigheden die je leert zijn levensvaardigheden: grootmoedigheid, wat je moet eten, hoe je in conditie blijft, hoe je voor elkaar moet zorgen. Het eerste wat je bij boksen leert is de verdediging – je moet jezelf verdedigen… In mijn familie hebben we allemaal gebokst en dat geeft je zelfvertrouwen als je op straat in de problemen komt.’
Een winnaar
Khan beweegt zich met een soepelheid die je zelden aantreft bij parlementsleden. Als gelovig moslim drinkt hij niet en in 2014 deed hij mee aan de marathon van Londen. Tijdens onze coolingdown komen we langs een weg waar zijn vader met bus 44 reed. Niet ver hiervandaan is de sociale huurwoning waar Khan opgroeide. Hij betwijfelt of buschauffeurs tegenwoordig in die wijk kunnen wonen en vindt het triest dat de veryupping het gemeenschapsgevoel in Londen heeft verstoord.
Geen enkele Europese politicus heeft een groter persoonlijk mandaat dan de burgemeester van Londen. De leider van de stad gaat over een begroting van 16 miljard pond en het beleid wat betreft huisvesting, stadsplanning en vervoer. Khan is, zoals collega’s vaak zeggen, een ‘winnaar’.
Bij de algemene verkiezingen van 2010 verdedigde hij zijn Tooting-zetel tegen een agressieve en ruim gefinancierde tegencampagne van zijn conservatieve uitdager. In datzelfde jaar leidde hij de campagne van Ed Miliband om partijleider van Labour te worden en was hij de strateeg achter de overwinning op David, de oudere broer van Ed Miliband. Toen deze hem bij de lokale verkiezingen van 2014 de post van schaduwminister voor Londen had toebedeeld, behaalde Khan voor Labour het beste resultaat sinds 1972. Bij de algemene verkiezingen van vorig jaar won de Labourpartij op een in andere opzichten sombere avond zeven zetels in Londen, het beste resultaat sinds 2001.
Toen Khan in mei vorig jaar aankondigde dat hij de Labourkandidaat wilde worden voor het burgemeesterschap van Londen, verwachtten velen dat hij dat niet zou halen. Daar was Khan het absoluut niet mee eens. De linksere koers die de partij was ingeslagen, was gunstig voor hem. Khan was tegen de oorlog in Irak geweest, een heikel punt voor actievoerders, en had er hard voor gewerkt om de steun van de vakbonden te krijgen. Zijn voordracht – steun zelfs – van Jeremy Corbyn als leider van Labour en zijn verzet tegen de hervor- mingen op het gebied van de uitkeringen vergrootten zijn kansen bij het ‘selecto- raat’ van de partij. Toen op 11 september 2015 de uitslag van de selectieprocedure bekend werd gemaakt, waren velen verbijsterd door zijn verpletterende overwinning. ‘Ik heb nooit gedacht dat het een nek-aan-nekrace zou worden,’ vertelde hij vlak na die bekendmaking. Niemand die ik heb gesproken betwij- felde Khans politieke kwaliteiten, maar sommigen zetten wel vraagtekens bij zijn integriteit. Nadat hij Corbyn had voorgedragen als partijleider, werd Khan beschimpt vanwege zijn harde verwijten aan het adres van de nieuwe leider in een interview in de Mail on Sunday. Khan waarschuwde dat Corbyns ontmoetingen met leden van Hamas en Hezbollah het anti-joodse imago van Labour versterkten, verweet hem dat hij niet meezong bij het volkslied (‘Dat was heel dom van hem. Je probeert immers premier te worden.’) en verklaarde dat hij ‘nauw zou samenwerken met een Tory-regering als dat in het belang van Londen zou zijn’.
Een dergelijke kritiek, suggereren tegenstanders, zou nooit geuit zijn tijdens de selectieprocedure voor de burgemeesterkandidatuur.
De Tory’s hebben onlangs veel zwaarder geschut in stelling gebracht: dat Khan een vriend is van islamitische extremisten. In februari meldde de S_unday Times_ dat Khan vier bijeenkomsten van de groepering Stop Political Terror had bijgewoond, die werd gesteund door Anwar al-Awlaki, de omgekomen geestelijke van Al-Qaida. De London Evening Standard merkte op dat Khans ex-zwager, Makbool Javaid, bijeenkomsten had bijgewoond die in de jaren negentig waren georganiseerd door de extremistische groepering Al-Muhajiroun (de twee hebben al tien jaar geen contact meer met elkaar). Daarna meldde MailOnline dat Khan in 2008 een toespraak had gehouden op het Global Peace and Unity-festival waar de ‘zwarte jihad-vlag wapperde’.
‘Ik ben altijd heel duidelijk geweest in mijn opvattingen met betrekking tot mensen die beweren hetzelfde geloof aan te hangen als ik maar er afschuwelijke opvattingen op na houden’
Khans verklaring was: ‘Vaak heb je geen idee wie er voor jou spreekt en wie er na jou spreekt. Niemand zou toch in alle ernst kunnen denken dat ik instem met de ideeën die werden geuit door andere mensen die op diezelfde bijeenkomst spraken: zo werkte dat niet. Ik ben altijd heel duidelijk geweest in mijn opvattingen met betrekking tot mensen die beweren hetzelfde geloof aan te hangen als ik maar er afschuwelijke opvattingen op na houden.’ Khan is door extremisten met de dood bedreigd vanwege zijn betrokkenheid bij democratische politiek en omdat hij onlangs voor het homohuwelijk had gestemd.
Vrienden zeggen dat hij ondanks de politieke en fysieke risico’s die het uiten van zijn mening met zich meebrengt, nooit heeft overwogen zijn mond te houden. Als voormalig mensenrechtenadvocaat en voorvechter van de burgerrechten, was dat een automatische keuze.
In een toespraak voor de parlementaire pers in november, een week na de aanslagen in Parijs, verweet Khan opeenvolgende regeringen dat ze de segregatie in de Britse samenleving hadden toegestaan en de omstandigheden waarin extremisme kon gedijen ongemoeid hadden gelaten. Hij waarschuwde: ‘We hebben het recht van mensen om te leven volgens hun eigen cultuur beschermd, maar hebben dat ten koste laten gaan van het kweken van het gevoel dat ze deel uitmaken van een grotere gemeenschap. Te veel Britse moslims groeien op zonder iemand te kennen met een andere achtergrond.’
Arbeidsethos
Sadiq Aman Khan werd geboren op 8 oktober 1970 in het St George’s Hospital in Tooting. Zijn ouders waren kort daarvoor geëmigreerd van Pakistan naar Londen. Khan was het vijfde van acht kinderen. Zijn nu overleden vader, Amanullah, was meer dan vijfentwintig jaar buschauffeur; zijn moeder, Sehrun, naaister. Khan schrijft zijn arbeidsethos toe aan zijn opvoeding. ‘Mijn vader zat alle uren die God hem toestond op de bus. Mijn moeder bracht niet alleen acht kinderen groot, maar naaide thuis ook nog kleren terwijl ze ons opvoedde, kookte. Mijn vader en moeder waren altijd aan het werk, dus ook ik ging zo snel mogelijk werken. Ik had een krantenwijk, een baantje op zaterdag – enkele zomers heb ik als bouwvakker gewerkt.’
De kinderen groeiden op in het Henry Prince-complex van sociale huurwoningen, waar Khan en zijn zeven broertjes en zusjes bij elkaar gepropt zaten in een vierkamerwoning. Pas op zijn drieëntwintigste reisde hij naar het buitenland en tot zijn vierentwintigste sliep hij in een stapelbed. Het gezin werd dagelijks geconfronteerd met racisme. Buspassagiers scholden zijn bebaarde vader uit voor ‘Paki Santa’ en vielen hem lastig. Dergelijke beledigingen dwongen Khan soms zijn bokstechnieken te gebruiken. ‘We rolden vechtend over de grond,’ vertelde hij Mail on Sunday over zo’n confrontatie. ‘Daarna heeft hij nooit meer “Paki” tegen me gezegd.’
Khan en zijn broers kregen ook met racisme te maken op de voetbaltribune. ‘Ik bij Wimbledon, mijn broers bij Chelsea,’ vertelde hij me. Maar nu was het wel beter geworden in Londen. ‘Mijn dochters zijn zestien en veertien en zijn eigenlijk in dezelfde buurt opgegroeid als ik. Tegen hen is nooit “Paki” gezegd, zij zijn nooit het slachtoffer geworden van openlijke racistische beledigingen. Dat laat zien dat het beter is geworden.’
Op school zei een docent tegen Khan, die een zwaar B-pakket had met biologie, scheikunde en wiskunde: ‘Jij gaat altijd de discussie aan. Waarom word je geen advocaat in plaats van tandarts?’ Die opmerking, en de tv-serie LA LAW, inspireerden hem om de advocatuur in te gaan. In 1994 werd hij advocaat-stagiaire bij Christian Fisher onder de hoede van de bekende mensenrechtenadvocate Louise Christian. Drie jaar later werd hij partner op dat kantoor – uitzonderlijk snel voor iemand van zijn leeftijd en achtergrond.
Als mensenrechtenadvocaat trad hij op voor wat hij onlangs beschreef als ‘onverkwikkelijke types’, zoals Louis Farrakhan, de leider van de Nation of Islam, en Babar Ahmad, die in 2013 in de VS bekende schuldig te zijn aan ‘het verschaffen van materiële ondersteuning aan het terrorisme’. Ahmad, tegen wiens uitzetting Khan en andere parlementariërs zich hadden verzet, was een jeugdvriend. Khans tegenstanders hebben geprobeerd dat uit te buiten. ‘We kwamen nooit bij elkaar over de vloer – we ontmoetten elkaar in de moskee,’ vertelde Khan me. ‘Als je mensen spreekt in de moskee, praat je niet over politiek en zo. Wel weet ik dat er veel ophef was rondom zijn arrestatie, want hij was het slachtoffer van wangedrag van de politie. Hij diende een schadeclaim in en kreeg een vergoeding toegewezen – hem was ernstig letsel toegebracht.’
Dwars
In 2005 werd Khan gekozen als parlementslid voor Tooting, waar hij zijn hele leven heeft gewoond. Zes maanden na zijn intrede in het parlement lag hij dwars bij Tony Blairs poging om het wettelijk mogelijk te maken dat iemand die van terrorisme werd verdacht negentig dagen kon worden vastgehouden zonder dat er een rechter aan te pas kwam. Dat was de eerste botsing van vele met de toenmalige premier.
In 2006 ondertekende hij een open brief waarin ervoor werd gewaarschuwd dat de buitenlandse politiek van de regering ‘munitie leverde voor extremisten’. Op de tiende herdenkingsdag van de bomaanslag die op 7 juli 2005 in Londen plaatsvond, vertelde hij dat Blair ‘de vier islamitische parlementsleden had opgeroepen om naar Downingstreet 10 te komen en ons daar vertelde dat het onze verantwoordelijkheid was. “Dat is het niet,” zei ik. “Waarom hebt u ons opgeroepen? Ik geef u toch ook niet de schuld van de Ku Klux Klan? Waarom doet u dat dan wel bij ons voor de vier daders van de bomaanslagen van 7/7?”’
In 2008 werd Khan benoemd tot minister van Binnenlands Bestuur, en werd de tweede moslim als bewindsman. Het jaar daarop werd hij minister van Transport: de eerste moslim die deel uitmaakte van het kernkabinet en lid werd van de Privy Council (de geheime adviesraad van de koningin). ‘Het paleis belde me op en vroeg: “Op wat voor Bijbel wilt u de eed afleggen?” Ik antwoordde: “De Koran”, waarop zij zeiden: “Die hebben we niet.” Toen heb ik er zelf maar een meegenomen.’
De verkiezing van een Britse moslim als burgemeester zou een gebeurtenis van internationaal belang zijn, en symbool staan voor het kosmopolitisme van Londen. ‘Ik ben het zat om te verliezen. Ik geloof niet in heldhaftig falen,’ zei hij. ‘Ik heb de juiste politiek, ik heb de juiste principes. Nu hebben we alleen nog de macht nodig om Londen te verbeteren.’
New Statesman
Verenigd Koninkrijk | weekblad | oplage 23.900
Sinds 1913 hét tijdschrift voor de Britse linkse intelligentsia. Bekend om zijn diepteanalyses en stevige maatschappijkritiek. In de columns en andere opiniërende stukken stelt het blad zich ook open voor andere dan linkse geluiden.
Met de verkiezing van Jeremy Corbyn tot partijleider heeft de Labourachterban een duidelijke boodschap afgegeven. Het partijestablishment kan daar beter naar luisteren, schrijft Gary Younge. Met minachting en chagrijn krijgen ze hun gelijk niet terug.
‘Ik heb al voor het ontbijt in zes onmogelijke dingen geloofd,’ zei de koningin tegen Alice in Through the Looking-Glass. Zaterdag 12 september zou dat aantal tegen lunchtijd wellicht zijn verdubbeld. Jeremy Corbyn, een trouwe aanhanger van de linkervleugel van Labour, won die dag de verkiezingen om het leiderschap van de partij. Zijn eerste daad als leider was zijn toespraak voor een grote menigte waarin hij vluchtelingen welkom heette.
Met een overweldigende 59 procent van de stemmen kwam Corbyn als winnaar van de eerste ronde uit de bus – het grootste kiezersmandaat van een partijleider uit de Britse politieke geschiedenis. Er zijn te weinig Trotskisten, nieuwe leden, afvallige tory’s en andere afvalligen om zo’n klaterende overwinning te verklaren. Toen zijn campagne begon te lopen, wilde menigeen dat nog niet zien. Maar niemand kan er nu nog omheen dat hij de keuze van de partij is. Op zaterdagmiddag kon je zijn aanhangers rond zien lopen, pronkend met hun badges, verdwaasd van vreugde en ongeloof, en nog niet helemaal in staat om de immense omvang te beseffen van wat zij hadden gedaan, wat hij had gedaan en wat er nog zou volgen. Hoe je ook denkt over de wijsheid van die keuze, dat het een revolutionaire keuze is staat buiten kijf. Allerlei maatschappelijke debatten wordt nieuw leven ingeblazen: over nationalisatie, nucleaire afschrikking en de verdeling van de rijkdom. Daarmee is de richtingenstrijd binnen Labour niet langer gebaseerd op personen, maar op beleid. Dat heeft de mensen die vervreemd waren van de partij nieuwe energie gegeven en het establishment vervreemd. De rebellen zijn nu de leiders; zij die eens aandrongen op loyaliteit zijn nu in opstand. Vier maanden na de verloren verkiezingen is een aanzienlijk deel van de basis van Labour voor het eerst in bijna een hele generatie weer enthousiast over de politiek, terwijl een ander deel de wanhoop nabij is.
Man van overtuigingen
Als teruggetrokken levend, bescheiden man met een tenger postuur en zachte stem is Corbyn ogenschijnlijk net zo min geschikt voor de mania die hij nu ontketent als de timide tennisser Tim Henman destijds. Hij is een man van overtuigingen maar met weinig charisma. Maar dit heeft ook niet zo veel met Corbyn te maken. Hij is minder het product van een beweging dan een exponent van de tijdgeest in de westerse wereld. Na bijna vijftien jaar van oorlog, crisis en bezuinigingen beleven linkse sociaal-democraten in al hun verschillende nationale verschijningsvormen een wederopbloei in hun zoektocht naar een weerwoord op de neoliberale consensus. In de VS ligt de zelfbenoemde ‘democratische socialist’ Bernie Sanders in de opiniepeilingen in belangrijke staten voor op Hillary Clinton als toekomstige Democratische presidentskandidaat. Podemos in Spanje, Syriza in Griekenland en Die Linke in Duitsland zagen allemaal aan de stoelpoten van de gevestigde centrum-linkse partijen. Daarnaast komt Corbyns vermogen om vragen in een heldere en directe manier te beantwoorden neer op een afstraffing van de politieke elite in het algemeen. Ook op dit gebied werd zijn kracht geaccentueerd door de zwakte van zijn tegenkandidaten voor het partijleiderschap. Deze angstvallige technocraten vielen niet alleen nauwelijks van elkaar te onderscheiden, maar hadden ook programma’s die weinig weerklank vonden, als ze al te begrijpen waren. Los van een bon voor te hard rijden leken ze verder weinig tekenen van geestdrift te vertonen. Er was niets dat hen verkiesbaarder maakte dan Corbyn. Dus voor leden van Labour die op zoek waren naar een leider die meer wilde dan alleen maar besturen, was Corbyn de logische kandidaat. Niemand, en Corbyn ook niet, had dit zien aankomen.
Deze afrekening zat er al lang aan te komen
Niet serieus genomen
Wat hij de afgelopen maanden heeft meegemaakt, komt precies overeen met een uitspraak over radicale hervormers die over het algemeen aan Gandhi wordt toegeschreven: ‘Eerst negeren ze je, dan lachen ze je uit, dan bestrijden ze je en dan win je.’ Vlak voor tijd werd hij nog toegelaten als kandidaat toen enkele parlementsleden hem alsnog nomineerden, niet zozeer omdat ze hem steunden als wel omdat ze wilden dat het linkse geluid van Labour gehoord kon worden – een symbolisch gebaar om te laten zien dat de partij nog wortels had, ook al waren die niet zichtbaar. Niemand had verwacht dat die stem zo duidelijk gehoord zou worden, zo breed begrepen en zo serieus genomen door de leden. Partijbonzen dachten dat zijn aanwezigheid een debat over de bezuinigingen zou opleveren; weinigen gingen ervan uit dat hij zou winnen. Zijn kandidatuur werd gezien als smaakmaker, maar verder niet serieus genomen.
Vanaf het moment dat duidelijk werd dat die verwachting onjuist was, gingen de politieke elite en de media over op ongeloof en vervolgens paniek, zich kennelijk niet bewust van het feit dat de leden met hun groeiende steun voor Corbyn net zo goed de partijleiding afwezen als Corbyn omarmden. Vroegere Labourleiders en belangrijke commentatoren spraken kleinerend over zijn aanhang als onvolwassen, misleid, sensatiebelust en niet realistisch, en toonden zich verbaasd toen bleek dat ze hen niet konden overtuigen. Deze afrekening zat er al lang aan te komen. De afgelopen tientallen jaren heeft de leiding van Labour met onverschilligheid en soms met minachting neergekeken op de diverse sociale bewegingen – tegen de oorlog, de bezuinigingen, de schoolgelden, racisme en ongelijkheid. Ze zagen de leden van die bewegingen, van wie velen trouwe Labourkiezers waren, niet als potentiële bondgenoten maar als lastpakken. De grote hoeveelheid vooraanstaande Labourparlementariërs die hun zetel opgaven nadat het resultaat bekend was gemaakt, en de apocalyptische waarschuwingen van vroegere ministers over het lot van de partij onder leiding van Corbyn, laten zien dat deze houding nog niet is veranderd. De partij heeft gesproken; de oude leiders zouden er goed aan doen als ze daarnaar zouden luisteren, maar vooralsnog houden ze hun handen voor hun oren. Met minachting en chagrijn krijgen ze hun gelijk niet terug. Maar ze kunnen hun voorspelling dat ze zo nooit de verkiezingen winnen, laten uitkomen door te weigeren Corbyn als legitiem gekozen partijleider te accepteren. Niet alleen is Corbyn geen huwelijksreis gegund, de familie is er zelfs op uit om op de trouwerij eens lekker te gaan knokken.
Desalniettemin blijft de vraag of Corbyn landelijke verkiezingen kan winnen een heel belangrijke vraag waar veel meningen over zijn maar waar nog geen definitief antwoord op is. We zitten in onbekende wateren en waarschijnlijk wordt het lastig navigeren. De verkiezingen van mei hebben wel aangetoond dat het Britse electorale landschap grillig en onvoorspelbaar is. Wat opgaat voor Londen en Schotland hoeft niet op te gaan voor het midden van Engeland en het zuidoosten. Tot op bepaalde hoogte is Corbyns succes afhankelijk van zijn optreden als leider en de mate waarin zijn aanhangers hun enthousiasme op anderen weten over te brengen.
Het is een groot risico. Toen Tony Benn begin jaren tachtig een gooi deed naar de functie van plaatsvervangend leider van de Labourpartij, zou hij, als hij gewonnen had, veel steun hebben gekregen vanuit de vakbeweging en de vredesbeweging. Corbyn erft een roerige politieke partij en een vastberaden maar vooralsnog ongeorganiseerde groep aanhangers. Klaarblijkelijk vonden velen dat het risico wel waard. In de woorden van de Amerikaanse socialist Eugene Debs: ‘Je kunt beter stemmen op wat je wilt en het dan niet krijgen, dan stemmen op wat je niet wilt en dat dan wel krijgen.’
Gary Younge
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
