Nederland kampt met een ernstig huizentekort. Over hoe dat moet worden opgelost verschillen de politici nogal van mening.
Om Nederlandse stemmers er voor de verkie- zingen van te overtuigen dat ze het nationale huizentekort van 400.000 huizen kunnen dichten, raakten Nederlandse politici in een biedoorlog verwikkeld. De meesten kunnen maar op één ding focussen: meer bouwen. Maar hoewel ze de behoefte aan meer huizen allemaal inzien, verschillen ze nogal van mening over hoe ze hieraan tegemoet kunnen komen.
De extreemrechtse anti-immigratiepoliticus Geert Wilders, die vooraan staat in de peilingen, wil alle NPO-gebouwen met de grond gelijk maken om er een woonwijk te plaatsen, GroenLinks-PvdA wil twee vliegvelden in woongebieden veranderen en, in een land waar meer dan een kwart van het grondgebied onder zeeniveau ligt, wil D66 zelfs een nieuwe polder stichten, naast Almere.
Ambitieuze plannen
Volgens wethouder Caroline van Brakel (CDA) van de gemeente Veldhoven, waar de huizencrisis extra nijpend is, is het niet nodig om vliegvelden te sluiten of nieuwe eilanden te creëren om het ruimteprobleem op te lossen. ‘We bouwen vierhonderd huizen per jaar, dat was ooit minder dan tweehonderd,’ vertelt Brakel in oktober aan Politico op een bouwterrein tegenover het hoofdkwartier van ASML, het meest waardevolle techbedrijf in Europa en voorloper op het gebied van chipproductiemachines. Er passen best meer huizen in de steden en dorpen, meent ze.
Van Brakel is wethouder op het gebied van wonen in Veldhoven, een gemeente met snelwegverbinding naar Eindhoven, en heeft ambitieuze plannen om de vier dorpen in een heuse stad te veranderen.
Er zullen veel huizen tussen de lege bouwplaats en de witte torens van ASML gepropt moeten worden. ‘De rivier maakt zijn herintrede in een groene strook, er komt een sneltrein naar Eindhoven en we bouwen 2800 nieuwe wooneenheden,’ aldus Van Brakel. Veldhoven ligt in een van de snelst groeiende gebieden van Nederland. ASML is het kloppende hart, maar je vindt er ook andere grote techbedrijven, een automotivecampus en een van de drie Nederlandse technische universiteiten in deze regio, die ook wel bekendstaat als de brainport.
Stikstofvervuiling vanuit de vee-industrie is een probleem waar opeenvolgende regeringen weinig aan hebben weten te veranderen.
Bijna overal in Nederland heerst een ernstige woningcrisis. In het hele land, dat de op twee na grootste landbouwexporteur ter wereld is – moeten boeren mogelijk worden uitgekocht vanwege een te hoog stikstofgehalte in de lucht. Stikstofvervuiling vanuit de vee-industrie is een probleem waar opeenvolgende regeringen weinig aan hebben weten te veranderen. Het elektriciteitsnetwerk is overbelast, defensie heeft meer ruimte nodig en distributiecentra veranderden het landschap in een ‘blokkendoos’. Nederland is al het dichtst bevolkte land in Europa (op kleine landen zoals Malta na). De bevolking van 18 miljoen mensen zal naar schatting in 2037 de 19 miljoen bereiken en net als in heel Europa oefenen de gerelateerde crises van woongelegenheid en woningprijs druk uit op politici.
Vastgoedprijzen zijn in de laatste dertig jaar verviervoudigd, terwijl lonen slechts zijn verdubbeld. Uit een recent onderzoek door onderzoeksbedrijf Gallup blijkt dat tevredenheid met de beschikbaarheid van betaalbare huizen tussen 2017 en nu is gekelderd van 65 naar 29 procent. Van de ondervraagden tussen de 15 en 29 jaar was slechts 14 procent tevreden. Mensen die net boven het minimumloon verdienen en op zoek zijn naar een huis, kunnen zich geen koopwoning veroorloven, maar verdienen tegelijk te veel om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning, terwijl die in Nederland het grootste deel van de huurmarkt uitmaken.
Net als in de rest van Europa stijgt het aandeel aan eenpersoonshuizen. Ouderen worden gedwongen om zo lang mogelijk alleen te blijven wonen vanwege de hoge kosten van verzorgingshuizen, waardoor kwalitatief goede woningen langer bezet blijven. Ten slotte wordt het probleem verergerd door lakse regels die investeerders vrij baan geven om op de woningmarkt te speculeren. De problemen zijn zo vergevorderd dat een simpele oplossing niet langer volstaan. En toch heeft ‘geen enkele partij [huisvesting] als voornaamste speerpunt’, aldus Asher van der Schelde, senior onderzoeker bij Ipsos. ‘Ze zeggen allemaal ongeveer hetzelfde, namelijk: we moeten veel meer huizen bouwen.’
Inbreiden
Een van de kopers van een appartement tegenover ASML, een vierentwintigjarige projectmanager bij een bedrijf, genaamd Bart, zegt dat hij liever op een wachtlijst van twee jaar voor een nieuw huis staat dan dat hij een te duur huis koopt dat aan verbouwing toe is.
‘De huur is hier erg hoog en alles lijkt vol te zijn. Toch moeten de meeste mensen nu iets vinden, zodat ze niet op nieuwe projecten kunnen wachten,’ aldus Bart, die zijn achternaam liever niet vermeldt.
Veldhoven heeft geen treinstation, waardoor er een heleboel verkeersdrukte is rondom ASML. Van Brakel vertelt dat de gemeente steun ontvangt vanuit Den Haag om een buslijn naar Eindhoven aan te leggen. Maar om die buslijn te bewerkstelligen zullen kleine en middelgrote bedrijven moeten wijken.
Deze maatregelen passen in het kader van het oude Nederlandse gebruik van het ‘inbreiden’ (in plaats van uitbreiden) van stadsgrenzen om niet te hoeven bouwen in zeldzame groene gebieden. ‘We moeten het landelijke mozaïek beschermen,’ aldus Van Brakel. ‘Een aantal grote steden en voor de rest kleinere plaatsen en groen tussen de dorpen.’
De bouw van de nieuwe appartementencomplexen in Veldhoven is pas net begonnen – zeven jaar nadat de eerste vergunningen zijn aangevraagd. In de tussentijd vonden vier landelijke verkiezingen plaats [2017, 2021, 2023 en 2025]. Het huizentekort is in die tijd alleen maar gegroeid en de huizenprijzen stegen in 2021 als nooit tevoren.
Als er elke twee jaar verkiezingen zijn is er minder reden voor politici om plannen op de lange termijn te maken.
‘De politiek kan de technologie en de economie tegenwoordig nauwelijks bijbenen,’ vertelt professor filosofie Bart Zantvoort van de Universiteit van Leiden. Als er elke twee jaar verkiezingen zijn is er minder tijd om beleid te veranderen en minder reden voor politici om plannen op de lange termijn te maken. ‘Burgers hebben vaak moeite met de inherente traagheid van de democratische politiek, met meer ontevredenheid tot gevolg,’ aldus Zandvoort. Volgens hem verklaart dit ook waarom veel Wilders-stemmers de politicus nog altijd steunen, ondanks het feit dat hij de coalitie deze zomer heeft laten instorten.
Andere partijen gebruiken bij gebrek aan beter Wilders-achtige tactieken, zoals de sloop van vliegvelden of landbouwgrond om woningen te bouwen. ‘Op dit moment hebben alle varkens in Nederland een dak boven het hoofd, terwijl een student of een starter nog niet eens een bezemkast kan vinden,’ aldus D66-leider Rob Jetten in een recent debat.
‘Het is momenteel nagenoeg onmogelijk om een politieke beweging te beginnen die op een brede consensus berust,’ zegt Zandvoort. Hij legt een verband tussen het prikkelbare politieke klimaat en de toenemende sociale polarisatie die het ‘geven en nemen’, dat ooit het Nederlandse poldermodel karakteriseerde, ondermijnt – niet alleen in Nederland, maar in democratieën door heel Europa. Ondertussen vertelt Bart uit Veldhoven dat hij zijn toekomstige appartement heeft gekocht via een zogenoemde Duokoop-constructie: hij koopt de woning zelf en betaalt daarnaast een bescheiden maandelijkse huur voor de grond. ‘Dat schrikt investeerders af en zorgt er voor dat niet alles binnen een paar dagen is weggekocht.’
