Een groep van 350 kunstenaars, filmmakers, artiesten, schrijvers en curatoren heeft de Amerikaanse regering in een open brief verzocht om hulp te bieden aan Afghanen werkzaam in de culturele sector die op de vlucht zijn voor de taliban. De groep, die zich Arts for Afghanistan noemt, roept de Amerikaanse regering op om ‘alles te doen’ om ‘het vertrek van Afghanen die risico lopen, te bespoedigen’ en om daarbij ook ‘kunstenaars, filmmakers, artiesten en schrijvers’ op te nemen, aldus ArtNet News.
‘De stemmen van kunstenaars worden als gevaarlijk beschouwd omdat ze de macht de waarheid zeggen’
Volgens de briefschrijvers namen cultuurwerkers al vóór de overname door de taliban grote risico’s bij het weergeven van de ervaringen en het verwoorden van de ambities van Afghanen, daartoe vaak aangemoedigd of gesteund door de Amerikaanse regering.
Volgens politicoloog Eric Gottesman, een van de ondertekenaars, ‘worden de stemmen van kunstenaars als gevaarlijk beschouwd omdat ze de macht de waarheid zeggen’. De briefschrijvers vragen de Amerikaanse regering om de uitgifte van visa voor artiesten te versnellen.
Draghi bepleit humanitaire hulp voor Afghanistan
De Italiaanse premier Mario Draghi wil dat Italië de middelen die bestemd waren voor de Afghaanse strijdkrachten nu inzet voor humanitaire hulp. Tijdens een digitaal overleg vroeg hij leiders van G7-landen hetzelfde te doen. Hij voegt eraan toe dat de door Italië voorgezeten G20 de G7 zouden kunnen helpen om andere belangrijke spelers zoals Rusland, China, Saoedi-Arabië, Turkije en India bij de plannen te betrekken, schrijft het Italiaanse persbureau ANSA. Dit alles omdat er een enorme inspanning nodig is op het gebied van immigratie.
Draghi wil er zorg voor dragen dat internationale organisaties ook na de deadline van 31 augustus toegang houden tot Afghanistan.
Algerije heeft vorige week de diplomatieke betrekkingen met Marokko verbroken op beschuldiging van ‘vijandige acties’. Algerije beweerde vorige week al dat de dodelijke bosbranden die op 9 augustus uitbraken tijdens een zinderende hittegolf, het werk waren van ‘terroristische’ groepen. Een daarvan wordt gesteund door Marokko, schrijft Al-Jazeera.
De bosbranden hebben ten minste negentig mensen het leven gekost
De bosbranden in Algerije hebben tienduizenden hectaren bos verwoest en aan ten minste negentig mensen het leven gekost, waaronder meer dan dertig soldaten. Volgens de Algerijnse autoriteiten zijn branden aangestoken door de onafhankelijkheidsbeweging MAK uit de Berberse regio Kabylië, die zich uitstrekt langs de Middellandse Zeekust ten oosten van de hoofdstad Algiers.
Nasser Zefzafi werd veroordeeld tot twintig jaar, omdat hij protesteerde tegen de decennialange marginalisering en verwaarlozing van het Rifgebied door de Marokkaanse regering. El Mundo interviewde hem in de gevangenis. De vierde in onze reeks inspirerende persoonlijkheden.
Nasser Zefzafi (geboren in 1978 in Al Hoceima, Marokko) is computertechnicus. Hij verdiende zijn brood met het repareren van mobiele telefoons en computers. Van de ene dag op de andere ontpopte hij zich als de leider van de protesten in de Rifstreek in Noord-Marokko. Hij leidde demonstraties en diende sociale aanklachten in tegen de toestand waar een van de meest achtergebleven gebieden in dit Noord-Afrikaanse land al tientallen jaren onder gebukt gaat. Hij is een van de oprichters van de Hirak, de Riffijnse protestbeweging die in oktober 2016 ontstond na de dood van visverkoper Mohsin Fikri. Toen hij de koopwaar probeerde terug te krijgen die door de politie van Al Hoceima in beslag was genomen, werd hij vermorzeld in een vuilniswagen.
Riffijnen in opstand
Riffijnen zijn de Berberse bewoners van de Rifstreek in het noorden van Marokko. Al in 1920 voerden de Riffijnen een onafhankelijkheidsoorlog tegen de Spaanse overheersers (later bijgestaan door Frankrijk) van het gebied. Na de Marokkaanse onafhankelijkheid in 1956 kwamen de Riffijnen opnieuw in opstand, nu tegen de Arabische machthebbers in de Marokkaanse centrale regering die het gebied wilden Arabiseren. Dit resulteerde in meerdere militaire operaties van het Marokkaanse gezag in de decennia die volgden. Wat uitbleef waren investeringen in de regio, waardoor het Rifgebied nu een van de armste regio‘s van Marokko is.
Nog steeds wordt er hard opgetreden tegen Riffijnen die strijden voor een eigen staat en culturele identiteit.
Zefzafi is bekend in het hele Rifgebied omdat hij video’s plaatste op YouTube waarin hij het staatsbeleid van verwaarlozing en marginalisering van de streek aan de kaak stelde. Dat deed hij al vóór de dood van Fikri, maar de protesten als gevolg van die gebeurtenis leidden tot de aanhouding van Zefzafi en meer dan vijftig andere activisten. Ze werden in staat van beschuldiging gesteld en wegens aanslagen op de staatsveiligheid veroordeeld tot de hoogste straffen sinds Mohammed VI de troon heeft bestegen. Nadat hij zijn hongerstaking uit protest tegen de schrijnende omstandigheden van Hirak-gevangenen had opgegeven, is het de krant El Mundo gelukt de veroordeelde activist te spreken in gevangenis Tanger 2 waar hij zijn straf uitzit.
‘De dromen van eenheid zijn in rook opgegaan en ik ben ontgoocheld door de interne strijd’
Na het interview met deze krant heeft Nasser Zefzafi eind april 2021 op het Facebookprofiel van zijn vader, Ahmed Zefzafi, aangekondigd dat hij na vier jaar terugtreedt als hoofd van de Hirakbeweging: ‘De dromen van eenheid zijn in rook opgegaan en ik ben ontgoocheld door de interne strijd.’ De schuld daarvan ligt bij ‘mensen die geobsedeerd zijn geraakt door leiderschap, roem en egocentrisme. Zij hebben gezorgd dat de Hirak intern verdeeld is geraakt in plaats van een hechte beweging te blijven. Dit speelt de vijanden van de Rif in de kaart.’ Hij verlaat de beweging niet maar maakt ‘plaats voor anderen zodat zij kunnen waarmaken waarin ik heb gefaald’.
De rechtbank van Casablanca heeft jullie veroordeeld van vier maanden tot twintig jaar gevangenisstraf. Zulke hoge straffen zijn uitzonderlijk sinds de troonsbestijging van Mohammed VI. Wat vindt u van deze veroordeling?
‘De gerechtelijke procedure op basis waarvan wij zijn veroordeeld, barst van de onjuistheden. Meerdere internationale mensenrechtenorganisaties en internationale waarnemers gespecialiseerd in politieke rechtszaken, hebben dit bevestigd. Het doel was hier duidelijk niet de veroordeling van Nasser Zefzafi, maar die van een beweging, een heel volk en de Rif. Maar als mijn gevangenschap leidt tot de bevrijding van mijn volk, voel ik me trots. Het was belangrijk duidelijk te maken dat de grens was bereikt.’
De EU houdt vol dat ze de gebeurtenissen in het Rifgebied en de processen tegen de Hirak-leden, nauwlettend in de gaten hebben gehouden. Maar ze beschouwen Marokko als een ‘strategische bondgenoot’ in de Europese belangen op het gebied van handel en veiligheid. Denkt u dat Europa de andere kant op heeft gekeken omdat ze bang waren dat Marokko de strategische alliantie zou verbreken?
‘Europa zou haar hoofd niet moeten afwenden als mensenrechten worden geschonden, niet in de Rif en in geen land ter wereld. De handelsbetrekkingen tussen Marokko en het oude continent mogen nooit belangrijker zijn dan het verdedigen van de mensenrechten. De EU zet haar goede naam op het spel voor een paar visgronden. Europa is gebouwd op het fundament van de verdediging van de mensenrechten en als ze daar nu om strategische redenen vanaf willen zien, moeten ze dat zelf weten.
Maar ik wil eraan herinneren dat de toenmalige voorzitter van het Europees Parlement Antonio Tajani, na mijn nominatie voor de Sacharovprijs in 2018, zijn betrokkenheid bij onze beweging heeft uitgesproken. We vertrouwen erop dat de verdediging van de mensenrechten het uiteindelijk zal winnen van geopolitieke strategieën.’
‘Als je als mens getuige bent van zo’n groot onrecht en niet in actie komt om dat te veroordelen, is het slecht gesteld met de wereld’
Waarom bent u straatdemonstraties gaan organiseren in Al Hoceima, met als consequentie dat u werd gearresteerd? Fikri was al dood en in Al Hoceima was u allang bekend vanwege uw aanklachten op social media en het opeisen van gerechtigheid en sociale vooruitgang voor de Rif.
‘Om te beginnen heb ik mezelf nooit als leider gezien. Succesvolle bewegingen hebben gedeeld leiderschap. De dag van de dood van Mohsin Fikri was ik me er eigenlijk niet van bewust dat ik die gebeurtenis in het openbaar heb aangeklaagd. Als je als mens getuige bent van zo’n groot onrecht en niet in actie komt om dat te veroordelen, is het slecht gesteld met de wereld. Zijn dood had nooit mogen gebeuren. Die was het gevolg van corruptie, onrechtvaardigheid en hogra [de sociale discriminatie waar het Riffijnse volk last van heeft, red.]. Hoe kun je je stil houden als zulke dingen gebeuren? Eenvoudige mensen zoals wij hebben ook recht op een waardig leven.’
Een paar dagen na een stevige toespraak van u in de moskee, bent u gearresteerd. Toen bent u onder andere beschuldigd van het verstoren van het vrijdaggebed. Hebt u ooit de consequenties daarvan overwogen?
‘Mijn toespraak was helemaal niet zo confronterend. Ik reageerde op een preek van een imam van een moskee bij mij in de buurt. Dat was een schandalige preek waarin het onrechtvaardige regeringsbeleid werd geprezen en de Hirak, de vreedzame beweging waartoe ik behoor, werd gedemoniseerd. Het was mijn verantwoordelijkheid die imam van repliek te dienen. Wat die dag in de moskee is voorgevallen, is een duidelijk voorbeeld van hoe het regime moskeeën en andere plaatsen van erediensten voor zijn karretje spant.’
Uw familie en advocaten hebben verklaard dat u tijdens uw detentie slachtoffer was van fysieke agressie en vernedering. Hoe herinnert u zich dat moment?
‘Ik was bij mijn vriend Mohamed El Haki thuis. Hij zou later mijn celgenoot worden. Om ongeveer vijf uur ’s morgens werd ik wakker van een hoop lawaai en zag ik een grote groep mannen (meer dan twintig) het huis binnenkomen. Ze droegen geen uniform, hadden geen identificatie bij zich en verborgen hun gezichten met bivakmutsen. Zonder een woord te zeggen begonnen ze meteen te slaan. Afwisselend sloegen ze me en barstten ze in lachen uit.
Ik probeerde vooral mijn hoofd te beschermen. Van een klap met een stomp voorwerp op mijn hoofd werd ik duizelig. Vervolgens kleedden ze me uit en bonden mijn voeten vast en mijn handen op mijn rug. Ze begonnen voorwerpen in mijn anus te steken. Een van de mannen hield zijn lid bij mijn gezicht en wreef ermee over mijn huid. Een ander urineerde op mijn gezicht en bracht toen zijn lid naar mijn anus. Toen kwam El Haki in actie omdat hij het niet meer kon aanzien. Hij wilde ze tegenhouden maar werd bewusteloos geslagen. Ze zeiden dat ze zouden stoppen met martelen als ik ‘Lang leve de koning’ schreeuwde. Ondertussen filmden ze alles met een telefoon. Omdat mijn lichaam het niet meer aankon, heb ik uiteindelijk ‘Lang leve de koning’ gezegd.’
‘Wraakzuchtig detentiebeleid accepteren en je daaraan conformeren, dat kan nooit’
Uit protest tegen de mishandeling en het verspreiden van Hirak-gevangenen, zijn u en een paar kameraden sinds uw opsluiting meerdere keren in hongerstaking gegaan. Zo hebt u voor elkaar gekregen dat activisten uit diverse gevangenissen naar Tanger werden overgeplaatst. Was het de moeite waard om uw gezondheid en uw leven hiervoor op het spel te zetten?
‘Zonder meer. Een hongerstaking is het enige middel van vreedzaam actievoeren waarover we in die gevangenissen beschikken. Wanneer je ziet dat je grondrechten zoals het recht op vrijetijdsbesteding, telefonisch contact met je familie en gezin, gezondheid en minimale hygiënische omstandigheden met voeten worden getreden, moet je in actie komen om die te waarborgen hierbinnen. Je moet collectief psychisch sterk blijven. Verspreiding van gevangenen en het steeds wisselen van gevangenis, zijn trucs om je emotioneel uit balans te brengen. We moeten samen actie ondernemen om daartegen te protesteren en onze rechten binnen de gevangenis op te eisen. Wraakzuchtig detentiebeleid accepteren en je daaraan conformeren, dat kan nooit.’
Denkt u dat, mocht de Marokkaanse staat ingaan op de eisen van de Rif om de economische en sociale crisis in het gebied op te lossen (waar de Hirak voor strijdt), de twee partijen tot een verstandhouding zouden kunnen komen? Zou de Hirak in dat geval bemiddeling voorstellen door een internationale organisatie?
‘De Riffijnse volksbeweging heeft de regering altijd duidelijk gemaakt dat ze openstaat voor een eerlijke dialoog om een oplossing te vinden voor de eisen van het volk. Meerdere bemiddelaars die door de tegenpartij zijn aangedragen, hebben ons hier in de gevangenis bezocht. Zij hebben echter niet toegezien op naleving van de gemaakte afspraken en overeenkomsten. Onder deze omstandigheden is dat moeilijk voor ons omdat het wantrouwen wekt. Wat betreft de mogelijkheid op internationale bemiddeling, wij staan overal voor open. Je wil eigenlijk weten of de tegenpartij daar ook zo over denkt.’
Als je zo veel uren in een cel zit, heb je alle tijd om na te denken. Hebt u terwijl u in de gevangenis zat, nagedacht over de vraag of u misschien fouten hebt gemaakt in uw aanpak van de protesten?
‘Bij de Hirak worden besluiten altijd gezamenlijk genomen. Successen en fouten worden gedeeld en besluitvorming vindt altijd plaats tijdens de assemblee. We hebben zeker fouten gemaakt en de belangrijkste was volgens mij dat we dachten dat de zwaarste jaren achter ons lagen. We waren ervan overtuigd dat het nieuwe regime in de geglobaliseerde wereld van tegenwoordig waar iedereen via internet zijn ware dictatoriale gezicht kan zien, niet dezelfde repressiemechanismen zou hanteren. Toch besloten ze onze eisen niet in te willigen en hun imago in diskrediet te brengen. Wij denken dat we hadden kunnen onderhandelen om onze regio te helpen op te klimmen uit het historische dal van marginalisering en uitsluiting waaraan we worden onderworpen.’
‘Ik ben veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf, niet om een speciale reden overigens’
Hoe ziet de toekomst van de Riffijnse volksbeweging Hirak er volgens u uit?
‘Vanuit mijn cel kan ik de toekomst van de Hirak niet voorspellen. Die zal zijn zoals het volk beslist. Daartoe moet een dialoog worden opgezet over amnestie en de beëindiging van de politieke vervolging. Dan kunnen de ballingen terugkeren, met de garantie dat ze niet worden gevangengezet of vervolgd om hun deelname aan de beweging. Duizenden kameraden hebben alles achtergelaten en een gevaarlijke reis naar Europa ondernomen. Zij moeten ook kunnen terugkeren. De eisen van de Hirak moeten worden ingewilligd, dat verdient het land. Ik vraag het Marokkaanse volk zich bij dit proces van historische verandering aan te sluiten. Niet om de vrijheid van Nasser Zefzafi op te eisen, maar die van het hele land.
Het kost ons veel dat we hier nu zijn, maar dat is het alleszins waard want sociale strijd heeft nu eenmaal een hoge prijs. Zoals bekend heb ik twee moordaanslagen overleefd, een in Nador en een in Ait Abdellah in de provincie Taroudant in 2017. Vervolgens ben ik veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf, niet om een speciale reden overigens. In ruil voor mijn zwijgen hebben ze mij en mijn familie van alles aangeboden – maar dit is geen goed moment om daar meer over te vertellen… Ik heb overal nee op gezegd.’
EU gaat VK streng toespreken: ‘Respecteer de rechten van onze burgers’
Ondanks dat de brexitsoap tot een einde is gekomen, blijven de betrekkingen tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk gespannen. De 27 lidstaten en Londen liggen met elkaar in de clinch over een zeer delicate kwestie: de behandeling van EU-burgers op Brits grondgebied, schrijft The Guardian.
‘Nadat enkele schandalen aan het licht zijn gekomen, zullen de EU-leiders met Boris Johnson spreken om ervoor te zorgen dat de rechten van hun burgers worden geëerbiedigd’, aldus de progressieve krant, die uitlegt dat ‘burgers van EU-landen vertellen dat zij zijn vastgezet nadat hun aan de grens de toegang tot het Verenigd Koninkrijk was geweigerd’.
‘Ik zat in een echte gevangenis met prikkeldraad en tralies voor de ramen’
Een van die gevallen wordt beschreven in dagblad La Repubblica. Marta Lomartire, een Italiaanse die op 17 april de Britse grens over ging om in Londen als au pair te werken voor haar neef, beschrijft dat ze werd beschouwd als een illegale migrant omdat ze geen visum had. Ze werd overgebracht naar een gevangenis in de buurt van luchthaven Heathrow, waar ‘alles van me werd afgepakt, zelfs mijn mobiele telefoon. Ik zat in een echte gevangenis met prikkeldraad en tralies voor de ramen. Er zat ook een meisje uit Toscane dat al vijf dagen werd vastgehouden’, vertelt zij aan de Italiaanse krant.
In een ander artikel, dat enkele dagen geleden is gepubliceerd, maakte The Guardian melding van van ten minste twaalf Europeanen die 48 uur op luchthaven Gatwick werden vastgehouden alvorens te worden uitgezet.
Naar aanleiding van deze controverses heeft de Londense regering haar regels versoepeld voor EU-burgers met een gepland werkgesprek op Brits grondgebied. Zij worden niet langer vastgehouden en mogen zich verplaatsen, maar moeten aangeven waar ze tijdens hun verblijf zullen overnachten.
Dit is niet genoeg voor de Europese Unie, die, volgens La Repubblica, bij monde van de Europese Raad, het Verenigd Koninkrijk binnenkort officieel gaat verzoeken ‘de rechten van de burgers van de EU te eerbiedigen’.
Belarussische journalisten opgepakt, Loekasjenka breidt repressie uit
De financiële opsporingsdienst van de KGB – de Belarussische veiligheidsdienst – heeft op dinsdag 18 mei een inval gedaan bij de redactiekantoren van ’s lands grootste onafhankelijke nieuwsportaal, Tut.by. De toegang tot de site werd geblokkeerd en de agenten arresteerden leidinggevenden en journalisten, waaronder redactrice Maria Zolotova. De huizen van sommigen van hen werden doorzocht.
Officieel wordt de directie beschuldigd van belastingfraude. Maar Tut.by was bij uitstek het medium dat ruim aandacht besteedde aan de protesten van 2020 tegen president Aleksander Loekasjenka – aan de macht sinds 1994 – en de repressie die daarop volgde.
‘Dit is geen terugkeer naar het pre-internettijdperk, het is een sprong terug naar de middeleeuwen’
Oppositieleider Viktor Babarika, die tot zijn arrestatie in juni de belangrijkste tegenstander van president Aleksander Loekasjenka zou zijn bij de Belarussische presidentsverkiezingen van augustus 2020, heeft onmiddellijk zijn steun betuigd. Vanuit de rechtbank waar hij momenteel terechtstaat voor het witwassen van geld, vertelde hij dinsdag aan de Belarussische website Nacha Niva: ‘[Dit] is een klap voor het recht van ieder mens om een mening te vormen, voor het recht van ieder mens om te denken. Dit is geen terugkeer naar het pre-internettijdperk, het is een sprong terug naar de middeleeuwen.’
Dit is niet de eerste aanval op Tut.by. ‘De website heeft een aanzienlijke rol gespeeld bij het belichten van de huidige politieke crisis’, aldus politicoloog Arseni Sivitski op de website Salidarnast. ‘Aangezien de regering de strijd om de publieke opinie volledig heeft verloren (…) is repressie het enige wat nu nog werkt. Eerst werden de politiek en het maatschappelijk middenveld gezuiverd; nu zijn de media aan de beurt.’
Repressieve wet
Het regime breidt de repressie nog verder uit. Op maandag 17 mei, de dag voor de politie-inval bij de kantoren van Tut.by, ondertekende Loekasjenka een wet die de politie officieel de macht geeft om ‘vuurwapens en militair materieel te gebruiken om massale acties uiteen te drijven’.
Deze wet ‘is een voortzetting van het beleid om de macht te beschermen tegen de woede van het volk’, schrijft het Russische dagblad Nezavissimaya Gazeta. De politie heeft ook het recht burgers te verbieden foto’s, video’s en geluidsopnames te maken tijdens politieacties. Agenten dragen altijd maskers en blijven anoniem.
Burgers kunnen zelfs gevangenisstraffen krijgen voor het veroorzaken van ‘moreel leed’ bij politieagenten, een vrijbrief om mensen die online onwelgevallige berichten publiceren te straffen, schrijft de Russische krant.
‘We zijn getuige van de voltooiing van de wettelijke formalisering van staatsterreur in Belarus’, zegt de Belaussische politicoloog Pavel Usov tegen Nezavissimaya Gazeta. ‘Het doel van het beleid van Loekasjenka is (…) om van kritische stemmen misdadigers te maken. Collectieve terreur en dictatuur zijn de beste manier om het systeem te stabiliseren. Hoe meer volgzame handhavers er zijn, hoe langer het regime stand zal houden.’
6000 migranten komen aan in Ceuta: ‘Marokko straft Spanje’
Op maandag 17 mei bereikten bijna zesduizend migranten – jonge mannen, vrouwen en kinderen – vanaf de Marokkaanse stranden de Spaanse enclave Ceuta, gelegen in het noorden van Marokko. Eén persoon is verdronken, volgens de Spaanse autoriteiten.
Met deze ‘migrantengolf’, die plaatsvond onder toeziend oog van de Marokkaanse grensbewaking – die aanvankelijk niet ingrepen – ‘straft Marokko Spanje’, kopt de Madrileense nieuwssite El Confidencial. Dit ‘record’ – veel hoger dan de 130 personen die eind april de kust van Ceuta bereikten – draagt bij tot de diplomatieke spanningen tussen de twee landen aan weerszijden van de Straat van Gibraltar.
‘De aanleiding voor het openen van de grenzen – hoewel Marokko ze tot 10 juni gesloten houdt vanwege de pandemie – is de ziekenhuisopname van Brahim Ghali, leider van Polisario [een onafhankelijkheidsbeweging in de Westelijke Sahara], in een ziekenhuis in Logroño’, schrijft het linkse dagblad Público.
‘De Marokkaanse autocratie gebruikt duizenden wanhopige mensen als drukmiddel’
Rabat oefent al maanden druk uit op Madrid om de soevereiniteit van Marokko over de Westelijke Sahara openlijk te erkennen, ten nadele van het Sahrawi-volk, zoals de Verenigde Staten van Donald Trump op 10 december deden, overigens als enige westerse mogendheid.
Op dinsdag 18 mei verklaarde de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken, Fernando Grande-Marlaska, tegen de middag dat 2700 van de 6000 migranten reeds naar Marokko waren teruggestuurd. Ter plaatse, in Ceuta, is het Spaanse leger ingezet om de plaatselijke politie te ondersteunen.
‘De Marokkaanse autocratie laat al jaren zien dat zij er geen morele problemen mee heeft te spelen met de hoop van duizenden mensen die de onzekerheid van hun land ontvluchten, en hen als drukmiddel te gebruiken’, schrijft het conservatieve dagblad El Mundo.
De krant wijst erop dat in 2020 bijna 23.000 illegale migranten – voor het merendeel Marokkanen – aan land zijn gegaan op de Canarische Eilanden, gelegen tegenover de Atlantische kust van Noord-Afrika, waardoor dit gebied de belangrijkste toegangspoort voor illegale immigratie naar de EU is geworden.
El Mundo roept de Spaanse regering op de controle van Marokko over de migratie ‘met diplomatie en vastberadenheid’ af te dwingen. Ook Público roept de regering op tot actie: ‘Zal Spanje voortaan luisteren naar het maatschappelijk middenveld, naar het Sahrawi-volk, naar de tientallen humanitaire organisaties die al decennia waarschuwen voor systematische schendingen van het internationale recht door Marokko?’
De regering van Puerto Rico heeft deze week 912 miljoen dollar toegezegd gekregen van de Amerikaanse overheid, schrijft ABC News. Dat bedrag is bedoeld voor verbetering van de onderwijssituatie op het eiland. Puerto Rico worstelt nog steeds met herstel na de orkanen Irma en Maria in 2017 en een reeks aardbevingen eind 2019 die tientallen scholen verwoestten of beschadigden.
Fraude in Moldavië
Op verzoek van justitie heeft het parlement van Moldavië deze week de immuniteit van twee parlementsleden opgeheven. Een van hen is Petru Jardan, plaatsvervangend leider van de Shor-partij. De ander, Denis Ulanov, behoort tot dezelfde partij die is vernoemd naar de voortvluchtige oligarch Ilan Shor, meldt Balkan Insight. Shor zou het meesterbrein zijn achter de verduistering van zeker een miljard dollar uit het Moldavische banksysteem via een reeks schimmige transacties tussen 2012 en 2014. Door de diefstal ging Moldavië bijna failliet.
De twee partijgenoten van Shor, die nu dus hun parlementaire onschendbaarheid kwijt zijn, worden eveneens verdacht van frauduleus handelen. Ulanov zou hand- en spandiensten hebben verleend tijdens het Moldavische bankschandaal en Jardan wordt verdacht van fraude in verband met de verlening van een concessie voor de internationale luchthaven van Chisinau in 2013. De regering droeg in dat jaar het beheer van de luchthaven voor 49 jaar over aan Avia Invest, een bedrijf dat Ilan Shor amper een maand voor de concessieverlening oprichtte.
Ieren kweken eigen voedsel
Bibliotheken in Ierland helpen mee om mensen te leren hun eigen voedsel te verbouwen. De stap is onderdeel van een nieuw initiatief om gezond eten aan te moedigen, schrijft RTÉ uit Dublin. De campagne, waarin de organisaties Healthy Ireland en Libraries Ireland samenwerken en die ‘Grow It Yourself’ (Kweek het Zelf) is genoemd, stelt 50.000 voedselkweeksets gratis beschikbaar. Met elk pakket kunnen rode bieten, wortelen, sla, erwten en tomaten worden geteeld en handleidingen voor het kweken ervan worden bijgeleverd. In het pakket zitten ook ansichtkaarten en cadeaukaartjes voor het geval mensen pakketten willen delen.
Deelnemers krijgen e-mails en filmpjes met tips en suggesties om het initiatief verder te verspreiden. De organisatoren hopen dat zo’n half miljoen mensen zullen profiteren van het zelf kweken. De tijd is er rijp voor volgens Michael Kell, de oprichter van Grow it Yourself, want door de pandemie is al een recordaantal mensen bezig met het verbouwen van eigen voedsel.
Afvalmaffiosi gearresteerd
De Guardia di Finanza, de financiële opsporingsdienst van Italië, heeft beslag laten leggen op goederen met een waarde van zo’n 10 miljoen euro. Het betreft volgens een opsomming van Nepalese dagblad Il Mattino 44 commerciële panden en woonhuizen, 13 hectare grond en 900.000 euro op lopende rekeningen in bezit van de broers Antonio, Nicola en Salvatore Vassallo, afvalondernemers in Caserta, ten noorden van Napels. In eerste aanleg zijn de drie broers veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf voor het veroorzaken van ernstige milieuschade middels de ‘maffia-methode’, lees: het dumpen van gevaarlijk afval op illegale stortplaatsen. Ze deden dit in opdracht van de Casalesi-clan, een machtig onderdeel van de Camorra.
De drie gearresteerden zijn broers van Gaetano Vassallo, ooit een van de belangrijkste organisatoren van het verhandelen en illegaal lozen van giftig afval, leidend tot ernstige bodemverontreiniging en vergiftiging van het water in de omgeving van Napels. Gaetano Vassallo is inmiddels spijtoptant en werkt samen met de Italiaanse justitie.
Zomers van zes maanden
Als de opwarming van de aarde in het huidige tempo doorgaat duren de zomers op het noordelijk halfrond in 2100 bijna zes maanden, zo blijkt uit een studie die is gepubliceerd in het tijdschrift Geophysical Research Letters, weergegeven door NBC News.‘Dit is de biologische klok voor elk levend wezen’, aldus de hoofdauteur van de studie, Yuping Guan van de Chinese Academie voor Wetenschappen. ‘Men spreekt over een temperatuurstijging van 2 of 3 graden, maar verandering van de seizoenen is veel makkelijker voor te stellen.’
Guan en zijn collega’s onderzochten de dagelijkse klimaatgegevens van 1952 tot 2011 en ontdekten dat de zomers in die periode groeiden van gemiddeld 78 tot 95 dagen. De lengte van de winters kromp van 76 naar 73 dagen, de lenteseizoenen van 124 naar 115 dagen en de herfst van 87 naar 82 dagen. De veranderingen kunnen ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid, de landbouw en het milieu, waarschuwt Guan.
Patriottische producten
De hevige woordenwisseling die plaatsvond tussen Amerikaanse en Chinese topfunctionarissen tijdens de Alaska-top van vorige week heeft in China geleid tot de massale verkoop van T-shirts, hoodies, mokken, paraplu’s, tasjes, aanstekers, telefoonhoesjes en broeken met daarop patriottische teksten, schrijft AsiaOne.
Vooral twee citaten van Yang Jiechi, chef buitenlands beleid van China, blijken populair te zijn: ‘De VS zijn niet gerechtigd tot een neerbuigende toon tegen China. Chinezen accepteren dat niet.’ En: ‘Bemoei je niet met de interne politiek van China.’ Kopers zeggen tot aanschaf van de ‘patriottische producten’ te zijn overgegaan vanwege de ‘onbeleefde en onredelijke houding’ van de VS.
Lerarenstaking in Marokko
Deze week zijn leraren met een tijdelijk contract in Marokko drie dagen in staking gegaan uit protest tegen de manier waarop veiligheidstroepen optraden tegen collega’s die een week eerder demonstreerden in Rabat. Daarbij werden verschillende betogers gearresteerd, schrijft Middle East Monitor. Op sociale media worden video’s van het hardhandige optreden verspreid. De Marokkaanse autoriteiten verdedigen het optreden omdat de demonstratie was verboden.
‘Nieuwe aanvallen zullen het protest de komende dagen verder doen escaleren’, liet de nationale organisatie van tijdelijke leerkrachten weten. De leraren strijden al jaren voor vaste contracten binnen het Marokkaanse onderwijssysteem. Marokko telt naar schatting zo’n 100.000 leerkrachten met een tijdelijk contract.
Exoplaneet ontdekt met mogelijke atmosfeer en sporen van leven
Een studie, die donderdag in het prestigieuze tijdschrift Science is gepubliceerd, onthult het bestaan van een planeet, Gliese 486 b genaamd, die zich perfect zou lenen voor onderzoek naar een atmosfeer – de eerste voorwaarde voor leven – en, uiteindelijk, sporen van leven rond een andere ster dan onze zon, aldus The Daily Mail.
Volgens onderzoekers is de planeet ongeveer 30 procent groter dan de aarde en ‘slechts’ 26 lichtjaar van ons verwijderd, waarmee hij de op twee na dichtstbijzijnde bekende exoplaneet is.
Als Gliese 486 b inderdaad ‘een atmosfeer heeft, dan zullen alle planeten verder weg [van de ster] met vergelijkbare kenmerken eveneens een atmosfeer hebben’, en is de kans groter dat ze bewoonbaar zijn, legt José A. Caballero uit, een van de auteurs van de studie.
Caballero kijkt uit naar de lancering van de James Webb-telescoop, die dit jaar plaats zo moeten vinden. Daarmee zou in het beste geval binnen een jaar of drie kunnen worden vastgesteld of deze exoplaneet al dan niet een atmosfeer heeft en wat de samenstelling ervan is.
Volgens de ruimtevaartwebsite Space ligt de oppervlaktetemperatuur van Gliese 486 b echter dichter bij die van Venus (bijna 500 graden Celsius) dan bij die van onze Aarde, wat betekent dat als er leven is op deze exoplaneet, ‘het niet is zoals wij hier op aarde kennen’.
Marokko verbreekt banden met Duitsland
Sinds 1 maart heeft Marokko zijn diplomatieke betrekkingen met Duitsland bevroren. De aanleiding: het standpunt van Berlijn in de kwestie Westelijke Sahara. Maar Marokko voelde zich al langer geschoffeerd door Duitsland. Een onvermijdelijke breuk, oordeelt de Marokkaanse pers.
‘Is dit het begin van een diplomatieke crisis tussen Marokko en Duitsland of gewoon een storm in een glas water?’ schrijft de nieuwssite Maroc Hebdo. De betrekkingen tussen Rabat en Berlijn zijn sinds 1 maart onrustig. Het hoofd van de Marokkaanse diplomatie, Nasser Bourita, stuurde een brief aan het kabinet waarin hij de opschorting van de betrekkingen met Duitsland aankondigde. Door te verwijzen naar ‘diepgaande misverstanden’ tussen de twee landen, heeft de regering, zonder een specifieke aanleiding te noemen, de toon gezet.
Het standpunt van Duitsland in de kwestie Westelijke Sahara doet de spanningen oplopen. Het land had kritiek geuit op het besluit van de Amerikaanse president Trump van vorig jaar om de soevereiniteit van Marokko over het betwiste gebied te erkennen. Deze reactie van Duitsland, gekoppeld aan de weigering om namens Europa een officieel standpunt in te nemen over de kwestie, wordt ervaren als een bedreiging van de territoriale integriteit van het koninkrijk.
‘Voor Duitsland is het de hoogste tijd om zijn betrekkingen met het Marokkaanse koninkrijk te herzien’
‘Een dubbelspel,’ aldus Maroc Hebdo, ‘een diplomatiek vergrijp’, oordeelt le 360. De houding van Berlijn ten opzichte van de Westelijke Sahara is volgens de nieuwsite onaanvaardbaar: ‘Wat de samenwerking met Marokko betreft [[op economisch vlak en op het gebied van migratie], kan het voor het rijkste land van Europa niet ver genoeg gaan. Maar op politiek vlak heeft het een andere houding, namelijk die van een land dat kosten noch moeite bespaart om de inspanningen van het koninkrijk te saboteren in nationale aangelegenheden.’
‘Uit de Duitse houding blijkt een vorm van antagonisme’, schrijft AtlasInfo, ‘die de vele Duitse organisaties die in Marokko actief zijn, overnemen.’
De woordvoerder van de Duitse minister van Buitenlandse Zaken verklaarde woensdag dat er vanuit Duits oogpunt geen enkele reden is om de diplomatieke banden op te schorten. De minister heeft om een urgente bespreking met de Marokkaanse ambassade in Duitsland verzocht, bericht de Marokkaanse website Yabiladi.
Een jaar eerder voelde Rabat zich ook gekrenkt toen het, als belangrijke speler in Noord-Afrika, buiten de onderhandelingen in Berlijn over de toekomst van Libië was gehouden. Duitsland lijkt vaak zelf de regels van het spel te bepalen, verklaart de Marokkaanse krant L’Economiste, die dit een ‘politiek inconsequente, zelfs arrogante’ houding noemt.
‘Voor Duitsland is het de hoogste tijd om zijn betrekkingen met het Marokkaanse koninkrijk te herzien’, zo waarschuwt de krant.
Vaccinatieprogramma Marokko gaat voortvarend
Los van de diplomatieke ruzies die Rabat uitvecht, is het Noord-Afrikaanse land in een bewonderenswaardig tempo aan het vaccineren. Op 4 maart hebben in totaal 3.820.097 Marokkanen een eerste dosis ontvangen, meer dan 10 procent van de bevolking van meer dan 35 miljoen. 470.933 inwoners ontvingen reeds een tweede dosis, meldt de Marokkaanse krant Le Matin.
In Nederland hebben op dit moment iets meer dan 1,4 miljoen mensen een eerste dosis ontvangen.
Marokko is op 29 januari begonnen met vaccineren en heeft de beschikking over vaccins van Sinopharm en het door het Indiase bedrijf Serum Institute of India geproduceerde AstraZeneca-vaccin, bericht Morocco World News.
Massale evacuaties na tsunamiwaarschuwing in Nieuw-Zeeland
Tienduizenden kustbewoners van Nieuw-Caledonië, Nieuw-Zeeland en Vanuatu zijn vrijdag naar hogergelegen gronden en het binnenland gevlucht na een reeks krachtige aardschokken, bericht CNN. De vrees was dat betreffende kustgebieden in de Stille Oceaan zouden worden getroffen door een tsunami.
De aardbeving van donderdag was met een kracht van 8,1 op de schaal van Richter de grootste sinds augustus 2018, toen er een beving met een kracht van 8,2 plaatsvond. Maar de stijging van het waterpeil was veel minder groot dan verwacht en de noodwaarschuwing werd na twee uur weer ingetrokken, aldus de NZ Herald.
Een van de aardschokken vond dicht bij Nieuw-Zeeland plaats en maakte veel mensen ’s nachts wakker. ‘Ik hoop dat iedereen in orde is’, schreef de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern op Facebook.
Marokkaanse rechtbanken hebben een jonge vrouw veroordeeld voor haar rol in een seksfilmpje die op grote schaal op het internet is verspreid. De video werd zonder haar toestemming online geplaatst, maar toch was zij degene die werd aangeklaagd, aangezien het Marokkaanse strafrecht seks buiten het huwelijk strafbaar stelt.
In Marokko heeft een ‘digitale sit-in’ op sociale media de aandacht getrokken van het Marokkaanse weekblad TelQuel. De hashtag #STOP490 – trending topic in Marokko – is duizenden keren gedeeld. Om daar tegengewicht aan te bieden is de hashtag #KEEP490 in het leven geroepen. 490 is het nummer van het artikel in het Marokkaanse Wetboek van Strafrecht dat buitenechtelijke seksuele relaties strafbaar stelt.
De zaak van Hanaa, een 24-jarige alleenstaande moeder, die op 4 januari tot een maand gevangenisstraf werd veroordeeld, lag aan de basis van de socialemediastorm. Ze is door de rechtbank veroordeeld omdat ze, gekleed in een niqab, seks had met een man waarmee ze niet is getrouwd. Daar is een filmpje van gemaakt dat in december op een pornowebsite is geplaatst.
De video, die zich als een lopend vuurtje over het Marokkaanse web verspreidde, is zonder haar toestemming gepubliceerd en, volgens haar advocaat, ook zonder haar medeweten gefilmd, schrijft TelQuel in een tweede artikel.
‘Hier in Marokko is het de vrouw die tegen haar zin werd gefilmd – het slachtoffer dus – die veroordeeld wordt tot een maand gevangenisstraf en een boete van 500 dirham’
Volgens de advocaat gaat het om zogeheten ‘wraakporno’: het chanteren van of wraak nemen op een persoon door middel van belastende beelden.
Aujourd’hui le Maroc betreurt dat fundamentele rechten in Marokko nog niet zijn gegarandeerd: ‘Artikel 490 is een soort van grote grap in het Wetboek van Strafrecht. De realiteit is anders. Men heeft het over het legaliseren van cannabis terwijl de basale vrijheden om over je eigen lichaam te beschikken niet eens zijn gewaarborgd.’
‘Hier in Marokko is het de vrouw die tegen haar zin werd gefilmd – het slachtoffer dus – die veroordeeld wordt tot een maand gevangenisstraf en een boete van 500 dirham’, aldus de Marokkaanse site Le360.
Toch is een deel van de Marokkanen fel voorstander van de wet. ‘De conservatieven zien rood van woede’, schrijft TelQuel. “#Keep490 of ga het land uit’, schrijft een voorstander van artikel 490 op Twitter.
De man die het filmpje heeft gemaakt woont in Nederland, verklaart de advocaat van Hanaa tegenover de Franse krant Le Monde. Omdat Nederland en Marokko geen uitleveringsverdrag kennen, is de man, in tegenstelling tot de vrouw, niet veroordeeld voor seks buiten het huwelijk, aldus de advocaat. Zij is wel van plan om in Nederland een aanklacht in te dienen tegen de man.
Tweede impeachment van Trump is grondwettelijk
Zesenvijftig van de honderd senatoren (vijfig Democraten, zes Republikeinen) hebben ermee ingestemd dat de voormalige president van de VS wel degelijk aan een impeachmentprocedure kan worden onderworpen, ook al is hij nu een gewone burger.
De stemming vond plaats ‘na een emotioneel beladen dag’, meldt Politico. De democratische aanklagers begonnen hun pleidooi met een videomontage van de bestorming van het Capitool op 6 januari. Zij beschuldigen het voormalige staatshoofd ervan in zijn toespraak, enkele minuten voor de incidenten, de menigte te hebben aangezet tot geweld.
Voor het Trump-kamp is het proces ‘politiek theater’ dat ‘het land zal verscheuren’ en is het er uitsluitend op gericht te voorkomen dat de voormalige president zich in 2024 herkiesbaar stelt, bericht Politico. Impeachment zou volgens Trumps verdediging zinloos zijn aangezien hij niet meer in functie is.
De Democratische afgevaardigde uit Colorado, Joe Neguse, verwerpt dat argument: ‘Dat zou betekenen dat een president zijn land zou kunnen verraden, zijn ambt zou kunnen neerleggen en zijn straf volledig zou kunnen ontlopen.’
Rep. Joe Neguse says the Capitol riot was "the Framers' worst nightmare come to life"
"Presidents can't inflame insurrection in their final weeks and then walk like nothing happened. And yet that is the rule that President Trump asks you to adopt." https://t.co/RLbkNNJVMWpic.twitter.com/z1p3EsDZNL
Volgens CNN was Trump niet blij met het ietwat onsamenhangende optreden van zijn advocaat Bruce Castor ten overstaan van de Senaat. De stemverhouding van 56-44 bevestigt niettemin dat Trump alle kans maakt om opnieuw te worden vrijgesproken, merkten de Amerikaanse media op. Er is een tweederde meerderheid nodig om hem te veroordelen.
Post-brexitblues voor Britse muzikanten
‘Britse muzikanten zingen de blues’, kopt Financial Times. Sinds het begin van de coronapandemie wordt het ene na het andere concert afgelast. Zelfs Glastonbury, het emblematische muziekfestival dat gewoonlijk in juni in het zuiden van Engeland plaatsvindt, is al van de kalender gehaald. Voor het tweede jaar op rij. ‘Het besluit heeft de somberheid alleen maar doen toenemen door de hoop op een opleving van het festivalseizoen deze zomer te temperen’, aldus de zakenkrant.
Zeker nu naast de onrust over de coronacrisis ook de gevolgen van brexit te voelen zijn. Sinds 1 januari kunnen Britse en Europese onderdanen niet langer onbelemmerd reizen tussen beide kanten van het Kanaal. Concerten en tournees die op het continent zijn gepland, zullen daardoor moeilijker te organiseren zijn, vreest de pers. Financial Times noemt bijvoorbeeld het geval van ‘John Smith, een folkzanger voor wie brexit tien jaar werk om een fanbasis op te bouwen in landen als Duitsland en Nederland, waar hij regelmatig optreedt, vrijwel teniet heeft gedaan’.
Volgens The Guardian‘moeten Britse muzikanten nu visa, werkvergunningen en importvergunningen voor hun apparatuur aanvragen wanneer zij naar de EU reizen om te werken, een vervelende en dure administratieve procedure die vooral opkomende muzikanten dreigt te treffen’.
Zoals Sky News uitlegt, geven Brussel en Londen elkaar de schuld van deze blinde vlek in de brexitonderhandelingen die eind 2020 werden afgerond. Tijdens de besprekingen stelde de EU ‘een wederzijdse vrijstelling van administratieve formaliteiten voor reizen van maximaal negentig dagen voor kunstenaars, sportlieden en journalisten’ voor. Maar dat was onverenigbaar met de belofte van de regering om de controle over de grenzen van het Verenigd Koninkrijk terug te krijgen, antwoordde Londen.
In Marokko ontbreken openbare kleuterscholen, waardoor kinderen onder de zes jaar vaak zijn aangewezen op privéonderwijs. Dit vergroot de ongelijkheid tussen arm en rijk en tussen steden en het platteland.
Het Marokkaanse nationale onderwijsstelsel, dat tot de eenentwintig zwakste ter wereld wordt gerekend, kent geen openbare kleuterschool voor kinderen jonger dan zes jaar, hoewel die al voor 2004 was aangekondigd. Om de leemte te vullen hebben de private, verenigings- en informele sector het voortouw genomen. Driekwart van de Marokkaanse kinderen kan na afronding van de lagere school niet goed lezen, schrijven of rekenen. En toch wil die openbare kleuterschool er maar niet van komen, hoe sterk het maatschappelijk middenveld er ook op aandringt.
Het ministerie van Nationaal Onderwijs had met steun van diverse economische en sociale actoren en verenigingen een nationaal werkplan voor kinderen (2006-2015) ontwikkeld, getiteld ‘Een Marokko dat zijn kinderen verdient’ (‘Maroc digne de ses enfants’). Op het gebied van kleuteronderwijs is van vooruitgang echter nauwelijks sprake geweest. Het deelnamepercentage is onder het streefcijfer gebleven.
Met name op het platteland bleef die deelname met 41,7 procent onder de maat, zeker bij meisjes: 28,3 procent. Volgens het Marokkaanse nieuwsagentschap (MAP) lag het landelijk gemiddelde in het jaar 2013-2014 rond 64,3 procent. Het agentschap herinnerde aan een noodprogramma voor de periode tussen 2009-2012, genaamd ‘Samen de schouders eronder voor een succesvolle school’ (‘Ensemble pour l’école de la réussite’).
Bij gebrek aan openbare kleuterscholen zijn er particuliere initiatieven. De lessen zijn informeel en worden gehouden in privéwoningen, of door gelovigen in moskeeën. Het aanbod is dus ongestructureerd en ontbeert een gemeenschappelijke visie.
Informele klassen
Sidi Moumen, Casablanca. In deze wijk – een van de meest achtergestelde van Marokko – is de vereniging Umm El Ghait de afgelopen jaren met kleuteronderwijs begonnen. Braaf op hun stoeltjes gezeten, zeggen de kinderen de tafels op in het Frans. ‘We beginnen onmiddellijk met Frans,’ zegt Amal Kadiri Berrada, van Oum El Ghait, ‘want tweetaligheid is erg belangrijk om ongelijkheid te bestrijden.’ In dit gloednieuwe klaslokaal geeft Samira Benali, een gekwalificeerde onderwijzeres, op alle werkdagen van halfnegen tot halfvijf, les aan vierentwintig leerlingen van vier tot zes jaar oud.
‘Het doel van de kleuterschool is om het kind van de moederwereld naar de wereld van de school te begeleiden. Je speelt er, maar leert er vooral wat school is. Volgens mij moet je alleen maar Frans onderwijzen, omdat het kind niet kan spelen en tegelijkertijd Arabisch, Frans en soms zelfs Engels leren,’ zegt Amine Mejjari, directeur van een basisschool in Sidi Moumen.
Scholen die kouttab (ook wel m’sid) heten, bieden informele lessen op grond van ‘oorspronkelijk’ ofwel sterk op islamitische leest geschoeid onderwijs. Volgens overheidsstatistieken waren de kouttab in 2016 goed voor 60,5 procent van het kleuteronderwijs in Marokko. Op het platteland was dit percentage 71,3 procent. In de kouttab staat de islam centraal. De kinderen leren lezen en schrijven aan de hand van boekjes waarin koranverzen worden uitgelegd. Ze moeten zich die eigen maken en opzeggen.
‘Er zijn informele structuren, zoals geïmproviseerde kinderdagverblijven in sloppenwijken, maar ze hebben onvoldoende uitrusting, voldoen niet aan hygiënische normen en zijn over het algemeen overvol. Het onderwijzend personeel is ongeschoold en soms zitten er negentig kinderen in één ruimte,’ zegt Amal voor de school waar zijn vereniging lesgeeft, terwijl ouders hun kinderen komen ophalen. Voor Oujour Hssain, directeur informeel onderwijs bij het ministerie van Nationaal Onderwijs ‘is Marokko zoekende naar een voorschools model dat duurzaam is en dat de staat zou kunnen financieren. Maar eerst moet de lagere school van voldoende niveau zijn om de kleuterschool te kunnen integreren. We hebben nog een lange weg te gaan.’
Toumliline, een klein dorp op ongeveer tien uur rijden van Casablanca, kent wel een lagere school, maar geen kouttab of kleuterschool. Terwijl kinderen op straat in de winterzon spelen, zegt onderwijzeres Raibah dit gebrek aan scholing voor peuters en kleuters te betreuren: ‘Het is heel moeilijk voor een basisschoolleraar om kinderen in de eerste klas te hebben die nog nooit naar school zijn geweest.’
Driehonderd meter verderop, aan de andere kant van de rivier, heeft een vereniging in Aït Daoud een kleuterschool gebouwd, maar daar kunnen de kinderen van Toumliline niet naartoe. Mohamed Gourou, 32, woont in Toumliline en is vader van twee kinderen, van wie een de lagere school van het dorp bezoekt: ‘We willen graag een school voor de jongste, maar dat kan hier niet,’ zegt hij bij de schoolpoort, waar hij op zijn zoontje wacht.
Le Desk, dat in 2015 werd gelanceerd, is een onafhankelijke informatie- en onderzoekssite. Het bedrijfskapitaal is in handen van het team dat de site heeft opgericht en dat voornamelijk uit journalisten bestaat. ‘Een dergelijke structurele economische onafhankelijkheid is vrij zeldzaam in Marokko.’
CONTEXT: 84 %
van de Marokkaanse kinderen zit op scholen waar achtergestelde bevolkingsgroepen dominant zijn. Dat blijkt uit een in 2016 in vijftig landen uitgevoerd onderzoek van PIRLS (Progress in International Reading Literacy Study), een internationaal vergelijkende studie naar de leesprestaties van leerlingen in het basisonderwijs. Volgens het Marokkaanse economisch dagblad L’Économiste is het internationale gemiddelde bijna drie keer zo laag (29 procent). ‘Slechts 8 procent van de Marokkaanse kinderen bezoekt onderwijsinstellingen met een evenwichtige sociale samenstelling; internationaal is dat gemiddeld 33 procent.’
De weldoeners die in Marokko de ene moskee na de andere uit de grond stampen, kunnen beter zorgen voor meer scholen, ziekenhuizen en wegen, vindt journalist Karim Bukhari.
Ik zal me altijd dat godverlaten vissersdorp aan de Middellandse Zee blijven herinneren. Aan alles was gebrek. Aan een school, aan medische voorzieningen, aan bestrating. De mensen leefden er in een totaal isolement. Stromend water hadden ze niet, noch riolering of een vuilophaaldienst. De elektriciteit kwam van één haperende generator. In dit gehucht viel werkelijk niets te halen. Omdat er niets was. Op een kleine moskee na…
Het wonderlijke was dat de inwoners hun schamele spaarcenten bij elkaar hadden gelegd om die moskee te laten bouwen. Ze hadden minder behoefte aan een school, een gezondheidscentrum, een fatsoenlijke weg dan aan een ‘godshuis’, zoals een van hen tegen mij zei. Want daarmee verdiende elke goede gever een woning in het hiernamaals – zo stond het immers in een beroemde Hadith, ofwel overlevering van de profeet Mohammed.
Als u dit land doorkruist, zult u nooit verlegen zitten om een plek waar u kunt bidden
Dit verhaal staat niet op zichzelf. Overal in Marokko, tot in de verste uithoek, zijn er godshuizen te vinden – maar niet zo gek veel meer.
Met andere woorden: als u dit land doorkruist, zult u nooit verlegen zitten om een plek waar u kunt bidden. Mocht u echter aan iets anders behoefte hebben: grote kans dat u van een koude kermis thuiskomt.
De moskee is dus kennelijk de moeder aller prioriteiten. Dat wil zeggen, de moskee en haar belofte van zielenrust, een comfortabel leven in het hiernamaals. Dat is veel belangrijker dan de vele ‘aardse’ behoeften aan ontwikkeling, sanitaire voorzieningen en beheer van de openbare ruimte. Zo zit dat. En eigenlijk is dit niets nieuws. Duizend jaar geleden ontbrak het ook aan scholen en klinieken, maar waren er ongetwijfeld wel meer dan genoeg godshuizen. Het verschil is dat die na verloop van tijd ook dienst gingen doen als opvang voor behoeftigen, als scholen, als opleidingscentra waar mensen leerden lezen en schrijven aan de hand van de Koran.
De moskee is in de geschiedenis van de islamitische wereld altijd meer geweest dan alleen maar een ruimte om te bidden. Men volgde er ook opleidingen, leerde er over diverse wetenschappen, besprak de politieke actualiteit, vernam de laatste nieuwtjes van binnen de gemeenschap, leerde er kritisch denken… Het was een complete leefomgeving, de belangrijkste van haar tijd, een grote en veilige plek van samenkomst voor een hele gemeenschap.
Het probleem is dat er sindsdien meer dan duizend jaar zijn verstreken, waarin veel is veranderd. Beetje bij beetje zijn de moskee en andere religieuze plaatsen teruggekeerd naar hun oorspronkelijke functie: bidden. Hun overige ‘beschavende’ taken zijn overgenomen door scholen, universiteiten, verenigingen, ziekenhuizen, vakbonden, gaarkeukens, bibliotheken, culturele centra, enzovoort.
Wie heden ten dage nog een moskee wil bouwen – of dat nu is tot nut van de gemeenschap, om God dichterbij te brengen, of om een huis in het hiernamaals te verdienen – kan beter een school bouwen. Of een ziekenhuis. Een bibliotheek. Een opvangcentrum. Een bejaardenhuis. Een weg aanleggen. Dat is wat onze gulle weldoeners, zij die nog meer moskeeën bouwen dan de overheid, dienen te beseffen.
Vijftigduizend godshuizen in het hele land (volgens de officiële cijfers) met daarnaast nog vele clandestiene en tijdelijke moskeeën, alsmede vele openbare plekken (rijstroken, trottoirs) die regelmatig in bidplekken worden omgetoverd… de gebedsbehoefte is ruimschoots vervuld, men kan moeilijk anders beweren. Als de weldoeners dit nog niet weten, dan wordt het tijd dat ze dit tot zich laten doordringen – en hetzelfde geldt voor de overheid. Marokkaanse burgers hebben tegenwoordig andere noden.
De Maghreblanden Algerije, Marokko en Tunesië kibbelen doorgaans over alles. Maar in een zeldzame opwelling van eensgezindheid willen ze nu couscous laten bijschrijven op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.
De verstandhouding tussen de landen van de Maghreb laat van oudsher te wensen over, met name het eeuwige, door de pers doorgaans breed uitgemeten gekibbel tussen Algerije en Marokko. Zou de erkenning van couscous als gezamenlijk erfgoed de broodnodige verbroedering teweeg kunnen brengen?
Slimane Hachi, directeur van het Algerijnse Centre National de Recherches Préhistoriques, Anthropologiques et Historiques (CNRPAH), kondigde onlangs aan dat er een aanvraag is ingediend om het traditionele Noord-Afrikaanse gerecht te erkennen als werelderfgoed. Bijzonder is dat het een gemeenschappelijk initiatief betreft van de drie Maghreb-landen. Experts uit deze landen zullen dit voorjaar bijeenkomen.
Dat klinkt onschuldig, maar in werkelijkheid ligt de zaak gevoelig. De drie landen eisen ieder voor zich de oorsprong op van het gerecht, dat bestaat uit harde tarwe met groenten, specerijen, vlees of vis, bereid met olijfolie (of boter). De verhoudingen tussen de Algerijnen en Marokkanen zijn al heel lang ernstig vertroebeld door het conflict rond de Westelijke Sahara, en dat werkt door op politiek, diplomatiek, militair en cultureel niveau.
Couscous markeert is de grens die graan- en rijsteters scheidt
Tunesië heeft zich altijd ‘positief neutraal’ opgesteld als het om de Westelijke Sahara gaat, en dat lijkt het nu ook te doen ten aanzien van couscous. Het laat liefhebbers van beide landen rustig op internet bakkeleien over wat er beter is aan hun eigen versie van de beroemde Noord-Afrikaanse specialiteit. Eén aspect is gelukkig onomstreden: couscous geeft de onzichtbare culinaire grens aan tussen de Maghreb, het westelijke deel van de Arabische wereld, en de Mashreq, de Arabische landen ten oosten van de Middellandse Zee minus de Golfstaten. Het is de grens die graan- en rijsteters scheidt.
Slimane Hachi speelt op veilig door deze cultuur van het graan te benadrukken, die immers voor heel Noord-Afrika geldt. Voor Ouiza Gallèze, onderzoekster bij het CNRPAH, betekent een en ander ‘een erkenning van de sterke banden tussen mensen, en een wijze om deze te bevestigen, in die zin dat zij dezelfde tradities koesteren door middel van dezelfde culinaire uitingen. Zoals elke cultuuruiting, is couscous een middel om mensen nader tot elkaar te brengen.’
Ouiza Gallèze zit niet verlegen om hyperbolen wanneer zij de lof zingt van de korrel van harde tarwe. In haar ogen is couscous ‘wijder verbreid dan aardolie, reikt het over landsgrenzen en geniet het internationale erkenning, aangezien het op alle vijf de continenten aanwezig is’. De eisen van de UNESCO, zo zet zij verder uiteen, ‘houden in dat gemeenschappen het gevoel moeten hebben dat het cultuurelement hun toebehoort’ – en couscous is ‘een onderdeel van de culturele identiteit, symboliseert een offer en grote gebeurtenissen – vreugdevolle of tragische – in het familie- en gemeenschapsleven markeert’.
Of de betrokken staten hieruit ook economisch voordeel kunnen putten? Dat is volgens haar een kwestie van ‘politieke wil’. Daarnaast merkt zij op dat couscous in Algerije als toeristisch product aangeprezen kan worden.
Heilig karakter
Het andere dossier dat Algiers aan de experts van UNESCO wil voorleggen, betreft de raï, een erfgoed waarvoor ook de Marokkaanse buur zich sterk maakt omdat deze muziekstroming afkomstig zou zijn uit de Marokkaanse stad Oujda, net over de grens met Algerije. De onenigheid hierover komt nogal nutteloos over, aangezien het etiket ‘immaterieel erfgoed’ tegenwoordig van iedere betekenis is ontdaan. Oorspronkelijk was het in het leven geroepen om erfgoed dat dreigde te verdwijnen onder de aandacht te brengen, maar deze doelstelling is al snel weggevaagd door het enorme aantal aanvragen. China alleen al zou 200.000 projecten op het oog hebben – een veertigtal aanvragen is reeds ingediend.
In bijzondere gevallen, zoals Palestina, hebben deze aanvragen enige waarde als cultureel verzet tegen een vreemde entiteit die zich specifieke eigendommen toe-eigent. In andere gevallen lijkt er sprake te zijn van politieke exploitatie. Neem de aanvraag (in november 2010, na een debat over het risico dat het keurmerk van de UNESCO voor commerciële doeleinden wordt misbruikt) voor ‘de kunst van de gastronomische Franse maaltijd’. Daarmee werd het startsein gegeven voor een groot aantal culinaire kandidaturen wereldwijd.
Wat ons betreft heeft de roem van couscous geen label van de VN nodig. Wat er ook gebeurt, het heilige karakter ervan blijft onaangetast.
In 1990 is ‘Het Land’ opgericht door journalisten die van de officiële staatskrant afkomstig waren. Directeur Omar Belhouchet heeft in het buitenland verscheidene prijzen voor journalistiek en persvrijheid ontvangen. De weekendeditie verschijnt iedere vrijdag.
Saoedi-Arabië wordt vaak gezien als bron van alle kwaad in de islamitische wereld. Maar wie van het land een zondebok maakt, ontslaat moslims van zelfkritiek, vindt een Marokkaanse journalist.
Terrorisme? IS? Vervolging van minderheden en cultureel conservatisme? Allemaal de schuld van Saoedi-Arabië. Het koninkrijk is de bron van alle kwaad, het kwaad dat we nog niet kennen inbegrepen, dat is welbekend. Je vraagt je bijna af hoe men het een eeuw geleden klaarspeelde om misstanden te verklaren, want in die tijd was Riyad [de hoofdstad] niet meer dan een door woestijn ingesloten vorstendom.
Irrationele ‘saoedifobie’ en blinde ‘saoedifilie’ bestaan naast elkaar. Van dat laatste verschijnsel kennen we de oorzaak, of menen we die te kennen: oliedollars hebben Riyad wereldwijd trouwe volgelingen opgeleverd. Wat de haat betreft die alleen al het woord ‘Saoedi-Arabië’ opwekt: die zou voortkomen uit het bondgenootschap van de Saoedi’s met westerse imperialisten, en uit hun hardnekkige homofobie en onderdrukking van vrouwen.
Islamitisch reveil
Deze kijk op de wereld schiet op zijn zachtst gezegd ernstig tekort. Hoe rijk en ondernemend het koninkrijk ook is, niet alle gebreken van de huidige islamitische wereld kunnen eraan worden toegeschreven. Waarom wordt dat dan toch zo gretig te pas en te onpas gedaan?
Omdat een zondebok ons vrijwaart van zelfkritiek. Wanneer we van het wahabisme de belangrijkste bron van neurotisch islamitisch hyperconservatisme maken, de Saoedische politiek als enige oorzaak opvoeren voor de depolitisering van omringende landen, het Saoedische geld als voornaamste reden noemen voor het succes van de politieke islam, dan kopen we ons voor een zacht prijsje vrij van alle schuld aan wat er mis met de huidige Arabisch-islamitische samenlevingen en hoeven we geen tijd te besteden aan pijnlijk zelfonderzoek.
Het brede religieuze reveil en de daaropvolgende strijd om culturele en sociale hegemonie die de islamisten met overige politieke krachten uitvochten, staan los van Saoedi-Arabië. Want dat stelde In de negentiende eeuw, toen deze strijd grotendeels zijn beslag kreeg, nog bitter weinig voor. De islamitische heropleving voltrok zich in Caïro, Damascus, Tripoli, Libanon. Het wahabisme – de religieuze doctrine van Saoedi-Arabië – is dan alleen nog een primitief en aan de rand van de islamitische wereld werkzaam onderdeel van deze heropleving.
In de negentiende eeuw waren noch de Syrisch-Egyptische salafisten en hun volgelingen in de Maghreb en op het Indiase subcontinent, noch de politieke activisten van de Moslimbroederschap (in 1928 in Egypte opgericht) Riyad ook maar een beetje schatplichtig. Het pad was al lang en breed door anderen geëffend toen de Saoedi’s in de jaren tachtig op financieel, cultureel en diplomatiek gebied wat in de melk te brokkelen kregen. De Saoedische en Qatarese financiële steun aan conservatieve sociale bewegingen was welkom, maar de sterke invloed van de islamisten op de islamitische wereld bestond al, en dus veranderde er weinig. Als er van Saoedisch succes sprake is, dan komt dat door een reeds aanwezige rot in de landen die het koninkrijk probeert te beïnvloeden. Een diepe rot. Ja, onze samenlevingen zijn gecorrumpeerd door Saoedisch geld: niet alleen omdat ze corrumpeerbaar waren, ze waren reeds gecorrumpeerd. Conservatisme is een lokaal verschijnsel. Riyad bood alleen een helpende hand. Lang is Saoedi-Arabië gezien als de gewapende en rechtschapen arm van de islam tegen liberale of communistische machinaties. Nu vervult het een andere rol: dat van vijgenblad voor onze eigen ondeugden.
Franstalig tijdschrift dat zich onderscheidt van zijn concurrenten door ruim baan te geven aan taboeonderwerpen als seksualiteit en door afstand te nemen van partijpolitiek.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
