Ze doen onderzoek naar belastingfraude bij Netflix
De kantoren van Netflix in Parijs en Amsterdam – de hoofdkantoren van het bedrijf dat gevestigd is in Europa, het Midden-Oosten en Afrika – zijn doorzocht door de Franse en Nederlandse autoriteiten in het kader van een onderzoek naar belastingfraude.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Autoriteiten in beide landen hebben samengewerkt in de zaak sinds het onderzoek werd gestart in november 2022, meldt de BBC. De streaminggigant heeft nog geen specifiek commentaar gegeven op de huiszoekingen, maar houdt vol dat het de belastingwetten naleeft, aldus de Britse nieuwszender.
De CRTC schat dat de maatregel de audiovisuele sector jaarlijks 134 miljoen euro oplevert
Buitenlandse streamingplatforms zoals Netflix en Spotify zullen samen ongeveer 200 miljoen Canadese dollar per jaar moeten betalen om Canadese muziek, televisie en lokale radio te ondersteunen in het kader van de online streamingwet. Dat schrijft TheGlobe and Mail.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Canadese commissie voor radio, televisie and telecommunicatie (CRTC), de onafhankelijke regelgevende instantie die de Online Streaming Act uitvoert, kondigde dinsdag aan dat buitenlandse platforms 5 procent van hun jaarlijkse Canadese inkomsten moeten afdragen om de omroepen in Canada te ondersteunen.
De CRTC schat dat deze maatregel, die platforms aan dezelfde regels onderwerpt als traditionele Canadese omroepen, de audiovisuele sector van het land jaarlijks 200 miljoen Canadese dollar (134 miljoen euro) zal opleveren. Op die manier dragen de buitenlandse platforms bij aan verschillende fondsen, waaronder fondsen die de creatie van inheemse inhoud, Franstalige producties en werk van zwarte filmmakers en andere Canadezen met verschillende achtergronden ondersteunen.
Tegenstanders van deze beslissing vrezen echter dat de platforms zullen besluiten om hun prijzen te verhogen, ‘om een deel van de kosten door te berekenen aan de consument’, merkt The Globe and Mail op.
Hommels voelen zich misschien thuis in de stad en op het platteland, maar nu hebben onderzoekers ten minste één soort gevonden die zich nog beter weet aan te passen: ze kunnen onder water overleven. Wetenschappers in Canada hebben ontdekt dat koninginnen van de Bombus impatiens, een wijdverspreide soort in het oosten van Noord-Amerika, tijdens hun winterslaap tot een week onder water in leven kunnen blijven.
Dit fenomeen zou hen kunnen helpen om bij overstromingen te overleven
Omdat bekend is dat hommelkoninginnen zich in de grond ingraven om te overwinteren, zeggen de onderzoekers van de Universiteit van Guelph dat dit fenomeen hen zou kunnen helpen om bij overstromingen te overleven. Onderzoeker Sabrina Rondeau zegt tegen The Guardian dat de bevindingen uitzonderlijk zijn, omdat de meeste insecten die als volwassen dieren overwinteren – waaronder veel loopkevers – niet onder water in leven kunnen blijven en riviervlaktes moeten verlaten om te overleven.
De volgende prioriteit van het onderzoeksteam, dat zijn bevindingen publiceerde in Biology Letters, is te onderzoeken of de resultaten ook gelden voor andere soorten hommels.
Netflix zal vanaf het eerste kwartaal van 2025 niet langer abonneeaantallen rapporteren – een belangrijke maatstaf voor streamingdiensten, aldus Variety. De streamingdienst kondigde dit vorige maand aan bij de publicatie van de winstcijfers over het eerste kwartaal van 2024.
De dienst heeft nu wereldwijd bijna 270 miljoen abonnees
Netflix overtrof ruimschoots de verwachtingen van het aantal abonnees, met een stijging van 9,3 miljoen gebruikers in deze periode. De dienst heeft nu wereldwijd bijna 270 miljoen abonnees. Het bedrijf boekte ook een nettokwartaalwinst van 2,3 miljard dollar, op een omzet van 9,37 miljard dollar.
Ondanks de winst in het eerste kwartaal zag Netflix na de aankondiging zijn aandelenkoers met ruim 4,5 procent dalen, mogelijk omdat investeerders negatief reageerden op het nieuws dat de streamingdienst zal stoppen met het rapporteren van het aantal abonnees. Volgens Netflix is de betrokkenheid van klanten, uitgedrukt in kijkuren, een betere maatstaf om de prestaties van het bedrijf te meten.
Backpackersparadijs wil rijke toeristen trekken
De afgelopen decennia werd Nepal vooral gezien als een budgetbestemming voor backpackers, terwijl het nabijgelegen Bhutan zichzelf profileerde als de luxere hotspot in de Himalaya. Maar als het aan verschillende toerisme-investeerders ligt, komt daar nu verandering in.
Insiders uit de sector zeggen tegen South China Morning Postdat een relatief stabiel politiek klimaat – ondanks frequente regeringswisselingen en een investeringsbeleid dat nog te wensen overlaat – investeerders heeft aangemoedigd om in heel Nepal luxueuze accommodaties op te zetten. Ze zien dit als de wedergeboorte van het luxetoerisme in Nepal en hopen niet alleen westerlingen aan te trekken, maar ook koopkrachtige toeristen uit India, China, Hongkong, Thailand en Singapore.
‘Het aantal boekingen voor toeristen uit het topsegment is voor ons toegenomen,’ zegt Bijay Amatya, CEO van het in Kathmandu gevestigde Kora Tours, tegen de Hongkongse krant. ‘De belangrijkste indicator voor de opleving is dat investeerders optimistisch zijn en dat er veel luxehotels naar Nepal komen. Investeerders zijn enthousiast, omdat ze perspectief zien.’
Een tien jaar durende maoïstische opstand heeft het toerisme van het land hard getroffen.
In de jaren zestig werd Nepal een trekpleister voor goed betalende toeristen die afkwamen op de mythische, mysterieuze charme van het moeilijk toegankelijke Himalayaland. Maar een tien jaar durende maoïstische opstand, die in 1996 begon en een einde wilde maken aan de monarchie en het feodalisme, heeft het toerisme van het land, een van de belangrijkste sectoren, hard getroffen.
De toeristenindustrie van Nepal heeft zich inmiddels grotendeels hersteld; in 2022 droeg ze 6,7 procent bij aan het bruto binnenlands product, volgens gegevens van de Wereldbank. Vorig jaar verwelkomde Nepal meer dan 1 miljoen toeristen. De uitgaven van die toeristen blijven echter laag: volgens de laatste beschikbare gegevens van het Nepalese ministerie van Cultuur, Toerisme en Burgerluchtvaart gaven reizigers in 2022 slechts 40,50 dollar per dag uit, tegen 48 dollar per dag in 2021.
Brian Eno, de Britse muzikale duizendpoot, uitvinder en inspirator voor velen, maakte een halve eeuw soloalbums, speelde met Roxy Music, produceerde muziek van David Bowie, Coldplay en Sinead O’Connor en ontwierp muzikale software, soundtracks en kunstinstallaties. Onlangs lanceerde hij een nieuwe versie van zijn neon draaitafel met ritmisch verschuivende kleuren.
‘Uit eenvoud ontstaat complexiteit’
‘Ik ben altijd gefascineerd geweest door eenvoudige systemen die ingewikkelde en onvoorspelbare resultaten voortbrengen,’ vertelt Eno aan Dezeen. ‘Uit eenvoud ontstaat complexiteit.’ Eno, die wordt gezien als een van de grondleggers van de ‘ambient’, begon voor het eerst te experimenteren met het combineren van licht en geluid toen hij eind jaren zestig naar de kunstacademie ging. De lancering van Turntable II heeft een exclusieve oplage van honderdvijftig exemplaren wereldwijd.
‘Ecorijk’ in de jungle
Recente opgravingen door een groep Franse archeologen hebben onthuld dat een verloren gegane nederzetting in de jungle van de Mexicaanse staat Campeche een Mayasamenleving herbergde die op ‘duurzame’ wijze voedsel verbouwde. Dit zogenaamde ‘ecorijk’ van Río Bec verdween op mysterieuze wijze rond het jaar 1000 na Christus.
Río Bec ontstond rond 550; de samenleving is rond het jaar 1000 op onverklaarbare wijze ingestort
De archeologen spreken van een samenleving zonder een politiek-religieus centrum; de inwoners leefden er samen in over het gebied verspreide groepen, zonder een duidelijk verlangen om de ander te domineren. Een ‘zeldzaam geval’, aldusEl País, aangezien andere koninkrijken in de regio uit die tijd waren geconcentreerd rond een machtscentrum, zoals een piramide.
Opgravingen in maart dit jaar laten zien dat Río Bec zich ooit ontwikkelde rond wat we vandaag de dag ‘voedselsoevereiniteit’ zouden noemen, met een uitgebreid systeem van kavels, lange kanalen die regenwater naar opvanggebieden leidden en dammen die behalve water ook vruchtbare grond vasthielden. De onderzoekers spreken daarom van een ‘duurzaam’ landbouwsysteem.
Río Bec ontstond rond 550; de samenleving is rond het jaar 1000 op onverklaarbare wijze ingestort. De tientallen wijdverspreide nederzettingen liggen 200 tot wel 500 meter uit elkaar. Hun sociaal-politieke organisatie was al even gefragmenteerd. Elke nederzetting werd geleid door een kernfamilie, die land deelde met andere familieleden en woonde in monumentale gebouwen met gewelfde daken.
Transzorg voor minderjarigen in Idaho verboden
Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft vorige maand de weg vrijgemaakt voor de staat Idaho om een verbod op genderbevestigende medische zorg voor minderjarigen in grote lijnen uit te voeren. Het is de eerste keer dat de rechters zich hebben uitgesproken over medische zorg voor transgenders.
Artsen in Idaho die deze behandelingen voorschrijven aan trans jongeren kunnen tot tien jaar gevangenisstraf krijgen
Het parlement van Idaho nam de zogeheten Idaho Vulnerable Child Protection Act vorig jaar mei aan. De wet verbiedt puberteitsremmers, geslachtsveranderende hormonen en bepaalde operaties voor transgender adolescenten. Artsen in Idaho die deze behandelingen voorschrijven aan trans jongeren kunnen tot tien jaar gevangenisstraf krijgen, aldus The Washington Post.
Meer dan twintig van de vijftig Amerikaanse staten hebben wetgeving aangenomen die bepaalde medische behandelingen verbiedt voor minderjarigen die hun geboortegeslacht niet erkennen.
De streaminggigant heeft een totaal aantal abonnees van 270 miljoen
Netflix zal vanaf het eerste kwartaal van 2025 niet langer abonneeaantallen rapporteren – wat al jaren een belangrijke maatstaf is voor streamingdiensten. Dat schrijft Variety. De streamingsdienst maakte de aankondiging donderdag bekend bij de publicatie van de winstcijfers over het eerste kwartaal van 2024.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Netflix overtrof ruimschoots de verwachtingen van het aantal abonnees, met een stijging van 9,33 miljoen in deze periode, om wereldwijd bijna 270 miljoen te bereiken. Het bedrijf boekte ook een nettokwartaalwinst van $2,3 miljard, op een omzet van $9,37 miljard.
Ondanks de winst in het eerste kwartaal zag Netflix donderdag zijn aandelenkoers met ruim 4,5 procent dalen, mogelijk omdat investeerders negatief reageerden op het nieuws dat de streamingdienst zal stoppen met het rapporteren van kwartaalsubtotalen.
De Latijns-Amerikaanse Ronde Tafel voor Reflectie, geleid door de Chileense ex-president Michelle Bachelet, heeft zich uitgesproken tegen de repressie in Venezuela, meldt El País. De groep beschouwt de uitzetting van het Bureau van de Hoge Commissaris van de VN en de arrestatie van activist Rocío San Miguel als een ernstige fout van het chavismo, en waarschuwt voor een ‘dictatoriale tendens’ die niet past bij Venezuela.
Sinds haar arrestatie op 9 februari zit de activist San Miguel gevangen in El Helicoide
Sinds haar arrestatie op 9 februari zit de activist San Miguel gevangen in El Helicoide, de beruchte gevangenis van de Venezolaanse inlichtingendienst. Ze wordt verdacht van het beramen van een staatsgreep. Toen de VN-commissie zich uitsprak tegen de arrestatie van San Miguel werd de organisatie gesommeerd het land te verlaten. Volgens de Venezolaanse minister van Buitenlandse Zaken, Yván Gil, is de mensenrechtencommissie ‘een privékantoor geworden van coupplegers en terroristische groeperingen die voortdurend complotten smeden tegen het land’.
Japanse wetenschappers zijn erin geslaagd een satelliet te ontwikkelen van hout. De LignoSat-sonde is gemaakt van magnoliahout, dat bij experimenten in het International Space Station (ISS) bijzonder stabiel bleek te zijn en bestand tegen scheuren. De sonde wordt deze zomer met een Amerikaanse raket gelanceerd, schrijft Nikkei Asia.
De houten satelliet is gebouwd om te zien of deze kunnen dienen als milieuvriendelijk alternatief voor de gebruikelijke metalen
De houten satelliet is gebouwd door onderzoekers van de Universiteit van Kyoto en het bosbouwbedrijf Sumitomo Forestry om te zien of deze kunnen dienen als milieuvriendelijk alternatief voor de gebruikelijke metalen. ‘Alle satellieten die de atmosfeer van de aarde weer binnenkomen, verbranden en creëren kleine aluminiumoxidedeeltjes die jarenlang in de bovenste atmosfeer blijven zweven,’ legt Takao Doi uit, astronaut en ruimtevaartingenieur van de Universiteit van Kyoto. ‘Die deeltjes tasten het milieu op aarde aan.’
Lokale politici hebben last van intimidatie
In 2022 heeft meer dan 60 procent van de lokale volksvertegenwoordigers in Duitsland te maken gehad met bedreigingen en agressie, blijkt uit gegevens van de Heinrich-Böll-Stiftung en de Universiteit van Duisburg-Essen. Vooral burgemeesters liggen onder vuur.
‘Veel mensen die betrokken zijn bij de lokale politiek ervaren vijandigheid,’ schrijft Die Tageszeitung. In januari 2024 richtte het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken daarom zelfs een ‘contactpunt voor de bescherming van gemeenteambtenaren en gekozen vertegenwoordigers’ op om dit fenomeen aan te pakken. Minister Nancy Faeser zei dat het doel van het nieuwe contactpunt was om aan ambtsdragers en gekozen vertegenwoordigers over te brengen: ‘Je staat er niet alleen voor.’
Dit varieert van haatmails tot fysieke aanvallen en zelfs moord
‘Lokale politiek is direct,’ aldus Faeser. Deze nabijheid maakt mensen echter ook kwetsbaar. Dit varieert van haatmails tot fysieke aanvallen en zelfs moord, zoals in het geval van de districtsvoorzitter van Kassel, Walter Lübcke, die in 2019 werd vermoord door een rechts-extremist.
Veel van deze overtredingen worden niet eens bij de politie gemeld, aldus Faeser. Pogingen tot intimidatie zoals ‘Ik weet naar welke school je kinderen gaan’ zijn niet ongewoon. Ze heeft al met verschillende burgemeesters gesproken die zeiden: ‘Dan kan ik maar beter stoppen om mijn gezin te beschermen.’
Lokale politici waarmee Die Tageszeitung sprak, maken melding van haatcampagnes en intimidatie op sociale netwerken, rotte eieren die naar hun huizen werden gegooid en beledigende brieven. Gekozen vertegenwoordigers voelen zich in de steek gelaten wanneer ze worden geconfronteerd met bedreigingen, geven het op en stellen zich niet langer verkiesbaar.
Thomas Zschornak, de CDU-burgermeester van Nebelschütz, een kleine gemeente in het oosten van Duitsland, is een van de bedreigde politici. Twee jaar lang was hij het slachtoffer van een intense intimidatiecampagne; ook hij stelde zich niet herkiesbaar. Hij verliet de politiek met een burn-out.
Showmax verdringt Netflix in Afrika
Het Zuid-Afrikaanse streamingbedrijf Showmax is Netflix voorbijgestreefd in Afrika, schrijft Rest of World. Showmax, dat in 2015 ontstond uit MultiChoice, Afrika’s grootste entertainmentbedrijf, had eind november 2023 2,1 miljoen abonnees op het continent, tegenover 1,8 miljoen voor Netflix, volgens marktonderzoeksbureau Omdia. Showmax heeft Netflix ingehaald te midden van de hevige concurrentie in de Afrikaanse videostreamingindustrie, waar internationale bedrijven, grote telecombedrijven en verschillende landspecifieke apps vechten om het geld van de consument. Het bedrijf probeert zich te onderscheiden door een aanbod van series en films gericht op de Afrikaanse consument.
Showmax werkt samen met HBO en Comcast. Het platform heeft ook de streamingrechten voor de Engelse Premier League.
Onderzoek: herbebossing houdt klimaatopwarming tegen
Onderzoekers hebben ontdekt dat herbebossingsprojecten in het oosten van de Verenigde Staten ‘een verbluffende prestatie hebben geleverd’: het inperken van de stijgende temperaturen die het gevolg zijn van de klimaatcrisis. The Guardianmeldt dat wetenschappers al lange tijd verbaasd waren over een zogenaamd ‘opwarmingsgat’ boven delen van het zuidoosten van de VS, waar de temperaturen constant zijn gebleven of zelfs zijn gedaald, ondanks de onmiskenbare bredere opwarmingstrend. Een belangrijke reden voor deze afwijking, zo blijkt uit het nieuwe onderzoek, is de enorme herbebossing van een groot deel van het oosten van de VS na het aanvankelijke verlies van grote aantallen bomen na de Europese kolonisatie van het Amerikaanse continent.
‘De herbebossing is opmerkelijk geweest’
‘De herbebossing is opmerkelijk geweest en we hebben aangetoond dat dit zich heeft vertaald in de omringende luchttemperatuur,’ zegt Mallory Barnes, een milieuwetenschapper aan de Universiteit van Indiana die het onderzoek leidde. ‘Het “opwarmingsgat” was een echt mysterie en hoewel het niet alles verklaart, toont dit onderzoek aan dat er een belangrijk verband is met herbebossing.’
Vanaf de jaren 1920 is de Amerikaanse regering begonnen met een voortvarend boomplantprogramma. Dat heeft ertoe geleid dat er in de afgelopen eeuw ongeveer 15 miljoen hectare herbebost gebied is bijgekomen in het oosten van de VS – genoeg bomen om een gebied groter dan Engeland te bedekken.
Karkassen
Onder een donkere, met ijs bedekte zee voor de kust van Groenland stuit een dappere duiker op de enorme karkassen van dwergvinvissen. Alex Dawson, die het spectaculaire beeld maakte, won hiermee de prijs voor Onderwaterfotograaf van het Jaar 2024. Whale Bones werd gefotografeerd onder de zwaarste omstandigheden, waarbij hij met duikpak en ademhalingsondersteuning afdaalde onder de ijskap van Groenland.
De foto werd gekozen uit 6500 inzendingen van over de hele wereld
De foto werd gekozen uit 6500 inzendingen van over de hele wereld. Een andere winnaar was JingGong Zhangs, die eerder het paren van zeepaardjes vastlegde en dit jaar het broedseizoen van de Japanse Zoarchias, een zogeheten puitaal, wist te fotograferen.
Het Zuid-Afrikaans streamingbedrijf Showmax is Netflix voorbijgestreefd in Afrika, aldus techwebsite Rest of World. Showmax – dat in 2015 ontstond uit MultiChoice, Afrika’s grootste entertainmentbedrijf – had eind november 2023 2,1 miljoen abonnees op het continent, tegenover 1,8 miljoen voor Netflix, volgens marktonderzoeksbureau Omdia. In dezelfde maand steeg het marktaandeel van Showmax naar bijna 39 procent, terwijl Netflix daalde naar 33,5 procent.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Showmax heeft Netflix ingehaald te midden van de hevige concurrentie in de Afrikaanse videostreamingindustrie, waar internationale bedrijven, grote telecombedrijven en verschillende landspecifieke apps vechten om het geld van de consument. Het bedrijf probeert zich te onderscheiden door een aanbod van series en films gericht op de Afrikaanse consument.
Showmax werkt samen met HBO en Comcast om internationale Engelstalige content van hoge kwaliteit aan zijn kijkers te bieden en heeft sterke relaties ontwikkeld met lokale makers in Afrikaanse landen. Het platform heeft ook de streamingrechten voor de Engelse Premier League, waarvoor het een speciaal abonnement aanbiedt.
Door de constante behoefte aan ontsnapping en vermaak is de grens tussen fictie en werkelijkheid vervaagd, op televisie, in de politiek en in ons dagelijks leven. ‘Het wordt stilaan moeilijk om de harde realiteit nog anders dan als entertainment tot je te nemen.’
De trend begon op TikTok, zoals zo vaak. Klanten van Amazon die op hun videodeurbel een bezorger voor de deur zagen staan, vroegen die bezorger om een dansje te maken. Die pakketbezorgers, werkzaam bij ‘het meest klantgerichte bedrijf op aarde’ en dus sterk afhankelijk van de waardering van de klant, deden wat hen gevraagd werd. De klanten plaatsten de videobeelden op TikTok. ‘Ik zei doe eens een dansje voor de camera en hij deed het!’ luidde de tekst bij beelden van een anonieme werknemer die wat lusteloze pasjes uitvoert. Een andere klant schreef het verzoek met krijt op het pad naar de voordeur. Doe een dansje, stond er, met een smiley en het woord ‘smile’ erbij. Wat de bezorger braaf deed. Zijn huppeldansje kreeg meer dan 1,3 miljoen likes.
Toen ik dat filmpje zag, reageerde ik zoals ik bij het nieuws tegenwoordig wel vaker reageer: ik keek vol ongeloof toe, dacht even na over het verschil tussen wat louter bizar en wat werkelijk dystopisch is, en ging weer over tot de orde van de dag. Maar ze lieten me niet los, die filmpjes die op internet waren gezet door klanten die zichzelf als regisseur beschouwen, met beelden van mensen die tijdens het uitvoeren van hun werk ineens in een heel andere rol worden geduwd.
In het metaversum, zo luidt de belofte, kunnen we straks eindelijk doen wat in sciencefiction is voorspeld: in onze illusies leven
Veel dystopieën hebben één kenmerk gemeen: dat entertainment de bewoners van die naargeestige werelden vaak geen vlucht uit de werkelijkheid biedt, maar ze er juist in gevangen houdt. In Orwells 1984 heb je het telescherm, een apparaat dat wel iets weg heeft van de videodeurbel: beeldscherm en camera in één. In Fahrenheit 451 van Ray Bradbury worden alle boeken door het totalitaire regime verbrand, maar wordt tv-kijken gestimuleerd. In Brave New World van Aldous Huxley gaan mensen naar de bioscoop voor ‘feelies’ (‘voelms’): films die ook de tastzin aanspreken, ‘veel echter dan de werkelijkheid’. In de sciencefictionroman Snow Crash beschreef Neal Stephenson in 1992 een vorm van virtueel entertainment waar mensen zo volledig in opgaan dat ze er praktisch in kunnen wonen. Hij doopte dat het Metaverse.
Inmiddels is dat metaversum vanuit de sciencefiction overgesprongen naar ons dagelijks leven. Microsoft, Alibaba en ByteDance (het moederbedrijf van TikTok) hebben allemaal zwaar geïnvesteerd in virtual en augmented reality. Ze hebben ieder zo hun eigen aanpak, maar hun doel is hetzelfde: van entertainment iets maken waarvoor we niet kiezen, per kanaal, stream of feed, maar iets waar we in wonen. In het metaversum, zo luidt de belofte, kunnen we straks eindelijk doen wat in sciencefiction is voorspeld: in onze illusies leven.
Eindeloosheid
Er is geen bedrijf dat hier zwaarder op inzet dan dat van Mark Zuckerberg. In oktober 2021 doopte hij Facebook om tot Meta om in dit ideële landschap alvast zijn vlag te planten. Het nieuwe bedrijfslogo was het wiskundige symbool voor oneindigheid, een kronkel zonder begin of eind. Heel toepasselijk: het herdoopte bedrijf wil zijn gebruikers een soort eindeloosheid bieden. Waarom zou je genoegen nemen met gewone gebruikers als je er bewoners van kunt maken?
Meta’s belofte van een virtuele werkelijkheid om helemaal in op te gaan lijkt nu nog net zo onbeholpen als de headset die je nodig hebt om dat grenzeloze entertainment te beleven. Maar de belofte is ook overbodig: Zuckerberg werpt zich op als grote vernieuwer, maar de virtuele omgeving die hij in de markt wil zetten, bestaat in feite al. Die Amazon-bezorgers die een dansje deden, waar bevonden die zich anders dan in het metaversum?
De Finse strijd tegen nepnieuws
Zijn we gedoemd om langzaam weg te zinken in het metaversum en er nooit meer uit te geraken, zoals de lotuseters in de Odyssee van Homeros?
Niet als het aan de Finnen ligt. Wat betreft weerbaarheid tegen desinformatie stond Finland in oktober voor de vijfde keer op rij bovenaan de Media Literacy Index: een lijst van 41 Europese landen die sinds 2017 wordt samengesteld door Open Society Institute Sofia (OSIS). Het Finse succes is het resultaat van het gedegen gratis onderwijs – alom beschouwd als het beste ter wereld – en van daadwerkelijke inspanningen om studenten te onderwijzen over nepnieuws. Mediageletterdheid is er onderdeel van het curriculum vanaf de kleuterschool. De gedachte is: tieners van nu zijn opgegroeid met sociale media, maar dat betekent nog niet dat ze gemanipuleerde nieuwsartikelen of video’s van politici kunnen herkennen en zich ertegen kunnen wapenen.
Uit een studie in het British Journal of Developmental Psychology blijkt dat juist adolescenten zeer gevoelig zouden zijn voor samenzweringstheorieën. Dat is een belangrijke reden waarom Finland focust op jongeren. Maar behalve onderwijsprogramma’s heeft de regering ook bibliotheken aangewezen als plek om volwassenen te onderwijzen over misleidende informatie online. Niet onverstandig, gezien het feit dat mediamanipulatie door buurstaat Rusland sinds de oorlog in Oekraïne nog weliger tiert dan voorheen.
Romanschrijvers waarschuwden dat we ons in de toekomst helemaal aan ons entertainment zullen uitleveren. Dat zal ons zo afleiden en afstompen dat we alle gevoel voor realiteit verliezen. Het ontsnappen aan de alledaagse sleur zal zo’n alomvattende onderneming worden dat we dááraan niet meer kunnen ontsnappen. Het zal resulteren in een bevolking die niet meer nadenkt, zich niet meer in een ander kan verplaatsen, en zelfs niet meer weet hoe ze kan regeren en geregeerd kan worden.
Die toekomst is al aangebroken. Of we het nou willen of niet, we leven al in het metaversum.
Wetenschappers die waarschuwen dat de VS zich ontwikkelen tot een ‘post-truth’-samenleving, hebben het daarbij meestal over de kwalijke zaken die onze politiek verzieken: de desinformatie, de argwaan, de president die blijkbaar dacht dat hij de loop van een orkaan kon bepalen met een viltstift. Maar de opkomst van een waarheidsvrije wereld raakt ook de cultuur.
In 1961 hield Newton Minow, die toen net door John Kennedy was aangesteld als hoofd van de Amerikaanse toezichthouder op de media, een toespraak voor tv-bonzen. En hij wond er geen doekjes om. De zenderbazen, zei hij, vulden de ether met ‘een optocht van spelshows, afgezaagde sitcoms over volstrekt ongeloofwaardige gezinnen, moord en doodslag, sensatie, geweld, sadisme, bloedvergieten, boeven en schurken in het Wilde Westen, privédetectives, gangsters, nog meer geweld en tekenfilms’. Onder hun handen veranderde het tv-landschap in ‘een onafzienbaar braakland’.
Dat etiket bleef hangen. Zijn toespraak wordt meestal aangehaald vanwege zijn kritiek op de kwaliteit van de tv-programma’s, maar getuigde ook van een vooruitziende blik wat betreft de macht van het medium. Avond aan avond straalde de tv zijn illusies de huizen en hoofden van de mensen in. Dat vormde hun wereldbeeld terwijl het hen afleidde van de werkelijkheid.
Toen Minow zijn toespraak hield, bestond het tv-landschap in Amerika nog maar uit drie zenders die nog geen 24 uur per dag uitzonden en stonden tv’s alleen in de woonkamer. Nu stikt het overal van de schermen. De entertainmentomgeving is zo onafzienbaar dat je jezelf erin kunt verliezen. Zodra we een serie hebben uitgekeken, krijgen we van de streamingdienst al suggesties voor andere die misschien bij ons in de smaak vallen. Als het algoritme klopt, gaan we bingen, kunnen we uren- of zelfs dagenlang opgaan in een fictieve wereld – zijn we niet alleen bankhangers, maar lotuseters.
‘Voelms’
En ondertussen lonken op dezelfde apparaten de sociale media met hun eigen belofte van amusement zonder end. Instagram-gebruikers staren naar de levens van vrienden en beroemdheden en zetten ondertussen hun eigen geretoucheerde levensverhaal online voor andermans vermaak. De eindeloze talentenshow van TikTok is zo fascinerend dat binnen inlichtingendiensten wel gevreesd wordt dat die door China wordt gebruikt om Amerikanen te bespioneren en propaganda te verspreiden: ‘voelms’ als oorlogswapen. Zelfs op het minder door foto’s geobsedeerde Twitter betreden gebruikers een alternatieve werkelijkheid. In de woorden van New York Times-columnist Ross Douthat: ‘Het is een plek waar mensen gemeenschappen vormen en bondgenootschappen smeden, vriendschappen en seksuele betrekkingen aanknopen, schreeuwen en flirten, juichen en bidden.’ Het is ‘een plek die mensen niet alleen bezoeken, maar waar ze wonen’.
Ik heb ook op die manier op Twitter gewoond – en op Instagram en Hulu en Netflix. Ik wil niets afdoen aan de waarde van het entertainment zelf – dat zou onzinnig zijn en in mijn geval ook enorm hypocriet. Maar ik wil wel wat vraagtekens zetten bij de greep die dit alomvattende entertainment begint te krijgen op mijn leven, en misschien ook op dat van u.
Als je lang genoeg in die omgeving verblijft, wordt het stilaan moeilijk om de harde realiteit nog anders dan als entertainment tot je te nemen. We raken zo gewend aan die uitvergrote werkelijkheid dat de saaie oude échte versie van de wereld erbij begint te verbleken. Een app met weersvoorspellingen stuurde me laatst een pushbericht over ‘interessante stormen’. Ik wist niet dat mijn stormen ook al interessant moesten zijn. Of neem de e-mail die ik kreeg van TurboTax met de vrolijke boodschap: ‘We hebben de mooiste belastingmomenten van dit jaar verzameld en daarmee je eigen persoonlijke belastingverhaal samengesteld.’ De absurditeit van het amusementsdictaat ten top: dat zelfs mijn aangiftebiljet nu al vergezeld gaat van een trailer met hoogtepunten.
Het lijken misschien maar banale, onschuldige voorbeelden. Bedrijven die het van gekkigheid niet meer weten. Maar elke nieuwe mogelijkheid tot vermaak versterkt ook onze zucht ernaar: de neiging om altijd maar op verstrooiing uit te zijn, koste wat kost te voorkomen dat we ons gaan vervelen, altijd voorrang te geven aan de gedramatiseerde versie van gebeurtenissen boven de feitelijke. Wie in het metaversum leeft, gaat verwachten dat het echte leven zich op dezelfde manier ontrolt als op ons beeldscherm. En wat hierbij op het spel staat, is niet niks. In het metaversum is het helemaal niet schokkend maar volkomen vanzelfsprekend dat iemand die vooral bekendstaat als Twitter-orakel en presentator van een spelshow gekozen wordt tot president.
Er kan zich geen grote gebeurtenis voordoen of een productiemaatschappij maakt er wel pseudofictie van
In de jaren sinds Minow de zenderbazen toesprak, is het tv-jargon doorgesijpeld in de manier waarop wij in Amerika praten over de wereld om ons heen. Als we vinden dat iemands ideeën nergens op slaan, zeggen we dat die de draad kwijt is (‘they lost the plot’). Paria’s worden ‘gecanceld’, alsof ze een tv-serie zijn die van de zender wordt gehaald. Vroeger schreven mensen hun levensomstandigheden toe aan de grillen van het lot of de wil van goden. Wij mopperen op de artistieke keuze van ‘de scenaristen’ en jammeren dat Amerika weleens aan zijn laatste seizoen bezig kan zijn. Dat is natuurlijk maar scherts, maar het is humor met een ongemakkelijk randje. Zulke uitdrukkingen lijken tekenen van een sluipend besef dat we werkelijk in ons entertainment zijn gaan wonen.
In mei 2022 werden in Texas op de Robb Elementary School in Uvalde negentien kinderen en twee van hun leraren doodgeschoten. Quinta Brunson, bedenker en hoofdrolspeler van de sitcom Abbott Elementary, deelde op Twitter een dag later een van de vele berichten die ze naar aanleiding van die schietpartij had gekregen: een fan van de serie had haar gevraagd om een verhaallijn over een schietpartij op een school toe te voegen. ‘Mensen bij wie het niet opkomt om meer te eisen van de politici die ze hebben gekozen, maar in plaats daarvan om “entertainment” vragen’, schreef ze op Twitter. ‘Ik kan niet langer vragen “gaat alles wel goed met jullie”, want het antwoord is “nee”.’
Haar ergernis was begrijpelijk. Toch kun je het moeilijk haar fans verwijten, die uit verdriet om een echte schietpartij troost zochten in een fictieve. Zij zijn inmiddels geconditioneerd om te verwachten dat alles in het nieuws onmiddellijk tot entertainment wordt verwerkt.
Want er kan zich geen grote gebeurtenis voordoen of een productiemaatschappij maakt er wel pseudofictie van. In 2019 kwamen 346 mensen om toen twee vliegtuigen van het type Boeing 737 Max neerstortten. Begin 2020 kopte Variety al: ‘Serie over ramp met Boeing 737 Max in de maak’. In juli 2020 berichtte The Hollywood Reporter dat het volgende grote project van Adam McKay zou gaan ‘over een hyperactueel thema: de wedloop naar een coronavaccin’. In januari 2021 lukte het Reddit-gebruikers om met een gezamenlijke actie de aandelenkoers van de winkelketen GameStop op te drijven. Een week later kondigde MGM aan dat het de filmrechten had verworven op een boekvoorstel over dit verhaal – dus geen boek, maar een voorstel voor een boek. In het metaversum herhaalt de geschiedenis zichzelf, eerst als tragedie en daarna als wrange dramedy op HBO Max.
Producenten jatten natuurlijk al verhaalideeën van de voorpagina’s van kranten zolang er voorpagina’s bestaan. Het verschil met vroeger is de snelheid en de schaal waarop het tegenwoordig plaatsvindt. Er zijn commerciële redenen voor die manische run op filmrechten. Het is over het algemeen makkelijker om goede ideeën uit de werkelijkheid te halen dan om iets nieuws te verzinnen. Maar de streamingdiensten zouden die series niet blijven maken als er geen mensen naar keken. En het kan verwarrend zijn om ernaar te kijken.
‘Dit verhaal is helemaal waar. Behalve de delen die volledig verzonnen zijn’
Een goede illustratie van de gebruikelijke aanpak in dit nieuwe ‘vers van de pers’-genre is het terugkerende zinnetje aan het begin van elke aflevering van de Netflix-serie Inventing Anna uit 2022: ‘Dit verhaal is helemaal waar. Behalve de delen die volledig verzonnen zijn.’ Inventing Anna is het sterk gefictionaliseerde verhaal van Anna Sorokin (beter bekend onder haar valse naam Anna Delvey), een Russische vrouw die zich als Duitse erfgename voordeed om rijke New Yorkers in te palmen en hun geld af te troggelen. Het is een verhaal over het succes van leugens die zo brutaal waren dat ze ook iets zeggen over sommige vaak verbloemde waarheden: het wensdenken in de financiële wereld en Amerika’s eeuwige kwetsbaarheid voor doortrapte oplichters.
Het metaversum droeg altijd al de belofte in zich dat het ons naar werelden kan brengen die anders voor ons gesloten blijven
Inventing Anna is gebaseerd op een reportage uit 2018 van Jessica Pressler in New York Magazine. Van dat artikel, meeslepend geschreven maar trouw aan de waarheid, wordt in de serie een eigen versie gemaakt. Inventing Anna is zowel flitsend als provocerend en scherpzinnig. Het speelt zich af in wat postmodernisten een hyperrealiteit noemen: in verzadigde kleuren, met een razend hoog verteltempo, soms meer videoclip dan drama. En waar de serie je vooral van wil overtuigen, is de gedachte dat een wankele verhouding tussen feit en fictie op zichzelf al leuk is om mee te spelen.
Dat maakt deze serie representatief. Ook in WeCrashed, Super Pumped: The Battle for Uber, The Dropout en tal van andere series worden nieuwsverhalen omgekat tot mooi verpakt amusement. In Gaslit, Winning Time, A Friend of the Family, Pam & Tommy en American Crime Story gebeurt dat met waargebeurde verhalen uit een verleden dat zo kort geleden is dat je het nog niet echt geschiedenis kunt noemen. Het zijn vaak heel bewuste staaltjes ‘kwaliteits-tv’ en ze zijn vaak ook heel goed: slim script, mooie productie en goede acteurs.
Voyeurisme
Die tv-series hebben ook iets aangenaam voyeuristisch dat zelfs de meest gedetailleerde en best geschreven journalistiek moeilijk kan evenaren. Het metaversum droeg altijd al de belofte in zich dat het ons naar werelden kan brengen die anders voor ons gesloten blijven. In een recent reclamespotje belandt één jonge vrouw via de Quest 2-headset van Meta midden in een kluwen footballspelers op het veld, en een andere in het pak van Iron Man. Een serie als The Crown biedt een vergelijkbare ervaring. Daar zitten we ineens bij de koninklijke familie in de slaapkamer. We zien ze ruziën. We zien ze huilen. Het is een biopic over mensen die nog leven.
Dat voyeurisme kan natuurlijk alleen bestaan bij de gratie van het feit dat deze series niet gebonden zijn aan de regels van non-fictie. Zoals in zoveel series in dit genre gaat een ver doorgevoerd fotorealisme in The Crown gepaard met onbekommerde artistieke vrijheden. Enerzijds is er een tot op de naad nauwkeurige kopie te zien van het weinig verhullende zwarte jurkje, de ‘revenge dress’, waarmee Diana zich in het openbaar vertoonde nadat het overspel van prins Charles aan het licht was gekomen. Anderzijds bevat de serie dialogen, gebeurtenissen en zelfs complete personages die volledig verzonnen zijn. In 2020 kreeg Netflix van de Britse minister van Cultuur het verzoek een disclaimer bij het programma op te nemen dat het in wezen om fictie gaat. Netflix weigerde dat met het argument dat de kijkers dat ongetwijfeld al weten. Maar de directie zal toch ook wel beseffen dat de aantrekkingskracht van de serie er juist in schuilt dat de verzinsels worden opgedist met het aplomb van waargebeurde feiten.
Afgelopen najaar zat ik met mijn partner naar een aflevering te kijken van Gaslit, over het leven van de door het Watergate-schandaal beroemd geworden Martha Mitchell. We waren onder het kijken allebei ook met onze telefoon in de weer, en op een gegeven moment beseften we dat we allebei hetzelfde aan het doen waren: op Wikipedia kijken of de scène die we net hadden gezien echt gebeurd was. Daar is die serie niet voor bedoeld. Als je naar een programma als Gaslit of The Crown kijkt, word je geacht te weten dat het verhaal wel in grote trekken waar is, maar niet tot in elk detail. Het is niet de bedoeling dat je je gaat afvragen waar het verschil zit tussen non-fictie en een ‘licht’ gefictionaliseerd verhaal. En al helemaal niet dat je op Wikipedia de serie die je op Starz ziet aan de historische feiten gaat toetsen.
Nu protesteert de tv-liefhebber in mij en zegt vergoelijkend: het is ook maar tv. Het is maar voor de lol. En dat is ook zo. Ik heb van Gaslit genoten. En toen Uma Thurman in Super Pumped als Arianna Huffington werd gecast en blijkbaar maar één regieaanwijzing kreeg (‘hoe theatraler, hoe beter’), kon ik mijn ogen niet van het scherm houden. Maar per saldo beginnen zulke series toch ons gevoel te ondermijnen voor wat echt waar is en wat erbij werd verzonnen, of juist weggelaten, om er een smeuïg verhaal van te maken.
Neem het Theranos-schandaal. Journalisten deden nauwgezet verslag van het bedrijf van Elizabeth Holmes terwijl de gebeurtenissen zich ontvouwden, vooral in The Wall Street Journal, en de hele opkomst en ondergang van haar leugens werd door een verslaggever van die krant, John Carreyrou, meesterlijk beschreven in zijn boek Bad Blood. Maar al dat bedrog blijkt zo fascinerend te zijn dat het nu ook onderwerp is van een documentaire, van de true-crimepodcast The Dropout, van een miniserie op Hulu die ook The Dropout heet, en binnenkort van een op Carreyrous boek gebaseerde bioscoopfilm van Adam McKay die ook Bad Blood heet. Je kunt het de consument van al dit nieuws en entertainment niet kwalijk nemen als die niet meer precies weet waar ze haar kennis nu vandaan heeft – en of die kennis op feiten of slechts op fictie berust.
En bizar genoeg is deze hele fictionalisering van het Theranos-debacle nu ook al een rol gaan spelen in de niet-fictieve verhaallijn. In de rechtszaak tegen voormalig Theranos-directeur Sunny Balwani moesten in maart 2022 twee juryleden worden vervangen omdat ze afleveringen van The Dropout hadden gezien, wat hun mening over de in de rechtszaak behandelde feiten kon beïnvloeden.
Nieuws en entertainment
In de jaren negentig maakten mediacritici zich – terecht – zorgen dat het nieuws te veel entertainment werd, of het nu ging om de schreeuwpartijen in het praatprogramma Crossfire, de sensatiezucht van nieuwsprogramma’s als Dateline of de overspannen aandacht voor de berechting van O.J. Simpson. Toen kwam de opkomst van entertainment dat zich voordeed als nieuwsprogramma en daar voor veel kijkers ook mee samenviel: Jon Stewart, Stephen Colbert, Samantha Bee. De kritiek dat nieuwszenders zich blindstaren op kijkcijfers of dat te veel kijkers het journaal hebben verruild voor The Daily Show klinkt inmiddels achterhaald. Het onderscheid is praktisch verdwenen: het nieuws is entertainment geworden en entertainment is het nieuws geworden.
In januari 2021 kondigde het Britse televisienetwerk Sky aan dat Kenneth Branagh de rol van Boris Johnson zou spelen in een miniserie over de pandemie. Toen Branagh in september 2022 de vraag kreeg of het niet onlogisch was, zo’n tv-serie over een historische crisis die nog niet voorbij was, ging hij daartegen in. ‘Volgens mij zijn dit bijzondere gebeurtenissen,’ zei hij, ‘en het behoort ook tot onze taak om daar aandacht aan te geven.’
De pandemie die al meer dan tweehonderdduizend Britten het leven heeft gekost en de premier die zich stuntelend een weg door de catastrofe baande, hebben aan aandacht van de BBC en The Times bepaald geen gebrek gehad. Maar Branaghs opmerking was veelzeggend. De opkomst van deze hyperrealistische tv-series valt samen met de neergang van de instellingen die van oudsher verslag doen van de wereld zoals die is. De journalistiek moet machteloos toezien hoe deze semifictie nu terrein verovert. We zijn stilaan gewend geraakt aan de gedachte dat iets niet echt gebeurd is zolang er geen tv-serie of film over is gemaakt. We halen de schouders op als er groot nieuws is: we wachten wel op de miniserie. En we gaan er klakkeloos van uit dat de daarin gepresenteerde versie van de werkelijkheid waar is – behalve de delen die volledig verzonnen zijn.
Waardenstelsel
Halverwege de vorige eeuw voltrok zich volgens historicus Warren Susman een grote verandering. Het Amerikaanse normen- en waardenstelsel had tot die tijd altijd de nadruk gelegd op een verzameling eigenschappen die je kunt samenvatten onder de noemer ‘karakter’: eerlijkheid, vlijt en plichtsgevoel. Met de opkomst van de massamedia veranderde dat, schrijft Susman. In de mediabewuste en op consumptie gerichte maatschappij die Amerikanen toen opbouwden, werd steeds meer waarde gehecht aan – en kwam dus ook meer vraag naar – wat Susman ‘persoonlijkheid’ noemt: charme, innemendheid, het vermogen om mensen te vermaken. ‘De sociale rol die iedereen in de nieuwe persoonlijkheidscultuur geacht werd te spelen was die van de performer’, schrijft Susman. ‘Elke Amerikaan moest leren zichzelf te spelen.’
Die behoefte is er nog steeds. Maar inmiddels gaat het niet meer alleen om charme in onderling contact, maar om het vermogen die charme op een groot publiek over te brengen. De sociale media hebben van ons allemaal echte podiumkunstenaars gemaakt. ‘De wereld is een schouwtoneel’ was ooit beeldspraak. Tegenwoordig is het een feitelijke beschrijving van het leven in het metaversum. Zoals journalist Neal Gabler al voorzag in zijn boek Life: The Movie is performen – als taal maar ook als norm – tot praktisch alle facetten van ons dagelijks leven doorgedrongen.
Geen betere manier om klanten aan je te binden dan door ze te vertellen dat hun leven een film waard is
H&M beloofde zijn klanten in een reclamecampagne onlangs dat ‘jij in elke dag de hoofdrol speelt’. Mijn partner boekte laatst een hotelkamer voor een weekendje weg. De e-mail waarin de boeking werd bevestigd bevatte de mededeling dat zijn verblijf hem zou helpen ‘je verhaal verder vorm te geven’. Mijn iPhone heeft inmiddels de gewoonte om door mij gemaakte foto’s en video’s samen te voegen tot kleine films. De software voegt er zelfs automatisch een soundtrack aan toe. En die filmpjes dienen zich spontaan aan. Laatst werd ik getrakteerd op een diapresentatie van foto’s die ik van mijn hond had genomen, met vioolmuziek die zo uit een geschiedenisdocumentaire leek te komen. De reden is natuurlijk puur commercieel. Geen betere manier om klanten aan je te binden dan door ze te vertellen dat hun leven een film waard is. Een leven zo rijk dat de filmrechten worden opgekocht: de nieuwe Amerikaanse droom.
Of de nieuwe Amerikaanse nachtmerrie. Op Twitter is ‘hoofdpersoon’ al een aanduiding voor wie daar de pispaal van de dag is. De mensen die naar zo iemand uithalen, vaak in felle bewoordingen, reageren soms op echte maar soms ook alleen op vermeende misstappen van die persoon, die ze zelf niet kennen. Hoe dan ook geven ze blijk van wat de psycholoog John Suler het online-ontremmingseffect noemt: de neiging van mensen om in de digitale ruimte gedrag te vertonen waaraan ze zich offline nooit zouden bezondigen. Wellicht komt die ontremming voort uit de gedachte dat de digitale wereld anders is dan de ‘echte’, of uit een gevoel dat er bij online-uitwisselingen niet zo veel op het spel staat. Maar het resultaat is soms dat de mensen aan de andere kant van het scherm worden bejegend alsof het helemaal geen mensen zijn – alsof ze niet echt zijn.
Op een dag in juli 2022 zat Lilly Simon in de New Yorkse metro toen iemand haar zonder dat ze het wist begon te filmen. Het apenpokkenvirus was in die tijd door de WHO net tot wereldwijd gevaar uitgeroepen en waarde rond in de stad. Simon heeft een genetische aandoening waardoor er tumoren groeien aan haar zenuwuiteinden, die soms zichtbaar zijn op haar huid. Ze zijn meestal goedaardig, maar kunnen pijnlijke complicaties opleveren. En ze zijn niet besmettelijk. De persoon die haar filmde wist dat allemaal niet. Die zoomde gewoon in op haar benen en armen, trok daar conclusies uit en plaatste de uitkomst van dat ‘onderzoek’ op TikTok. Toen Simon daarvan hoorde, plaatste ze zelf een filmpje met een reactie. ‘Ik laat jullie de jaren van therapie en behandelingen niet ongedaan maken die ik heb doorstaan om hiermee te leren leven,’ zei ze. Al snel ging haar filmpje viraal, werd het andere filmpje verwijderd en kon Simon The New York Times een interview geven over die hele ervaring.
Min of meer een happy end dus, van wat toch een akelig verhaal is over hoe het leven in het metaversum eruit kan zien: iemand die nietsvermoedend op weg is naar haar werk wordt tegen haar zin tot hoofdpersoon gebombardeerd van een film waarvan ze niet eens wist dat ze erin zat. De dynamiek is doodsimpel en ontluisterend. De mensen op ons scherm zien eruit als personages, dus beginnen we ze ook als personage te bejegenen. En personages zijn uiteindelijk toch vervangbaar. Ze dienen slechts het verhaal. Zodra we ze niet meer nodig hebben, kunnen we ze eruit schrijven.
De ontremming mag dan in de onlinewereld beginnen, maar blijft daar niet toe beperkt. De dystopische kanten van het metaversum hebben ook politieke implicaties, zij het niet precies op de manier die de profetische romanschrijvers uit de vorige eeuw voor ogen hadden. Zij stelden zich een bevolking voor die met oppervlakkig entertainment werd zoet gehouden. Ze hielden geen rekening met de mogelijkheid dat het telescherm mensen juist zou aanzetten tot politiek geweld.
Mijn collega Tom Nichols heeft betoogd dat de deelnemers aan de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 in grote mate gedreven werden door verveling – en door het gevoel dat ze er recht op hadden de held te worden in hun eigen Amerikaanse Revolutie. Wie de gebeurtenissen die dag live op tv heeft gevolgd, moet zijn opgevallen hoeveel plezier de bestormers hadden in hun plundering. Ze poseerden voor (belastende) foto’s. Ze maakten livestreams van de vernielingen voor hun volgers. Ze speelden opstandje voor Insta. Een opvallend groot aantal oproerkraaiers ging gekleed als superheld. Sommigen hadden een campagnevlag van Trump om de hals gebonden, die als een cape achter ze aan fladderde terwijl ze plunderend door het gebouw trokken.
Een van de redenen dat QAnon zo welig tiert is dat het goed past bij het metaversum
Sommige oproerkraaiers hadden zich verkleed als helden uit een ander fictief universum: niet dat van Marvel of DC, maar QAnon. De oorsprong van die complottheorie is ingewikkeld en er zijn verschillende verklaringen voor de blijvende aantrekkingskracht ervan. Maar een van de redenen dat QAnon zo welig tiert is dat het zo goed past bij het metaversum. De QAnon-aanhangers hebben zich zo diep teruggetrokken in hun eigen bubbel dat ze in een universum van fictie leven. Ze geloven vooral in de anonieme serieproducent die de werkelijkheid schrijft, regisseert en produceert en af en toe een intrigerende hint laat vallen over wat er in de volgende aflevering te gebeuren staat. De held van deze serie is Donald Trump, de man die misschien wel als geen ander in onze geschiedenis een meester is in de kunst van manipulatie via televisie. De schurken in dit verhaal zijn de vertegenwoordigers van de ‘deep state’, duizenden pedofiele onmensen die het met elkaar gemunt hebben op de kinderen van Amerika.
Ook de pogingen om de aanstichters van de bestorming ter verantwoording te roepen zijn ons als entertainment voorgeschoteld. ‘Hoorzittingen 6 januari kunnen realityblockbuster van de zomer worden’ luidde de kop van een opiniestuk bij CNN in mei 2022. De impliciete boodschap was dat de hoorzittingen een flop zouden zijn als ze niet genoeg kijkers trokken. ‘LOL niemand kijkt hiernaar’ zette een van de Republikeinse commissieleden tijdens de uitzending van de hoorzittingen op Twitter, om de indruk te wekken dat het zo’n kijkcijferflop was.
Manipulatie van verkiezingen
Dat de strijd tegen nepnieuws belangrijk is bewijst de ontmaskering half februari van ‘Jorge’.
Dankzij samenwerking van dertig media, waaronder The Guardian, Le Monde, Der Spiegel en El País, werd ‘Jorge’ min of meer op heterdaad betrapt door een team van drie undercoverjournalisten die zeiden gebruik te willen maken van zijn diensten: de duistere kunst van politieke manipulatie. Gespecialiseerd in geheime politieke operaties, bereidde ‘Jorge’ vier weken voor de Nigeriaanse presidentsverkiezingen in 2015 een reis naar het Afrikaanse land voor. Op 17 januari dat jaar vroeg hij per mail om informatie aan Cambridge Analytica: het beruchte politieke adviesbureau dat meewerkte aan illegale manipulatie van de gegevens van miljoenen Facebook-gebruikers ten behoeve van de Trump-campagne in 2016.
‘Jorge’ werkte met Cambridge Analytica aan een geheim plan om Afrika’s grootste democratie te manipuleren en om de zittende Nigeriaanse president Goodluck Jonathan herkozen te krijgen. Dat mislukte, maar het lukte ‘Jorge’ aanvankelijk wel om door media-manipulatie de Nigeriaanse verkiezingen uitgesteld te krijgen. ‘Jorge’ werd door The Guardian en mediapartners ontmaskerd als Tal Hanan, een hacker- en desinformatiespecialist die opereert vanuit Israël. Hij noemt zijn groep ‘Team Jorge’ en beweert ‘namens klanten’ in het geheim te hebben gewerkt aan meer dan 33 verkiezingscampagnes op ‘presidentieel niveau’.
Maar de hoorzittingen flopten niet. Integendeel, de eerste trok zo’n twintig miljoen kijkers – vergelijkbaar met die van een uitzending van Sunday Night Football. En dat kijkcijfersucces was deels te danken aan het feit dat de commissie er zulke boeiende tv van wist te maken. Er werden welbespraakte en in veel gevallen telegenieke getuigen opgeroepen. Uit de wanordelijke hoeveelheid informatie van elke dag werd steeds een begrijpelijke verhaallijn gedestilleerd. De hele productie was zo’n succes dat The New York Times de hoorzittingen op de lijst van de beste tv-programma’s van 2022 zette.
De commissie begreep dat de mensen alleen interesse zouden hebben in de gebeurtenissen van 6 januari 2021 – interesse in de meest grootschalige poging tot een staatsgreep in de Amerikaanse geschiedenis – als het geweld en landverraad van die dag vertaald werden in die universele Amerikaanse taal: een goeie show.
In september 2022 zette Ron DeSantis, gouverneur van Florida, een groep asielzoekers op het vliegtuig. Ze kregen te horen dat ze naar een plek werden gevlogen waar ze onderdak, financiële ondersteuning en werk zouden krijgen. In werkelijkheid vlogen de toestellen naar Martha’s Vineyard, het rijke vakantie-eiland boven New York, waar de verblufte migranten niets anders wachtte dan de al even verblufte lokale bewoners. Maar die bewoners gaven hun wel voedsel en onderdak. Asieladvocaten schoten te hulp. Journalisten bemachtigden de brochure die aan de asielzoekers was uitgedeeld en maakten bekend met welke valse beloften deze mensen hier als zetstuk waren gebruikt.
Opgestookt door tv
Het hele ‘stuur ze naar Martha’s Vineyard’-plan was opgestookt door de tv. Toen de Texaanse gouverneur Greg Abbott migranten begon af te voeren naar plekken waar ze naar zijn idee ten laste zouden komen van Democratische kiezers, werd ‘migranten verkassen’ een terugkerend gespreksthema op Fox News, met name in de ontbijtshow Fox & Friends. De presentatoren bleven maar grappen maken over de vervoermiddelen waarmee mensen naar Martha’s Vineyard gebracht konden worden. Die grap werd zo vaak herhaald dat, zoals je wel vaker ziet, de grap een plan werd en dat plan vervolgens werkelijkheid, zodat wanhopige en misleide asielzoekers als een Amazon Prime-pakketje werden verstuurd naar een eiland dat was uitgekozen omdat Barack Obama er zijn vakanties doorbrengt.
En al resulteerde die hele show alleen maar in beelden van een plaatselijke bevolking die zijn best deed om mensen in nood te helpen, het leidde bij de producenten niet tot zelfkritiek, maar tot de aankondiging van nog meer theater. Senator Ted Cruz, wiens vader toevallig als vluchteling naar de VS was gekomen, kondigde aan dat een groep asielzoekers naar de plek zou worden gebracht waar Joe Biden zijn vakanties doorbrengt. (‘Volgende keer naar Rehoboth Beach, Delaware,’ zei hij.) Ook Abbott voerde weer migranten af uit Texas: ditmaal liet hij ze afzetten voor de woning van vicepresident Kamala Harris in Washington. En de commissie van Republikeinse senatoren deed er nog een schepje bovenop met het toevoegen van publieksparticipatie aan de show: in een e-mail om fondsen te werven werd kiezers gevraagd wat de volgende bestemming moest zijn waar Republikeinse gouverneurs migranten naartoe moesten ‘verkassen’.
‘Het doel van de propagandist’, schrijft Aldous Huxley, ‘is om een groep mensen te laten vergeten dat andere groepen mensen ook mensen zijn.’ Donald Trump had de neiging zijn tegenstanders collectief als ‘kwaadaardige, afschuwelijke’ mensen weg te zetten. De beeldspraak is er sindsdien alleen maar hallucinanter op geworden. In september 2022 hield het Congreslid Marjorie Taylor Greene een zaal vol jongeren voor dat haar Democratische collega’s ‘een soort schepsels van de nacht zijn, zoals heksen, vampiers en grafrovers’.
Het lijkt misschien bespottelijk, maar het dient een doel. Dit taalgebruik is bedoeld om te ontmenselijken. En het heeft effect. Het Public Religion Research Institute publiceerde vorig jaar een onderzoek naar de invloed van QAnon op het denken van Amerikanen. Bijna twintigduizend geënquêteerden werd de vraag voorgelegd of ze het eens waren met de QAnon-gedachte dat ‘overheid, media en de financiële wereld in handen zijn van pedofiele Satan-aanbidders’. Zestien procent, bijna een zesde, antwoordde ja.
In 1985 schetste cultuurcriticus Neil Postman in zijn boek Amusing Ourselves to Death een land dat zich verliest in entertainment. Wat Newton Minow in 1961 ‘een onafzienbaar braakland’ had genoemd, was in de Reagan-tijd volgens Postman uitgemond in wat hij ‘het totale afglijden in banaliteit’ noemde. Hij zag een publiek dat gezag verwart met beroemdheid en dat politici, geestelijk leiders en docenten niet beoordeelt op hun wijsheid, maar op hun vermogen om mensen te vermaken. Hij vreesde dat die grensvervaging zou voortduren. Hij was bang dat het onderscheid dat aan alle andere ten grondslag ligt, dat tussen feit en fictie, aan die vaagheid ten onder zou gaan.
Eind 2022 onthulde The New York Times dat George Santos, die net door Long Island in het Huis van Afgevaardigden was gekozen, niet alleen zijn cv had verzonnen of aangedikt (een maar al te bekende politieke zonde), maar zijn complete levensverhaal. Hij had zich in feite als een fictief personage verkiesbaar gesteld, en gewonnen. De hele en halve leugens die hij had opgedist over zijn opleiding, zijn arbeidsverleden, zijn werk voor goede doelen en zelfs zijn geloofsovertuigingen, waren van een verbijsterende brutaliteit. En ze werden ook veelal afgedaan met een collectief schouderophalen. ‘Iedereen liegt zijn cv bij elkaar,’ zei een van zijn kiezers tegen de The New York Times. Een ander beweerde nog steeds achter hem te staan: ‘Mij heeft hij nooit voorgelogen,’ zei ze. Reacties die doen denken aan die voormalige Obama-kiezer die in 2016 in Politico uitlegde waarom hij van kamp was veranderd: ‘Trump is tenminste leuk om naar te kijken.’
Daar wordt de grootste angst van Postman bewaarheid. En die van Hannah Arendt. Uit haar analyse van samenlevingen in de greep van totalitaire dictators (de maar al te reële dystopieën van halverwege vorige eeuw) maakte Arendt op dat de ideale onderdanen van zo’n regime niet de fervente aanhangers zijn die geloven in de goede zaak, maar juist de mensen die alles en niets geloven: mensen voor wie het onderscheid tussen feit en fictie niet meer bestaat.
Een republiek heeft burgers nodig, entertainment alleen toeschouwers
Een republiek heeft burgers nodig, entertainment alleen toeschouwers. In 2020 maakte een oud-ambtenaar van Volksgezondheid zich zorgen dat ‘de kijkers het na nog een seizoen wel gehad hebben met corona’. Die zorg bleek terecht: de Amerikanen hebben grote moeite met een pandemie die zich niet wil houden aan een keurige verhaalopbouw: een overzichtelijk plot met een climax waar iedereen gelouterd uit komt.
Het leven in het metaversum brengt een schrijnende tegenstrijdigheid met zich mee. Nooit eerder konden we zo veel informatie over onszelf met zo veel anderen delen. En zoals uit het ene na het andere onderzoek blijkt: nooit hebben we ons méér alleen gevoeld. Op zijn best kan fictie ons vermogen vergroten om de wereld door andermans ogen te zien. Maar fictie kan ook vervlakkend werken. Denk bijvoorbeeld aan al die Amerikanen die in de donkerste dagen van de pandemie het dragen van een mondkapje maar bleven betitelen als ‘deugpronken’ – geen echte ziektebestrijdingsmaatregel, maar het uitdragen van een politiek standpunt. Of denk aan al die echt gebeurde drama’s – schietpartijen op scholen, gezinnen die door een hardvochtige overheid uit elkaar worden gehaald – die door commentatoren worden afgedaan als het werk van ‘acteurs’. In een normaal functionerende maatschappij staat de mededeling ‘ik ben een echt mens’ buiten kijf. In de onze moet je maar hopen dat iemand je gelooft.
Onze weelde, onze last
Dit kan weleens het punt zijn waar ons de draad van het verhaal uit handen glipt. Dit kan het sombere slot worden van America: The Limited Series. Maar misschien is het nog niet te laat om te doen waar de inwoners van de fictieve dystopieën niet in slaagden: opkijken van het scherm en elkaar en de wereld zien zoals die zijn. Ons door het entertainment laten meeslepen, maar niet opsluiten.
‘Worden jullie niet vermaakt?’ brult Maximus, de held van de film Gladiator, tegen de Romeinse menigte voor wie zijn pijn hun vertier is. Misschien kunnen we zowel in de gevangengenomen strijder als in de toeschouwers iets van onszelf zien. We voelen zijn terechte woede. We herkennen het plezier dat zij beleven. Nooit eerder werden we zo met vermaak overladen als nu. Dat is onze weelde – en onze last.
Na een decennium van enorme groei, die in het begin van de coronapandemie zelfs exponentieel was , verloor Netflix in de eerste drie maanden van het jaar 200.000 abonnees. New York Magazinemeldt dat Netflix in maart ‘nog maar’ 221,64 miljoen abonnees had. Dit was een onverwachte klap in het gezicht van de streaminggigant, die onmiddellijk werd afgestraft met een daling van de aandelenkoers met 25 procent.
De slechte cijfers zijn deels te wijten aan de beslissing van Netflix om zijn service in Rusland op te schorten vanwege de invasie in Oekraïne, nuanceert Hollywood Reporter. Maar volgens Los Angeles Times is de terugloop onvermijdelijk, en niet alleen doordat de pandemie op zijn retour is. Want hoewel Netflix nog steeds de dominante streamingdienst is, heeft het te maken met toenemende concurrentie van onder andere Disney+, Apple TV+, Amazon Prime, Paramount+, Peacock, Hulu en HBO Max, aldus Los Angeles Times.
Netflix was altijd terughoudend om toe te geven dat het concurrenten had
Netflix gaf dinsdag zelf toe dat het streaminglandschap de afgelopen maanden flink is veranderd. In een poging klanten terug te winnen, maakte Netflix-oprichter Reed Hastings dinsdag bekend dat zijn teams onder andere werken aan een goedkoper abonnementsaanbod, vergezeld van advertenties – een grote omwenteling voor het bedrijf.
‘Hieruit blijkt dat Netflix zijn toon verandert, wat opmerkelijk is voor de streamingdienst die altijd terughoudend was om toe te geven dat hij concurrenten had’, merkt columnist Andrew Uerkwitz op in Financial Times. Het lijkt er volgens hem op dat het bedrijf ‘in de wederopbouwmodus zit’.
Het middeleeuwse Zweedse stadje Ystad speelt een prominente rol in de populaire Wallander-boeken van thrillerschrijver Henning Mankell. Fans van de serie kunnen er een Wallander-tour volgen.
Niets doet vermoeden dat in een van de vrolijke huisjes aan de Harmonigatan de moordenaar uit Midzomermoord woont, een van Mankells bekendste thrillers met inspecteur Kurt Wallander als hoofdpersonage. Naar dat huisje keert de moordenaar terug, nadat hij drie jonge mensen door het hoofd heeft geschoten die tijdens de Midzomernacht in een natuurpark kampeerden. Daarna laat hij hun lichamen verdwijnen.
Op een steenworp afstand van het in levendige kleuren geschilderde rijtje visserswoningen ligt de haven waarvandaan de boten naar Polen vertrekken en zie je een klein, wit zandstrand. Hoe kan het dat dit slaperige, middeleeuwse stadje aan de zuidkust van Zweden de bekende Zweedse misdaadauteur inspireerde tot de afgrijselijke misdaden in zijn boeken?
Er is wat voor te zeggen om Ystad (18.000 inwoners) om te dopen tot de misdaadhoofdstad van Zweden. Omdat er van de misdaadauteur, die in 2015 op 67-jarige leeftijd stierf, wereldwijd zo’n 30 miljoen boeken zijn verkocht en hij in veertig talen is vertaald. Omdat men in Zweden een televisieserie heeft gemaakt rondom het levensverhaal van Wallander, de koppige, drankminnende, aan slapeloosheid lijdende operaliefhebber. En omdat het personage de BBC inspireerde tot het maken van een serie met Kenneth Branagh in de hoofdrol.
Hier mogen dan de vreselijkste moorden zijn gepleegd, de werkelijkheid in Ystad is stukken minder verontrustend
Om de morbide nieuwsgierigheid naar misdaden te bevredigen heeft Ystad een Wallander-tour bedacht die jaarlijks duizenden bezoekers trekt. Indien gewenst kan de Wallander-toerist beginnen bij de studio’s waar de serie werd opgenomen. Er is net een nieuw museum geopend, ruimer dan het vorige, waar de bezoeker kan plaatsnemen in het kantoor van de inspecteur, of zijn woonkamer kan binnenlopen. ‘Er komen veel toeristen en ook scholieren,’ vertelt Johanna Persson, die achter de kassa van het museum zit. ‘Eenderde van de opnamestudio’s hoort bij het museum, de rest wordt gebruikt voor andere producties,’ zegt ze, terwijl ze de overige ruimtes laat zien. Het succesvolle The Bridge is hier opgenomen, een thriller met twee politie-inspecteurs in de hoofdrol (zij Zweedse, hij Deen) waarvan later een Amerikaanse versie is gemaakt.
Buiten, terug in de echte wereld, is het een paar minuten lopen naar wat het huis van Kurt Wallander zou moeten zijn in Mankells misdaadromans. Het is een uit bakstenen opgetrokken gebouw op Mariagatan nummer 10.
Op de stoep staat een fiets zonder slot. Hier mogen dan de vreselijkste moorden zijn gepleegd, de werkelijkheid in Ystad is stukken minder verontrustend. In Mankells boeken zijn noodoproepen naar het politiebureau aan de orde van de dag. Op het echte politiebureau van Ystad worden meer paspoorten verlengd dan moorden onderzocht. Juist het lage misdaadcijfer en de rust maken het stadje aantrekkelijk als woonplaats voor gezinnen die werken in de omgeving van Malmö – de belangrijkste stad van Zuid-Zweden, op slechts 60 kilometer van Ystad.
De Wallander-tour door Ystad gaat verder langs locaties als Stortorget, het centrale plein, waar Wallander bij een geldautomaat voor zijn leven vocht en waar hij, als het even kon, zijn favoriete boekhandel binnenliep. De boekhandelaarster vertelt trots dat dit inderdaad de winkel uit de thrillers is en dat er veel bezoekers komen, vooral Fransen, Duitsers en Nederlanders. Spanjaarden niet zoveel. Mankells boeken hebben het toerisme een nieuwe impuls gegeven. Ystad gaat prat op zijn mooie stranden, maar het stadje draait economisch vooral op handel (voornamelijk rondom de haven), landbouw (aan de kust staan fabrieken van Lantmännen, een Zweedse landbouwcoöperatie) en dienstverlening.
Nog een memorabele plek: het restaurant van hotel Continental, het oudste van Zweden (geopend in 1829). In een van de twee hoeken van het restaurant, tegenover twee enorme ramen, staat een tafel die altijd gereserveerd is op naam van de inspecteur. Het is een van de plekken waar Wallander het liefst lunchte en waar hij de zaak uit Midzomermoord oploste. Van daaruit heb je zicht op een van Ystads hoofdstraten, die het centrum van de stad verbindt met de koude zee en het opvallend witte zandstrand.
Maar psychopaten en moordenaars houden zich in boeken soms liever buiten de stad op, waar het landschap wordt gedomineerd door graanvelden. In een natuurgebied op 12 kilometer buiten Ystad, bij het veertiende-eeuwse kasteel Marvinsholm met zijn twee enorme torens, begint deel 1 van de Wallander-serie, Moordenaar zonder gezicht (1991). Op een koude winternacht wordt een bejaard stel op gruwelijke wijze gemarteld en vermoord. Aangekomen op de gruwelijke plaats delict, zegt Wallander zoals te doen gebruikelijk in Mankells werk: ‘Ik ben bang. In wat voor wereld leven we?’
De Californische technologiereus leek de streamingboot te hebben gemist, maar komt nu met een reeks eigen programma’s, van onder meer Steven Spielberg, Reese Witherspoon en Damien Chazelle .
Apple wil dit jaar een miljard dollar besteden om films en series te produceren die exclusief beschikbaar zijn op het videoplatform van de onderneming. Dat is weinig als je bedenkt dat Netflix in 2017 zes miljard dollar uitgaf, en dit jaar nog eens twee miljard. Maar ‘het geeft Apple in elk geval een kans om enigszins in te lopen op de grote spelers in de sector, zoals Netflix en Amazon’, schrijft The Wall Street Journal. ‘Om geloofwaardig te worden heeft Apple op z’n minst één groot succesnummer nodig.’
Apples streamingbegroting wordt beheerd door ‘twee Hollywood- veteranen’, Jamie Erlicht en Zack Van Amburg, die vorige zomer werden weggekocht bij de tv-productiemaatschappij Sony Pictures om een strategie uit te stippelen voor de videocontent van Apple. ‘De twee staan erom bekend dat ze in staat zijn om programma’s leven in te blazen, en beiden hebben een voorname rol gespeeld bij de ontwikkeling van de televisietak van Sony tot een van de meest indrukwekkende in Hollywood’, aldus opnieuw de WSJ.
In de loop van dit jaar worden minimaal tien nieuwe programma’s in productie genomen
Apple verdiende in 2016 ongeveer 4,1 miljard dollar met iTunes, maar het aandeel van de verkoop van video’s daalt al jaren. Het werd vorig jaar geschat op 35 procent, terwijl het in 2012 nog 50 procent was. De strategie van Apple is eenvoudig, meent de website van de tv-zender CNBC. Terwijl het bedrijf een paar jaar geleden de boot miste toen het Netflix kon kopen ‘voor een kwart van de huidige prijs’, legt het zich nu toe op het produceren van eigen content. Het is nog niet bekend of die beschikbaar komt uitsluitend op iTunes, op Apple TV of op een nieuw platform. Maar in de loop van dit jaar worden minimaal tien nieuwe programma’s in productie genomen.
Daaronder bevindt zich een serie die geheel geschreven en geregisseerd wordt door Damien Chazelle, winnaar van een Oscar voor zijn film La La Land. Volgens Variety bewijst dit jongste project van Apple ‘dat de multinational zich met volle kracht op de productie van oorspronkelijke series stort’. Een eerste aanwijzing daarvoor was de aankondiging dat men een nieuwe bewerking wilde maken van de serie Amazing Stories, die in de jaren tachtig werd geproduceerd door Steven Spielberg en waarvan nu tien afleveringen zullen worden geactualiseerd.
Een ander krachtig signaal is volgens Variety de samenwerking van Apple met het productiehuis Hello Sunshine, dat wordt geleid door Reese Witherspoon en dat zeer in trek is sinds het doorslaande succes van de serie Big Little Lies (uitgezonden door de kabelaar HBO), winnaar van acht Emmy Awards en vier Golden Globes. De actrice zal dit jaar voor Apple een comedy, een thriller en een drama produceren, waarbij ze de hoofdrollen zal delen met Jennifer Aniston, die sinds Friends niet meer in een vaste rol op de Amerikaanse televisie te zien was.
De grote streamingplatforms kapen overal talent weg. Zo stapten Shonda Rhimes (Grey’s Anatomy) en Matt Groening (The Simpsons) over naar Netflix. Tot wanhoop van de klassieke aanbieders.
‘Een schokgolf gaat door de bedrijfstak’, schreef Los Angeles Time_s vorig jaar augustus toen het nieuws bekend werd dat Shonda Rhimes en haar productiemaatschappij Shondaland voor Netflix zouden gaan werken. De ‘koningin’ van de Amerikaanse televisie, die onder meer de series _Grey’s Anatomy en Scandal op haar naam heeft staan, werkte meer dan vijftien jaar uitsluitend voor ABC, de algemene tv-zender van de Disney-groep. ‘Met het wegkapen van een van de grootste tv-producenten laat Netflix zien dat het koste wat kost grote namen wil aantrekken’, analyseerde de krant, waarin een andere filmproducent bekende: ‘Dit wordt een strijd zonder genade.’
Netflix onderstreepte zijn ambities met de bekendmaking van het programma voor 2018: een praatprogramma met David Letterman, de voormalige ster van CBS, een nieuwe serie van Matt Groening, de schepper van The Simpsons (uitgezonden door Fox), twee vooruitbestelde seizoenen voor een nieuwe horrorserie van Ryan Murphy, producent van American Horror Story (op de zender FX) en dan ook nog de allereerste serie van de gebroeders Coen. De strategie is duidelijk: proberen zo veel mogelijk groepen liefhebbers binnen te halen om het aantal abonnees, nu 117 miljoen, te verhogen en vast te houden.
Amazon Prime Video zit op dezelfde lijn en sloot een contract met Robert Kirkman, maker van The Walking Dead. De serie over zombies wordt sinds 2010 uitgezonden op het kabelnet van AMC en blijft, volgens The Verge, ‘een van de allergrootste televisiesuccessen’. De gespecialiseerde website legt uit dat Skybound Entertainment, het productiehuis van Kirkman, een meerjarig contract had gesloten met AMC, die daarmee ‘een van zijn meest rendabele producenten’ probeerde te behouden. Diens overstap naar Amazon maakt van dat nieuwe platform ‘een onvermijdelijke bestemming voor alle liefhebbers van het genre’.
De studio’s in Hollywood en de techbedrijven in Silicon Valley hebben de achtervolging ingezet op Netflix, het platform met 117,8 miljoen abonnees. Wie te laat is gestart, zal de eindstreep wellicht niet halen.
Plotseling wil iedereen Netflix zijn. Er zijn al streamingdiensten te over, denkt u misschien, zowel voor televisieprogramma’s als voor films. In de Verenigde Staten kun je jezelf vierkante ogen kijken op Amazon Prime, YouTube, HBO, starz, Showtime, Hulu, CBS en All Access. Andere landen beginnen hun eigen diensten te lanceren. Maar wie nu al van een tv-hausse (Peak TV) spreekt, heeft nog niets gezien. Want we staan nog maar aan het begin van de streamingrevolutie. In 2018 zullen alle grote spelers uit Hollywood en Silicon Valley hun best doen om u meer tv via internet te verkopen, of naar hartenlust content produceren om dat in 2019 te doen.
Disney, Warner Bros, 21st Century Fox en AMC richten zich steeds meer op de verkoop van tv via internet. Apple heeft meer dan een miljard dollar opzijgezet om nieuwe programma’s te produceren. Facebook, dat al een continue stroom tv-programma’s aanbiedt (net als Twitter en Snapchat), zal meer inzetten op video. Er wordt een miljardenoorlog gevoerd om de tv-kijker te strikken. Waar de strijd zich vroeger op het grote en (vooral) kleine scherm afspeelde, gebeurt dat nu op de smartphone en de tablet. De nieuwe technologiereuzen met hun diepe zakken tasten flink in de buidel om de aandacht van de gebruikers van deze apparaten te trekken. Voor de traditionele Hollywoodstudio’s is het een strijd op leven en dood. In de Verenigde Staten verliezen ze abonnees aan betaalkanalen, nu de tv-kijker dure kabelpakketten verruilt voor video via internet.
Vier vooraanstaande studio’s hebben al enkele miljarden dollars geïnvesteerd in Hulu, een streamingdienst waarvan ze mede-eigenaar zijn en die in 2017 zijn visitekaartje afgaf met The Handmaid’s Tale.CBS lanceerde een thuisservice en produceerde een nieuwe Star Trek om de abonnees 9,99 dollar per maand uit de zak te kloppen. HBO, eigendom van productie- en distributiemaatschappij Warner, produceert al enkele van de duurste tv-series ter wereld, zoals Game of Thrones en Westworld, die minstens tien miljoen dollar per uur kosten. Jeff Bezos van Amazon heeft de wens te kennen gegeven ook succesvolle series van het kaliber Game of Thrones te produceren. De series zullen steeds gedurfder worden… en steeds kostbaarder.
Disney
De streamingwedloop raakte in augustus 2017 in een stroomversnelling toen Bob Iger, de baas van Disney, bekendmaakte dat de groep in 2019 een streamingdienst ging lanceren, en dat hij voortaan minder films aan Netflix zou verkopen. Diezelfde week maakte John Landgraf, baas van Fox-kabelzender FX, die series als Fargo en The Americans produceert, de lancering bekend van een reclamevrije streamingdienst. Warner op zijn beurt mikt op nieuwe programma’s voor de lancering van zijn streamingdienst DC Entertainment, die voor dit jaar is voorzien. Rest de vraag wat tv-kijkers bereid zijn te betalen om dat alles te bekijken.
FX-baas John Landgraf, die de term ‘Peak TV’ heeft gemunt, vreest dat de streamingmarkt verzadigd zal raken, zoals momenteel al het geval is bij de kabelzenders. Er valt dus een enorme afroming te verwachten, en daarbij zullen de techgiganten in het voordeel zijn. Waar Netflix en Amazon er warmpjes bij zitten en een grote voorsprong hebben op de streamingmarkt, zullen de studio’s moeite hebben hun achterstand in te lopen. De ironie, verzucht Landgraf, is dat studio’s en zenders als de zijne hebben geholpen Netflix groot te maken door ze hun beste films en series te verkopen.
Even ironisch is dat Disney zich op de streaming werpt. Jaren geleden wilden sommigen bij Disney dat het bedrijf Netflix zou opkopen, wat toen heel wat betaalbaarder zou zijn geweest dan nu. Maar de grote bazen van de groep bleven in Netflix een partner en distributeur zien, en geen concurrent op het gebied van content. Momenteel is Disney een van de weinige wereldmerken die groot genoeg is om met een levensvatbaar alternatief te komen. The Mouse zou de komende schifting dus wel overleven.
Het blad Newsweek zocht uit hoeveel oude filmklassiekers er op Netflix staan. Conclusie: bijna geen. Jammer, want zo zien jongere kijkers nooit meer films uit de oude doos.
Netflix biedt geen enkele film uit 1960 op zijn platform aan. Toch een jaar dat rijk was aan meesterwerken: Psycho van Alfred Hitchcock, Tortilla Flat van Billy Wilder, Spartacus van Stanley Kubrick, Peeping Tom van Michael Powell… ‘Sterker nog, er is geen enkele Hitchock-film op Netflix te vinden. En ook geen klassieker van Sergio Leone of François Truffaut’, constateert Newsweek treurig. Het Amerikaanse blad kamde onlangs de catalogus van de streaminggigant uit. Het oordeel was vernietigend: ‘Het aanbod van klassieke films van Netflix is abominabel en lijkt met het jaar kleiner te worden. Er zijn maar 43 films van vóór 1970 beschikbaar, en minder dan 25 van vóór 1950 (waaronder veel documentaires die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gemaakt). Het is een catalogus die past bij een derderangsvideoclub uit de jaren negentig, niet wat je zou verwachten van een platform met wereldwijd honderd miljoen abonnees.’
Dat is niet altijd zo geweest. Netflix, dat in 1997 werd gelanceerd, bood in zijn beginjaren online dvd’s te koop en te huur aan. In 2007 begon het bedrijf van Reed Hastings met streaming. Aanvankelijk bleef het zijn cinefiele oorsprong trouw met een uitgelezen filmselectie. Daarna, in 2010, werd de keus beperkter. ‘Het was een zware slag toen Netflix alle films uit zijn catalogus begon te weren die elders op dvd verkrijgbaar waren, met de bedoeling zijn abonnees tot het streamingmodel te bekeren,’ zegt Stephen Prince, filmdocent aan de Universiteit van Virginia, tegen Newsweek. ‘Nu zien we het gevaar van die ommezwaai: het accent wordt gelegd op grote hedendaagse publieksfilms, ten koste van de filmgeschiedenis.’
Netflix heeft aangekondigd in 2018 tachtig films te willen produceren, tegen vijftig in 2017
‘Wat niet via streaming beschikbaar is bestaat gewoon niet meer,’ constateert Prince, die studenten tot zijn ontsteltenis hoort vragen waarom Cold Sweat niet op YouTube kan worden bekeken. De door Netflix gebruikte aanbevelingslogaritmen zorgen ervoor dat oude films of films uit Hollywood, die steeds minder talrijk worden, steeds minder te zien zijn. Bovendien raken die steeds meer overspoeld door eigen Netflix-producties, die niet in een bioscoopzaal te zien zijn maar uitsluitend online: Netflix heeft aangekondigd in 2018 tachtig films te willen produceren, tegen vijftig in 2017. En dankzij een jaarbudget van acht miljard dollar voor de ontwikkeling van eigen producties (zowel films als televisieseries) weet het platform grote namen aan te trekken: Angelina Jolie, Bong Joon-ho, Ava DuVernay, Martin Scorcese…
Laten we niet overdrijven: Netflix betekent niet de dood van de filmindustrie. Maar wat het bedrijf langzaam maar zeker kapotmaakt, is een ervaring, een onderdompeling. De film die je in een donkere zaal op een groot scherm bekeek, in onbekend gezelschap. Films uit de oude doos, kortom.
Als bewijs voert Newsweek de beslissing aan die het platform afgelopen mei nam om zijn abonnees in de gelegenheid te stellen bij bepaalde titels de intro’s en aftiteling over te slaan. Begin dit jaar had het deze mogelijkheid al voor zijn series geschapen, waar iets voor te zeggen valt als je meerdere afleveringen van een serie achter elkaar kijkt. Maar voor cinefielen zijn intro en aftiteling heilig. ‘Voor getalenteerde filmmakers is het vaak een manier om hun inventiviteit te laten zien’, constateert Newsweek.
Met Oscars heeft Netflix nog niet veel geluk: alleen de korte documentaire The White Helmets leverde dit jaar een felbegeerd beeldje op.
Series die je in één ruk uitkijkt, zoals op Netflix, zijn niet meer te vergelijken met traditionele tv, betoogt de tv-criticus van The New York Times.
Toen ik op Netflix naar Sense8 keek – een prachtige, belachelijke serie over acht mensen van overal ter wereld die elkaar niet kennen maar wel een soort telepathische band hebben, waardoor ze elkaar kunnen bijstaan in de strijd en op een gegeven moment zelfs een virtuele orgie houden – drong zich op een gegeven moment heel sterk de vraag op waar ik nou eigenlijk naar zat te kijken. Ik bedoel daarmee niet dat ik het een serie van niks vond. Ik vroeg me alleen af welk genre het nou is: hoe moet je dit maximalistische superlange mozaïek- verhaal definiëren? Als een miniserie? Een megafilm? Anders gesteld: kun je Netflix nog tv noemen?
Enerzijds natuurlijk wel. Nu kranten ook videoproducties maken en je The Walking Dead op je telefoon kunt bekijken, is tv een veel breder begrip geworden. Anderzijds: een serie waarvan het hele seizoen in één keer online wordt gezet, zoals Netflix en Amazon doen, is toch een ander beestje dan de tv-serie zoals we die altijd kenden. Het begint een heel eigen genre te worden, waarvan we de regels en conventies nog moeten ontdekken.
De verhaalopbouw van tv-series vloeide altijd voort uit de eisen van het uitzendschema. Waarom eindigt elke aflevering met een cliffhanger? Zodat je de volgende week weer kijkt. Waarom duren programma’s precies een uur of een half uur? Om een regelmatig en voorspelbaar uitzendschema te krijgen. Waarom bevat elke aflevering een paar miniclimaxen? Zodat je daar een reclameblok kunt inlassen.
Narcos.
HBO-series zoals Deadwood, niet geplaagd door reclameblokken of de inhoudelijke censuur van het openbare net, zijn al vergeleken met de feuilletonromans van Dickens. Het kijken naar een gestreamde tv-serie lijkt nog veel meer op het lezen van een boek: je hebt in één keer het hele verhaal tot je beschikking en kunt zelf bepalen wanneer en hoeveel je kijkt. Maar het heeft ook iets van gaming: als je besluit om te gaan comakijken ga je er helemaal in op. En dat bepaal je zelf. Tijdens zo’n ‘binge’ ontstaat een dynamiek die ik ‘The Suck’ noem: dat bedwelmende gevoel dat je in een serie wordt meegezogen en het verhaal urenlang over je heen laat spoelen. ‘Volgende aflevering afspelen’ staat er steeds, en daar bezwijk je maar al te makkelijk voor. Het kan zelfs een wedstrijdje worden. Je vrienden laten op sociale media weten hoe ver zij al zijn. (‘OMG #JessicaJones afl 10!! Midden in de nacht opgestaan om te kijken!’) Zo wordt elke aflevering een nieuw level dat je wil bereiken.
Deze nieuwe dynamiek leidt ook tot een andere verhouding met het publiek. Bij traditionele tv, ‘lineaire tv’ in het jargon, gaat men ervan uit dat je weinig tijd hebt, dat ze je alleen aan de buis kunnen kluisteren in de laatste paar uurtjes voordat je naar bed gaat. Streamingdiensten gaan ervan uit dat ze kunnen beschikken over al je vrije tijd – weekends, feestdagen en vakantie – en dat jij die gaat vullen met hun vijf tot tien uur durende producties. Dus lanceren ze hun nieuwe series juist op momenten die tv-zenders mijden. Ze brengen een nieuwe serie uit op vrijdagavond (voor zendercoördinatoren een dood moment) en op feestdagen.
The Suck
Ook comakijken veronderstelt een andere band met de kijker. Een serie in wekelijkse afleveringen bouwt steeds de spanning op om je te verleiden volgende week wéér te kijken. Streaming leunt op ‘The Suck’: je wordt langzaam de serie in gezogen. Er is natuurlijk niemand die je verbiedt om zo’n serie druppelsgewijs te consumeren, maar dat levert wel een andere ervaring op. En de vraag of het beter is om een serie in wekelijkse afleveringen te zien of in één keer te verstouwen is net zoiets als de vraag of het leuker is om de Grand Canyon te voet te verkennen of vanuit een helikopter. Het is allebei prachtig, maar anders. In het eerste geval zie je allerlei mooie details van dichtbij, in het tweede hou je meer zicht op het grote geheel.
De meeste kijkers beslissen pas na drie of vier afleveringen of ze een seizoen uit kijken
Als iets op tv wordt uitgezonden, hoort ook de tijd waarin je niet kijkt bij het programma: een week lang denk je terug aan het verhaal, kijk je uit naar de volgende aflevering en word je gewoon ouder. Neem Breaking Bad, over de opkomst en ondergang van een gewone man in de zware misdaad. Het verhaal zelf beslaat ongeveer twee jaar. Toen het voor het eerst werd uitgezonden op AMC, duurde dat vijf jaar. Wie de serie later comakijkend heeft gezien, zoals een groot deel van de fans, deed er misschien een week of drie over. De kijker van het eerste uur zag Walter White dus beetje bij beetje veranderen, bijna in slow motion. Heel langzaam werd hij steeds een stukje slechter: zo benadrukte het verhaal vooral hoe je geleidelijk je ethische grenzen oprekt als je eenmaal op zo’n hellend vlak zit. Voor de comakijker voltrok de verandering zich als het ware in time-lapse, wat de suggestie versterkte dat Walter altijd al een slechte, arrogante kant had. Geen van beide conclusies is fout: beide ideeën zitten heel duidelijk in het scenario. Maar hoe je de serie tot je neemt, bepaalt in sommige opzichten dus ook welk verhaal je eigenlijk ziet.
De programmeurs van streamingdiensten weten heel goed hoe The Suck werkt. Volgens de gegevens van Netflix beslissen de meeste van hun kijkers, zowel van aangekochte tv-series als van hun eigen series, pas na drie of vier afleveringen of ze het hele seizoen uit kijken. Makers van een serie voor zo’n streamingdienst kunnen dus rekenen op meer geduld bij de kijker (‘vooruit, ik probeer nog één aflevering’) dan tv-makers voor wie de pilot meteen erop of eronder is. De ‘chief content officier’ van Netflix, Ted Sarandos, zegt zelfs dat hij niet de eerste aflevering maar het hele eerste seizoen van een serie als pilot beschouwt. Daarom grijpt de eerste aflevering van een Netflix-serie je dus niet meteen bij de kladden, maar proberen ze je kalm in de serie te laten wegzinken. De eerste aflevering van Narcos, over Colombiaanse drugskartels, is enorm uitleggerig, met zoveel voice-overteksten dat het wel een luisterboek lijkt: eerder een voorwoord dan een overdonderende pilot.
Zo’n aanpak heeft zijn voordelen. Als je een paar uur de tijd hebt om de kijker te overtuigen, hoef je de eerste aflevering niet meteen vol te proppen met gimmicks en kun je vermijden wat traditionele tv-series maar al te vaak doen: in de eerste afleveringen steeds hetzelfde verhaal vertellen om later inhakende kijkers ook mee te krijgen. Je kunt je serie volstouwen met verhaallijnen en spectaculaire gebeurtenissen zonder bang te hoeven zijn dat je kijkers de draad kwijtraken. In Orange is the New Black zijn in slechts drie seizoenen al verhaallijnen ontwikkeld over tientallen personages. Maar dit kenmerk kan ook leiden tot slome, richtingloze verhalen waar je hooguit naar blijft kijken omdat ‘het zonde is om nu nog te stoppen’.
Zoals Bloodline, dat evenveel vaart had als wrakhout dat in een moeras dobbert. Ik hield het gewoon niet meer uit. (O, wacht: vanaf aflevering zes of zeven wordt die serie zeker echt goed? Er is altijd wel íémand die zegt dat een Netflix-serie vanaf aflevering zes of zeven echt goed wordt. Maar er is een grens aan het aantal series waar ik zes of zeven uur van mijn leven in kan investeren.)
Traditionele tv-series, die nog worden opgenomen als de eerste afleveringen al worden uitgezonden, kunnen halverwege worden bijgestuurd als de kijkcijfers dalen of de kijkers een nieuw personage niet pruimen. De opkomst van internetfora en sociale media heeft die wisselwerking tussen makers en kijkers nog versterkt. (Kijk naar de uitgebreide analyses van elke nieuwe aflevering van Lost die wekelijks verschenen.) Soms wordt een serie daar beter van, soms alleen behaagziek, maar het is in ieder geval een keuze die de makers hebben. Bij streaming, waarbij de hele serie in één keer wordt uitgebracht, bestaat die mogelijkheid niet.
Wat Netflix wel heeft, is een enorme hoeveelheid data over waar mensen graag naar kijken. Houden ze van avonturenseries? Dan maak je Marco Polo. Van verhalen over drugsdealers, zoals Breaking Bad? Geef ze Narcos. Succes verzekerd, maar geen stimulans tot het nemen van artistieke risico’s. Dat kan deels verklaren waarom streamingdiensten nog geen werkelijk groot drama hebben voortgebracht. (Orange is the New Black en het magnifieke Transparent zijn op zijn minst half comedy.) Het zijn vooral hun komische series, zoals Master of None, Unbreakable Kimmy Schmidt, BoJack Horseman en Catastrophe, die tot het beste behoren wat er dit jaar voor tv is gemaakt. Dat comedy zich eerder aanpast, is overigens een terugkerend patroon bij nieuwe vormen van tv: I_ Love Lucy_ was er veel eerder dan Hill Street Blues en The Larry Sanders show was er lang voor The Sopranos.
Comedy is een flexibel genre dat ook zonder moeite de overstap van radio naar tv maakte. Veel van de betere comedy’s van de streamingdiensten verschillen bovendien niet enorm van de comedy’s op gewone tv-zenders. (Kimmy Schmidt was oorspronkelijk ook bedacht voor NBC en Catastrophe is eerst in Engeland uitgezonden door Channel 4.) Als ze al van de conventies afwijken, is dat merendeels op simpele en voor de hand liggende manieren (afgezien van het half geslaagde, non-lineaire nieuwe seizoen van Arrested Development). Master of None heeft bijvoorbeeld duidelijk afgeronde afleveringen maar is ook verslavend: zowel geschikt om af en toe een aflevering van mee te pikken als om in één ruk helemaal te kijken.
Maar het verschijnsel van comakijken betekent vooral voor serieus drama een grote verandering. De makers moeten nog leren hoe ze zo’n serie moeten maken en kijkers moeten leren hoe ze ernaar moeten kijken. Streaming werkt tot nu toe het best bij een bepaald type drama: degelijk maar niet grensverleggend, en zwaar leunend op een plot. Als je eenmaal hebt geaccepteerd dat House of Cards _niet het nieuwe _The Wire is, maar eerder een soort duistere satirische liveactionversie van de Foghorn Leghorn-tekenfilms, is het alleszins vermakelijk: een lekker potje schmieren om van te smullen terwijl je de was staat op te vouwen.
De criticus Alan Sepinwall legde onlangs de vinger op de zere plek toen hij schreef dat de makers van gestreamde series weer moeten leren om binnen de overkoepelende verhaallijn van een seizoen ook sterkere losse afleveringen te maken. ‘Je serie hoeft niet per se een roman te zijn’, schreef hij. Dat zijn de series van streamingdiensten ook niet echt. Maar het zijn ook geen traditionele series die toevallig op een andere manier worden aangeboden. En ze zullen nooit hun volle potentieel verwezenlijken als ze alleen maar blijven imiteren wat er al is. In de begindagen van televisie had je geweldige programma’s als Playhouse 90: in feite gewoon verfilmd theater. Maar het medium tv werd pas volwassen toen het leerde te doen waar het in uitblinkt: het vertellen van lopende verhalen met een open einde.
Zo moeten ook streamingdiensten leren om de specifieke kwaliteiten van hun medium beter te benutten. En misschien is streaming ook niet voor elk verhaal het beste medium. Matthew Weiner, de maker van zo’n complexe serie vol verwijzingen en dwarsverbanden, namelijk Mad Men, zei dat als hij ooit een serie voor Netflix zou maken, hij zou willen dat ze maar één aflevering per week online zetten. En ik zou een petitie tekenen om hem daarin te steunen. (Al betekent het misschien gewoon dat hij die serie dan toch beter voor een traditionele zender kan maken.)
Meer dan enige andere recente innovatie op tv-gebied kan streaming leiden tot de geboorte van een totaal nieuw genre: een genre dat elementen van film, tv en de roman combineert maar toch helemaal op zichzelf staat. Het zal alleen nog een tijd duren voordat wij dat genre allemaal meester zijn.
De krant der kranten, met als motto ‘All the news that’s fit to print’. Won meer journalistieke prijzen dan enig ander medium.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
