De zogenaamd ‘inclusieve’ regering is uiteindelijk slechts een doodgewone talibanorganisatie. Er zit niet één vrouw bij. Het enige doel is om in de smaak te vallen bij de Afghaanse meerderheid.
Een tijdlang hadden de taliban er de mond van vol. ‘Wij werken aan de vorming van een inclusieve regering die het hele Afghaanse volk vertegenwoordigt,’ beloofde moellah Abdul Ghani Baradar nadat hij in Kabul was gearriveerd om een regering te vormen. ‘Wij willen in vrede leven,’ verzekerde regeringswoordvoerder Zabihullah Mujahid op 15 augustus tijdens de eerste persconferentie na de val van Kabul. ‘Wij willen noch binnenlandse, noch buitenlandse vijanden.’
‘Eerst zien, dan geloven,’ luidde al heel snel het devies van een steeds grotere kring van waarnemers, bestaande uit Afghanen, buitenlandse regeringen, mensenrechtenvertegenwoordigers en politieke experts. De nieuwe talibanregering is op dezelfde dag bekendgemaakt dat moedige betogers de straten van Kabul en andere steden op gingen, met name vrouwen die eisten dat hun rechten en hun plaats in het landsbestuur en de maatschappij gerespecteerd zouden worden.
De nieuwe Afghaanse regering is allesbehalve inclusief, integendeel, ze bestaat uitsluitend uit taliban. De beweging heeft haar eigen organigram weer van stal gehaald, met de bijbehorende commissies, stafmedewerkers en de almachtige emir Haibatullah Akhundzada, om de regering vorm te geven.
Niet één vrouw
Het beruchte ministerie voor de Verspreiding van Deugd en het Voorkomen van Ondeugd van het eerste talibanregime is terug; het ministerie voor Vrouwen is verdwenen. De overgrote meerderheid van deze regering bestaat uit etnische Pashtun, met maar één Tadzjiek en één Hazara, die allebei taliban zijn. Er zit niet één vrouw bij, zelfs niet op een ondergeschikte positie. Het is een regering van de oude garde, met een nieuwe generatie moellahs en militaire bevelhebbers. De mannen die tijdens het talibanbewind van de jaren negentig aan de macht waren, zijn terug, met een nog langere en wittere baard. Ook zitten er voormalige gevangenen van Guantánamo bij, figuren die op de zwarte lijst van de Verenigde Staten en de Verenigde Naties staan, geharde strijders en zelfverklaarde onderhandelaars die aan gesprekken hebben deelgenomen en de regionale hoofdsteden zijn afgereisd om de beloften van de taliban 2.0 te verkondigen.
Sommige namen springen eruit. De premier ad interim van de nieuwe regering heet Hassan Akhund; hij is een van de stichters van de taliban en staat op de sanctielijst van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. De minister van Binnenlandse Zaken ad interim is Sirajuddin Haqqani, een man van wie we alleen het gezicht kennen dankzij een foto waarop het deels aan het oog wordt onttrokken door een karamelkleurige sluier op een affiche met personen die worden gezocht door de FBI (die vijf miljoen dollar biedt voor zijn aanhouding). De nieuwe minister van Defensie ten slotte, moellah Mohammed Yaqoob, wordt afgebeeld met een zwart silhouet en is niemand anders dan de oudste zoon van moellah Omar, de stichter van de taliban.
Het nieuwe regime lijkt het resultaat van een minutieus uitgewerkt compromis. Moellah Akhund staat opeens aan het hoofd en geeft daarmee diverse politieke rivalen en militaire zwaargewichten het nakijken, met name moellah Baradar die in weerwil van talrijke voorspellingen een ondergeschikte post heeft gekregen.
Afghanistan is te belangrijk om aan zijn lot te worden overgelaten
Ik herinner me een zin die werd uitgesproken door talibanonderhandelaar Mohammad Abbas Stanekzai, die is teruggekeerd op zijn vroegere post van onderminister van Buitenlandse Zaken. Toen ik hem afgelopen februari, na de ondertekening van het historische akkoord tussen de taliban en de Verenigde Staten, vroeg wat hij zou zeggen tegen Afghanen die bevreesd waren voor hun terugkeer, antwoordde hij nadrukkelijk: ‘Ik zou hun zeggen dat we een regering krijgen die acceptabel is voor de meerderheid.’ Hij legde zwaar de nadruk op het woord ‘meerderheid’. Met andere woorden, het zou een regering worden die de traditionele waarden hoog in het vaandel had, en niet de westerse ideeën waar de taliban niets van moeten hebben. De euforie vierde op dat moment hoogtij en de Afghanen begonnen te dromen van het einde van de oorlog. Enkele maanden later, op de eerste dag van de officiële onderhandelingen over Afghanistan in Qatar, gaven de taliban te verstaan dat ze niet langer de stichting van een islamitisch emiraat eisten. Ze zeiden te begrijpen hoe gevoelig dat onderwerp lag.
Islamitisch emiraat
Tijdens gesprekken met vrouwelijke onderhandelaars verzekerden ze dat vrouwen voor alle functies in aanmerking zouden komen, ook die van minister, met als enige uitzondering de post van president. Dat was enkele maanden geleden. Nu zijn de taliban aan de macht.
In een verklaring die kort na de bekendmaking van de interimregering werd gepubliceerd zei de emir dat de taliban op zoek waren naar ‘iedereen met voldoende talent, competentie en werkervaring’.
Maar bij al die aansporingen bleef duidelijk wat de prioriteit was: versterking van ‘het systeem’, oftewel de herinvoering van het islamitische emiraat. De rest is van secundair belang. Afghanistan is te belangrijk om aan zijn lot te worden overgelaten. Het risico dat het land een toevluchtsoord wordt voor terroristen, de zorgen over de mensenrechten en de verergering van de humanitaire en alimentaire crisis zullen heel wat mensen ertoe aanzetten manieren te zoeken om samen te werken met onervaren leiders die nog altijd meer in het verleden verankerd zijn dan gericht op een andere toekomst.
Maar het devies blijft hetzelfde: eerst zien, dan geloven.
