Afgelopen weekend was Volodymyr Zelensky op bezoek bij Donald Trump om een einde aan de oorlog in Oekraïne te bespreken. De Amerikaanse president gaf aan dat het land de Donbas aan Rusland moet afstaan, omdat Poetin het anders zal ‘vernietigen’. Moet Oekraïne aan deze eis gehoor geven?
Ja: ‘Zonder onderhandelingen zal er onvermijdelijk alleen maar meer oorlog, vernietiging en dood volgen’
Gereon Asmuth, hoofd van de redactie van Die Tageszeitung, begrijpt hoe moeilijk het voor Oekraïne is om een deel van zijn territorium aan Rusland af te staan. ‘Het zou een overwinning zijn voor Poetin en een zwaar te dragen nederlaag voor Oekraïne. Maar het is de enige manier om een einde te maken aan deze even ondraaglijke oorlog’, schrijft hij in Die Tageszeitung.
Volgens de redacteur zijn er twee manieren om een oorlog te beëindigen. De eerste optie is een militaire overwinning, waarbij de vijand tot overgave wordt gedwongen, zoals in 1945. Maar dat is voor Oekraïne ten enenmale uitgesloten, denkt hij. ‘Een militaire overwinning op Rusland is ondenkbaar zonder wereldwijde escalatie. Omgekeerd blijft een triomf van Poetin in Kyiv helaas mogelijk als Oekraïne aan het eind van zijn Latijn is gekomen. Maar daar zit niemand op te wachten.’
De tweede optie is dat de oorlog vastloopt, zonder akkoord, met het constante gevaar dat hij weer uitbreekt. Veiligheid, stabiliteit, zelfs vrede, worden daardoor onmogelijk. Daarmee blijven er volgens hem twee opties over: de oorlog gaat door, met alle funeste gevolgen van dien, of er wordt door middel van onderhandeling een oplossing bereikt. Poetin gaat zijn troepen hoe dan ook nooit uit Oekraïne terugtrekken.
Een militaire overwinning is voor Oekraïne ten enenmale uitgesloten
Asmuth denkt dat er voor Zelensky niets anders op zit dan onderhandelen. ‘Een aanhoudende oorlog doet meer pijn dan een in wezen onaanvaardbaar einde aan de oorlog. Maar vrede over de rug van de Oekraïners is geen vrede.’
Mocht er een vredesakkoord komen, dan is het niet te verwachten dat Poetin zich eraan zal houden. ‘Het zal niet werken zonder op zijn minst vredestroepen van de VN of derde landen. Zelfs dan is er geen garantie dat er geen nieuwe oorlog uitbreekt. Maar zonder onderhandelingen zal er onvermijdelijk alleen maar meer oorlog, vernietiging en dood volgen,’ besluit Asmuth.
Nee: ‘Toegeven aan Rusland zou voor Oekraïne neerkomen op zelfmoord in termijnen’
Barbara Oertel, redacteur Oost-Europa en hoofd van de buitenlandredactie van Die Tageszeitung, ziet territoriale concessies als een no-go. ‘Toegeven aan deze eis zou betekenen dat landroof die in strijd is met het internationaal recht wordt gelegitimeerd en dat de agressor wordt beloond voor zijn criminele daden.’
Bij deze territoriumruil gaat het om de vier Oekraïense gebieden die min of meer bezet zijn door Russische troepen: Donetsk, Loehansk, Cherson en Zaporizja. ‘De Russische president wil deze gebieden nu volledig annexeren; het Kremlin zal zelfs de minimale toezegging om aan de onderhandelingstafel te komen niet doen. Te midden van deze cynische oorlogsspelletjes wordt de bevolking van Oekraïne, die al leeft en lijdt onder de Russische bezetting, volledig uit het oog verloren.’
‘Toegeven aan deze eis zou betekenen dat de agressor wordt beloond voor zijn criminele daden’
Onderhandelen heeft volgens de redacteur Oost-Europa dus geen zin: Rusland blijft vasthouden aan zijn eis dat Oekraïne deze vier gebieden inlevert en wil geen onderhandelingen over dit punt. Die eis is voor Oekraïne echter onmogelijk in te willigen. ‘Toegeven aan Rusland, dat zijn inzet voor vrede dagelijks demonstreert met grootschalige bombardementen op zijn buurland, zou voor Oekraïne neerkomen op zelfmoord in termijnen. En bovendien: welke garanties hebben we dat Moskou tevreden zal zijn met wat het heeft bereikt? Helaas hebben de voorstanders van territoriale concessies geen antwoord op deze vraag.’
Oertel verwijst in het slot van haar betoog naar het boek Als Rusland wint van de Duitse politicoloog en militair expert Carlo Masala. Daarin beschrijft hij hoe Russische troepen in 2028 de Estische stad Narva innemen, die grotendeels bewoond wordt door mensen van Russische afkomst. Hoewel dit nog maar een toekomstscenario is, vraagt Oertel zich af hoe lang dit nog zo zal blijven.
President Donald Trump en zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin zullen elkaar ergens in de komende twee weken in Boedapest ontmoeten om te praten over het einde van de oorlog in Oekraïne. De Amerikaanse president is op zoek naar een ‘nieuwe diplomatieke doorbraak, enkele dagen nadat hij een staakt-het-vuren-akkoord tussen Israël en Hamas heeft gesloten’, aldus The Washington Post.
De aankondiging volgde op een telefoongesprek van tweeënhalf uur tussen de twee mannen, dat volgens Trump ‘zeer productief’ en volgens Poetin ‘uiterst openhartig’ was, aan de vooravond van het bezoek van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky aan het Witte Huis.
Dit telefoongesprek vond plaats ‘terwijl de diplomatieke inspanningen om tot een vredesakkoord in Oekraïne te komen al twee maanden op een laag pitje staan, na het mislukken van de topontmoeting tussen Poetin en Trump in Alaska op 15 augustus’, aldus The Moscow Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De BBC herinnert eraan dat Donald Trump sinds de top in Alaska ‘een veel hardere lijn ten opzichte van Poetin had ingenomen over de oorlog in Oekraïne’ en zelfs meer steun aan Oekraïne had beloofd, tot grote tevredenheid van de bondgenoten van Kyiv.
‘De verzoenende toon van Trump na het telefoongesprek met Poetin wekt echter twijfel over de waarschijnlijkheid van onmiddellijke hulp aan Oekraïne en wakkert de Europese vrees voor een Amerikaanse capitulatie tegenover Moskou weer aan’, benadrukt The Guardian.
Na de aankondiging van de top verklaarde de Hongaarse premier Viktor Orbán – die ‘militaire hulp aan Oekraïne heeft geblokkeerd of vertraagd en banden met Poetin heeft onderhouden’, aldus The Kyiv Independent – op X dat de geplande bijeenkomst ‘uitstekend nieuws was voor vredelievende volkeren over de hele wereld’.
Tomahawk-raketten hebben een bereik van 2500 kilometer
De Amerikaanse president Donald Trump heeft zondag verklaard dat hij ‘de Russische president Vladimir Poetin een nieuw ultimatum zou kunnen stellen om serieuze vredesbesprekingen te hervatten, anders zullen de Verenigde Staten Oekraïne voorzien van Tomahawk-raketten met een groot bereik’, schrijft Axios. Trump zou het onderwerp dit weekend twee keer hebben besproken met zijn Oekraïense ambtgenoot Volodymyr Zelensky, maar er is nog geen definitief besluit genomen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Misschien ga ik erover praten [met Poetin]’, zei de Amerikaanse president. ‘Misschien zeg ik tegen hem: “Luister, als deze oorlog niet ophoudt, stuur ik ze Tomahawks”’, omdat deze langeafstandsraketten ‘een nieuwe stap’ zouden betekenen. Met Tomahawk-raketten, die een bereik hebben van 2500 kilometer, zou Oekraïne het hart van het Russische grondgebied, inclusief Moskou, kunnen raken.
Poetin waarschuwde zondag dat de levering van Tomahawks aan Kyiv een ‘escalatie’ van een ‘geheel nieuwe’ aard zou betekenen en zou leiden tot de ‘vernietiging’ van de betrekkingen tussen zijn land en de Verenigde Staten.
Het metroverkeer moest tijdelijk worden stilgelegd
De Oekraïense hoofdstad was in de nacht van donderdag op vrijdag opnieuw het doelwit van een grootschalige Russische aanval, die een stroomstoring veroorzaakte in het oostelijke deel van de stad, meldt The Kyiv Independent. Journalisten van AFP in Kyiv hoorden talrijke explosies en het gebrom van aanvalsdrones.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De impact van de aanvallen was zo groot dat – wat zelden voorkomt – het metroverkeer aan de oostkant van de Dnjepr tot nader order is stilgelegd, zo heeft het stadsbestuur bekendgemaakt. Er zijn ook aanvallen geweest op de regio Zaporizja, in het midden van het land, waar een zevenjarig kind is omgekomen en drie mensen gewond zijn geraakt in de nacht.
Europese landen voeren hun militaire investeringen op
De Russische president Vladimir Poetin beloofde donderdag te zullen reageren op wat hij omschreef als de ‘militarisering’ van Europa, meldt The Moscow Times. De Kremlinleider, die sprak tijdens een discussieforum in Sotsji, in het zuidwesten van Rusland, beloofde een ‘significante’ reactie op de Europese landen, die hun militaire investeringen opvoeren sinds de Russische aanval op Oekraïne.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Ik denk dat niemand eraan twijfelt dat dergelijke maatregelen Rusland zullen dwingen om actie te ondernemen’ en dat ‘het antwoord op deze dreigingen op zijn minst zeer overtuigend zal zijn’, verklaarde hij, waarbij hij de ‘hysterie’ rond de recente drone-aanvallen op het grondgebied van de NAVO van tafel veegde.
Zijn toespraak vond plaats kort nadat dat de Verenigde Staten hadden aangekondigd Oekraïne inlichtingen te zullen verstrekken om langeafstandsraketten op Russische energie-infrastructuur te kunnen afvuren.
Kranten spreken van ‘een ommezwaai van 180 graden’
De Amerikaanse president Donald Trump heeft dinsdag verklaard dat Oekraïne in staat is om de oorlog tegen Rusland te winnen en ‘alle door Moskou bezette gebieden zou kunnen heroveren’ en ‘kan terugkeren naar zijn oorspronkelijke grenzen’. El País spreekt van ‘een ommezwaai van 180 graden’ en een ‘openbaring’.
Na ‘de militaire en economische situatie van Oekraïne en Rusland volledig te hebben overzien, en na de economische problemen te hebben ingezien die dit voor Rusland veroorzaakt, denk ik dat Oekraïne, met de steun van de Europese Unie, in staat is om te vechten en zijn grondgebied te heroveren’, schreef Trump op zijn netwerk Truth Social, net nadat hij zijn Oekraïense ambtgenoot Volodymyr Zelensky had ontmoet bij de Algemene Vergadering van de VN.
Met ‘tijd, geduld en financiële steun van Europa en in het bijzonder van de NAVO is een terugkeer naar de grenzen waar dit conflict begon een reële optie’, voegde hij eraan toe.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Ja, dit is dezelfde Trump die in februari de Oekraïense president Volodymyr Zelensky uit het Witte Huis heeft verdreven en vorige maand de Russische president Vladimir Poetin uit zijn isolement heeft gehaald’ tijdens de top in Anchorage, merkt Sky News ironisch op. ‘Deze ommezwaai is een ware revolutie.’
Politico herinnert eraan dat ‘Trump, terwijl hij maandenlang probeerde de Russische president te overtuigen om vredesonderhandelingen te starten, beweerde dat Oekraïne realistisch moest zijn over zijn vooruitzichten voor de lange termijn en zijn militaire achterstand, en suggereerde dat het de reeds verloren gebieden moest opgeven om een einde te maken aan de oorlog’.
‘Zijn verandering van retoriek – en zijn strategische beoordeling van de oorlog zelf – suggereert dat de Amerikaanse president zich erbij neerlegt dat zijn diplomatieke toenadering tot Poetin vruchteloos is gebleken’, aldus de website.
Oekraïne zou 160 vierkante kilometer land hebben heroverd
Oekraïense troepen hebben een deel van de winst die Rusland in de zomer heeft behaald, teruggedraaid, aldus de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Hij noemde de operatie een ‘belangrijk succes’ na maanden van tegenslagen op het slagveld. De Oekraïense president zei dat zijn troepen 160 vierkante kilometer land hadden heroverd nabij de oostelijke kolenmijnstad Dobropillia, waar Rusland in augustus de Oekraïense verdediging doorboorde.
Rusland heeft geen commentaar gegeven op de beweringen. Zelensky zei na een ontmoeting met troepen in de oostelijke regio Donetsk op donderdag dat zijn leger ‘resultaten boekte’ in een aanhoudend tegenoffensief daar, aldus The Guardian.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Behalve de herovering van de 160 vierkante kilometer hebben Oekraïense strijdkrachten Russische troepen verdreven van een gebied van nog eens 170 vierkante kilometer land, al hebben ze het gebied nog niet formeel ingenomen, aldus Zelensky in een videotoespraak. Hij specificeerde niet wanneer Oekraïne de winst had behaald, maar verklaarde dat Rusland ‘duizenden verliezen had geleden’.
DeepState, een online tracker van het slagveld die gelinkt is aan het Oekraïense leger, toonde aan dat Russische troepen vorige maand snelle vorderingen maakten bij Dobropillia, maar dat een deel van hun terreinwinst de afgelopen weken ongedaan was gemaakt. De slagveldrapporten konden niet onafhankelijk worden geverifieerd.
Roemenië deelt een grens van 650 kilometer met Oekraïne
Minder dan vier dagen nadat Polen negentien Russische drones boven zijn grondgebied had gespot, beweerde een ander NAVO-land, Roemenië, op zaterdag 13 september dat een onbemand toestel zijn luchtruim had geschonden. Het Roemeense ministerie van Defensie bevestigde dat het ‘twee F-16-straaljagers had ingezet na het detecteren van de drone (…) tijdens een Russische aanval op Oekraïense infrastructuur nabij de grens’, meldt The Kyiv Independent.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens het Oekraïense medium waarschuwden de autoriteiten inwoners van de regio Tulcea, nabij de Donaudelta, om dekking te zoeken. De Roemeense straaljagers volgden de drone totdat deze van de radar verdween, aldus het Roemeense ministerie van Defensie. ‘Roemenië, een NAVO- en EU-lidstaat, deelt een grens van 650 kilometer met Oekraïne en heeft sinds het begin van de Russische invasie herhaaldelijk melding gemaakt van de aanwezigheid van Russische dronefragmenten op zijn grondgebied’, meldt The Kyiv Independent.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky reageerde zaterdag via X op het incident in Roemenië en verklaarde dat ‘de drone die door het Roemeense vliegtuig werd gedetecteerd, 10 kilometer ver Roemeens grondgebied binnentrok en 50 minuten lang boven het NAVO-luchtruim vloog’, aldus El País. ‘De Oekraïense leider bevestigde dat dit incident geen vergissing was, maar een opzettelijke actie van Moskou die gericht is op een duidelijke uitbreiding van de oorlog’, benadrukte het Spaanse dagblad.
Het is voor het eerst dat Polen Russische drones neerhaalt
Het Poolse leger heeft woensdag meer dan tien vliegende objecten op de radar waargenomen tijdens een Russische aanval op het westen van Oekraïne. Polen besloot de Russische drones neer te halen omdat ze een bedreiging vormden voor de Poolse bevolking.
Het is voor het eerst dat Polen Russische drones neerhaalt, hoewel het Poolse luchtruim al meerdere malen door Rusland is geschonden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘De bevolking werd opgeroepen thuis te blijven’, meldt de Süddeutsche Zeitung. De belangrijkste luchthaven van Warschau, Chopin, werd gesloten, volgens de website van de Amerikaanse Federal Aviation Administration (FAA) vanwege ‘onvoorziene militaire activiteiten die verband houden met de staatsveiligheid’.
In augustus had Warschau een protestnota naar Moskou gestuurd na de val en explosie van een drone in het oosten van het land waarin het incident werd bestempeld als een ‘opzettelijke provocatie’.
Meerdere landen hadden al aangeboden een ontmoeting te organiseren
De Russische president maakte van een persconferentie in Peking gebruik om ‘weinig te zeggen over zijn bezoek aan China en veel over Oekraïne’, merkt Meduza op. Poetin heeft directe gesprekken met zijn Oekraïense ambtgenoot niet uitgesloten. ‘Als Zelensky wil, laat hem dan naar Moskou komen en er zal een ontmoeting plaatsvinden,’ stelde hij voor.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In een reactie herinnerde de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andrii Sybiha eraan dat Oostenrijk, Zwitserland, Turkije, het Vaticaan en drie Golfstaten hadden aangeboden een top tussen de twee leiders te organiseren. ‘Maar Rusland blijft spelletjes spelen door voorstellen te doen waarvan het weet dat ze onacceptabel zijn,’ klaagde de minister, wiens opmerkingen werden overgenomen door The New Voice of Ukraine.
Andriy Parubiy werd in Lviv op straat doodgeschoten
Kyiv heeft de arrestatie bekendgemaakt van een persoon die verdacht wordt van de moord op de voormalige voorzitter van het Oekraïense parlement, Andriy Parubiy. De verdachte werd gearresteerd in de regio Chmelnytsky, tussen Lviv en Kyiv, na een operatie waarbij ‘tientallen’ leden van de veiligheidstroepen werden gemobiliseerd, aldus minister van Binnenlandse Zaken Igor Klymenko zondag. Hij beweerde dat de moord ‘nauwkeurig was voorbereid’ en gaf aan dat de politie later meer details zou verstrekken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Bronnen binnen de Oekraïense wetshandhavingsinstanties’ vertelden de BBC dat de man die Andriy Parubiy neerschoot ‘zichzelf had vermomd als bezorger voor het bedrijf Glovo’. De voormalige voorzitter van het parlement was vooral bekend om zijn rol in grote pro-Europese bewegingen in Oekraïne, eerst de ‘Oranje Revolutie’ in 2004, vervolgens de Maidan in 2014. Hij werd door de Russische autoriteiten op de lijst van gezochte personen geplaatst. Elf jaar geleden overleefde Parubiy een moordaanslag met een gevechtsgranaat, aldus Oekraïense media.
Daarmee uit hij openlijk zijn twijfels over Trumps vredesplan
Na de nieuwe dodelijke Russische aanval op Kyiv, waarbij zo’n achttien doden vielen, verklaarde de Duitse bondskanselier Friedrich Merz donderdag dat het hem ‘duidelijk’ leek dat er geen ontmoeting zou komen tussen de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin, meldt Politico.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘In tegenstelling tot wat vorige week tijdens onze ontmoeting in Washington tussen president Trump en president Poetin was afgesproken, is het duidelijk dat het niet zal komen tot een ontmoeting tussen president Zelensky en president Poetin’, verklaarde Merz aan de media voorafgaand aan een diner met Emmanuel Macron in het fort van Brégançon.
‘De opmerking van de bondskanselier is een van de sterkste publieke twijfels die ooit door een Europese leider zijn geuit over het welslagen van het vredesinitiatief’ van de Amerikaanse president, merkt de website op.
Trumps houding betekent ‘een breuk met Oekraïne en Europa’
Enkele dagen na de gesprekken tussen Donald Trump en Vladimir Poetin op vrijdag in Alaska maakt de internationale pers de balans op: wat is er gezegd over Oekraïne, welk standpunt heeft Trump ingenomen en wat betekent dat voor Oekraïne?
‘Zonder veel omhaal heeft Trump afgezien van wat tot nu toe een belangrijke eis was van Oekraïne, Europa en de Verenigde Staten aan Poetin: een wapenstilstand om vredesonderhandelingen mogelijk te maken die een einde zouden kunnen maken aan het conflict’, constateert El País.
De Amerikaanse president schrijft op zijn netwerk Truth Social: ‘Iedereen was het erover eens dat de beste manier om een einde te maken aan de verschrikkelijke oorlog tussen Rusland en Oekraïne is om rechtstreeks een vredesakkoord te sluiten dat een einde maakt aan de oorlog, en niet alleen een staakt-het-vuren-akkoord, dat vaak wordt geschonden’.
De opmerkingen van Trump ‘wijzen op een radicale verandering in zijn standpunt over de manier om de oorlog te beëindigen, nadat hij nog vrijdag voor de top had verklaard dat hij “snel” een staakt-het-vuren wilde, op straffe van “ernstige gevolgen”’, analyseert de BBC.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Door af te zien van ‘zijn dreiging met onmiddellijke sancties tegen Rusland als de bijeenkomst [van vrijdag] geen vooruitgang zou opleveren’ en door over te stappen ‘van het streven naar een onmiddellijk staakt-het-vuren naar een alomvattend akkoord’, ‘gebruikt Donald Trump taal die dicht bij die van Poetin ligt om over het einde van de gevechten te praten’, voegt Politico toe.
Deze houding betekent ‘een breuk met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en zijn Europese bondgenoten en stelt de Verenigde Staten op één lijn met Poetin’, oordeelt ook The Washington Post. Bovendien zou dit ‘de Russische voorwaarden tot uitgangspunt van de onderhandelingen kunnen maken’.
Zelensky zal maandag zijn Amerikaanse ambtgenoot ontmoeten in het Witte Huis, maar ‘de afwijzing door Rusland’ van alle voorstellen voor een staakt-het-vuren ‘maakt de situatie ingewikkeld’, verklaarde de Oekraïense president op zijn sociale media, geciteerd door The Kyiv Independent.
Ook Europese leiders zijn door het Witte Huis uitgenodigd om maandag bij Zelensky aan te sluiten, onder wie EC-voorzitter Ursula von der Leyen en NAVO-chef Mark Rutte, die de uitnodiging hebben aanvaard.
Nieuwe boekwinkels openen de deuren, uitgeverijen groeien en klassieke boeken worden heruitgegeven. Door de oorlog is Oekraïne aan het lezen geslagen.
Tussen boekenwanden, kunstwerken en hangende bloembakken zorgen comfortabele fauteuils voor een woonkamersfeer. Tot 21:00 kun je koffie of wijn bestellen en wordt er gelezen. ‘Er zijn momenteel veel van dit soort boekwinkels in Kyiv,’ zegt IT-specialist Mariana Fuhalewich, die het zich gemakkelijk heeft gemaakt in de ‘Boekenleeuw’ in de trendy wijk Podil in Kyiv. Haar collega Darina Chrapach vraagt haar een foto van haar te maken in de fauteuil. ‘Ik heb hier vele heerlijke uren doorgebracht.’ De boekwinkels zijn er niet alleen om te snuffelen, als de stroom uitvalt zijn ze een toevluchtsoord voor buurtbewoners, lezers en schrijvers. En ze getuigen van een opmerkelijke opleving te midden van de oorlog.
De Russische oorlog is niet alleen gericht tegen Oekraïne als grondgebied, maar ook tegen de cultuur, taal en literatuur van het land. Overal waar Russische troepen binnenvallen, verstoppen mensen snel hun boeken voordat ze door de bezetters worden vernietigd en vervangen door propaganda uit Moskou. ‘Ze wisselen de boeken direct na de bezetting om,’ vertelt Joeri Belousov, hoofd van de afdeling Oorlogsmisdaden van het Oekraïense Openbaar Ministerie.
Onder vuur
Sinds 2022 zijn ongeveer achthonderd Oekraïense bibliotheken en boekwinkels verwoest. In mei 2024 werd de grootste drukkerij van Oekraïne getroffen: een raketaanval op Factor Druk in Charkov kostte zeven werknemers het leven. Naast de persen verbrandden ook de vers gedrukte nieuwe uitgaven van vele uitgeverijen, een week voor de belangrijkste boekenbeurs van het land.
Ook Oekraïense literaire instellingen werden tijdens de meest recente aanvalsgolf onder vuur genomen: in Kyiv werd begin juli een opslagplaats van de schrijversvereniging PEN Oekraïne getroffen. Boeken van het project ‘Onverwoestbare Bibliotheken’, dat Engelstalige en tweetalige boeken verzamelt voor 250 bibliotheken in 17 regio’s van het land, werden verwoest. Diezelfde nacht ging het magazijn van uitgeverij Nasch Format (Ons Formaat) gedeeltelijk verloren en werden sommige boeken onherstelbaar beschadigd. De directie van de uitgeverij verkondigde: ‘We weten waar we voor vechten. We publiceren boeken die kracht bieden, een kritische blik en waardigheid – precies waar Rusland bang voor is.’
‘De sector is sinds het begin van de invasie razendsnel gegroeid’
De Oekraïense literatuur trotseert de verwoesting en beleeft zelfs een renaissance: te midden van luchtaanvallen, raketterreur en de dagelijkse realiteit van oorlog, blijft de boekenmarkt groeien. Volgens het Oekraïense Boekeninstituut nam de verkoop in 2024 toe met 31 procent. Het aantal actieve uitgevers steeg van 300 naar 350. ‘De sector is sinds het begin van de invasie razendsnel gegroeid,’ zegt econoom Hlib Wischlinski van het Centrum voor Economische Strategie. ‘Verrassend genoeg gaven mensen in oorlogstijd meer geld uit aan boeken.’
De trend is duidelijk zichtbaar op beurzen zoals het Boekarsenaal in Kyiv of de openluchtbeurs Boekenland. Op de laatstgenoemde werden in vier dagen tijd 90.000 boeken verkocht. Boekhandelketens breiden uit, zoals blijkt uit cijfers van het Oekraïense Boekeninstituut. Daarbij is vooral Oekraïense literatuur gewild – van klassiekers tot nieuwe oorlogspoëzie en fantasyromans. Was in 2021 een op de vijf boeken in het land door een Oekraïense auteur geschreven, in 2023 was dat drie op de vijf.
Steeds meer Oekraïense auteurs belanden in de maandelijkse top 10
Midden in de oorlog openen onafhankelijke boekhandels hun deuren in Kyiv, Lviv en Odessa. Dat deed ook Boekenleeuw, in augustus 2022, toen de wijk Podil zo goed als uitgestorven was. Naast boeken over de Oekraïense geschiedenis en kunst is er vraag naar vertalingen van internationale literatuur en zelfhulpboeken. Oorlogsliteratuur en -poëzie doen het goed, zoals de teksten van de dichtende verpleegkundige en dronepiloot Yaryna Chornohuz of de oorlogsdagboeken van vechter en schrijver Artem Chekh. Ook reportages en fotoboeken over de bezette gebieden en de onherroepelijk verwoeste steden zoals Marioepol zijn populair.
Steeds meer Oekraïense auteurs belanden in de maandelijkse top 10, zegt Katerina Ivanova, medeoprichter van de boekhandel. ‘We hadden vertrouwen in de Oekraïense boekenmarkt en dat er genoeg boeken zouden verschijnen om de schappen te vullen,’ aldus Ivanova. Ze is ervan overtuigd dat de opening op het allerslechtst denkbare moment anderen heeft geïnspireerd.
Renaissance van Oekraïense klassiekers
Vooral de renaissance die klassiekers doormaken is opmerkelijk: ‘Bloemlezingen van Oekraïense klassiekers zijn ware melkkoeien,’ vertelt de boekhandelaar. De Oekraïense literatuur uit de negentiende en vooral de twintigste eeuw was in de Sovjet-Unie decennialang onderdrukt of zelfs verboden. Begin jaren dertig decimeerde Jozef Stalin de bloeiende Oekraïense cultuur op brute wijze; bijna driehonderd Oekraïense schrijvers werden geëxecuteerd en veel kunstenaars belandden in de Goelag. In het huidige Oekraïne spreekt men van de ‘doodgeschoten renaissance’, vertelt de Oekraïense vertaler en psychoanalyticus Jurko Prochasko.
Nu worden hun literaire werken heruitgegeven en opnieuw onder de aandacht gebracht, onder andere door Wichola. Met de serie Oncanonieke Canon bracht deze jonge uitgeverij literair-wetenschappelijke boeken van vergeten stemmen op de markt, uitsluitend Oekraïense auteurs. Met succes.
‘Het is een kwestie van identiteit. Mensen realiseerden zich dat de Russen hen kwamen vermoorden, puur omdat ze Oekraïners waren,’ zegt Bohdana Neborak, manager culturele projecten en redacteur van tijdschrift The Ukrainians. ‘Dus vroegen ze zich af: wat betekent het eigenlijk om Oekraïens te zijn? De klassieke literatuur gaat daar vaak op in.’
Ook worden innovatieve concepten opgezet om het lezen te bevorderen. Boekhandel Sens aan de promenade Chresjtsjatyk in Kyiv combineert bijvoorbeeld coworking, evenementen, gastronomie en literatuur. Sinds de opening in februari 2024 is het aantal bezoekers gestaag gegroeid. Maandelijks ontmoeten 50.000 lezers, auteurs en creatievelingen elkaar op deze plek. Je vindt er het nieuwe boek van historicus Serhii Plokhy over de ondergang van de Sovjet-Unie evenals de vertaling van Timothy Snyders’ Over vrijheid. Op een kleine tafel staan drie werken van Artem Chekh. Internationale bestsellers, zoals Rebecca F. Kuangs fantasytrilogie The poppy war, zijn ook populair.
Wat je hier níét vindt zijn werken in het Russisch of van Russische auteurs. Het feit dat de kasten vol staan met boeken in de lokale taal vervult Sens-oprichter Olexi Erinchak met trots. Lange tijd was dit nauwelijks denkbaar: tot de Russische invasie van de Krim en de regio’s Donetsk en Loehansk in het oosten van het land in 2014 domineerden boeken van Russische uitgevers en auteurs de markt. ‘Lange tijd was het runnen van een Oekraïense uitgeverij meer een soort liefhebberij,’ zegt econoom Wischlinski. Er viel niet op te concurreren tegen de Russische markt. ‘Tegenwoordig is het big business geworden.’
Flexibel
Een van de redenen is de geleidelijke loskoppeling van de Russischtalige boekenmarkt sinds 2016, en de hernieuwde aandacht voor de Oekraïense taal. Sinds 2023 zijn de import van boeken uit Rusland en Wit-Rusland evenals de activiteiten van Russische uitgeverijen verboden. Uitgevers mogen bovendien alleen nog publiceren in het Oekraïens, in de talen van erkende minderheden of van de Europese Unie. ‘Zo is er een nieuwe markt ontstaan, vooral op het gebied van internationale vertalingen,’ aldus Wischlinski. En of het nu om thrillers of liefdesromans gaat, ook in Oekraïne wakkert BookTok, oftewel boekgerelateerde content op TikTok, de vraag aan.
Het blijft een wonder dat de boekenmarkt zich zo snel ontwikkelt, want de situatie is nog altijd fragiel. Hoewel de verwoeste drukkerij Factor Druk dankzij een gulle donor is heropgebouwd, blijven de toeleveringsketens onzeker, is papier duur en zijn vertalers schaars. ‘Titels verschijnen met vertraging,’ zegt boekhandelaar Erinchak. ‘Maar in oorlogstijd moet je flexibel te zijn.’ Hij koopt nu titels in zodra er belangstelling voor ontstaat.
‘Voor deze generatie schrijvers is de oorlog verwoestend’
Een groot deel van de groeiende inkomsten van de boekenindustrie is te danken aan de gestegen prijzen, legt Oleksandra Kowal uit, hoofd van het Oekraïense Boekeninstituut. Dat mensen toch boeken blijven kopen, schrijft econoom Wischlinski mede toe aan het feit dat ze minder kunnen reizen en dat hun consumptiepatroon sowieso verandert. Maar hij is voorzichtig: de markt is nog niet erg stabiel. ‘Mensen hebben nog steeds geld, dankzij steun uit het Westen. Maar de toekomst is onzeker. Over twee of drie jaar zullen we zien hoeveel boekwinkels er nog zijn. Als mensen alleen nog het hoognodige kopen, zullen boeken als eerste wegvallen.’
De oorlog vormt niet alleen een bedreiging voor boeken, de economie en de infrastructuur, maar ook voor de makers zelf. ‘Voor deze generatie schrijvers is de oorlog verwoestend,’ zegt cultuurmanager Bohdana Neborak. Veel schrijvers bevinden zich aan het front. Sommigen zijn gesneuveld, anderen tijdens de gevechten verdwenen – zoals dichter en boekontwerper Mikola Leontowitsch. ‘Hij was briljant,’ zegt Neborak over haar vriend. ‘Sinds twee jaar is er niets nieuws meer van hem verschenen.’
‘Lezen helpt ons onze waardigheid behouden’
Op een avond in juni modereert Neborak een boekpresentatie bij Sens. Het betreft een nieuwe editie van een vergeten vertaling van Hans Christian Andersens De Sneeuwkoningin en andere sprookjes, in Oekraïne gepubliceerd aan het einde van de negentiende eeuw. De zaal zit vol. ‘Mensen verlangen naar klassiekers én naar nieuwe stemmen. Er is grote behoefte aan plekken waar die boeken onder de aandacht staan.’ Steeds meer boekhandels en uitgeverijen richten daarom boekenclubs en discussieformats op.
‘Mensen kunnen hier hun emoties delen,’ zegt Neborak. In oorlogstijd is lezen meer dan alleen afleiding: het is ook een manier om menselijkheid, identiteit en verzet tot uitdrukking te brengen. ‘Lezen is een humanistische daad,’ zegt ze. ‘Het helpt ons onze waardigheid te behouden – zelfs onder de meest verwoestende omstandigheden.’ Daarbij draait het om hoop en troost. ‘Door te lezen voelen mensen dat ze niet alleen zijn, en dat ze nog steeds mens zijn.’
Hij wil absoluut geen grondgebied aan Rusland afstaan
‘Enkele uren nadat de Amerikaanse president Donald Trump een “ruil van grondgebied” had voorgesteld om een einde te maken aan de oorlog van Rusland tegen Oekraïne’, verklaarde de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zaterdag dat hij ‘elk voorstel dat het afstaan van grondgebied aan Rusland inhoudt’ zal verwerpen, zo meldt The Washington Post. Donald Trump en zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin zullen elkaar op 15 augustus ontmoeten in Alaska, in het hoge noorden van Amerika, tijdens een topontmoeting waarvan Zelensky door Poetin is uitgesloten.
‘Elke beslissing die tegen ons wordt genomen, elke beslissing die zonder Oekraïne wordt genomen, is een beslissing tegen de vrede’, waarschuwde Zelensky op zijn sociale media, eraan toevoegend dat ‘de Oekraïners hun land niet zullen afstaan aan de bezetters’. In de nacht van zaterdag op zondag pleitten de belangrijkste Europese leiders voor ‘een aanpak die actieve diplomatie, steun aan Oekraïne en druk op de Russische Federatie combineert’ – volgens hen de ‘enige’ strategie die tot vrede kan leiden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het standpunt van Zelensky werd herhaald door Kaja Kallas, de chef van de diplomatie van de Europese Unie, die zondag verklaarde ‘dat bij elke overeenkomst tussen de Verenigde Staten en Rusland Oekraïne en de EU betrokken moeten worden’. Kallas riep maandag een vergadering van de ministers van Buitenlandse Zaken bijeen om te bespreken welke volgende stappen er gezet moeten worden, schrijft Euronews.
‘De Verenigde Staten hebben de macht om Rusland te dwingen serieus te onderhandelen,’ maar elke overeenkomst ‘moet Oekraïne en de EU erbij betrekken, want het gaat om de veiligheid van Oekraïne en heel Europa,’ aldus de oud-premier van Estland.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
