De boog diende als decor voor selfies en huwelijksaanzoeken
De beroemde rotsboog van Sant’Andrea in Melendugno, Puglia, Italië, in de volksmond bekend als de Boog van de Geliefden, is op Valentijnsdag ingestort na zware stormvloeden en hevige regenval in Zuid-Italië. De rotsboog, een van de bekendste natuurlijke bezienswaardigheden aan de Adriatische kust, dankte zijn naam aan het feit dat hij diende als decor voor huwelijksaanzoeken, selfies en ansichtkaarten. De arcade was een van de meest herkenbare symbolen van de Salento, een van de meest bezochte toeristische gebieden van Italië, schrijft The Guardian.
‘Het is een ontzettende domper’, zei de burgemeester van Melendugno, Maurizio Cisternino. ‘Een van de beroemdste toeristische trekpleisters van onze kustlijn en van heel Italië is verdwenen.’ Volgens de lokale autoriteiten hebben sterke winden, ruwe zee en hevige regenval in de afgelopen dagen de rotsstructuur geleidelijk verzwakt, tot de uiteindelijke instorting op zaterdag. Het is de grootste schade die kusterosie heeft toegebracht aan het landschap van de Salento.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Mediterrane cyclonen, ook wel medicanes genoemd, zoals cycloon Harry die in januari toesloeg, hebben havens, huizen en wegen verwoest en de structuur van kustlijnen veranderd. Medicanes zijn systemen met een warme kern die steeds vaker voorkomen in de Middellandse Zee, veroorzaakt door de stijgende zeetemperatuur als gevolg van de klimaatcrisis.
De verwoestende kracht van deze cyclonen, met windsnelheden van meer dan 97 km/u en golven tot wel 15 meter hoog, heeft een spoor van vernieling achtergelaten: havens zijn verwoest, huizen beschadigd, wegen zijn weggevaagd en grote delen van de kustlijn in Zuid-Italië zijn weggespoeld.
Bezorgdheid over de toekomst, over een dak boven je hoofd en een stabiel inkomen, bepaalt voor bijna alle singles de partnerkeuze. ‘Emotionele investeringen in relaties zonder langetermijnpotentieel worden vermeden.’
Uit het laatste maandelijkse barometeronderzoek van het Centro de Investigaciones Sociológicas, in oktober 2024, blijkt dat de woningmarkt een van de grootste zorgen van de Spanjaarden is. Die zorg staat op de derde plaats, na de bezorgdheid over immigratie en de economische crisis. Het is in Spanje steeds moeilijker om een huis te kopen, en huren is ook al niet eenvoudig. Volgens gegevens van het Instituto Nacional de Estadística steeg de prijs van nieuwe woningen in Spanje in 2024 met 11,2 procent, de grootste stijging sinds de vastgoedcrisis die in 2007 begon. Ook de prijzen van bestaande woningen zijn gestegen: 7,3 procent ten opzichte van het voorgaande jaar.
Deze aanzienlijke stijging van de huizenprijzen heeft op verschillende manieren invloed op ons leven: veel van de gesprekken die we voeren gaan tegenwoordig over de woningmarkt, zelfs tijdens onze eerste dates. Datingapp Bumble heeft, zoals elk jaar, een rapport uitgebracht met trends die singles moeten helpen bij het aangaan van relaties in 2025. Een van deze trends is het zogenaamde ‘future-proofing’, toekomstbestendigheid.
Romantiek is in
In het artikel ‘Online daten is uit. Real-life romantiek is in’ uit het Canadese magazine Maclean’s, gepubliceerd in 360 editie 236, pleit Treena Orchard voor een terugkeer naar daten in het echte leven, nu datingapps zoals Tinder en Bumble vaak leiden tot frustratie en vervreemding. Ze beschrijft haar eigen negatieve ervaringen met online daten, zoals catfishing en ghosting, en wijst op de nadelen van de apps, waaronder de oppervlakkigheid en de verslavende aard van het swipen: ‘Interpersoonlijke vaardigheden kunnen afnemen als we het grootste deel van ons romantische leven swipend doorbrengen.’ Daarom, schrijft Orchard, keren met name veel jongeren zich steeds meer af van apps en gaan ze op zoek naar ouderwetse face-to-face ontmoetingen.
Voorbeelden van ‘fysieke evenementen’ zijn speeddaten en singlesmixers, die dan ook een heropleving doormaken. Orchard stelt dat deze persoonlijke ontmoetingen niet alleen onze empathie vergroten, maar ook zorgen dat we sneller kunnen beoordelen of er sprake is van een klik.
Hoewel ze niet per se voor het volledig afschaffen van apps is, waarschuwt Orchard dat we de waarde van echte connecties niet uit het oog moeten verliezen. ‘Als we alleen op het algoritme vertrouwen, lopen we mogelijk die willekeurige, prachtige, onverwachte vonk mis die kan overslaan tussen mensen, en die juist zo bepalend is voor ons mens-zijn.’
‘De overgrote meerderheid van de singles (95 procent) zegt dat hun zorgen over de toekomst van invloed zijn op hoe en met wie ze daten’, aldus Bumble in het nieuwste rapport, en dat weerspiegelt het idee van future-proofing. ‘De onzekerheid over onze financiële draagkracht, werk, huisvesting en klimaatverandering zijn van invloed op onze relaties’, en dit gaat zo ver dat als je die zorgen in 2025 niet deelt met je date, je zonder tweede, derde, vierde of vijfde date kan komen te zitten.
Volgens Alicia González, die als psycholoog gespecialiseerd is in relaties, ‘zoekt bijna drie op de vier mensen (72 procent) wereldwijd actief naar een vaste relatie voor het komende jaar. Daarbij proberen ze emotionele investeringen in relaties zonder langetermijnpotentieel te vermijden. Thema’s zoals levensverwachtingen en persoonlijke doelen, maar ook opvattingen over relaties en gezin (voor veel mensen een cruciaal punt) worden nu al veel eerder besproken.’
Droomprins(es)
Maar mensen worden desondanks natuurlijk nog steeds verliefd. En hoewel het vinden van de ideale partner niet altijd betekent dat je droomprins(es) en jij per ongeluk net op hetzelfde moment iets laten vallen in een gangpad van de bibliotheek, terwijl jullie allebei op zoek blijken naar hetzelfde boek, moeten we volgens González onze emoties zeker niet uitschakelen (als dat al kan) totdat iemand aan alle eisen voldoet. ‘Maar we moeten prioriteit geven aan een connectie met gedeelde waarden en doelen. Dat kan tijd besparen en toekomstige conflicten beperken.’
Als een gedeelde bezorgdheid over economische stabiliteit, werk, huisvesting en de gevolgen van klimaatverandering voor jou essentieel is, betekent dat vaak dat de politieke voorkeuren van je date ook zullen overeenkomen met de jouwe. Dat maakt het in 2025 misschien waarschijnlijker dat we onze ideale partner zullen vinden in iemand die hetzelfde politieke pad volgt. ‘Door de bezorgdheid over de toekomst zoeken mensen steeds vaker naar een partner met wie ze op veel gebieden overeenkomsten vertonen, ook op politiek gebied,’ beaamt González. ‘Vroeger waren dit onderwerpen voor later, tegenwoordig worden ze al vroeg in de relatie besproken, omdat het een beeld vormt van je waarden, van de manier waarop je de wereld bekijkt en hoe je denkt om te gaan met de problemen die je tegenkomt.’
Het feit dat we deze zorgen nu al vanaf het begin van een relatie bespreken, betekent niet dat we alleen maar op zoek zijn naar iemand die exact dezelfde politieke overtuigingen heeft, zegt González, ‘maar we zoeken wel naar een gemeenschappelijke basis. Dat maakt het gemakkelijker om de juiste richting op te gaan en zorgt ervoor dat grote beslissingen, zoals het opvoeden van kinderen of het oplossen van conflicten, geen constante strijd zullen zijn.’
Nieuwe voorkeuren bij het daten
Steeds meer jongeren van generatie Z lijken populaire datingapps zoals Tinder, Hinge, Bumble en Grindr veel minder te gebruiken.
Bijna de helft van de gen Z’ers, de groep geboren tussen 1995 en 2010, spreekt liever af in het echte leven. Zo’n 38 procent van hen denkt dat online daten een goede manier is om de ware liefde te ontmoeten.
Volgens een rapport van de Britse communicatiewaakhond Ofcom is het gebruik van datingapps het afgelopen jaar afgenomen. Tinder verloor bijvoorbeeld 600.000 gebruikers en Hinge 131.000. Hoewel bijna vijf miljoen volwassenen nog steeds gebruikmaakten van datingdiensten, wijst Ofcom op een verschuiving in de datingvoorkeuren van Gen Z. Deze generatie lijkt meer waarde te hechten aan spontane ontmoetingen in het echte leven. Het idee van de meet cute, een toevallige en romantische ontmoeting, wordt steeds vaker geromantiseerd op sociale media. Onderzoeker Luke Brunning van de Universiteit van Leeds zegt in The Guardian dat apps eerder als een aanvulling op andere vormen van contact worden gebruikt. Ook daarbij speelt mee dat jongeren veiligheid en authenticiteit steeds belangrijker vinden.
Volgens het rapport van Bumble wil 27 procent van de vrouwen dat belangrijke onderwerpen zoals geld, huisvesting, klimaatverandering en ambities op werkgebied al tijdens de eerste date ter sprake komen. Relaties gaan immers niet alleen over liefde, maar ook over samenwerken om de uitdagingen van het leven samen aan te gaan.
Ook de economische verschillen tussen mensen spelen een belangrijke rol, zegt González. ‘Niet omdat hoeveel geld je hebt het allerbelangrijkst is, maar omdat het vaak bepalend is voor je levensstijl, je verwachtingen en de manier waarop je dagelijkse problemen aanpakt. Als er een enorme kloof is, kan het moeilijk zijn om op basis van de meest fundamentele zaken, zoals wat we onder succes verstaan of hoe we ons leven willen inrichten, op één lijn te komen.
De crises die de wereld doormaakt dragen er allemaal toe bij dat we tegenwoordig veel strategischer nadenken over relaties.
Dat de wereld waarin we leven een directe invloed heeft op de manier waarop we relaties aangaan, wordt duidelijk zichtbaar in het rapport van Bumble over de trends voor 2025. De crises die de wereld doormaakt, of het nu economische crises zijn, politieke of de overvloed aan informatie die we dagelijks ontvangen, dragen er allemaal toe bij dat we tegenwoordig veel strategischer en bewuster nadenken over relaties.
‘De crisis in de afgelopen jaren heeft ervoor gezorgd dat relaties van een emotionelere of intuïtievere benadering zijn verschoven naar een strategischere benadering,’ zegt González. ‘De economische onzekerheid, het sociale debat en de toegang tot zo veel informatie hebben ons gedwongen om meer op de lange termijn te denken, zelfs in relaties.’
Ze vervolgt: ‘Het lijkt wel alsof de complexiteit van de wereld om ons heen ons ertoe aanzet om stabiliteit te zoeken in onze relaties. We willen ons veilig voelen en ondersteund worden. We zoeken niet naar perfectie, maar wel naar iemand die ons daadwerkelijk kan steunen in de uitdagingen van het leven.’
Uit de gegevens van Bumble blijkt dat 57 procent van de single vrouwen tegenwoordig vooral stabiliteit en betrouwbaarheid waardeert bij een potentiële partner. Dit betekent echter niet dat aantrekkingskracht of chemie minder belangrijk zijn, maar stabiliteit en betrouwbaarheid zijn cruciale eigenschappen geworden, omdat ze een gevoel van zekerheid bieden in een wereld die steeds onzekerder lijkt. ‘Vroeger was een emotionele band vaak genoeg, maar nu willen we overeenstemming, steun en een gedeelde visie op de toekomst. Die wensen beperken het aantal opties, maar maken de relatie die je uiteindelijk aangaat veel sterker en betekenisvoller.’
Salomé Parent-Rachdi deed twee jaar lang onderzoek naar romantische relaties in Israël en Palestina. Naar aanleiding van haar stripboek Amour, sexe et Terre promise interviewde Le Monde haar over hoe liefde en politiek er met elkaar zijn verweven.
Journalist Salomé Parent-Rachdi deed twee jaar lang, van 2018 tot 2020, onderzoek in Israël en Palestina, met één vraag in haar achterhoofd: hoe houden mensen daar van elkaar? Het resultaat is een documentair stripboek, Amour, sexe et Terre promise, geïllustreerd door Zac Deloupy. Veertien intieme verhalen die zich afspelen in gebieden waar het gewicht van religie, het geweld van kolonisatie en obsessies met identiteit tot in de slaapkamer reiken.
Van een ultraorthodoxe jood in Jeruzalem tot een Arabische lesbienne in Tel Aviv en de vrouw van een Palestijnse gevangene in Nablus op de Westelijke Jordaanoever, illustreren deze verhalen hoe moeilijk de liefde in Israël en Palestina kan zijn.
De strip waar je sinds 2018 aan hebt gewerkt komt eindelijk uit, terwijl de oorlog tussen Israël en Hamas in volle gang is. Heb je getwijfeld of je hem zou publiceren?
‘Na 7 oktober en de represailles die daarop volgden in de Gazastrook, dacht ik aanvankelijk dat mijn onderwerp niet meer relevant was. Hoe kunnen we nog over liefde praten als de gebeurtenissen zo afschuwelijk zijn? Is het nog wel gepast? Uiteindelijk denk ik dat onze grote afschuw deels te maken heeft met het feit dat er een totale ontmenselijking van de ander plaatsvindt, vooral wanneer we berichten lezen over seksueel geweld gepleegd door Hamas of wanneer we Israëlische soldaten foto’s zien maken met de knuffels en het ondergoed van Palestijnse gezinnen in hun verwoeste huizen.
Door middel van deze verhalen hoop ik, op mijn eigen bescheiden manier, bij te dragen aan het terugbrengen van die menselijkheid. Het is belangrijk om juist de persoonlijke en intieme verhalen over te brengen.’
In het boek is de liefde niet los te zien van een obsessie met identiteit.
‘Er is een veelheid aan heterogene groepen in het gebied, wat zorgt voor een behoorlijk explosieve cocktail van identiteiten: Sefardim uit de Maghreb, islamitische of christelijke Palestijnen, seculiere Oekraïense Joden die profiteren van de wet van Terugkeer [aangenomen in 1950, die het Israëlische staatsburgerschap verleent aan iedereen met ten minste één Joodse grootouder], ultraorthodoxen van Poolse afkomst, et cetera. Deze identiteiten gaan gepaard met een heleboel hardnekkige stereotypen (“Russisch-Joodse vrouwen zijn prostituees”, “Ik ben een verrader als ik als Palestijn met een Israëlisch-Joodse vrouw uitga”) die bepaalde liefdesverhalen in de weg staan. In feite is er niets vreemds aan om iemand in de eerste paar seconden van een afspraakje naar zijn of haar afkomst te vragen. Integendeel, je moet je identiteit snel laten gelden, ook op datingapps.
‘Als je openlijk toegeeft aan je verlangens betekent dat vaak dat je je gemeenschap van je vervreemdt’
De strip opent met Lana, een blonde Israëlische Arabier met blauwe ogen die, voordat ze trouwde met een Palestijn, talloze afspraakjes had met Israëlische Joden en haar afkomst en religie verborgen hield. Lana groeide op in een vrij traditioneel moslimgezin, waar het verboden was om seks te hebben voor het huwelijk, al helemaal met Joden. Door toch seksuele relaties aan te gaan met de “aangewezen vijand” kon ze aspecten van haar seksualiteit ontdekken die ze met een man uit haar gemeenschap niet had kunnen verkennen. Voor veel jongeren bestaat er dissonantie tussen wat ze zouden willen ervaren en wat de groep waartoe ze behoren van hen verwacht.
Dit zijn dingen die we allemaal op onze eigen manier ervaren, maar in deze gebieden, waar de geografische grenzen en de grenzen van de gemeenschap zo duidelijk zijn, is er nog meer moed nodig om zo’n grens te overschrijden. Als je openlijk toegeeft aan je verlangens betekent dat vaak dat je je gemeenschap van je vervreemdt. Avi, een ultraorthodoxe Jood, nam afstand van zijn familie, spijbelde van de religieuze school en knipte zijn peot af [de lange haarlokken die religieuze Joodse mannen dragen] om een relatie aan te gaan met een voormalige non die eveneens met haar gemeenschap gebroken had. Toen jonge orthodoxe mannen hem vroegen waarom hij niet langer religieus was, vertelde hij hen onder andere dat hij zijn eerste liefdesverhalen wilde beleven zonder meteen te moeten trouwen, dat hij ook wilde experimenteren met vreemden, iets wat onmogelijk zou zijn geweest als hij in zijn gemeenschap was gebleven.’
Welk effect hebben religieuze taboes op de jongeren die je hebt ontmoet?
‘Op het moment dat het verlangen onderdrukt wordt, wordt het sterker. In de ultraorthodoxe Joodse gemeenschap is masturbatie bijvoorbeeld verboden om niet “tevergeefs zijn zaad te morsen”. Dit verbod wekte een sterk verlangen op bij Avi, die op internet de grenzen ging opzoeken. Toen hij een tiener was, waren vrouwen in pyjama’s voor hem het toppunt van opwinding.
Hetzelfde geldt voor Mohammed, een jonge homoseksueel die opgroeide in Gaza en nu in ballingschap leeft om zijn seksualiteit te kunnen beleven zonder de dood te riskeren. Seksuele voorlichting heeft hij als twintigjarige in Gaza nauwelijks gehad. Maar ondanks de verboden wordt seksualiteit nog steeds beleefd. Homo’s in Gaza maken valse Instagram-accounts aan om mensen te ontmoeten. Maar de frustratie is groot. In de meest conservatieve omgevingen hebben jongeren zelfs geen enkel referentiepunt in liefde hebben en soms zelfs geen woordenschat om de emoties die ze voelen te beschrijven. Avi besefte bijvoorbeeld pas laat dat zijn liefde niet alleen aan God was voorbehouden. En hoe interpreteer je bijvoorbeeld lichaamstaal?’
Je laat ook zien dat de kolonisatie van de Palestijnse gebieden van grote invloed is geweest op veel relaties.
‘Een wijk aan de rand van Ramallah [op de Westelijke Jordaanoever] was een paar jaar geleden omgeven door amper bebouwde heuvels met parken. Jonge stellen kwamen daar vaak samen om zich terug te trekken. Nu zijn deze heuvels omringd door nederzettingen en kunnen koppels er niet meer naartoe. Dit is een voorbeeld van de gevolgen van de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden. Datingapps zijn misschien de enige manier om deze afkalving van de ruimte tegen te gaan. Maar dan moet je wel zin hebben om te gaan daten.’
‘Het wordt automatisch als een statement gezien als je een kind op de wereld zet dat zowel Joods als islamitisch is’
In deze gebieden zijn alle keuzes over liefde en intimiteit, inclusief het krijgen van een kind, politiek gemotiveerd.
‘Het conflict heeft ook een demografische dimensie. Arabieren en Joden stellen zichzelf dezelfde vraag: welke gemeenschap zal uiteindelijk het grootst zijn? Ultraorthodoxe joden hebben gemiddeld zes kinderen per vrouw om de verloren generatie van de Shoah in te halen. In Israëlische gevangenissen proberen de vrouwen van Palestijnse gevangenen op slinkse wijze zwanger te raken, zoals Fatiha in het stripverhaal. De Palestijnen noemen dit sumud, wat “onwankelbare volharding” betekent. Ook voor een gemengd stel is het krijgen van een kind een zeer politieke daad. Het wordt automatisch als een statement gezien als je een kind op de wereld zet dat zowel Joods als islamitisch is.’
In 2015 waren slechts 23 van de 58.000 geregistreerde huwelijken in Israël, dat geen burgerlijke verbintenissen erkent, gemengde verbintenissen tussen een Jood en een Arabier. Wat betekent het om een gemengd koppel te zijn in dit land?
‘In Israël weigert de staat gemengde huwelijken te erkennen. Om te trouwen moeten stellen naar Cyprus, waar een van de partners zich bekeert tot het geloof van de ander. Alexandra, een Française die een relatie heeft met Marwan, een Palestijn [die een verblijfsstatus heeft in Jeruzalem maar niet het Israëlische staatsburgerschap], bekeerde zich tot de islam zodat ze in de Heilige Stad kon trouwen. Sommige mensen verlaten het Israëlische grondgebied of overwegen zelfs om uit elkaar te gaan om maar niet de enorme administratieve rompslomp te hoeven doorstaan voor het verkrijgen van een visum. Sinds 2022 eist Israël zelfs van buitenlanders die naar de Westelijke Jordaanoever of Oost-Jeruzalem verhuizen dat ze officieel aangeven of ze een relatie hebben met een Palestijn.
Bovendien slagen steeds minder Palestijnen in Jeruzalem erin om hun status als inwoner van de Heilige Stad te behouden, waarmee het voor hun partner nog moeilijker wordt een visum te krijgen. Niet iedereen is bereid dat offer te maken.
Toen ik in Jeruzalem aankwam, werd ik alom gewaarschuwd: “Word niet verliefd op een Palestijn!” Gemengde koppels moeten overal over nadenken, alles is heel politiek: de wijk waar ze wonen, de school, de naam van het kind. De taal die de gemengde koppels spreken – meestal Hebreeuws – zegt ook veel over de gewelddadige machtsstrijd die het land beheerst.’
Ja-woord op het iconische balkon in Verona wordt prijzig
De inflatie heeft inmiddels ook de prijs voor het beloven van de eeuwige liefde bereikt. Althans, als je van plan bent dat te doen vanaf een gewilde romantische plek in de Italiaanse stad Verona. Het bedrag om aldaar gebruik te mogen maken van het balkon van Julia (van Romeo), wordt verdubbeld van 50 naar 100 euro. Daarvoor mag je – net als jaarlijks duizenden andere geliefden – tien minuten vertoeven op het balkon. Dat zou voldoende moeten zijn om ringen uit te wisselen en elkaar de eeuwige liefde te beloven, aldus Corriere della Sera.
Verder biedt de stad van Shakespeares Romeo en Julia al sinds jaar en dag de mogelijkheid om een burgerlijk huwelijk te sluiten op enkele fraaie locaties: in Palazzo Barbieri bijvoorbeeld, het neoklassieke stadhuis, of in het Museo degli Affreschi, dicht bij ‘het graf’ van Julia, of in ‘het huis van Julia’ zelf. Alles tussen aanhalingstekens uiteraard, want de scheidslijn tussen feit en fictie is er dun.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Attila Hildmann, een kok die in Berlijn werd geboren uit Turkse ouders, maar opgroeide bij Duitse adoptieouders, is sinds eind 2020 op de vlucht en houdt zich schuil in Turkije. Tegen deze extreemrechtse complotdenker loopt een internationaal arrestatiebevel. De Turkse ambassade heeft laten weten dat Hildmann de Turkse nationaliteit heeft, waardoor hij niet uitgeleverd kan worden, schrijft Freie Presse.
Het Openbaar Ministerie in Berlijn is al langere tijd bezig met Hildmann, die zichzelf omschrijft als ‘ultrarechts’ en als een complotverspreider. Tegen hem lopen aanklachten wegens opruiing, verdenking van aansporing tot het plegen van een misdrijf en verzet tegen ordehandhavers. De voormalige auteur van veganistische kookboeken trok sinds het begin van de pandemie in toenemende mate de aandacht met steeds flagrantere antisemitische berichten op Telegram.
Nieuw-Zeelanders die vier jaar in Australië hebben gewoond en een Special Category Visa (SCV) hebben – het visum dat de meeste Nieuw-Zeelandse burgers bij aankomst krijgen – kunnen vanaf 1 juli rechtstreeks het Australische staatsburgerschap aanvragen. Het is de laatste stap in de toenadering van de Australische premier Anthony Albanese tot Nieuw-Zeeland; eerder dit jaar werden de regels voor deportatie van veroordeelde Nieuw-Zeelanders al versoepeld. ‘We weten dat hier veel Nieuw-Zeelanders zijn met een SCV die een gezin grootbrengen, werken en een leven opbouwen. Ik ben er trots op hun de voordelen van het Australische staatsburgerschap aan te kunnen bieden,’ citeert de Sydney Morning Herald.
Dit jaar is het 50 jaar geleden dat een regeling in werking trad die Australiërs en Nieuw-Zeelanders de vrijheid bood om zonder beperkingen een van beide landen te bezoeken, er te wonen en te werken. In Australië wonen ongeveer 350.000 Nieuw-Zeelanders.
Sir David immersief
In Londen is vorige maand The BBC Earth Eperience geopend, ingesproken door de grootste troefkaart die de omroep heeft: Sir David Attenborough. De nieuwste attractie in de hoofdstad is een grote immersieve tentoonstelling, waarin bezoekers door alle zeven continenten van de wereld kunnen wandelen, door dichte regenwouden, langs wilde dieren, reptielen en insecten, maar altijd met de kalme en veilige stem van Sir David in het oor. Haarscherp geluid en verschillende camerastandpunten schijnen tot een overrompelend spektakel te leiden in het immense Daikin Centre in Earls Court.
De inflatie heeft inmiddels ook de prijs voor het beloven van de eeuwige liefde bereikt. Althans, als je van plan bent dat te doen vanaf een gewilde romantische plek in de Italiaanse stad Verona. Het bedrag om aldaar gebruik te mogen maken van het balkon van Julia (van Romeo), wordt verdubbeld van 50 naar 100 euro. Daarvoor mag je – net als jaarlijks duizenden andere geliefden – tien minuten vertoeven op het balkon. Dat zou voldoende moeten zijn om ringen uit te wisselen en elkaar de eeuwige liefde te beloven, aldus Corriere della Sera.
Verder biedt de stad van Romeo en Julia al sinds jaar en dag de mogelijkheid om een burgerlijk huwelijk te sluiten op enkele fraaie locaties: in Palazzo Barbieri bijvoorbeeld, het neoklassieke stadhuis, of in het Museo degli Affreschi, dicht bij ‘het graf’ van Julia, of in ‘het huis van Julia’ zelf. Alles tussen aanhalingstekens uiteraard, want de scheidslijn tussen feit en fictie is er dun.
Ook al is Nigeria de grootste olieproducent van Afrika, de wachtrijen bij benzinepompen zijn er lang en de tarieven voor openbaar vervoer onberekenbaar vanwege de onbetrouwbare toevoer van brandstof. Daarom is Mustapha Gajibo (30) in Maiduguri begonnen met Phoenix Renewables, een start-up voor elektrische voertuigen, schrijft MIT Technology Review. Ondanks de scepsis over de beperkte oplaadmogelijkheden begon hij met het elektrisch maken van bestaande minibusjes en kekes, gemotoriseerde driewielers.
‘Veel mensen geloven niet dat elektrische mobiliteit mogelijk en commercieel levensvatbaar is,’ zegt Gajibo. Maar langzaamaan wint hij terrein. Zijn bedrijf onderhoudt nu een tiental elektrische minibussen die met een volle accu 150 kilometer kunnen afleggen; volledig opladen kost ongeveer 1,30 euro. Gajibo en mede- oprichter Sadiq Abubakar Issa hebben een zelfontworpen oplaadstation op zonne-energie van 60 kilowattuur in hun stad neergezet en mikken op meer stations.
Inmiddels zijn ze overgestapt van het ombouwen van benzinemotoren naar nieuwgebouwde elektrische voertuigen. De eerste is een bus met twaalf zitplaatsen, gemaakt van lokaal geproduceerde materialen, met een actieradius van 200 kilometer, die met zonne-energie in 35 minuten kan worden opgeladen via een geïntegreerd systeem. Tijdens een testmaand in Maiduguri vervoerden zijn busjes 35.000 passagiers. Een nieuwe minibus met verbrandingsmotor kost ruim 9000 euro; zoals de busjes op zonne-energie van Gajibo. Het uiteindelijke doel is om te concurreren met Tesla.
Fietsstad Parijs
Een fietsschool in het 20e arrondissement van Parijs heeft een maandenlange wachttijd voor fietslessen die op zaterdagochtend worden gegeven à 50 euro per trimester. Niet zo gek, want burgemeester Anne Hidalgo maakt haast met het fietsvriendelijker maken van Parijs. Overal verschijnen fietspaden en de auto is op zijn retour. In de jaren negentig telde Parijs zo weinig fietsers dat ze elkaar kenden en in de stad lag amper 5 kilometer aan fietspaden. Nu ligt er al 250 kilometer. In oktober 2020 werd het aantal van 400.000 fietsritten per dag overschreden – dat komt neer op een fietsrit per vijf inwoners. Sindsdien is het verkeer op de drukste fietspaden in de stad met ruim twintig procent gestegen, schrijft het New Yorkse digitale magazine Slate.
Volgens het Atelier Parisien d’Urbanisme, de gemeenteafdeling voor planning, daalde het aantal autoritten binnen Parijs tussen 2001 en 2018 met bijna 60 procent; autoritten tussen de stad en haar voorsteden daalden met 35 procent. Het aantal auto-ongelukken nam af met 30 procent en ook de vervuiling is verminderd. Door een enorme investering in het openbaar vervoer – in buscorridors, trams en metro’s – is het gebruik van het openbaar vervoer in diezelfde periode met bijna 40 procent gestegen. Maar de stad is nog niet klaar en zal nog enkele radicale stappen zetten.
Vanaf volgende zomer worden nog uitsluitend voertuigen met beperkte uitstoot toegelaten en na 2030 gaan auto’s op fossiele brandstoffen helemaal in de ban. Er komt een verbod op doorgaand verkeer in het stadscentrum en mogelijkheden tot parkeren op straat worden gehalveerd. De Champs-Elysées wordt voetgangersvriendelijk gemaakt en de ringweg gaat op de schop. Voorstanders juichen omdat Parijs een schonere, groenere, koelere en stillere stad zal worden. Tegenstanders vinden dat de hoofdstad een speelgoedstad wordt, die vijandig staat tegenover mensen die een auto voor hun werk nodig hebben en die steeds ontoegankelijker wordt voor mensen van buiten.
De lieve boodschappen die we elkaar rond Valentijnsdag via snoephartjes overbrengen, spreken boekdelen over hoe we in het leven en in de liefde staan. In meer dan honderd jaar tijd zijn de teksten veelvuldig aangepast om te voldoen aan behoeften van de moderne minnaar.
Het snoephartje is een soort culturele barometer geworden, dat al meer dan een eeuw lang romantische boodschappen overbrengt in de taal van het moment. Deze krijtachtige kleine snoepjes vereisen jaarlijkse aandacht. Maanden voor Valentijnsdag gaan snoepfabrikanten aan de slag om nieuwe teksten te verzinnen en gedateerde spreuken te schrappen. (‘On Fleek’ [Tiptop] kan bijvoorbeeld echt niet meer.)
De ongeveer twaalf nieuwe spreuken moeten zowel actueel als correct zijn, zowel charmant als geestig. En ze mogen niet de klassieke liefdesuitingen als ‘Kiss Me’ [Kus me]) overschaduwen die in 1902 voor het eerst werden gebruikt door een bedrijf uit Boston had uitgevonden. Zo veranderde ‘Call me’ respectievelijk in ‘Fax Me’, ‘Page Me’, ‘Email Me’ en ‘Text Me’. Nu Michelle Williams, voormalig zangeres van Destiny’s Child, haar comeback heeft gemaakt met een liedje over candy corn, wordt het misschien tijd dat we de staat van de liefde in de Verenigde Staten gaan duiden aan de hand van snoephartjes.
Verbinding
De Spangler Candy Company, een van de twee dominante snoephartjesfabrikanten, heeft voor de collectie snoephartjes van 2023 een dierenthema gekozen. Spreuken als ‘Big Dog’ [I blaf you], ‘Love Birds’ [Tortelduifjes] en ‘Purr Fect’ [Ik miauw van jou] zijn een knipoog naar alle mensen die tijdens de pandemie een huisdier hebben aangeschaft.
Het bedrijf verzon vorig jaar, toen het land nog van corona aan het herstellen was, zestien oppeppende slogans zoals ‘Youda Best’ [Je bent de beste], ‘Fear Less’ [Niet getreurd] en ‘Good Job’ [Goed gedaan]. Het doel was volgens het bedrijf om mensen een steuntje in de rug te geven.
Fans van meer vurige slogans waren daar misschien niet blij mee. Toch denkt Helen Fisher, onderzoeker aan het Kinsey Instituut en auteur van zes boeken over liefde, seks en de hersenen, dat de minder amoureuze boodschappen een cultureel keerpunt aangeven. ‘Deze snoephartjes zijn het zoveelste voorbeeld van de enorme maatschappelijke verandering die sinds de pandemie heeft plaatsgevonden,’ zegt ze. ‘De nieuwe stijl past binnen het thema van verbinding. Een groot deel van de wereld wil zich settelen, en daarbij zijn mensen niet alleen op zoek naar romantische liefde, maar ook naar diepe, langdurige verbinding.’
Valentijnssnoepjes zorgen slechts voor zo’n 3 procent van de jaarlijkse snoepverkoop, en velen zullen ze misschien eerder met verliefde schoolkinderen associëren. Maar ongeveer 23 procent van Amerikaanse huishoudens koopt voor Valentijnsdag snoepgoed dat geen chocola is – en daar horen ook snoephartjes bij. Volgens IRI, een wereldwijd marktonderzoeksbureau, zijn de grootste afnemers in deze categorie huishoudens met kinderen waarvan de ouders millennials zijn of tot generatie X behoren.
Het team dat de teksten voor de snoephartjes van volgend jaar bedenkt heeft al een nieuw thema gekozen dat op die doelgroep is toegespitst. Maar voordat we kijken wat de boodschap zal worden, heeft het zin om ons te verdiepen in hoe die zich in het verleden heeft ontwikkeld.
‘Even kort door de bocht: dit is rotzooi’, schreef een snoepblogger
Het snoephartje werd geboren tijdens de zuigtablettenrage in de VS, halverwege de negentiende eeuw. Apothekers verkochten destijds snoepjes met een medicinale werking om keelpijn te verzachten en hoest te onderdrukken. (Sommige van die snoepjes bevatten toen nog ingrediënten als morfine en heroïne.)
Het was tijdrovend om zuigtabletten met de hand te maken. De apotheker Oliver Chase uit Boston vond in 1847 een machine uit die medicinale tabletten uit suikerpasta stanste. Aangezien zijn werk- en woonplaats destijds het centrum van de Amerikaanse snoepfabricage was, stichtte hij een snoepbedrijf dat later de New England Confectionery Company, of Necco, zou gaan heten.
Bijna twintig jaar later begon de broer van Chase met een viltkussen en rode plantaardige kleurstof woorden op snoepjes te stempelen. Het bedrijf sneed deeg in verschillende vormpjes, zoals vliegers en honkballen, noemde ze motto lozenges (tekstsnoepjes) en bedrukte ze met lange spreuken, zoals: ‘Hoe lang moet ik nog wachten? Toon alsjeblieft wat begrip’, ‘Moeder weet dat ik de deur uit ben’ en ‘Wie in het roze trouwt, grijpt later naar de fles’.
Het iconische hartje werd voor het eerst in 1902 gemaakt. Sindsdien is het basisrecept – ongeveer 90 procent suiker, met een beetje maïssiroop en glycerine – niet veel veranderd. Smaken uit die tijd zoals kruidnagel en sassafras hebben plaatsgemaakt voor een reeks onduidelijke fruitige smaken en een die wintergreen heet.
In 2010 veranderde Necco het recept: de textuur werd zachter en er kwamen meer uitgesproken fruitsmaken bij. Blauwe framboos verving wintergreen. Maar de vernieuwde snoephartjes werden met de grond gelijk gemaakt – zoals ook met New Coke gebeurde [een drankje dat de Coca-Cola Company in 1985 op de markt probeerde te zetten]. ‘Even kort door de bocht: dit is rotzooi’, schreef een snoepblogger. Het bedrijf paste het recept weer aan, zodat de snoepjes weer meer op het origineel leken.
Moo Point
Necco had gedurende tientallen jaren het monopolie op snoephartjes. Maar dat veranderde toen Brach’s in de jaren vijftig zijn intrede deed. Dat bedrijf experimenteerde met nieuwe smaken, zoals tropisch fruit, en verkocht korte tijd plastic bootjes gevuld met hartjes, die ‘Friend Ships’ heetten. Brach’s bracht in 2021 een reeks op de markt die ‘Wisecracks! End the Conversation Hearts’ [Wijsneusjes! Einde-gesprekhartjes] heette en spreuken als ‘Nope’ [Nee bedankt] en ‘4 Never’ [Nooit van mijn leven] bevatte. Dit jaar zijn de snoephartjes van Brach’s bedrukt met iconische zinnen uit de sitcom Friends, zoals ‘Moo Point’.
Medewerkers van Brach’s wijzen erop dat hun snoepjes worden bedrukt met een laser, wat tot een schoner ogend eindresultaat leidt dan traditionele stempels, die soms misvormde harten en vage letters produceren. (Een werknemer bij het productieteam van Necco vertelde in 2013 aan The Atlantic dat het bedrijf gestopt was met teksten die begonnen met de letter P, omdat die er soms uit kwam te zien als een F.)
Liefhebbers van snoepgoed zijn in twee kampen op te delen. ‘Brach’s heeft dan misschien niet het bedrukken van snoephartjes met schunnige boodschappen uitgevonden, maar ze hebben tenminste wel het fatsoen gehad om de klant textuur en smaak te bieden’, schrijft Mike Pomranz. Pomranz, culinair journalist, beweert dat de snoephartjes van Necco niets meer zijn dan gewijzigde Necco Wafers en dat de snoephartjes van Brach’s vanwege hun zachtere textuur superieur zijn.
De hartjes van Brach’s verkochten tegen 2019 beter dan het origineel. Katie Duffy, vicepresident en algemeen manager seizoensgebonden snoep van de Ferrara Candy Company, dat Brach’s bezit, zegt dat het bedrijf nu goed is voor 60 procent van de snoephartjesmarkt. Snoephartjes zijn volgens haar het meest verkochte snoep rond Valentijnsdag.
Maar zelfs klanten die loyaal zijn aan Brach’s kunnen niet om de geschiedenis van meer dan een eeuw aan Necco-spreuken heen. Die teksten werden na verloop van tijd beperkt tot negen letters, zodat ze op een klein hartje passen. En als er in de spreuk een W gebruikt wordt, zijn het er nog minder.
‘The One I Love’ en ‘I’ll See You Home’ waren aan het begin van de twintigste eeuw populair, maar zijn lang geleden uit de mode geraakt. Ook ‘Go Fly a Kite’ [Maak dat je wegkomt], ‘Excuse My Dust’ [Sorry dat ik besta], ‘23 Skidoo’ [Toedeloe] en ‘O! You Kid’ [Je brengt mijn hoofd op hol] worden niet meer gebruikt. ‘We wisten dat al die oubollige uitdrukkingen voor de moderne mens geen betekenis meer hadden,’ vertelde Margaret M. Kedian, pr-directeur van Necco, in 1950 aan The Daily Boston Globe.
Rond die tijd had het bedrijf moeite nieuwe teksten te verzinnen, dus vroeg het zijn verkopers om goed op straattaal te gaan letten. Zo hadden ‘Going My Way’ [Ik doe lekker wat ik wil], ‘What Gives’ [Hoe is het?] en ‘My Aching Back’ gedurende korte tijd een sterrenstatus.
‘Hep Cat’ [Hippe gast] en ‘Hubba Hubba’ [Ooh lala] vonden tegen de jaren tachtig geen aansluiting meer bij het publiek. Om redenen die voor zich spreken, werd de productie van ‘You’re Gay’ gestopt.
En zo ging het maar door, met zo’n vijf miljard hartjes per jaar, totdat Necco in 2018 faillissement aanvroeg
Snoepfabrikant Walter Marshall was tientallen jaren in zijn eentje verantwoordelijk voor tachtig tot honderdvijfentwintig Necco-spreuken per jaar. Bij het selectieproces vroeg hij anderen om suggesties, putte hij inspiratie uit zijn dagelijks leven en vertrouwde hij meer op zijn intuïtie dan op marktonderzoek. Hij vond ‘You Go Girl’ [Zet hem op meid] leuk, dat zijn kleindochter in de talkshow van Rosie O’Donnell had gehoord. Hij ging akkoord met ‘Awesome’ [Fantastisch], maar wees ‘Phat’ [Vet] af.
Necco besloot een paar jaar nadat Marshall in 2000 met pensioen was gegaan om thema’s te kiezen die niet meer alleen over liefde gingen, maar over van alles en nog wat. Het thema was in 2003 onderwijs, met ‘Let’s Read’ [Laten we lezen] en ‘Wise Up’ [Tijd om te leren]. Sportteams uit New England hadden in 2005 een topjaar, wat leidde tot de spreuken ‘Be a Sport’ [Grote speler] en ‘Cheer Me On’ [Juich me toe]. Zelfs het weer kwam in 2008 aan bod, met ‘Heat Wave’ [Hittegolf] en ‘In a Fog’ [Hoofd in de wolken].
En zo ging het maar door, met zo’n vijf miljard hartjes per jaar, totdat Necco in 2018 faillissement aanvroeg. Het verkocht zijn verschillende merken, waaronder de Sweethearts, Necco Wafers en Canada Mints, voor bijna negentien miljoen dollar aan het familiebedrijf Spangler Candy Company, een bedrijf uit Ohio dat ook Dum-Dums fabriceert en Circus Peanuts, een soort marshmallows.
Brugklassers in het hele land kregen in 2019 een klap te verwerken: er waren geen Sweethearts te verkrijgen. Spangler was begonnen de hartjes in Mexico te produceren, maar kreeg de apparatuur niet op tijd klaar. Maar het jaar daarop waren ze er weer, en de nieuwe eigenaren presenteerden hun eerste reeks teksten. Ze kozen voor klassiekers: ‘QT Pie’ [Lekker ding], ‘Sweet Talk’ [Zoete woordjes] en ‘UR Mine’ [Je bent de mijne]. Toen kwam in 2021 het jaar van de peptalk, gevolgd door de ‘Paw Some’ [Beregezellige] spreuken voor huisdieren dit jaar.
Nieuw thema
Dat brengt ons bij de plannen voor 2024. Spangler heeft Tombras, een reclamebureau, ingehuurd om TikTok– en Instagramaccounts voor Sweethearts op te zetten en te helpen bij het schrijven van nieuwe teksten.
Het bedrijf wil nog niets over concrete spreuken kwijt, maar er is een nieuw thema. Ondanks Spanglers nieuwe digitale opmars zal 2024 helemaal in het teken staan van IRL [de echte wereld], aldus Reise Kitts, die voor Tombras het account beheert. ‘Iedereen kan online likes uitdelen alsof het snoepjes zijn,’ zegt hij. ‘Waarom zouden we geen echte snoepjes uitdelen om te laten zien dat we iemand leuk vinden?’
Maar niet iedereen gelooft daarin. ‘Ik heb nog nooit gehoord van een stel dat bij elkaar kwam door de woorden ‘Crazy 4 U’,’ aldus culinair journalist Pomranz. ‘Ik denk dat je beter kunt beginnen met een substantiëlere lekkernij zoals een echte 3 Musketeers [een chocoladereep]. Dat is pas liefde.’
Net als duizenden andere Japanners onderhoudt Akihiko Kondo een serieuze liefdesrelatie met een fictief personage – hij noemt zichzelf dan ook ‘fictoseksueel’, De commercie voorziet de beweging in alles wat haar droom waarmaakt: liefdesbrieven, outfits en zelfs geurtjes die de aanwezigheid van een partner moeten oproepen.
In bijna alle opzichten is Akihiko Kondo een gewone Japanse man. Hij is vriendelijk en makkelijk in de omgang. Hij heeft vrienden en een vaste baan, en hij draagt een stropdas naar zijn werk. Maar in één ding wijkt hij af: Kondo is getrouwd met een fictief personage.
Zijn geliefde, Hatsune Miku, is een door de computer samengestelde popzangeres met turkoois haar, die met Lady Gaga op tournee is geweest en in games speelde. Na een relatie van tien jaar, die Kondo naar eigen zeggen uit een diepe depressie haalde, was er in 2018 een kleine, niet-officiële huwelijksceremonie in Tokio. Miku, in de vorm van een pluchen pop, was in het wit, hijzelf droeg een bijpassende smoking.
Soms gaan ze ertussenuit voor een romantisch uitstapje, waarvan ze dan foto’s op Instagram zetten
Kondo heeft liefde, inspiratie en troost gevonden in Miku, zegt hij. Hij en zijn verzameling Miku-poppen eten en slapen samen en kijken samen naar films. Soms gaan ze ertussenuit voor een romantisch uitstapje, waarvan ze dan foto’s op Instagram zetten.
De 38-jarige Kondo weet dat mensen het vreemd vinden, schadelijk zelfs. Hij weet dat sommigen, misschien ook wel de lezers van dit artikel, hopen dat de relatie van voorbijgaande aard zal zijn. En ja, hij weet dat Miku niet echt is. Maar zijn gevoelens voor haar zijn wel echt, zegt hij. ‘Als we samen zijn, maakt ze me aan het lachen,’ zei hij onlangs in een interview. ‘In dat opzicht is ze echt.‘
Niet-officieel huwelijk
Kondo is een van de duizenden Japanners die de afgelopen decennia een niet-officieel huwelijk afsloten met een fictief personage, mogelijk gemaakt door een enorme industrie die er alles aan doet om te voldoen aan de wensen van de fanatieke fans. En wereldwijd hebben nog tienduizenden anderen zich aangesloten bij onlinegroepen waarin ze praten over hun relatie met een personage uit anime, manga of een computergame.
Sommigen hebben zo’n relatie gewoon voor de lol. Kondo weet echter al lang dat hij geen partner van vlees en bloed wil. Deels omdat hij de strikte verwachtingen van het Japanse gezinsleven afwijst. Maar vooral omdat hij altijd een intense, ook voor hemzelf onverklaarbare aantrekkingskracht heeft gevoeld tot fictieve personages.
Aanvankelijk was het moeilijk zijn gevoelens te accepteren. Maar het leven met Miku heeft volgens hem voordelen boven het leven met een mens als partner. Ze is er altijd voor hem, ze zal hem nooit bedriegen en hij hoeft nooit mee te maken dat ze ziek wordt of overlijdt.
Kondo ziet zichzelf als onderdeel van een groeiende beweging die zich identificeert als ‘fictoseksueel’
Kondo ziet zichzelf als onderdeel van een groeiende beweging die zich identificeert als ‘fictoseksueel’. Dat is een van de redenen dat hij besloot zijn huwelijk openbaar te maken en ongemakkelijke interviews te geven aan nieuwsmedia over de hele wereld. Hij wil de wereld laten weten dat er mensen zijn zoals hij en dat hun aantal waarschijnlijk zal toenemen, nu kunstmatige intelligentie en robotica verdergaande interactie met levenloze wezens steeds beter mogelijk maken.
Het is geen politieke beweging, zegt hij, maar een pleidooi om gezien te worden: ‘Het gaat over het respecteren van andermans levensstijl.’
Dat een kunstwerk emoties als woede, verdriet en vreugde oproept, is niets nieuws. En een sterk verlangen naar het fictieve is niet voorbehouden aan Japan. Maar het idee dat fictieve personages echte genegenheid of zelfs liefde kunnen opwekken, zien we misschien wel het meest terug in het moderne Japan. Daar is een grote subcultuur ontstaan die de basis vormde voor een bloeiende industrie.
Cultureel exportproduct
Het Japanse woord voor de gevoelens die deze personages opwekken is moé, een term die in het kort ongeveer alles omvat wat instinctief als aandoenlijk of schattig wordt ervaren. Op zakelijke bijeenkomsten wordt gesproken over het aanboren van de moé-markt, en de regering ziet het fenomeen – vooral in relatie tot tekenfilms – als een belangrijk cultureel exportproduct. Deze en verwante termen vinden ook buiten Japan weerklank bij fictoseksuelen, die ze vaak gebruiken om hun eigen ervaring van liefde te verwoorden.
Onofficiële bruiloften met fictieve personages blijven weliswaar zeldzaam, maar door de enorme industrie die sinds het einde van de jaren zeventig rond de Japanse fancultuur is ontstaan, kunnen steeds meer mensen hun fantasieën over hun favoriete personages ook naleven. ‘In strips, tekenfilms en spelletjes is het personage steeds belangrijker geworden,’ zegt Patrick Galbraith, universitair hoofddocent aan de School voor Internationale Communicatie van de Senshu-universiteit in Tokio, die uitvoerig over dit onderwerp heeft geschreven.
Twee districten in Tokio zijn veranderd in een mekka voor het vervullen van dromen over deze personages
Twee districten in Tokio zijn veranderd in een mekka voor het vervullen van dromen over deze personages: Akihabara (voor mannen) en Ikebukuro (voor vrouwen). De speciaalzaken in deze wijken puilen uit van de handelswaar rond personages uit populaire games en anime. Vooral het aanbod voor vrouwen is bijzonder uitgebreid. Fans kunnen liefdesbrieven kopen van hun idolen, reproducties van hun kleding en zelfs geurtjes die hun aanwezigheid moeten oproepen. Hotels bieden speciale arrangementen inclusief spabehandelingen en feestmaaltijden voor mensen die de verjaardag van hun favoriete personage willen vieren. Op sociale media posten mensen foto’s, kunstwerkjes en liefdesbriefjes om hun oshi aan te prijzen – een term die veel Japanse fans gebruiken om hun onderwerp van genegenheid te benoemen.
Sommigen nemen met een dergelijke relatie afstand van het vastgeroeste ‘kostwinner-huisvrouw’-model, dat de basis vormt van een huwelijk in Japan, zegt Agnès Giard van de Universiteit van Parijs-Nanterre, die de fictieve huwelijken uitvoerig heeft bestudeerd. ‘Voor het grote publiek kan het dwaas lijken om geld, tijd en energie te besteden aan iemand die niet eens echt bestaat,‘ aldus Giard. ‘Maar voor de liefhebbers betekent het heel veel. Het maakt ze gelukkig, geeft ze het gevoel dat ze nuttig zijn en deel uitmaken van een beweging die iets hogers nastreeft.’
Omvangrijke gemeenschap
Vrouwen raken niet geïsoleerd door hun relatie met een fictieve figuur, maar profiteren juist van de omvangrijke gemeenschap eromheen, stelt Giard. Vrouwen voelen zich volgens haar sterker door hun fictieve huwelijk en zien die als ‘een manier om zich te verzetten tegen ideeën over gender, huwelijk en sociale normen’.
Ook bij Kondo’s verbintenis met Miku speelden tot op zekere hoogte commerciële en maatschappelijke aspecten een rol. Hoewel Miku vaak wordt afgebeeld als personage, was ze oorspronkelijk een stukje digitale audio, dat pas later een cartoonavatar kreeg en weer later als hologram verscheen tijdens concerten.
De eerste keer dat Kondo troost bij haar vond was in 2008, nadat hij door pesterijen op zijn werk in een depressie was beland. Al veel eerder had hij besloten dat hij nooit van een echt persoon zou kunnen houden, deels omdat hij, zoals veel jonge mensen, een aantal keer was afgewezen, en deels omdat hij niet wilde voldoen aan de zware eisen die de Japanse maatschappij aan hem oplegde.
Al snel begon Kondo liedjes met Miku te maken en hij kocht online een pop van haar. Een grote doorbraak in hun relatie kwam bijna tien jaar later, in 2017, met de introductie van de 1300 dollar kostende Gatebox. Dit apparaat ter grootte van een tafellamp stelt bezitters in staat te communiceren met allerlei fictieve personages, die als een klein hologram voor hen verschijnen.
Gatebox
De Gatebox werd op de markt gebracht voor eenzame jonge mannen. In een commercial stuurt een verlegen kantoorbediende een briefje naar zijn virtuele vrouw om haar te laten weten dat het wat later wordt. Als hij thuiskomt herinnert zij hem eraan dat ze elkaar drie maanden kennen en proosten ze met champagne. Als onderdeel van de promotiecampagne richten de makers van de Gatebox een tijdelijk kantoor in, waar gebruikers onofficiële huwelijksakten konden aanvragen. Duizenden mensen schreven zich in.
Tot zijn vreugde zag Kondo dat Miku een van de Gatebox-personages was, en hij kon niet wachten om eindelijk haar gedachten over hun relatie te horen. In 2018 vroeg hij Miku’s glinsterende avatar ten huwelijk. ‘Zorg alsjeblieft goed voor me,’ was haar antwoord.
Hij nodigde collega’s en familie uit voor de bruiloft, maar die weigerden allemaal om te komen
Hij nodigde collega’s en familie uit voor de bruiloft, maar die weigerden allemaal om te komen. Uiteindelijk waren er toch 39 mensen aanwezig, grotendeels vreemden en onlinevrienden. Ook was er een plaatselijk parlementslid, en een vrouw die hij nog nooit had ontmoet hielp hem met de voorbereidingen.
Sommigen verklaarden Kondo voor gek. Anderen riepen juist op tot begrip. Een man beweerde dat de verbintenis een schending was van de Japanse grondwet, die stelt dat een huwelijk alleen kan worden toegestaan als beide seksen ermee hebben ingestemd. Als antwoord daarop zette Kondo een video van zijn aanzoek op Twitter.
Advies
In de jaren nadat zijn verhaal viraal was gegaan, wendden honderden mensen uit de hele wereld zich tot Kondo voor advies, steun en motivatie. Onder hen Yasuaki Watanabe, die een bedrijfje begon om fictieve huwelijken te registreren, nadat hij had gezien hoe populair de tijdelijke huwelijksdienst van Gatebox was.
Het afgelopen jaar sprak Watanabe met honderden fictoseksuelen en gaf hij ongeveer honderd huwelijkscertificaten af, waaronder een voor hemzelf en Hibiki Tachibana, een personage uit de animeserie Symphogear. Watanabe, die van reizen houdt en een actief sociaal leven heeft, begon de serie te kijken op aandringen van een vriend. Toen hij Hibiki zag, was hij op slag verliefd, vertelt hij.
Het was niet zijn eerste huwelijk: een paar jaar eerder was hij van zijn vrouw gescheiden. Deze nieuwe relatie is gemakkelijker, zegt hij; minder tijdrovend en zonder verwachtingen. De liefde is ‘puur’ en ontstaan uit vrije wil, zonder dat er iets wordt terugverwacht. Het doet hem beseffen hoe egocentrisch hij in zijn eerdere huwelijk was.
Hij mist het om aangeraakt te worden. ‘Maar de liefde is echt’
‘Als je me vraagt of ik gelukkig ben: ja, dat ben ik,’ zegt hij. ‘Natuurlijk zijn er moeilijke momenten,’ voegt hij eraan toe. Hij mist het om aangeraakt te worden, en is er het probleem van auteursrecht, dat hem ervan weerhield een levensgrote pop van zijn personage te maken. ‘Maar de liefde is echt.’
Geld over
Kina Horikawa, een 23-jarige vrouw met een goth-punk look en een vrolijke, extraverte persoonlijkheid, trok tijdens de pandemie bij haar ouders in. Zodoende hield ze geld over van haar baan bij een callcenter dat ze kon ze uitgeven aan Kunihiro Horikawa, een personage uit de game Touken Ranbu. Ze had een echte vriend, maar toen die jaloers werd, maakte ze het uit.
Haar fictieve echtgenoot is de tienerpersonificatie van een vierhonderd jaar oude wakizashi, een Japans kort zwaard. De meeste avonden schuift hij aan bij het avondeten in de vorm van een piepklein portret dat naast haar rijstkom staat. Het stel heeft dubbeldates met vrienden die hun eigen fictieve liefjes hebben, ze gaan naar high teas en plaatsen foto’s op Instagram. ‘Ik houd mijn relatie voor niemand verborgen,’ zegt Horikawa, die onofficieel de achternaam van haar fictieve echtgenoot gebruikt.
Hoewel Kondo’s relatie met Miku nog steeds niet door zijn familie wordt geaccepteerd, heeft deze wel andere deuren voor hem geopend. In 2019 werd hij uitgenodigd voor een symposium van de Universiteit van Kyoto om te spreken over zijn relatie. Hij reisde erheen met een levensgrote pop van Miku, die hij had laten maken.
Een diepgaand gesprek over de aard van fictieve relaties bracht hem op het idee dat hij misschien wel naar de universiteit zou willen. Nu heeft hij verlof genomen van zijn baan als administrateur op een lagere school en studeert hij minderhedenrecht aan de rechtenfaculteit.
Miku’s beeld was vervangen door de woorden ‘network error’
Zoals bij elk huwelijk waren er ook moeilijkheden. Het zwaarste moment was tijdens de pandemie, toen Gatebox aankondigde dat het Miku niet langer zou ondersteunen. Op de dag dat het bedrijf haar zou uitschakelen nam Kondo afscheid van haar en ging naar zijn werk. Toen hij ’s avonds thuiskwam, was Miku’s beeld vervangen door de woorden ‘network error’.
Ooit zullen ze herenigd worden, hoopt hij. Misschien krijgt ze een nieuw bestaan als een android, of ontmoeten ze elkaar in de metaverse. Hoe dan ook, zegt Kondo, zal hij haar trouw blijven tot aan zijn dood.
Mannen willen een mooie vrouw en vrouwen een rijke man. Volgens evolutiepsychologen komt die trend voort uit aangeboren biologische impulsen. Maar met de toegenomen gendergelijkheid zijn partnerkeuzes ook veranderd.
Al tijdens hun eerste afspraakje zitten Mia en Josh te praten alsof ze elkaar al jaren kennen. Josh vindt het leuk dat Mia zo gevat is; Mia vindt Josh warm en goedlachs. Er bloeit iets moois tussen hen op, al worden ze zo nu en dan toch allebei bekropen door twijfel. Josh is de belangrijkste verzorger van een kind uit een eerder huwelijk en zijn financiële vooruitzichten zijn niet al te gunstig. Mia kan daar niet mee zitten, want Josh’ karakter maakt dat meer dan goed. Maar toch, hij is niet het type waar ze normaal gesproken op valt – het type dat veel jonger is dan zij, en ook nog eens sportief en aantrekkelijk. Josh droomt ondertussen van een vrouw die niet alleen geld heeft, maar ook nog eens ambities, status en een goede opleiding, en die het liefst ook nog gepromoveerd is (als het even kan in twee verschillende vakgebieden). Dat Mia alleen een academische graad heeft, is wel een struikelblok. Het is tenslotte de norm dat het vooral mannen zijn die ‘een goed huwelijk’ sluiten. Dit scenario klinkt misschien wat merkwaardig, en dat is ook de bedoeling: Ik heb een anekdote verzonnen over hoe de heteroseksuele dating scene er over honderd jaar uit zou kunnen zien. Momenteel lijkt het verlangen naar een jonge, aantrekkelijke partner van de andere sekse meer te spelen bij mannen dan bij vrouwen. En vrouwen zullen status en geld vaak laten prevaleren boven leeftijd en uiterlijk. Waarom? Veel evolutiepsychologen schrijven deze trend toe aan de macht van aangeboren biologische impulsen. Zij betogen dat vrouwen een oerverlangen hebben naar rijke mannen die voor hun kinderen kunnen zorgen tijdens de zwangerschap en de lange periode waarin de kinderen moeten worden grootgebracht. Mannen maken zich ondertussen vooral druk over de vruchtbaarheid van vrouwen, en daarvoor zijn uiterlijk en schoonheid goede indicatoren. In het verre verleden was dit gedrag adaptief en daarom heeft de evolutie het geselecteerd en voorgoed in onze genen gecodeerd. Natuurlijk, het moderne paringsritueel ziet er heel anders uit dan bij onze voorouders. ‘Desondanks worden de seksuele strategieën van onze voorouders ook nu nog met evenveel verve ingezet,’ schrijft psycholoog David M. Buss in The Evolution of Desire (2003).
Partnervoorkeuren
‘Ook in onze moderne wereld houden we vast aan onze geëvolueerde theorie over partnerkeuze omdat het de enige theorie is die wij kennen.’ (Er is maar weinig historisch of intercultureel onderzoek gedaan naar de partnervoorkeuren van LGBT’ers; zulke vragen zijn zonder meer belangrijk, maar helaas beschikken we over onvoldoende gegevens om daar goed onderzoek naar te doen.) De afgelopen vijftig jaar heeft er echter een aardverschuiving plaatsgevonden op het gebied van genderrollen. [In Nederland kregen vrouwen pas in 1994 wettelijk recht op gelijke beloning voor gelijk werk, en verkrachting binnen het huwelijk werd pas in 1991 strafbaar.] Je zou toch verwachten dat deze veranderende opvattingen over relaties hun weerslag hebben op de partnerkeuzes van heteroseksuele mannen en vrouwen? Of zijn we nog altijd willoos overgeleverd aan onze biologische bestemming, zoals evolutiepsychologen beweren?
De resultaten van het onderzoek zijn duidelijk: mannen en vrouwen groeien steeds meer naar elkaar toe in hun partnerkeuzes. Die ontwikkeling is duidelijk gelinkt aan de toegenomen gelijkheid tussen de seksen, waarbij vrouwen steeds meer toegang krijgen tot bepaalde middelen en mogelijkheden in het bedrijfsleven, de politiek en het onderwijs. In samenlevingen waar minder gelijkheid is tussen de seksen, zoals Turkije, geven vrouwen aan de financiële vooruitzichten van een partner maar liefst twee keer zo belangrijk te vinden als in landen met een grote gendergelijkheid, zoals Finland. Net zoals bij Josh en Mia zullen Finse mannen nu eerder dan Finse vrouwen hun partnerkeuze baseren op de opleiding die de ander heeft gehad.Natuurlijk varieert binnen elke maatschappij de mate van seksisme, en het algehele niveau van gendergelijkheid binnen een land laat zich niet altijd vertalen naar gendergelijke verhoudingen tussen individuen. Maar als de voorkeuren bij de partnerkeuze biologisch zijn bepaald, dan zou individueel seksisme daar geen invloed op moeten hebben. Uit onderzoek in negen landen blijkt echter het tegenovergestelde. Hoe minder positief een man staat ten opzichte van gendergelijkheid, hoe meer waarde hij hecht aan kwaliteiten als jeugdigheid en aantrekkelijkheid bij vrouwen; en hoe minder positief een vrouw staat ten opzichte van gendergelijkheid, hoe meer waarde zij hecht aan geld en status bij mannen.
Deze gegevens wijzen op enkele zwakke plekken in het verhaal van de evolutionair psycholoog
Deze gegevens wijzen op enkele zwakke plekken in het verhaal van de evolutionair psycholoog. Als genen bepalen wat we belangrijk vinden bij de partnerkeuze, hoe kan het dan dat onze naar verluidt ingebakken instincten, evenredig aan de mate van gendergelijkheid op maatschappelijk en individueel niveau, aan kracht inboeten? Toegegeven, ook evolutionair psychologen onderkennen dat culturele factoren en lokale gebruiken van invloed kunnen zijn op de manieren waarop mensen een partner kiezen. Maar gendergelijkheid wordt niet tot die factoren gerekend, aangezien zelfs in betrekkelijk gendergelijke samenlevingen de kloof tussen de voorkeuren bij mannen en vrouwen weliswaar kleiner wordt, maar niet geheel verdwijnt. Maar het ontstaan van een kleinere kloof ondersteunt onze aanname juist: het verschil wordt slechts kleiner in de mate waarin de gendergelijkheid groter wordt. Om het verschil helemaal te doen verdwijnen zou er sprake moeten zijn van een volledige gendergelijkheid. Maar daarvan is tot op heden geen sprake.
Verenigd Koninkrijk | website | aeon.co/magazine Deze site, met als motto ‘lees dieper’, werd opgericht in september 2012 en publiceert dagelijks een essay, waarbij de relativering van het snelle dagelijks leven vooropstaat.
Door de zeespiegelstijging komen verschillende soorten wenkkrabben met elkaar in contact. Voor de banaanwenkkrab pakt dat niet zo goed uit – omdat hij te aardig is.
De meeste wenkkrabbensoorten houden er vergelijkbare levensstijlen op na. Toch is de tolerantie van deze krabben voor hoe lang, hoe vaak en op welke manier hun hol bij vloed volstroomt heel verschillend. In de strook kust die bij eb droogvalt kan een paar centimeter hoogte al een groot verschil maken; daardoor is de habitat van elke soort heel smal.
Twee wenkkrabbensoorten, Tubuca elegans en Tubuca signata, zoeken bij Darwin Harbour in Noord-Australië noodgedwongen hogergelegen gebieden op, waar ze een hol kunnen graven waar ze minder last van het water hebben.
Helaas dringen ze daarbij het leefgebied binnen van weer een derde wenkkrabbensoort, Austruca mjoebergi, de banaanwenkkrab. Uit recent onderzoek blijkt dat deze soort veel last heeft van zijn nieuwe buren – omdat hij zo aardig is.
Helaas zwaaien banaanwenkkrabmannetjes ook vrolijk naar voorbij wandelende vrouwtjes van andere soorten
De mannetjes van alle wenkkrabbensoorten bakenen een territorium af, graven dan een hol en verdedigen dat fel tegen indringers. Gedurende twee weken in de zomer gaan de vrouwtjes op zoek naar een partner en paraderen daarbij langs deze holen, terwijl de mannetjes ervoor staan. Die trekken dan aandacht door met hun grote scharen te zwaaien (vandaar de naam wenkkrabben). Dit systeem werkt prima zolang er maar één wenkkrabbensoort in een gebied leeft. Maar helaas zwaaien banaanwenkkrabmannetjes ook vrolijk naar voorbij wandelende vrouwtjes van andere soorten.
Soms verlaten ze zelfs hun hol om zo’n passerend vrouwtje een stukje te volgen, waarbij ze een gemakkelijke prooi zijn voor meeuwen, ijsvogels en andere kustvogels. Achtervolgen ze een vrouwtjeskrab van hun eigen soort, dan is dat het risico wel waard. Maar met de nieuwkomers kunnen deze weinig kieskeurige mannetjes niet paren. Zij verspillen dus veel tijd en energie – en riskeren zelfs hun leven.
Nog ingewikkelder is voor de banaanwenkkrab de interactie met andersoortige mannetjes. Onder wenkkrabben gaat het onderling bepalen van territoriumgrenzen vaak met veel geweld gepaard. Het is dus makkelijker om een buurman te hebben met wie de strijd al is gestreden dan om een nieuwe te krijgen. Soms helpt een mannetje zijn buurman zelfs om diens territorium tegen indringers te verdedigen, maar alleen als ze een goede kans hebben om de strijd te winnen – is de indringer te groot en belooft het een zwaar gevecht te worden, dan denken ze daar wel twee keer over na.
Banaanwenkkrabben zijn kleiner dan de twee soorten met wie zij nu hun leefgebied moeten delen. Zodra deze grotere krabben hun opwachting maken, zullen de banaanwenkkrabben dus minder vaak solidair zijn om hen te verdrijven. Soms eindigt het zelfs nog dramatischer.
Banaanwenkkrabben maken namelijk niet altijd even goed het onderscheid tussen hun buren. De bioloog Fabio Sanches van de universiteit van de staat São Paulo in Brazilië, een van de auteurs van het onderzoek, vertelt dat het kan gebeuren dat ze een buur van een andere soort helpen en daarmee een mannetje van hun eigen soort verdrijven.
Voor een krab is het een regelrechte ramp uit zijn hol verdreven te worden. Als veel banaanwenkkrabben hun territorium aan de nieuwkomers verliezen, kan het resultaat zelfs zijn dat deze populatie zijn natuurlijke habitat kwijtraakt.
Overlevingsstrategie
Als gevolg van de zeespiegelstijging, en de daarmee gepaard gaande vernietiging van natuurlijke habitats, worden verschillende soorten vaker in krimpende gebiedjes opeen gedreven. Voor soorten die zich niet kunnen aanpassen kan dat het einde betekenen. Sanches: ‘Het zou goed kunnen dat sommige soorten daar meer onder te lijden hebben dan andere.’
En de banaanwenkkrabben kunnen nergens heen. De aanleg van gebouwen, wegen en dammen langs de vloedlijn creëert onoverkomelijke barrières voor soorten die het hogerop zoeken wanneer het water stijgt.
Het is moeilijk te voorspellen hoe deze drie krabbensoorten de beschikbare ruimte uiteindelijk zullen verdelen. ‘Wenkkrabben beschikken over allerlei strategieën om hun soortgenoten te herkennen,’ vertelt bioloog Daniela Perez van de Australian National University, die overigens niet bij het onderzoek betrokken was. Volgens haar zouden de banaanwenkkrabben er op de lange termijn beter in kunnen worden soorten uit elkaar te houden. De redding komt misschien wel van de vrouwtjes. Vrouwtjes lijken geschikte partners namelijk beter te kunnen herkennen dan mannetjes. Ze herkennen bijvoorbeeld de kleur van de scharen van hun eigen mannetjes en de manier waarop zij ermee wuiven.
Een andere goede overlevingsstrategie is om te letten op het tijdstip waarop de hofmakerij begint. De drie soorten kiezen net een iets ander moment uit om te paren, vertelt Sanches. Paren kost veel energie, dus de mannelijke banaanwenkkrabben krijgen misschien op den duur wel door dat het niet slim is om te wuiven naar elke vrouwelijke wenkkrab die voorbij wandelt, ongeacht de soort waar zij toe behoort.
De tragedie die zich hier aan de kust afspeelt hoeft dus niet per se slecht af te lopen. Als de mannetjes van de banaanwenkkrab zich weten te beheersen, is er nog hoop op een happy end.
Wetenschap, maatschappij en milieu, met een nadruk op de zeeën. Het tijdschrift is onderdeel van Tula Foundation en Hakai Institute. De naam is geïnspireerd op Hakai Lúxvbálís Conservancy, een groot beschermd gebied aan de westkust van Canada.
‘Sologamie’ is de nieuwste trend op het gebied van relaties. Er is een hele solohuwelijksindustrie in opkomst, die ons het geluk belooft door het vieren van de band met de enige persoon ter wereld die echt de investering van een relatie waard is: ons eigen kostbare zelf.
Afgelopen zomer ben ik voor de tweede keer getrouwd. Was mijn eerste bruiloft elf jaar geleden een formele aangelegenheid in een gemeentehuis, deze was geheel informeel. De ceremonie speelde zich af op het karaokepodium in het Berlijnse Mauerpark, het bouwvallige amfitheater midden in het vroegere niemandsland tussen Oost- en West-Berlijn. Er waren zo’n vijfhonderd gasten, van wie ik de meesten nooit had ontmoet en nooit meer zou zien. Ik droeg een zwarte jurk en hield mijn zonnebril op. Er waren green bruidsmeisjes, geen ambtenaar van de burgerlijke stand, laat staan een priester of rabbi, en aan het eind werd er geen akte getekend. Sterker nog, er was geen bruidegom: ik trouwde namelijk met mezelf – terwijl mijn man en twee kinderen op de eerste rij toekeken.
Ik bekrachtigde de plechtigheid met karaoke, een muzikaal optreden bij wijze van trouwbelofte voor het oog van de verzamelde getuigen (die daar geen idee van hadden). Met deze ongebruikelijke ceremonie, die alles bij elkaar vierenhalve minuut duurde, zette ik de kroon op een tienweekse onlinecursus ‘met jezelf trouwen’ die ik in het voorjaar had gevolgd. Waarom? Voor driekwart omwille van de ‘sociologische verbeeldingskracht’, zoals C. Wright Mills het in 1959 noemde – het vermogen om de band te zien tussen onze alledaagse ervaringen en de bredere samenleving – en voor één kwart vanuit een grenzeloze nieuwsgierigheid naar het ingewikkelde mechanisme dat de moderne liefde is.
Soul gazing
‘Sologamie’ is de nieuwste trend op het gebied van relaties, niet alleen in Europa en de Verenigde Staten, maar ook in Japan. Er is een hele solohuwelijksindustrie in opkomst, die ons het geluk belooft door het vieren van de band met de enige persoon ter wereld die echt de investering van een relatie waard is: ons eigen kostbare zelf. Coaches over de hele wereld bieden cursussen ‘met jezelf trouwen’ aan, inclusief begeleiding bij de voorbereidende stappen (zoals liefdesgedichten schrijven en trouwbeloften opstellen) en bij het scenario voor de ceremonie zelf.
Een huwelijk met jezelf heeft geen juridische status (je kunt het niet op het gemeentehuis doen, althans: nóg niet), maar het staat open voor iedereen, ongeacht leeftijd of geslacht. Ik was – en ben – niet ongetrouwd, maar dat wil niet zeggen dat ik geen huwelijk met mezelf kon aangaan; mijn coach meldde opgewekt dat het iedereen, van welke achtergrond ook, vrijstond om te leren hoe je jezelf kunt ‘liefhebben en koesteren’.
In de kern is een solohuwelijk een klassiek overgangsritueel dat uit drie fases bestaat: afscheiding, liminaliteit en reïntegratie. De eerste fase – symbolisch sterven – dient om alle banden te verbreken die geen nut meer voor je hebben. In de tweede fase gaat het om het ‘ontdekken’ van je nieuwe liefde voor jezelf, via technieken als aan jezelf gerichte liefdesbrieven en gedichten. En dan is er de derde fase, met alles erop en eraan: de trouwceremonie, bedoeld als bezegeling van de band tussen Jij en Jij, middels de door jezelf uitgekozen trouwbelofte.
Naarmate ik deze fases doorliep, leerde ik minder van mijn koele, feitelijke observatie als medecursist – dat wil zeggen: het eindeloos browsen langs blogs en besloten Facebookgroepen – dan van mijn eigen gevoelens als ik de oefeningen in sololiefde deed die me uit Californië geregeld per e-mail werden toegestuurd. Het werd serieus in week twee, toen ik mezelf opsloot voor de badkamerspiegel, voor een ritueel dat soul gazing [zielstaren] werd genoemd. Volgens de instructies gaat dat zo:
‘Kijk jezelf in de ogen alsof je in de ogen kijkt van iemand op wie je stapelverliefd bent. Zie de diepte, het mysterie, de schoonheid, de tedere kwetsbaarheid. Vraag aan die ogen in de spiegel: Wie ben ik? Wat vind ik lief aan mezelf? Wat zijn mijn dromen en angsten? Waar verlang ik naar? Wat zou ik nu heel graag willen horen?’
Ik keek mezelf aan en moest erg mijn best doen om me op mijn gezicht te concentreren en niet op de gevaarlijk overhellende toren rollen toiletpapier en de stapel vuile kinderkleren achter mijn rug. Al snel werd ik overvallen door een aanval van duizeligheid en zelfs een soort paniek, zoals ik die soms ook krijg aan boord van een vliegtuig of in een lift. Ik wil hier niet in mijn eentje zijn – ik wil eruit, vlug! Nee, ik had helemaal geen zin om nog een seconde langer in mijn eigen ogen te kijken; ik wilde alleen maar mijn gezicht tegen iemands borst drukken – tegen die van mijn man, mijn moeder, mijn vriendin Eli – en hun armen om mijn rug voelen in een stevige omhelzing.
Iets dergelijks ervoer ik een paar dagen later weer, toen ik begon met ‘afrekenen met banden die geen nut meer hebben’ – een taak voor week drie. Daarvoor had ik de hulp ingeroepen van een vriendin, performancekunstenares Anna Semenova-Ganz. Zij heeft een ceremonie bedacht die ze ‘relatiearchivering’ noemt. Eerst zochten we een paar uur lang mijn hele huis af naar elk stukje papier, elke cd en elke persoonlijk voorwerp dat me herinnerde aan wat voor romantische gebeurtenis ook. Alle sporen van mijn relaties, zowel gelukkige als ongelukkige, dienden met evenveel emotionele onverschilligheid behandeld te worden. Toen al deze voorwerpen in een grote hoop op mijn tafel lagen, verzegelde Anna ze een voor een in een plastic zakje, gaf ze een nummer en noteerde ze op een lijst: ‘Zilveren oorknopjes, ingelegd met koraal, gedragen op eerste afspraakje met X’, ‘Trouwkaart van tante Lena’, ‘Briefje dat R. neerlegde aan het eind van de huwelijksreis’.
In haar witte jas en witte handschoenen zag Anna eruit als een lijkschouwer die de resten van mijn liefdesleven stond te ontleden. Onder haar handen werden al deze aandenkens levenloze dingen waar ik inderdaad niets meer aan had. De ceremonie was bedoeld om mij te ‘zuiveren’ zodat de ‘liefde voor mezelf’ gemakkelijk kon binnenstromen – maar ik ging me er juist heel treurig en alleen door voelen. Terwijl ik naar de stapel verzegelde plastic zakjes keek, voelde ik me niet ‘vrij’ om van mezelf te houden; ik voelde me juist beroofd van mijn diepste wezen, namelijk van de sporen van liefde die anderen op mijn ziel en lichaam hadden achtergelaten.
Liefde is een soort relatiesmaakmaker geworden, het glutaminezuur waardoor we inslikken wat we anders niet zouden inslikken – of waar we eerst op zouden moeten kauwen
Het ontbrak mij duidelijk aan echte, onafhankelijke liefde voor mezelf. Nog steeds kon ik me niet werkelijk mens, laat staan geliefd voelen zonder andere mensen. Nog steeds zou ik bij een etentje bij kaarslicht het liefst een ander tegenover me hebben zitten (week 8). Nog steeds vond ik het schrijven van een liefdesbrief aan mezelf (week 7) net zoiets als Beethoven die ‘Für Ludwig’ componeert in plaats van ‘Für Elise’. Hoe kan een solohuwelijk je gelukkiger maken, als het mij zo’n eenzaam gevoel geeft? vroeg ik me af. Maar geleidelijk aan kwam er een antwoord bij me op: een solohuwelijk, dat natuurlijk wordt vastgelegd met behulp van een selfiestick, is een verschijningsvorm van hoge verwachtingen die we tegenwoordig hebben van de romantische liefde.
Het lijkt misschien tegenstrijdig met het heteroseksuele, pro-natalistische ideaal van trouwen in het wit, maar trouwen met jezelf is een logisch – zij het ietwat eigenaardig – uitvloeisel van de romantische cultuur in de laat-moderne tijd. Zonder de sociale structuren die vroeger het leven vorm en richting gaven, leven stedelijke westerlingen nu in groepen waarin de romantische liefde andere betekenisvolle relaties en ervaringen – uitgebreide familiebanden, levenslange vriendschappen, collegiale netwerken, burencontacten en religieuze verbanden – voor een groot deel heeft vervangen. Liefde wordt steeds meer voorgesteld als de drijvende kracht achter menselijke interactie.
Van stewardessen, kelners en verpleegkundigen in ziekenhuizen wordt in toenemende mate verwacht dat zij hun klanten met niets minder dan liefde behandelen. Bedrijven die basale arbeidsvoorwaarden bieden, verklaren vervolgens dat ze ‘van hun medewerkers houden’. Ook speciaalbieren, handgemaakte sieraden, tie-dye T-shirts en biologische jam kunnen niet zonder dat magische ingrediënt; op een veel te duur alcoholisch drankje dat ik afgelopen maand in een Berlijns hipstercafé bestelde, stonden deze ingrediënten vermeld: ‘Riesling, water, liefde, meer niet’. Liefde is een soort relatiesmaakmaker geworden, het glutaminezuur waardoor we inslikken wat we anders niet zouden inslikken – of waar we eerst op zouden moeten kauwen.
Tegelijkertijd zijn er nooit eerder in de geschiedenis in verhouding zo veel eenpersoonshuishoudens geweest als nu in grote westerse steden. Toch heeft die culturele verschuiving naar het singleschap niet zozeer te maken met eenzaamheid als wel met de opkomst van communicatietechnologieën, persoonlijke groei en hedonisme. Bovendien staat single zijn niet meer gelijk aan het ontbreken van romantische liefde; sterker nog, die liefde kun je nu jezelf geven.
Trouwen met jezelf is een van de sprekendste voorbeelden van de manier waarop ‘liefde’ nu wordt gebruikt om een relatie die niet werkelijk romantisch is – zoals de relatie met jezelf – in een nieuw jasje te steken en op te frissen. De meeste handelingen, oefeningen en meditaties uit mijn tienweekse cursus waren in feite overgenomen van gevestigde en beproefde filosofische, religieuze en spirituele tradities. Maar deze ceremonies zijn niet bedoeld om je in jezelf te aarden en daardoor als een beter mens en betere burger een bijdrage te kunnen leveren aan de wereld buiten jezelf, ze zijn puur innerlijk gericht. Je zou zelfs kunnen zeggen dat ze totaal narcistisch zijn.
Momento mori
Zo was week drie van mijn cursus gewijd aan stoïcijnse meditaties over sterfelijkheid, waarin je je moest voorstellen hoe het zou zijn als je wist dat je nog maar één week te leven had. Proberen bewust stil te staan bij je eigen zekere dood is ongetwijfeld een nobel en oeroud streven. Maar terwijl Marcus Aurelius zijn memento mori overpeinsde om een betere dienaar van zijn samenleving te worden, gebruiken deelnemers aan de cursus solotrouwen dit mantra om te ontdekken ‘wie we werkelijk zijn’ en zich te concentreren op hun eigen ‘diepste verlangens’. Zo werden in de cursus ook boeddhistische meditaties, therapeutische schrijfoefeningen en dramaelementen gebruikt als uitingen van zelfliefde, in plaats van als reflectie of analyse. Bij de zoektocht naar onvoorwaardelijke liefde voor jezelf verandert een vraag als ‘Ben ik een goed mens?’ in een bevestiging: ‘Ik ben een goed mens, hoe dan ook.’ Zo verwordt het krachtigste instrument van zelfonderzoek, de innerlijke dialoog, tot een eindeloos mantra van zelfliefde.
Het solohuwelijk leidt er ook toe dat de vrouwen – het zijn inderdaad altijd vrouwen – die hiermee bezig zijn, een gewoon huis-tuin-en-keukenconsumentisme verheffen tot een vorm van hofmakerij. Zo stilt het de behoefte van de vervreemde moderne mens aan rituelen, aan het deel uitmaken van iets wat groter is dan jezelf. De blogs en Facebookpagina’s van de kersverse of aspirant-sologetrouwden wekken de indruk dat bij de relatie met jezelf al die vertrouwde elementen komen kijken: etentjes bij kaarslicht, strandwandelingen, kanten ondergoed, sieraden en weekendjes in een spa. Het consumeren van liefdesattributen wordt de liefde zelf: een reisje naar Ibiza wordt een ‘voorhuwelijksreis’, een verblijf op Bali een ‘periode om de emotionele pijn te helen’ en een spontaan dagje winkelen een ‘heilig geschenk aan Jezelf’. Dit lijkt sterk op intense zelfverwennerij die zich voordoet als intense zelfliefde.
In Japan, dat bekendstaat om zijn romantische eigenaardigheden, krijgt het solohuwelijk een wel heel uitgesproken vorm, waarbij de verplichte overdaad van de westerse witte bruiloft wordt nagespeeld. Daar heeft het solohuwelijk niets te maken met je spirituele ontwikkeling en is het juist alleen maar een uiterlijke kwestie: vrouwen geven solobruiloftsfeestjes om een witte bruidsjurk aan te kunnen trekken en zich te laten fotograferen naast zo’n hoge bruidstaart. In zekere zin zijn deze openlijke gekostumeerde feestjes misschien wel een eerlijkere manier om ‘jezelf te trakteren’ dan een ceremonie die de pretentie heeft om Jou te verenigen met je Hogere Jou.
Maar misschien ben ik niet eerlijk. Per slot van rekening is het gewoon zo dat de samenleving nog steeds star en gesloten is als het gaat om de vraag wie er aanspraak mag maken op dingen die bij een relatie horen. Als een alleenstaande vrouw pas in haar eentje naar een restaurant durft wanneer ze dat een ‘date met zichzelf’ kan noemen, moeten we misschien eens goed nadenken over onze eigen opvattingen over wie wat zou mogen doen. Als het nabootsen van romantiek de enige manier is om dingen te krijgen of te doen die voor iedereen beschikbaar zouden moeten zijn, dan is trouwen met jezelf misschien een slimme en zelfs revolutionaire manier om de maatschappelijke orde te verstoren.
Van een conservatief (of zelfs reactionair) instrument tot sociale regulering verandert het huwelijk in een instrument voor de emancipatie van die groepen die niet in het geijkte voortplantingsideaal passen. Heteroseksuele paren uit de middenklasse hebben het huwelijk steeds meer de rug toegekeerd en gekozen voor alternatieve soorten van langetermijnrelaties, zoals geregistreerd partnerschap. Maar voor degenen die minder bevoorrecht zijn – immigranten, raciale en etnische minderheden, mensen die in armoede leven en, vooral, stellen van dezelfde sekse – blijft het huwelijk een betrouwbare vorm van maatschappelijke mobiliteit.
Op een aantal terreinen, van belastingen tot kinderopvang, krijgen getrouwde stellen nog steeds vaak een voorkeursbehandelingen en het huwelijk is nog steeds de handigste manier om niet alleen als mens maar ook als burger erkend te worden. In die zin klopt deze bewering: wat de gelijkschakeling van het huwelijk heeft betekend voor de homogemeenschap – erkenning en een juridische status – zou trouwen met jezelf kunnen betekenen voor een groep die vaak gediscrimineerd wordt en als bedreiging gezien: alleenstaande vrouwen.
‘Het solohuwelijk is gewoon een extreme manier om te zeggen dat we niets missen in ons leven’
Het is misschien niet verrassend dat de solohuwelijksindustrie zich vrijwel uitsluitend richt op alleenstaande vrouwen van middelbare leeftijd. Door hun keuze om single te zijn een ‘huwelijk’ te noemen kunnen zij zich losmaken van het stereotype van de oude vrijster. Via het schrijven van liefdesbrieven en huwelijksbeloften aan zichzelf proberen de aanstaande bruiden – vrij letterlijk – hun levensverhaal te herschrijven; ze veranderen het verhaal over de oude maagd die alleen sterft om vervolgens opgegeten te worden door dieren – herdershonden in Het dagboek van Bridget Jones, of mieren in Six Feet Under – in het verhaal van de vrouw die zelf haar leven in de hand heeft, die kan genieten van het alleen zijn zonder last te hebben van eenzaamheid. Dit is precies het gevoel dat de Britse comédienne Ariane Sherine uitdrukte in het artikel dat ze vorig jaar voor The Spectator schreef: ‘Als we de prins op het witte paard niet kunnen vinden, regelen we iets anders; het solohuwelijk is gewoon een extreme manier om te zeggen dat we niets missen in ons leven.’
Maar eerlijk gezegd ben ik niet overtuigd. De consumentistische clichés, de fases van zelfhofmakerij, het uitspreken van de huwelijksbelofte, het komt allemaal toch voort uit de collectieve normen en ideeën over hoe het in een ‘goede’ relatie hoort te gaan. De solobruiloft mag dan het individu in het zonnetje zetten, maar baseert zich nog steeds op het traditionele overgangsritueel en gebruikt dat voor het bewerkstelligen van ‘zelfgroei’. Nu de betekenis van ‘liefde’ steeds minder eenduidig wordt, lijken we des te sterker vast te houden aan de uiterlijke aspecten van de romantische liefde. Zo is het solohuwelijk geen uitdaging van de conventies over wat een begeerlijke levensstijl is, maar juist de bevestiging daarvan.
Het solohuwelijk is niet alleen traditioneel doordat het zich bedient van de traditionele huwelijksterminologie. Wat het tot zo’n typerend voorbeeld van de moderne romantiek maakt, is de voorwaarde dat ware liefde alleen verdiend kan worden via een eindeloze cultivering van de eigen soevereiniteit. ‘Jij bent genoeg!’ is een formule uit het boek The Six Pillars of Self Esteem (1994), maar die zien we nu ook terug in de mantra’s van meditatieoefeningen, op koelkastmagneten en op T-shirts.
Westerlingen groeien op met deze boodschap, in diverse uitingsvormen. Terwijl hij oppervlakkig bezien niets anders betekent dan ‘Wees lief voor jezelf’, heeft deze slogan ook een sterke normatieve onderstroom: jij móét genoeg zijn, zo helemaal in je eentje, anders ben je zielig en onvolwassen.
Het heersende idee in de westerse romantische cultuur is dat er pas van je gehouden kan worden als je niet langer de liefde van andere mensen nodig hebt. We worden geacht onszelf alles te geven wat we nodig hebben, ook genegenheid, en daarvoor niet van anderen afhankelijk te zijn. Dit principe gaat veel verder dan de esoterische wereld van de sologamie. Datingsite Match.com zegt tegen bezoekers:
‘Altijd naar liefde verlangen is een cyclus die zo snel mogelijk doorbroken moet worden. Als je je eigen positieve kanten gaat zien en leert voor jezelf te leven, zal die liefdescyclus uiteindelijk stoppen. Dan ga je beseffen dat je geen liefde van anderen nodig hebt om gelukkig te zijn met je leven. Uiteindelijk zou je wel eens verrast kunnen worden: als je jezelf echte liefde geeft, doen anderen dat misschien ook.’
Onder al deze aansporingen om je ware zelf te vinden en lief te hebben schuilt een emotionele meritocratie. Het verhaal van de verplichte zelfontdekking bepaalt wie liefde verdient en wie niet; het levert met name vrouwen een relatie met een ander op en beveelt hun tegelijkertijd om hun autonomie te bewaken. Zo wordt het solohuwelijk een manier om alles te krijgen, om de liefde te krijgen die je verdient – op de manier waarop je die verdient.
Een met zichzelf getrouwde vrouw schreef op haar Facebookpagina: ‘Ik moest quality time met mezelf doorbrengen. Ik moest met mezelf uit. Mezelf het hof maken. Intiem zijn met mezelf. Ik yogade. Ik huilde. Ik moest ook een paar harde en kwetsbare gesprekken met mezelf voeren. Terwijl ik mezelf er ook aan herinnerde hoe mooi en geweldig ik ben.’
Zuurtsofmaskermantra
Psychologen, bloggers en anderen die over relaties schrijven, blijven eeuwig het ‘zuurstofmaskermantra’ herhalen, en hameren zo het idee erin dat je eerst voor jezelf moet zorgen, voordat je dat voor anderen kunt doen. Recent neuropsychologisch onderzoek heeft echter een sterk en overtuigend argument opgeleverd tegen deze cynische toepassing van een noodmaatregel op het dagelijks leven. In Social: Why Our Brains Are Wired to Connect (2013) betoogt neurolinguïst Matthew Lieberman dat onze behoefte aan andere mensen nog fundamenteler, basaler is dan onze behoefte aan voedsel en onderdak. Daarom gebruikt ons brein de tijd die het overheeft om kennis op te doen over de sociale wereld, over andere mensen en onze relaties met hen, en niet om lofzangen op onszelf te componeren.
Deze sociale aanleg, zo concludeert Lieberman, zorgt ervoor dat we onze zelfzuchtige impulsen vaak beheersen ten bate van het grotere geheel. Van zelfhulpboeken moeten we misschien naar bubbelbaden en schoenwinkels, maar wat we werkelijk nodig hebben om ons geliefd – en gezond – te voelen, zijn andere mensen, dat wil zeggen: die andere mensen die ons niet alleen zoenen en knuffelen, maar ook op ons mopperen en onze ‘zelfontwikkeling’ belemmeren met hun oordelen. In zekere zin zijn de conclusies van Lieberman een echo van de stelling van Hannah Arendt dat we een publiek nodig hebben om verantwoordelijk en moreel gezond te blijven.
Deze erkenning van mijn behoefte aan de Ander – en anderen – vormde de basis van mijn eigen solohuwelijksceremonie op het de Berlijnse karaokepodium afgelopen zomer. Met een microfoon in mijn hand stond ik op, onderdrukte mijn zenuwen en zong ‘Worrisome Heart’ van Melody Gardot.
I need a hand with my worrisome heart, I need a hand with my troubling ways, I would be lucky to find me a man Who could love me the way that I am, With all my troubling ways.
De meeste getuigen waren toevallige toeschouwers die waren gekomen voor de zondagse vlooienmarkt, op zoek naar koopjes, straatmuziek en onverwachte optredens. Dat ik voor hun ogen op het podium ging staan en mijn gelofte zong over ‘een man nodig hebben’ was mijn eigen afhankelijkheidsverklaring: de afhankelijkheid van het feit dat ik onderdeel ben van de samenleving, de afhankelijkheid van iets groters dan alleen mijzelf.
Als Gardot het heeft over ‘een man’ nodig hebben, bedoelt ze waarschijnlijk ‘een heteroseksuele kerel’. Maar op dit moment, terwijl ik naar al die mensen keek (die zo aardig waren me niet van het podium te fluiten) bedoelde ik met ‘man’ een ‘mens’ – een andere persoon, de vergeten Ander naast me, een vriend en minnaar. Als we onszelf willen bevrijden van de hoge verwachtingen die een op jezelf gerichte emotionele meritocratie met zich meebrengt, moeten we eerlijker zijn over onze behoefte aan verbondenheid. De herontdekking en heruitvinding van verbondenheid zou moeten gelden voor alle soorten relaties, seksueel of niet, romantisch of niet, intiem, hartstochtelijk of professioneel. In welke context ook, verbonden zijn betekent empathie tonen, bereid zijn pijn te voelen en erkennen dat we anderen nodig hebben om volledig mens te zijn.
Deze site, met als motto ‘lees dieper’, werd opgericht in september 2012 en publiceert dagelijks een essay, waarbij de relativering van het snelle dagelijks leven vooropstaat.
Thomas S. en Angela, allebei bekeerd tot de islam, wilden een aanslag plegen op Frankrijks beroemdste bouwwerk. Le Monde reconstrueerde hun tragische verhaal.
Keuze uit het 360-archief
Afgelopen woensdag (8 september) is in de rechtbank van Parijs het proces begonnen tegen de daders van de aanslagen op 13 november 2015 in Parijs, die plaatsvonden in concertzaal Bataclan, op verschillende caféterrassen in de stad en in het voetbalstadion in Saint-Denis. IS eiste de aanslag, waarbij 130 mensen om het leven kwamen, op. Van de tien aanslagplegers overleefde alleen Salah Abdeslam. Hij staat terecht in het strafproces, samen met negentien anderen die geholpen hebben bij het voorbereiden van de aanslag.
Anderhalf jaar na ‘Bataclan’ wilden Thomas S. en zijn vriendin Angela, beiden bekeerlingen, een aanslag plegen op de Eiffeltoren. De veiligheidsdiensten verijdelde de aanslag. De Franse krant Le Monde vertelt het verhaal van hun ‘gemankeerde liefde’.
Het moest een ‘feest’ worden. Een dodelijke bruiloft. Zij zou de weduwe worden van een man ‘die geschiedenis ging maken’. Hij de heroïsche pleger van een ‘symbolische’ aanslag die ‘de hele economie overhoop zou gooien’. Hij had hem nog nooit in het echt gezien, de Eiffeltoren. Maar hij vond hem ‘lelijk’, dat ‘ijzeren ding’.
Hij deed veel onderzoek op internet, met zijn PlayStation 3. Zo hoopte hij minder op te vallen. Sites over metaalconstructies, architectuur. Hoe je die kon laten ontploffen met thermiet. Zij droomde dat ze ‘hem zou zien vallen’. Hij wist niet zeker of dat zou lukken. Maar ze hoopten dat ze hem in elk geval ‘konden verbuigen’.
De twintigjarige Thomas S. en de zestienjarige Angela (een pseudoniem, omdat ze minderjarig is) hebben een puberliefde voor elkaar opgevat die een krankzinnige wending zal nemen. Hun aanhouding op 10 februari 2017 maakt een eind aan hun ‘magnifieke’ plan, zoals zij het noemde. Angela wordt van haar bed gelicht in het huis van haar moeder, in Montpellier. Hij in een appartementje van vrienden, in Clapiers in de Hérault, niet ver daarvandaan.
Cyberinfiltratie
Tijdens hun voorlopige hechtenis waren Thomas S. en Angela zeldzaam spraakzaam over hun plan. Le Monde kreeg inzage in de onderzoeksgegevens van de Franse antiterrorismeafdeling SDAT, die werden verzameld via cyberinfiltratie. Op kalme toon gaf Angela haar versie van de gebeurtenissen, met een ontwapenende mengeling van oprechtheid en zelfverzekerdheid.
Om de Eiffeltoren op te blazen moesten ze minstens met zijn tienen zijn, hadden ze berekend. ‘Iemand moest tegen de voet opklimmen, een ander moest een rookgordijn leggen om het zicht te benemen en de aandacht af te leiden. Een derde moest op de militairen schieten die op dat moment zouden willen ingrijpen,’ zo legde ze uit. Ze zouden allemaal bomgordels om hebben. Thomas S. begreep al snel dat het ‘te moeilijk’ zou worden. Maar hij wilde ook wel genoegen nemen met het stationsplein of de Place de la Comédie in Montpellier.
Het stel verzweeg tegenover de politiemensen niets over de stappen die ze hadden ondernomen. Ze waren op zoek gegaan naar wapens en hadden chemische producten gekocht: een liter aceton, waterstofperoxide, zwavelzuur. De onderzoekers troffen 70 gram van het explosief TATP aan dat Thomas S. al in zijn appartementje had gefabriceerd. Hij had daar al het materiaal voor een perfecte werkplaats: kolven, injectiespuiten, beschermende handschoenen. Niets wat anderen dan zijzelf had kunnen verwonden, gezien de kleine hoeveelheden, maar het mengsel was instabiel en ze hadden op elk moment hun handen kunnen verliezen voordat ze overgingen tot hun daad.
Los van hun jihadistische ambities gaat het verhaal van Thomas S. en Angela vooral over een gemankeerde liefde. Een ontmoeting op internet in de zomer van 2016 op muslima.com, waar hij onmiddellijk wordt verleid door haar pseudoniem. Zij is ‘Salafiya’, hij ‘Salafi’.
Op de datingsite kun je het hokje “bekeerd” of “geboren moslim” aankruisen, de lengte van de baard kiezen
Op deze datingsite kunnen de profielen naar hartenlust worden aangepast. Je kunt het hokje ‘bekeerd’ of ‘geboren moslim’ aankruisen, de lengte van de baard kiezen, ‘polygamie accepteren’ of alleen maar ‘misschien’ zeggen. De twee jongelui, aanhangers van een orthodoxe stroming van de islam, vinden elkaar snel.
Uit voorzorg, om conventioneel over te komen, tooide Angela zich aanvankelijk met haar nikab. Ze loog over haar leeftijd. Met haar halflange haar, haar amandelbruine ogen en haar engelachtige gezicht viel ze al snel in de smaak bij Thomas S. Hij liet gemakkelijker zien wie hij was: cool atletisch type, paardenstaart, doffe blik door te veel cannabis. Een ‘vermoeide gelovige’, in zijn eigen woorden, een galeislaaf van het gebed. Op PS3 was zijn pseudoniem ‘Weedweed War’. Angela bezweek ondanks alles voor zijn charme.
In het begin is er weinig kans dat hun liefde buiten het web een succes zal worden. Hij woont in Charleville-Mézières, in de Franse Ardennen, zij in de Hérault, 900 kilometer zuidelijker. Ze hebben geen rijbewijs, geen geld en wonen nog bij hun ouders. Thomas S. bij zijn vader, een werkloze dakwerker, gestrand in een dorpje van 1900 zielen aan de oever van de Semois bij de Frans-Belgische grens. Angela bij haar moeder, peuterleidster, in een onbestemde buitenwijk van Montpellier.
Hun respectievelijke zwakten worden hun cement. Hij ‘is altijd naar zichzelf op zoek geweest’. De ene dag ‘begeesterd’, de volgende bereid om ‘met alles te stoppen’. Vóór de islam was hij in de ban van krachttraining, hij had zelfs een tijdje de pest gehad aan ‘Maghrebijnen’. Angela was lange tijd gothic. Ze heeft erg geleden onder de scheiding van haar ouders.
Daarna bekeerde ze zich langzaam maar zeker tot de islam. Ongeveer tegelijk met haar moeder, die van oorsprong Kroatisch is en katholiek. Op haar drieënveertigste besloot die te hertrouwen met een zestien jaar jongere Marokkaan. Als de bekering van Angela doorzet, ziet haar moeder haar liever met een sluier dan als gothic. Als het gezin in de zomer van 2016 in Marokko is, koopt ze op de markt van Fez een djilbab voor Angela, die zowel gezicht als lichaam bedekt.
Zich een gemeenschappelijke toekomst voorstellen is moeilijk voor de virtuele verloofden. Thomas S. is in de vijfde klas van de middelbare school van school gegaan en is een opleiding tot dakwerker gaan volgen in Poix-Terron in de Ardennen. In juni 2015 krijgt hij zijn diploma. Hij heeft wat tijdelijke baantjes. Maar al heel gauw gaat het mis. Hij wordt werkloos, zoals zovelen in zijn regio. Angela heeft altijd veel problemen met school gehad. Haar moeder heeft haar gespijbel gecompenseerd door haar thuis les te geven. Als Angela Thomas S. ontmoet, staat ze op het punt de derde klas over te doen.
De geliefden voeren langeafstandsgesprekken. Hij in zijn kamertje onder de hanenbalken, zij in het hare met alleen een bed en een wandrekje. Ze surfen op sites waar complottheorieën worden verkondigd. Ze raken in vervoering door de anasheed, de strijdlustige propagandaliederen van Islamitische Staat. Angela houdt veel van Par amour, waarin de lof van de jihad wordt gezongen uit hartstocht voor Allah. Ze heeft schrijftalent en heeft in 2015 al een novelle gepubliceerd, Âme (Ziel), een dialoog tussen een jong meisje en haar dubbelgangster, een dode puber.
Twee weken lang overweegt ze hem aan te geven op het platform Stop-Djihadisme
De fatale samenloop vindt plaats in augustus 2016, als Thomas S. besluit zich bij zijn geliefde te voegen. De smoes is snel gevonden: hij is begonnen aan een opleiding tot lasser in Alès, in de Gard, op ongeveer een uur van Montpellier. Die lente had hij ook al willen ‘trouwen’, met een meisje uit Yvelines. Maar zij gaf hem op het laatste moment de bons. Dit keer zou het lukken. Diverse keren brengt hij stiekem een bezoek aan Angela: zoenen in het trappenhuis, hartstochtelijke omhelzingen in de gangen van de ondergrondse garage.
Thomas S. houdt de opleiding nog geen twee maanden vol. Half december 2016 wordt hij weggestuurd wegens geweldpleging en spijbelen. Bij gebrek aan onderdak neemt hij zijn intrek in een technische ruimte in de kelder van het flatgebouw van Angela. De buren houden hem voor een dakloze, bieden hem dekens aan, een elektrisch kacheltje. Het meisje sluipt regelmatig stiekem het appartement van haar moeder op de eerste etage uit. Twee weken lang overweegt ze het uit te maken, hem aan te geven op het platform Stop-Djihadisme. Maar hij zegt dat hij haar zal ‘vermoorden’ als ze hem verlaat.>
Op een matras op de vloer beramen ze uiteindelijk hun plan: een huwelijk vergezeld van een aanslag. Zo zal Thomas S. zich wreken voor zijn mislukking. ‘Jullie hebben verhinderd dat ik naar Syrië ging, dus doe ik dit,’ zou hij bij zijn aanhouding zeggen. Om later, tijdens zijn voorlopige hechtenis, te bekennen: ‘Ik baalde van Frankrijk, ik had geen toekomst.’ Zij stelt zich voor dat ze op die manier haar verloren maagdelijkheid kan compenseren.
Het idee van de Eiffeltoren komt van haar. Hij zou sterven als kamikazestrijder. Zij zou vervolgens naar Syrië vluchten en de ‘hidjra’ volbrengen, de pelgrimstocht van Mekka naar Medina. De politiemensen vroegen hem of ze Hayat Boumeddiene en Amedy Coulibaly wilden imiteren, die in januari 2015 een aanslag pleegden op de koosjere supermarkt Hyper Cacher in Parijs. Maar ze hadden net zo goed over de prehistorie kunnen beginnen. De jaloerse Thomas S. had in elk geval een bomgordel voor haar voorzien. Zodat ze zich zou kunnen opblazen als mannen aan de Turks-Syrische grens haar probeerden ‘aan te randen’. Zij zag daar niets abnormaals in.
Dringend gezocht: een broeder met een goed tawhid (een goed geloof). We hebben vervoer, geen zorgen’
Maar om te kunnen trouwen heeft het jonge paar een ‘voogd’ nodig. Dat vereisen de geloofsconventies. Ze proberen met de imam te spreken. Maar die raadt hun vriendelijk aan geduld te hebben.
Op kerstavond, aan tafel, durft Thomas S. uiteindelijk om de hand van Angela te vragen. Maar haar moeder wimpelt hem beleefd af, ervan overtuigd dat hun verhouding ‘niet serieus’ is. Dan verzint het jonge paar een list. Het huwelijk zal ‘geheim’ zijn. Als er een ‘voogd’ nodig is, zullen ze die zoeken op de plek waar alles mogelijk is: het internet. En omdat de man dat moet doen, en Thomas S. te veel zal opvallen, zal Angela zich vermommen.
Zij zal ‘de man’ zijn. Internetmagie, de klassieke truc van beginnende jihadisten. Als Facebookpseudoniem kiest ze ‘Ansar al-Haqq Ghuraba’, de verdediger van ‘de vreemde waarheid’. Exit haar gebruikelijke ‘maman1295’ op Skype. Als profielfoto gebruikt ze een leeuw, ‘om eruit te zien als een strijder’. Op de achtergrond zet ze een zwart-witte vlag met de sjahada, de geloofsbelijdenis. Op zelfverzekerde en gehaaste toon plaatst ze een oproep: ‘Dringend gezocht: een broeder met een goed tawhid (een goed geloof). We hebben vervoer, geen zorgen.’
‘Leunstoeljihadist’
Thomas S. en Angela hebben zich voorgenomen de aanslag vóór maart te plegen. Op 13 februari 2017, op zijn laatst om negen uur. Op die dag moet Thomas S. voor de rechter verschijnen wegens geweldpleging tegen een klasgenoot in Alès. Het paar is bang dat hij een flinke gevangenisstraf zal krijgen. Angela is er bovendien van overtuigd dat haar vader haar ‘doorheeft’. Haar radicalisering is geen geheim meer, denkt ze. Ze is bang dat ze elk moment ontmaskerd kunnen worden.
De rechercheurs verdenken hem ervan een bemiddelaar in jihadkringen te zijn, een ‘beroepskoppelaar’ haast. Onderzoek naar zijn relaties wijst uit dat hij in nauw contact staat met talrijke geradicaliseerde, zelfs veroordeelde personen. Eind januari wordt hij gesignaleerd vanwege zijn activisme, en de lijst verdenkingen is lang: geweldpleging, smaad, import van verdovende middelen…
Toch legt Angela contact met hem in haar hoedanigheid van man. Er wordt een ontmoeting geregeld voor de kunstacademie van Montpellier. Deze officiële presentatie van de ‘aanstaande echtelieden’ vindt plaats op 4 februari, in aanwezigheid van drie vrienden van Malik H. Maar het huwelijk wordt niet voltrokken.
Angela richt zich voortaan op het zoeken naar onlinehandleidingen voor het vervaardigen van explosieven
De versies lopen uiteen. Volgens Angela zoekt Malik H. liever iemand anders. Hijzelf zegt twijfels te hebben gehad over de betrouwbaarheid van het stel. Hij zou desondanks hebben gedaan alsof hij hun ‘huwelijksreis’ kon betalen.
Ondertussen is Angela van school gegaan, enkele dagen na haar zestiende verjaardag op 24 januari. Dat was voorzien, haar moeder had het idee om haar een opleiding tot naaister te laten volgen. Een sprong in het duister voor het jonge meisje: ze richt zich voortaan op het zoeken naar onlinehandleidingen voor het vervaardigen van explosieven.
Dankzij een vriendin uit de moskee heeft ze ook een leegstaand appartement voor Thomas S. geregeld, waar hij later gearresteerd zal worden. Als op 2 februari het vooronderzoek begint, komt uit de afgeluisterde telefoongesprekken een jong stel naar voren dat geobsedeerd is door hun plan. ‘We hebben elkaar wederzijds beïnvloed,’ zal een berouwvolle Angela later zeggen.
In de bodemloze put van het internet komt het meisje ook in contact met een jihadist die zich tussen Syrië en Turkije ophoudt. Zonder er helemaal zeker van te zijn, verdenkt de politie een 26-jarige man uit Grenoble, Nidhal H., ervan haar vlucht naar voren te hebben aangemoedigd. Als oud-strijder van Al-Nusra was hij Facebookvriend van Rachid Kassim, die ervan wordt beschuldigd diverse aanslagen in Frankrijk te hebben gefinancierd.
Trouw zweren aan IS
Het net sluit zich. De jihadist is alleen bereid Angela bij haar ‘hidjra’ te helpen als ze ‘trouw zweert’. Daarna kan hij haar papieren bezorgen via een in Frankrijk gevestigde tussenpersoon. Ze krijgt de suggestie een imitatie te maken van de video van de plegers van de aanslag op een priester in Saint-Étienne-du-Rouvray op 26 juli 2016.
In dit filmpje, dat nauwelijks zeven seconden duurt, is Angela alleen, omhuld door haar nikab. Voor zich heeft ze haar laptop. De hele achtergrond van het scherm wordt in beslag genomen door de vlag van IS. Daarna declameert ze in één adem: ‘Salam aleikum, ik zweer trouw aan kalief Ibrahim van Islamitische Staat.’ Een ‘simpele eed’, in haar ogen, alleen bedoeld om ‘te mogen trouwen’.
Het is 6 februari. De video is verzonden. Thomas S. heeft Malik H. minstens één keer teruggezien en hem zijn plan ontvouwd. Hij en Angela wilden wapens, kalasjnikovs. Malik H. zegt dat hij bang werd. Het hem uit zijn hoofd wilde praten. Hij was daar alleen maar vanwege ‘de voogdij’, verdedigt hij zich. Zij verzekeren op hun beurt dat hij bereid was hun ‘materieel’ te leveren, lees: mee te doen. Malik doet dat af als ‘een grapje’.
Op 9 februari vindt een laatste ontmoeting plaats. Het huwelijk wordt opnieuw uitgesteld. Maar de tijd dringt. De opname van de video van de eed van trouw van Thomas S. is voorzien voor 11 februari. De jongeman reist een laatste keer per bus op en neer naar Charleville-Mézières. Hij wil afscheid nemen van zijn familie en zijn identiteitskaart ophalen.
De vader van Angela krijgt op 8 februari, de dag van haar video, een sms in het Kroatisch van een onbekend nummer: ‘Tata’ (papa). ‘Wie bent u?’ vraagt hij. ‘Tatina’ (je dochtertje), antwoordt de afzender. Daar blijft het bij.
De gealarmeerde SDAT komt op 10 februari in actie. Tijdens het doorzoeken van het appartement van Thomas S. vinden ze behalve explosieven ook een in het Arabisch gesteld document, geschreven door Angela. Op de voorkant een ‘huwelijksprotocol’. Dat had Angela op internet gevonden. Een mengeling van doua (gebeden) en verwijzingen naar soera’s uit de Koran, vergezeld van een to-dolijst: walima (feestmaal), duff (een kleine trommel die geoorloofd is tijdens islamitische huwelijken waar muziek verder streng verboden is), ‘lied’, ‘zeven dagen bruiloft’. Op de achterkant staat een woord dat iets heel anders voorspelt: ‘dodenwassing’.
In Het bruidspaar van de Eiffeltoren, een surrealistisch toneelstuk uit 1921 waarin het verhaal wordt verteld van een tragisch-grotesk huwelijk op de eerste etage van de ‘ijzeren dame’, heeft Jean Cocteau een dialoog opgenomen tussen twee denkbeeldige personages. Aan het slot van het stuk zegt de een tegen de ander: ‘Ik neem u mee (naar de Eiffeltoren) om u, eerder dan iedereen, iets unieks te laten zien.’ Het aanvankelijke enthousiasme van de ander bekoelt al snel als die ziet wat het is: ‘Het lijkt wel een begrafenis.’ Het recht kent toevalligheden waar de literatuur geen weet van heeft.
Fictie en werkelijkheid
De link tussen de Eiffeltoren en terrorisme is niet nieuw. Begin 2015 zou de Franse thriller Made in France in première gaan, geregisseerd door Nicolas Boukhrief, met in de hoofdrol Malik Zidi. Die laatste speelt een journalist die zijn moslimachtergrond gebruikt om te infiltreren in een moskee in de buitenwijken van Parijs, en in contact komt met een groep would-beterroristen die dood en verderf willen zaaien in de Franse hoofdstad.
De filmposter liet de Eiffeltoren zien in de vorm van een machinegeweer. Maar na de aanslag in januari 2015 op Charlie Hebdo werd de release van de film uitgesteld tot 18 november. Op 13 november werd Parijs echter opnieuw opgeschrikt door aanslagen, op de Bataclan en het Stade de France, waardoor opnieuw uitstel volgde.
Uiteindelijk verscheen de film op 29 januari 2016 op video-on-demand.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
