Tag: Mannelijke Staat

Een bende online vrouwenhaters in Rusland laat op allerlei duistere kanalen van zich horen. Bellingcat deed onderzoek naar de beweging en legde extreme intimidatie van vrouwen bloot, die helaas in Rusland geen uitzondering is.

In een rechtszaal in Nizjni Novgorod leek op 18 oktober 2021 de toekomst op het spel te staan van een bende online vrouwenhaters die zich in het Russisch Moezjskoje Gosoedarstvo noemt, ofwel Mannelijke Staat. Enkele weken eerder had het Openbaar Ministerie de rechter in die Russische stad gevraagd om een verbod op Mannelijke Staat omdat het een extremistische groepering zou zijn. Met tienduizenden leden ageren ze in Rusland tegen gendergelijkheid en halen ze met hun acties geregeld de voorpagina’s in binnen- en buitenland.

Rechter Anna Belova was niet erg onder de indruk van de verdediging door advocaat Dzjambolat Garabajev. ‘Dit zijn vrouwen die zelf het mannelijk deel van de bevolking in diskrediet wilden brengen,’ luidde zijn reactie op bewezen intimidatiecampagnes tegen vrouwen. Na enkele minuten beraad bepaalde Belova dat Mannelijke Staat moet worden aangemerkt als extremistische organisatie, waardoor de beweging in Rusland geen activiteiten meer mag ontplooien. Naar verluidt wil Mannelijke Staat in beroep gaan.

Het is het sluitstuk van een bijzonder druk jaar voor de beweging. Alleen al in de afgelopen maanden hebben leden diverse winkelketens bekritiseerd en bedreigd vanwege advertenties waarin zwarte fotomodellen figureerden, hebben ze de contactgegevens gepubliceerd van een lid van de feministische protestband Pussy Riot, die vervolgens veel haatmail kreeg, en zouden ze ook bedreigingen hebben gestuurd naar Russische vrouwen die een relatie met niet-Russische mannen hebben.

Die groeiende agressiviteit wekte steeds meer afkeer in delen van de Russische samenleving en dat leidde tot een roep om maatregelen. Het is onduidelijk of de groep in haar huidige vorm kan voortbestaan. Maar hun methode is makkelijk te kopiëren: extreme intimidatie, mede mogelijk gemaakt door sociale media zoals Telegram, die het verwijt krijgen dat ze dit soort haatzaaierij mogelijk maken. Mannelijke Staat heeft alle berichten op zijn Telegramaccount van voor september 2021 onlangs verwijderd. Maar onderzoekers van Bellingcat hadden alles al opgeslagen, ook de berichten uit een besloten groepschat, en daaruit rijst het beeld van een archetypische online groepering voor vrouwenhaat zoals die in Rusland helaas geen uitzondering is.

‘Manosphere’

De groep is opgezet door fitnessfanaat en gesjeesd medicijnenstudent Vladislav Pozdnjakov, die van meet af aan vooral naar publieke erkenning leek te snakken. Volgens zijn voormalige rechterhand Dmitri Popov waren ze aanvankelijk uit op online aandacht en inkomsten uit online advertenties, en merkten ze al snel dat dat het beste lukte met ‘berichten waarin meisjes worden aangepakt’. Vrouwen die ruzie hadden met een lid van Mannelijke Staat, of die iets online hadden gezet wat de groep onwelgevallig was, merkten dat hun foto’s, filmpjes en privégegevens ineens zonder hun toestemming binnen de groep werden gedeeld. Vaak met online intimidatie tot gevolg. Het taalgebruik in de groep staat bol van de stoere praat uit de zogenaamde ’manosphere’, compleet met verhalen over alfa-, beta- en omegamannen die berusten op allang ontkrachte biologische theorieën over diergedrag.

Daarnaast leggen de leden van Mannelijke Staat en hun leider Pozdnjakov ook een bijzondere haat aan de dag jegens Russische vrouwen die een relatie hebben met wat zij zien als niet-witte mannen, met name zwarte mannen. Vrouwenhaat is de kern van hun wereldbeeld, maar het gedachtegoed van Mannelijke Staat is uitgegroeid tot iets wat ze zelf ‘nationaal patriarchaat’ noemen. In naam van dat patriarchaat gaan ze tekeer tegen wat zij zien als de verloedering en degeneratie van Rusland door toedoen van een aantal duidelijke vijanden die uiteenlopen van feministen en lhbt-activisten tot Russen uit Centraal-Azië en de Kaukasus. Die cocktail van extreemrechtse standpunten komt niet uit de lucht vallen. 

Volgens Tanja Lokot, een mediawetenschapper die onderzoek doet naar het Russischtalige internet, zijn de ideeën die Mannelijke Staat aanhangt, zoals vrouwenhaat, homohaat en een diep geloof in traditionele rolpatronen, in het maatschappelijk en politiek debat in Rusland allang genormaliseerd, al worden ze niet altijd zo radicaal verwoord.

In 2017 werden er in verschillende steden cellen van Mannelijke Staat gevormd. Zo ook in Chabarovsk, in het verre oosten van Rusland. Die cel werd geïnfiltreerd door een informant van de Russische veiligheidsdienst FSB. Vier leden van de cel werden in december van dat jaar aangehouden en uiteindelijk veroordeeld voor extremisme. Ondanks mediaberichten dat Pozdnjakov de groep aanstuurde en zijn naam vaak opdook in het onderzoek, is hij nooit voor verhoor opgeroepen. Tijdens het WK voetbal in Rusland in 2018 zette Pozdnjakov foto’s en filmpjes online van Russische vrouwen die volgens hem en zijn volgelingen het land ‘te schande maakten’ door aan te pappen met buitenlanders die naar de wedstrijden kwamen kijken. Daarna werden die vrouwen zowel online als in het echt lastiggevallen en bedreigd. Dat ging de autoriteiten te ver en in september 2018 werd Pozdnjakov aangeklaagd wegens het aanzetten tot vrouwenhaat. Hij kreeg twee jaar voorwaardelijk, maar dat vonnis werd nietig verklaard toen de feiten waarvoor hij was veroordeeld in 2019 deels uit het strafrecht werden gehaald.

‘Vijanden van ons volk’

Pozdnjakov beweert kort daarna Rusland te hebben verlaten. In juli 2020 werd Mannelijke Staat met 160.000 leden in het Verenigd Koninkrijk verboden wegens het aanzetten tot geweld. Daarna verplaatsten ze hun activiteiten naar Telegram, waar een wirwar van kanalen rond Mannelijke Staat en Pozdnjakov ontstond. ‘We hopen dat jullie onze trouwe strijdmakkers worden in de informatieoorlog tegen de vijanden van ons volk,’ schreef Mannelijke Staat in augustus 2021 op zijn Telegramkanaal, bij wijze van welkomstbericht aan de vele nieuwe volgers die waren toegestroomd als gevolg van media-aandacht. ‘Ons doel is het samenbrengen en verenigen van de Slavische volkeren: Russen, Oekraïners en Wit-Russen, Polen en andere Slaven,’ ging de tekst verder. ‘In blanke gezinnen het patriarchaat terugbrengen, want alleen zo kunnen gezinnen orde en welvaart kennen. Moraal en fatsoen in ere herstellen en afrekenen met de onzin die ons wordt opgedrongen door tolerante liberale kletspraat. De geesten van onze kinderen vrijwaren van alle uitingen van lhbt-bagger en andere linkse smetten.’

Het gevaar dat hun extreem vrouwonvriendelijke denkbeelden doorsijpelen in de mainstream kwam in juli 2021 weer naar voren toen Russische activisten beweerden dat er bij een instantie binnen het Russische ministerie van Binnenlandse Zaken sprake is van ‘actieve samenwerking’ met Mannelijke Staat. Een lijst met persoonsgegevens van activisten die Mannelijke Staat publiceerde, en die ertoe leidde dat die activisten werden lastiggevallen, was volgens hen identiek aan een lijst met persoonsgegevens in een rapport van het ministerie. Dat werd opgepikt door het toenmalige parlementslid Oksana Poesjkina, een voormalig tv-presentatrice die van 2016 tot 2021 voor Poetins partij Verenigd Rusland in de Doema zat, maar die zich opvallend profileerde met haar pro-lhbt-standpunten. Zij vroeg het ministerie officieel om opheldering over deze aantijgingen. Het ministerie, wettelijk verplicht om daarop te antwoorden, ontkende alle betrokkenheid.

‘Zodra een of ander initiatief in Rusland enorm populair wordt, rijst altijd het vermoeden dat de overheid erachter zit. Maar ik weet zeker dat Mannelijke Staat een zelfstandig project was, aangestuurd van bovenaf,’ zegt Aleksandr Verchovski, directeur van het Russische mensenrechtencentrum SOVA, dat nationalisme en vreemdelingenhaat in Rusland in kaart brengt. (SOVA is in Rusland inmiddels aangemerkt als ‘buitenlandse agent’.) ‘Je hebt natuurlijk radicalen die niet gevaarlijk en soms zelfs nuttig zijn voor de autoriteiten, en je hebt kleine splintergroepjes van radicalen die de overheid tot in lengte van dagen kan blijven gedogen,’ zegt Verchovski. Maar Mannelijke Staat viel volgens hem in geen van beide categorieën. ‘Die werd te populair, kreeg te veel leden, en ging te veel over de tong. De beweging kon de regering niet meer tot nut zijn. De regering kan wel maatregelen nemen tegen feministen, maar niet zo openlijk tegen vrouwen in het algemeen, dat zou waanzin zijn. Mannelijke Staat was gewoon te radicaal.’ Wat de politieke motivering van het verbod ook was, het vonnis kwam voor de mensenrechtenactivist niet als een verrassing. ‘Het ging om reële bedreigingen. Ze zetten expliciet aan tot geweld en andere strafbare feiten,’ concludeert hij.

Privékanaal

Nadat Mannelijke Staat in juli 2020 ook in het Verenigd Koninkrijk werd verboden en zich op Telegram vestigde, was het hoofdkanaal, simpelweg Mannelijke Staat geheten, aanvankelijk openbaar toegankelijk. Maar in augustus 2021 werd het een privékanaal: je kunt er alleen op uitnodiging lid van worden via een speciale link en het is niet zichtbaar in de openbare zoekresultaten op Telegram. Maar de inhoud van het kanaal, inclusief verwijderde berichten, kon in oktober 2021 nog steeds worden bekeken en geanalyseerd via sites zoals telemetr.io. Van circa 27.000 in januari 2021 groeide het aantal abonnees eerst gestaag tot 29.000 in mei 2021. Maar in de zomer vertoonde die groei een sterke piek als gevolg van de publiciteit die enkele haatcampagnes met zich meebrachten. In augustus telde het kanaal al 40.000 abonnees, en begin oktober 46.000. Daarnaast is er ook nog een besloten groepschat, met in oktober 2021 bijna 2300 leden, waarop duizenden berichten per dag worden uitgewisseld.

De naam van de groep werd een aantal keer veranderd, in ‘Mannelijke kracht’, ‘Mannelijk pad’ en ‘Mannenlegioen’

Nadat Mannelijke Staat in Rusland in opspraak kwam en er pogingen werden ondernomen om de groep te verbieden, verloren ze in het najaar van 2021 ruim honderd abonnees. Dat ontlokte aan het kanaal een woedende reactie in de vorm van een beledigend bericht aan de groepsverlaters, dat inmiddels weer is verwijderd. In oktober 2021 verwijderde Mannelijke Staat bijna al zijn oude berichten op het kanaal: van vóór september 2021 is er niets meer te lezen. In de uren nadat de groepering op 18 oktober door de Russische rechter werd verboden, werden ook de profielfoto en de naam van de groep een aantal keer veranderd, in ‘Mannelijke kracht’, ‘Mannelijk pad’ en ‘Mannenlegioen’. In de 24 uur na het vonnis haakten er weer ruim 1500 abonnees af en vervolgens verwijderde het kanaal alle berichten van vóór 17 oktober, dus de dag voor de uitspraak.

Maar Mannelijke Staat is meer dan alleen het officiële Telegramkanaal dat tot voor kort die naam droeg en waarvan Pozdnjakov overigens onlangs ontkende dat hij het beheert. Zijn persoonlijke kanaal, dat hij in 2017  begon, bleek nog veel populairder dan dat van zijn beweging. In januari 2021 had hij daar zo’n 82.000 abonnees en dat aantal groeide eerst vrij langzaam verder, in juli 2021 had hij er 83.000, tot het in augustus 2021, op het hoogtepunt van diverse haatcampagnes van Mannelijke Staat, ineens piekte tot bijna 100.000. Net als bij Mannelijke Staat besloot Pozdnjakov er een gesloten kanaal van te maken omdat Apple en Google het in de ban dreigden te doen, waardoor het niet meer toegankelijk zou zijn op apps uit de App Store en de Google Play Store. In oktober 2021 was het zover, en die maand verwees Pozdnjakov zijn abonnees door naar zijn backup-kanaal. Half oktober had dit kanaal, zijn nieuwe hoofdplatform, alweer meer dan 63.000 abonnees. Daarna heeft hij nog een ander backup-kanaal opgezet, dat binnen één dag meteen 17.000 abonnees had. En zijn oorspronkelijke kanaal is ook nog steeds toegankelijk voor wie de Telegram-app niet downloadt uit de appstores van Apple of Google. Pozdnjakov heeft zijn volgelingen een handleiding gegeven voor hoe ze op die app toegang kunnen houden tot zijn oorspronkelijke kanaal, een kanaal waarop hij beloofd heeft binnenkort ‘aanvallen’ te gaan organiseren.

Pozdnjakovs andere hoofdkanaal heet Boetylka (fles), met als openbare naam butylka1488: een getal met symboolwaarde in neonazikringen. Dit in juli 2020 aangemaakte kanaal had in januari 2021 al zo’n 45.000 abonnees, onderging in juli en augustus dezelfde groeispurt als andere aan Mannelijke Staat gelieerde kanalen en bereikte in oktober 2021 een piek van 60.000 abonnees. Nog weer een ander en kleiner aan Pozdnjakov gelinkt Telegramkanaal is NAP (‘Nationalism and Patriarchy’) dat is opgericht in oktober 2020 en dat een jaar later  9100 abonnees telde. Daarnaast heeft Pozdnjakov nog een persoonlijk kanaal dat vooral gericht is op fitness; dat telde in oktober 2021 zo’n 32.000 abonnees.

Als je de berichten op al die Telegramkanalen leest, daal je af in de donkerste krochten van het Russischtalige internet. Het is één lange aaneenschakeling van scheldpartijen, tegen vrouwen, tegen lhbt’ers, tegen leden van minderheden en tegen iedereen die als vijand van de groep wordt beschouwd. De groepsleden kramen allerlei racistische en andere discriminerende taal uit tegen iedereen die zij als niet-wit beschouwen. Vooral mensen uit de Kaukasus en Centraal-Azië en mensen van Afrikaanse afkomst krijgen de grofste verwensingen naar het hoofd geslingerd. Alle praatjes over ‘Slavische eenheid’ ten spijt worden ook Oekraïners niet gespaard. En het is niet moeilijk om antisemitische teksten te vinden op de kanalen en in de chatgroepen.

Het gedrag van Mannelijke Staat op Telegram in september en oktober 2021 lijkt erop te wijzen dat de groepering zich zorgen maakt over haar toekomst en al voorzag dat ze mogelijk als extremistische groep zou worden aangemerkt. Pozdnjakov heeft er zelfs afstand van proberen te nemen door te beweren dat hij al ruim een jaar niet meer aan het hoofd staat. Toch riep hij zijn volgelingen in oktober 2021 nog op om ‘een maandje wat minder aanvallen uit te voeren zodat de storm wat gaat liggen’ en beloofde hij op zoek te gaan naar nieuwe geldbronnen.

Pavel Doerov, de topman van Telegram, weigerde vorige maand nog het kanaal te verbieden. Volgens hem ontbraken daarvoor de juridische gronden. Terwijl diezelfde Doerov enkele weken eerder wel sommige Telegrambots verboden had, zoals de ‘Smart Voting’-chatbot van de aanhangers van de gevangengezette oppositieleider Aleksej Navalny. Volgens Doerov werd hij daartoe gedwongen door Apple en Google, die eerder ook al het omstreden besluit hadden genomen de Smart Voting-app uit hun appstore te halen.

In augustus 2020 werd een vrouwelijke blogger op straat in haar gezicht geslagen door een man die zei dat ze dat verdiende omdat ze ‘schunnige video’s’ had gepost. Pozdnjakov merkte later op dat de belager geabonneerd was op zijn Telegramkanaal. Toen de Russische sushiketen Yobidoyobi in augustus 2021 adverteerde met foto’s waarop zwarte fotomodellen te zien waren, zette hij zijn volgelingen tot actie aan. Hij zette in zijn teksten driedubbele haken om de naam van het bedrijf (antisemitische codetaal om aan te geven dat iemand van Joodse afkomst is) en spoorde zijn lezers aan Yobidoyobi met nepbestellingen te bestoken en excuses en intrekking van de advertenties te eisen. De eigenaar van het bedrijf werd bedreigd, en nadat Pozdnjakov de contactgegevens van de modellen in de advertentie had gepubliceerd, ontvingen ook zij bedreigingen. Verder werd de website van het bedrijf gehackt. Uiteindelijk verontschuldigde Yobidoyobi zich ervoor dat ‘het publiek’ aanstoot had genomen aan hun advertenties. Vervolgens nam Mannelijke Staat een andere sushiketen op de korrel, Tanuki, omdat die steun had betuigd aan Yobidoyobi. Dat resulteerde niet alleen in een stortvloed aan haatmail, bedreigingen en pogingen om de website van het bedrijf uit de lucht te halen, maar de filialen van Tanuki in Moskou ontvingen zelfs bommeldingen, waarvan Pozdnjakov zich trachtte te distantiëren. Maar Tanuki bond niet in en schreef op Instagram dat er altijd ‘leden van verschillende geloven, nationaliteiten, rassen en oriëntaties’ in hun advertenties zouden staan.

Ook Aljona Sjvets, een van de populairste vrouwelijke muzikanten in Rusland, werd mikpunt voor Pozdnjakov en zijn Mannelijke Staat. In juni 2021 spoorde hij zijn volgelingen aan om vanwege vermeende ‘lhbt-propaganda’ in haar muziek aangifte tegen haar te doen bij de afdeling van het departement van Binnenlandse Zaken dat verantwoordelijk is voor de strijd tegen extremisme. Dit is hetzelfde departement dat er door activisten van wordt beticht met Mannelijke Staat samen te werken. Pozdnjakov jutte zijn volgers op om te proberen haar aankomende concert in de stad Astrachan geannuleerd te krijgen. En dat lukte.

Online vrouwenhaat

Er zijn nog veel meer gevallen bekend van vrouwen die door Mannelijke Staat zijn belaagd, geïntimideerd en bedreigd. ‘Eerst haalde ik er mijn schouders over op,’ vertelde een vrouw die anoniem wilde blijven aan journalist Anton Danilov van Wonderzine. ‘Maar toen kwam ik erachter dat Pozdnjakov zijn abonnees opjut om hun slachtoffers ook echt op te zoeken. En toen begon ik het eng te vinden. Het is eng omdat je niet weet hoe ver die lui willen gaan om Pozdnjakov te behagen.’

Wat de slachtoffers van Mannelijke Staat en vergelijkbare groeperingen over zich heen krijgen, kun je niet afdoen als ‘alleen maar’ online pestgedrag, zo waarschuwen deskundigen. ‘Er is geen harde grens, geen simpele schakelaar die je omzet waardoor online intimidatie ineens omslaat in fysieke intimidatie,’ zegt Nina Jankowicz, onderzoeker aan het Wilson Center, die binnenkort een boek publiceert over online vrouwenhaat. ‘Online intimidatie en scheldpartijen zijn bedoeld om vrouwen offline te houden en te voorkomen dat ze meedoen aan het openbaar debat.’

Hoewel Pozdnjakov zelf beweert dat hij niets meer met Mannelijke Staat te maken heeft, wordt hij alom nog als de leider van de beweging beschouwd. Als je de Russische media moet geloven, bevindt hij zich nu in Polen, of in Duitsland, of op Noord-Cyprus. Maar over dat soort zaken heeft hij wel vaker gelogen. In september 2021 gaf hij bijvoorbeeld toe dat het verhaal over zijn arrestatie aan de grens met Azerbeidzjan een verzinsel was. En in juni 2020 zette hij zelfs zijn eigen dood in scène bij wijze van publiciteitsstunt, zoals hij later toegaf. Bellingcat wilde hij niet te woord staan. ‘Met zulke vragen hoepel je maar op,’ kregen we binnen tien minuten te horen nadat we hem via Telegram een lijstje vragen hadden gestuurd.

‘Wat betekent het om een organisatie te verbieden wanneer er geen organisatie als zodanig bestaat? Als er geen kantoor of bankrekening is die je kunt sluiten?’ vraagt Verchovski van SOVA zich af. Toch denkt hij dat de vrees voor vervolging op grond van de strenge Russische wetgeving tegen extremisme de leden ervan kan weerhouden door te gaan met Mannelijke Staat. Maar de denkbeelden van de groepering blijven bestaan, waarschuwt hij. ‘Mannelijke Staat zal wel een langzame dood sterven. Maar dit zijn populaire denkbeelden en er zijn aantoonbaar effectieve methoden om ze te verspreiden,’ zegt Verchovski. ‘Er is niet veel voor nodig om een Telegramkanaal aan te maken, dat kan iedereen.’