Het festival zou ‘anti-Servisch’ en ‘een provocatie’ zijn
Servië heeft het festival met de naam Mirëdita, dobar dan (‘goedendag’ in het Albanees en Servisch) verboden. Dat is een jaarlijks evenement ter ere van de Servische en Kosovaarse cultuur in Belgrado en Pristina, met debatten, concerten, toneelstukken en tentoonstellingen. De organisatoren beweren dat het evenement ‘een combinatie is van culturele samenwerking en de lancering van belangrijke politieke kwesties die gericht zijn op openheid en positieve vrede tussen de Servische en Kosovaarse samenlevingen’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Echter, omdat Servië de onafhankelijkheid van Kosovo niet erkent, beschouwt de Servische tabloid Informer – die bekend staat als zeer nationalistisch – het festival als ‘een schande’, ‘anti-Servisch’ en ‘gewoon weer een provocatie’. Verschillende extreemrechtse groeperingen die zich elk jaar tegen het festival verzetten, delen deze mening. Deze keer was ook het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat volgens de officiële uitleg bezorgd is over problemen met de openbare orde, het met hen eens.
De organisatie van het festival reageerde kritisch. ‘Dit verbod is een schending van de vrijheid van vergadering, de vrijheid van beweging en de vrijheid van meningsuiting’, aldus de organisator, een groep verenigingen die zijn samengebracht onder de paraplu van een jongereninitiatief voor mensenrechten.
De oefeningen zullen naar verwachting twee dagen duren
China lanceerde zijn grootste militaire manoeuvres in een jaar rond Taiwan op donderdagochtend, slechts enkele dagen na de inauguratie van de nieuwe [Taiwanese] president, Lai Ching-te, meldt Bloomberg. Taiwan doet zijn beklag over de ‘provocerende en irrationele acties’ van Peking. De oefeningen waren bedoeld als een ‘zware straf voor de separatistische acties van de onafhankelijkheidstroepen van Taiwan en een strenge waarschuwing tegen inmenging en provocatie door externe krachten’, aldus een Chinese legerwoordvoerder.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De oefeningen zullen naar verwachting twee dagen duren en worden uitgevoerd in het noorden, zuiden en oosten van het eiland, aldus het persbureau. Het exacte aantal schepen en vliegtuigen dat bij de manoeuvres betrokken is, is niet bekend, maar Bloombergwijst erop dat China sinds april vorig jaar geen oefeningen van deze omvang rond Taiwan heeft gelanceerd. Peking beschouwt het eiland als onderdeel van zijn grondgebied en sluit het gebruik van geweld niet uit om zijn grip op het eiland te verstevigen en het onder zijn controle te houden.
Als westerse landen minder afhankelijk van China willen worden, dan moeten ze de productie in eigen huis nieuw leven inblazen, schrijft de Zweedse veiligheidsexpert Elisabeth Braw. Maar waar gaan ze de arbeiders vandaan halen? Omscholing kan een oplossing bieden.
Nu jonge experts zo warm lopen voor deglobalisering en voor haar jongere zusje de-risking [risicomijding door banken], trekken zelfs politiek leiders die vrijhandel voorstaan de conclusie dat westerse landen hun productieafhankelijkheid van China moeten verminderen. Hoe? Door productie in eigen huis nieuw leven in te blazen, of deze te verplaatsen naar bevriende landen. Maar wie gaat er werken in al die fabrieken die er dan in het Westen zullen verrijzen?
Als het de westerse landen ernst is met friendshoring [handel drijven met en/of produceren in ‘bevriende’ of ‘vertrouwde’ landen om politieke risico’s te vermijden], zullen we weer veel meer met onze handen moeten gaan werken – zij het geholpen door robots. En ja, daar moeten ook academici aan te pas komen.
Vorige week presenteerde Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, haar voorstel voor een nieuwe economische veiligheidsstrategie ten behoeve van de Europese Unie. Het zou gaan om ‘een oefening in nieuw economisch denken’. Nationale leiders moeten zich nu buigen over de strategie die als uitgangspunt heeft dat ‘een economische macht als de EU meer aandacht dient te schenken aan de veiligheidsrisico’s in haar handels- en investeringsbeleid. Uitvoering van de strategie betekent dat de EU zich op het internationale toneel meer zal gedragen als de Verenigde Staten en Japan.’
Wat is er tegen een strategie die de EU minder afhankelijk maakt van China en in één moeite door gekwalificeerde banen creëert?
Dit betekent minder afhankelijkheid van China en meer productiebanen en raderen in de eigen toeleveringsketen. Klinkt goed. Wat is er tegen een strategie die de EU minder afhankelijk maakt van China en in één moeite door gekwalificeerde banen creëert, zoals de Amerikanen dat doen met hun anti-inflatiewet (Inflation Reduction Act)?
Er zal een veel grotere behoefte ontstaan aan productiemedewerkers, én aan arbeiders van het soort dat onze economie nu al draaiende houdt, zoals machinisten, vrachtwagenchauffeurs – en zelfs mijnwerkers, als de EU ook de afhankelijkheid van door China bewerkte zeldzame mineralen wil verminderen.
Het is alleen maar goed om dergelijke banen te creëren, banen die de binnenlandse productie stimuleren, maar… zo gemakkelijk gaat dat niet. Dat blijkt wel uit ontwikkelingen in de VS, dat Europa al een stap voor was op het gebied van globalisering, en nu een hele grote stap voor is wat betreft deglobalisering. Er zijn simpelweg niet genoeg arbeiders voor de banen die het Westen hoopt te creëren omwille van de nationale veiligheid en welvaartsgroei.
Strategische rivalen
In de Amerikaanse mijnbouwsector bijvoorbeeld is er ‘schaarste aan ingenieurs die arbeidslocaties opzetten, mijnwerkers die ruwe metalen winnen en vrachtwagenchauffeurs die ze verplaatsen voor verwerking – een extra kopzorg voor producenten die sowieso al moeite hebben om materialen te leveren voor elektrische auto’s, zonnepanelen en windparken,’ aldus The Wall Street Journal.
Om te begrijpen wat de toekomst voor ons in petto heeft, is het nuttig de situatie in Duitsland te bekijken: dat land heeft al 100.000 onvervulde vacatures in de transportsector, en een tekort van nog eens 100.000 werknemers in productie- en installatiediensten – en dan hebben we het nog niet eens over vacatures in de gezondheidszorg, de horeca en het onderwijs.
De belangrijkste reden dat westerse landen moeite hebben om al die beoogde nieuwe fabrieken van personeel te voorzien, is dat ze ooit de globalisering enthousiast omarmden
Ondertussen is Tesla – dat onlangs een nieuwe fabriek in Brandenburg heeft gebouwd – bezig met de werving van 12.000 arbeiders om daar elektrische auto’s te bouwen. Aangezien er geen 12.000 arbeiders voor de auto-industrie beschikbaar zijn, leidt het bedrijf van Elon Musk nu leerlingen op en werft het mensen die ervaring hebben op andere terreinen en schoolt die om. Vorige week heeft bondskanselier Olaf Scholz een deal gesloten waarbij Intel een halfgeleiderfabriek in Maagdenburg zal opzetten. Waar het fabriekspersoneel vandaan moet komen is vooralsnog volkomen onduidelijk.
De belangrijkste reden dat westerse landen moeite hebben om al die beoogde nieuwe fabrieken van personeel te voorzien, is dat ze ooit de globalisering enthousiast omarmden. Andere landen zouden goederen produceren en zijzelf gingen zich richten op de diensteneconomie. Dat pakte erg goed uit, totdat duidelijk werd dat dergelijke landen strategische rivalen konden worden. En zo kwam het dat het Westen nu weer handarbeiders nodig heeft – zowel in fabrieken als voor het vervoeren van goederen over lange toeleveringsketens.
Hard werken
Ondertussen hebben westerse landen hun bevolking opgeleid voor een hoogwaardige diensteneconomie. In 1993 telde Duitsland bijvoorbeeld 1.775.661 universiteitsstudenten; dat aantal was in 2021 met liefst 66 procent gestegen. Westerse landen zitten nu dus opgescheept met te veel academisch geschoolde burgers die niet staan te trappelen om met hun handen te werken, en met te weinig mensen die bijvoorbeeld een vrachtwagen kunnen besturen of vuilnis willen ophalen – taken die zelfs in de hoogtijdagen van de globalisering noodzakelijk waren.
Nu deze landen het fabriekswerk weer in ere willen herstellen, worden ze niet alleen geconfronteerd met een algeheel tekort aan handarbeiders, maar ook met een dreigend tekort aan werknemers in de groeiende productiesector. De Europese ontkoppeling van Russische energie is om deze reden in zwaar weer terechtgekomen: 900 Noorse booreilandwerkers – van wie er al te weinig zijn – hebben gedreigd in staking te gaan.
Mensen die op school steeds te horen hebben gekregen dat de weg naar een comfortabel middenklassebestaan en sociale status via de universiteit leidt, zullen zich waarschijnlijk niet laten omscholen voor handarbeid. Want zoals de academisch geschoolden die het hebben geprobeerd kunnen beamen: dat is hard werken. Toen enkele leden van de Baader-Meinhof-groep [een terroristische organisatie in de Bondsrepubliek Duitsland] zich in de fabriek voegden bij de West-Duitse arbeiders – namens wie de groep beweerde haar gewapende revolutie te voeren – gaven ze er al na een paar dagen de brui aan.
Maar er is veel gebeurd sinds zo’n vijfendertig jaar geleden de moderne globalisering in het Westen aanving. De banen die in deze landen eind jaren tachtig begonnen te verdwijnen behelsden grotendeels fysiek werk. De banen waaraan nu behoefte is, zijn in hoge mate technisch en vereisen veel expertise. Breng maar eens een bezoek aan een Duitse autofabriek, dan wordt dat meteen duidelijk.
Scholen en universiteiten doen er goed aan studenten te helpen werkervaring op te doen in de productiesector
Het is helemaal niet zo gek te stellen dat veel toekomstige productiebanen meer vaardigheden met zich meebrengen dan een hoop kantoorbanen waarvoor je een universitair diploma nodig hebt. Het is geen verrassing dat Tesla samenwerkt met lokale universiteiten om arbeiders op te leiden voor de fabriek in Brandenburg, of dat de staat Arizona – die halfgeleiderbedrijven wil aantrekken om de productie uit China over te nemen – niet alleen de krachten heeft gebundeld met bedrijven, maar ook met Arizona State University, waar een uitgebreid programma is ontwikkeld om mensen op te leiden voor de goedbetaalde banen die er nu aankomen.
Arbeiders hadden altijd al meer vaardigheden dan universitair geschoolden hun toedichtten, en naarmate de productie technologisch gezien steeds verfijnder wordt, zullen die vaardigheden alleen maar toenemen. Zonder arbeiders die de machines kunnen bedienen om de geavanceerde goederen te produceren die nu te riskant zijn om in China te laten maken, kunnen we bij voorbaat afscheid nemen van het idee van friendshoring. We zouden er dan ook goed aan doen onze opvattingen over handmatig werk bij te stellen.
Scholen en universiteiten doen er dus goed aan studenten te helpen werkervaring op te doen in de productiesector. En degenen die zo verstandig zijn de waarde en vaardigheden van productiewerk in te zien, zouden moeten overwegen zichzelf op dat gebied verdienstelijk te maken. Simpel gesteld: de fabrieksarbeider is terug van weggeweest – krachtiger dan ooit. Wat zou Karl Marx hebben gedacht van deze wending in het globaliseringsverhaal?
Ondanks de vage nationale veiligheidswet, die autoriteiten het recht geeft afwijkende meningen met levenslange celstraffen de mond te snoeren, blijft de onafhankelijke pers in Hongkong volharden in zijn missie. ‘Ik wil verhalen brengen vanuit het perspectief van Hongkong.’
Het onlinenieuwsmedium Hong Kong Court News, dat begin dit jaar van start ging, opereert vanuit een gehuurde coworkingspace in Wong Chuk Hang, een artistieke wijk in het zuiden van Hongkong. Er is net genoeg ruimte voor de twee oprichters van de site – Cheung Lai San en Alvin KM Chan – en drie verslaggevers. Twee katten van de buren komen even langs voor wat aandacht. Op een muur staat het woord
平安 (ping on), dat ‘veilig en wel’ betekent; het is samengesteld uit felgekleurde velletjes papier die bij rechtszittingen worden uitgedeeld aan verslaggevers.
Als ik op bezoek kom, zitten Cheung en Chan aan hun bureau, schakelend tussen computerscherm en telefoon. Cheung is in de veertig, heeft schouderlang haar en draagt een bril met dik montuur. Tot voor kort was ze redacteur bij Citizen News – ‘een vluchtelingenkamp’, zoals een medewerker het omschreef, voor leden van de onafhankelijke pers van Hongkong. Citizen News maakte eerder vooral analyses, maar in de zomer van 2019, toen de stad in de greep was van prodemocratische protesten, ging de redactie zich meer toeleggen op verslaggeving. In 2020 vaardigde de regering van het Chinese vasteland een nationale veiligheidswet uit – een vage, ruime wet die de autoriteiten het recht gaf afwijkende meningen de mond te snoeren, met als maximumstraf levenslang. De media behoorden tot de eerste slachtoffers; meer dan duizend verslaggevers in Hongkong verloren hun baan. Citizen News ging begin vorig jaar op zwart. ‘Ik moest dus kiezen,’ zegt Cheung. ‘Teruggaan en een baan zoeken in deze sector, een carrièreswitch maken, onafhankelijk worden’ – lees: freelance gaan werken – ‘of voor mezelf beginnen.’
Jimmy Lai kreeg dertien maanden gevangenisstraf voor zijn vermeende betrokkenheid bij een herdenking van het bloedbad op het Tiananmenplein
Op dat moment waren al minstens tienduizend Hongkongers gearresteerd in verband met de protesten. Minder dan eenderde werd formeel aangeklaagd, maar de veiligheidswet gaf de regering een vrijbrief om iedereen aan te klagen, ook een twintigtal journalisten. De stadsrechtbank liep grote achterstanden op. Cheung besloot Hong Kong Court News op te richten om het verloop van die zaken bij te houden, ook die waarbij de persvrijheid op het spel stond.
Onder de nieuwsorganisaties die hun deuren sloten na het begin van de veiligheidswet waren Apple Daily – een belangrijke krant waar Chan vroeger werkte – en Stand News, bekend om zijn controversiële politieke verhalen. De oprichter van Apple Daily, Jimmy Lai, werd veroordeeld tot dertien maanden gevangenisstraf voor zijn vermeende betrokkenheid bij een wake ter herdenking van het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede. Chung Pui-kuen, voormalig hoofdredacteur van Stand News, en zijn opvolger Patrick Lam werden beschuldigd van opruiing.
Toen Cheung en Chan met Hong Kong Court News begonnen, diende net de zaak van Chung en Lam bij de rechtbank. Dagelijks publiceerde Hong Kong Court News updates, inclusief transcripties van het kruisverhoor, wat nogal onorthodox is voor media in Hongkong. Laura Ng, de hoofdaanklager, vroeg aan Chung of de medewerkers van Stand News ‘geel’ waren – de kleur die symbool staat voor het prodemocratische kamp. ‘Dat zou ik niet zeggen,’ antwoordde Chung.
Op kantoor vertelt Chan, een veertiger met kort haar, snor en een zwart omrande bril, dat het een strategische stap was om zich te concentreren op de rechtszaal in plaats van op de bredere politieke context in Hongkong. ‘Het risico is iets kleiner,’ zegt hij.
Cheung is het daarmee eens. ‘Er is geen ruimte om iets te veranderen of te duiden,’ zegt ze. ‘We schrijven over dat wat er in de rechtbank wordt gezegd.’ Door rechtstreeks te transcriberen wat er tijdens de hoorzittingen gebeurt, denken ze de harde politieke realiteit van Hongkong te kunnen laten zien, zonder beschuldigd te worden van vooringenomenheid. Er is zeker geen tekort aan zaken; elke avond nadat de medewerkers naar huis zijn gegaan, bekijkt het tweetal de lijsten van de rechtbanken in Hongkong en overleggen ze in een groepschat wat ze de volgende dag zullen verslaan. ‘We proberen geen enkele rechtszaak van algemeen belang te missen,’ zegt Cheung.
180 abonnementen
Vóór Hong Kong Court News was Chan verantwoordelijk voor de planning en distributie van de laatste editie van Apple Daily. In zijn huidige baan neemt hij een groot aantal taken op zich. Cheung wijst naar hem en zegt: ‘Ziehier de HR-afdeling, de redactie, de boekhouding, de IT, de administratie en de vormgeving.’
‘Klopt,’ zegt Chan. De site moet het van abonnementen hebben. Dat zijn er zo’n honderdtachtig, maar die leveren onvoldoende op om de kosten van de redactie te dekken. Cheung en Chan betalen hun verslaggevers en nemen zelf genoegen met een karig salaris; ze moeten hun inkomen aanvullen met freelance schrijfwerk. Toch blijven ze plannen maken: ze willen een wekelijkse krant maken met een overzicht van de belangrijkste zaken.
‘Maar ja, wie weet wat er morgen gebeurt?’ zegt Cheung. Ze lacht en werpt me een veelbetekenende blik toe. ‘Als we zes maanden kunnen overleven, is dat al een mijlpaal.’
Hun doel – zoeken naar mogelijkheden binnen een strak gereguleerde omgeving – is gebruikelijk onder journalisten in Hongkong. In een industrieel gebouw in Kowloon, gelegen tussen de volkswijken in het noorden van de stad, bezoek ik een studio die wordt gedeeld door Ryan Lai en Jacky Cheung, twee voormalige verslaggevers van Citizen News. Het is er gezellig; bijna het volledige interieur – tafels, stoelen, computerschermen – hebben ze overgenomen van het oude Citizen News-kantoor. Een tv-scherm dat vroeger toebehoorde aan het China Team – ooit een elitegroep van verslaggevers die zich richtte op nieuws van het vasteland en die massaal opstapte na een leiderschapswissel – is nu ViuTV te zien, een lokale zender die velen als ‘geel’ beschouwen. Als ik arriveer, zendt ViuTV tekenfilms met Barbie uit.
Journalisten zoeken naar mogelijkheden binnen een strak gereguleerde omgeving
Lai, een lange, slanke man van zesentwintig met een bril, heeft iets dromerigs als hij spreekt, alsof hij net een dutje heeft gedaan. Er staat een koffiezetapparaat in de studio, maar hij drinkt liever instantkoffie uit een papieren beker, want ‘schoonmaken is te veel moeite’, zegt hij. Hij besteedt zijn tijd liever aan andere dingen. Zijn carrière begon in een politieke context die steeds autoritairder werd. Zijn eerste baan was videoverslaggever voor Citizen News, maar dat werk duurde slechts enkele maanden.
Vorig jaar lanceerde hij een YouTubekanaal met de naam The WELL. Die naam ontleende hij aan een gedicht van een Chinese advocaat, die het op zijn beurt had ontleend aan het gedicht van Martin Niemöller uit het nazitijdperk: ‘Eerst kwamen ze voor…’ Het eerste couplet in de Chinese versie luidt: ‘De mijnwerkers bleven sterven, maar ik kwam niet voor hen op, want ik hoefde niet af te dalen in de schacht [the well].’ Toen Citizen News aankondigde te gaan sluiten, plaatsten medewerkers afscheidsbrieven aan lezers op de website; in de zijne citeerde Lai het gedicht. ‘Ik wil de persoon zijn die in de schacht afdaalt’, schreef hij.
In de studio werkt Lai aan een documentaire over de jonge werkende armen van Hongkong. Eerder maakte hij films over de daklozen van de stad en over mensen die naar de afgelegen eilanden van Hongkong waren verhuisd. Het zijn allemaal sympathieke humaninterestverhalen. Maar bij het aansnijden van ‘gevoelige onderwerpen’, zoals de verjaardag van de sluiting van Apple Daily, censureert hij zichzelf en richt zich dan op de emotionele toestand van de geïnterviewden, in plaats van op beladen feiten. ‘Het is onmogelijk om deze onderwerpen te vermijden,’ zegt hij, ‘maar je moet wel heel voorzichtig zijn.’
‘Het is goed om te weten dat er nog steeds mensen zijn die zich bekommeren om media-ethiek’
Aan de andere kant van de kamer zit Cheung (28). Hij spreekt zacht en draagt een zwart honkbalpetje dat zijn halve gezicht bedekt. ‘Ik wil verhalen brengen vanuit het standpunt van Hongkong,’ zegt hij. ‘Dingen die de buiten Hongkong gevestigde media niet kunnen doen.’ Na de veiligheidswet en het verdwijnen van de meeste nieuwszenders van eigen bodem werden de reguliere media – waaronder Radio Television Hong Kong (RTHK), de publieke omroep van de stad – onder toezicht van de regering geplaatst. Cheung zag de verhalen uit de stad verschuiven naar stemmen van buiten. De berichtgeving kwam van Flow HK, gevestigd in Taiwan, van Green Bean Media in het Verenigd Koninkrijk en van sites als Commons Hong Kong en The Points, die op afstand worden gerund door voormalige leden van de Hongkongse pers. ‘Je kunt het sentiment van mensen niet voelen als je je niet vlakbij bevindt,’ zegt Cheung. Afgelopen maart begon hij met een eigen site: Hong Kong City Creation.
Hong Kong City Creation behandelt algemeen nieuws en cultuur. Met zijn artikelen – over verboden films, over een winkel in Kwai Chung Plaza die uit de gevangenis ontslagen demonstranten in dienst neemt en over ene Thomas die door de stad trekt in een dinosauruspak – produceert Cheung niet dezelfde soort directe politieke verslaggeving als in zijn vorige baan. Maar hij wil verhalen over de stad vertellen en belangrijke politieke onderwerpen aansnijden op manieren die, althans oppervlakkig gezien, niet zo controversieel zijn. Vorig jaar spoorde hij een jongen op die hij had zien huilen op een politiebureau tijdens een aanval van een knokploeg in Yuen Long in 2019. ‘Hij vertelde dat vrienden die altijd met hem gingen fietsen de afgelopen jaren allemaal Hongkong hadden verlaten. Maar hij stond erop om te blijven,’ zegt Cheung. ‘Door zijn ogen kon je de veranderingen in Hongkong goed zien.’
Bijbaantjes
Zowel The WELL als Hong Kong City Creation leeft van donaties, waarmee een deel van de studiohuur kan worden voldaan. Om hun activiteiten te kunnen volhouden moesten ze tot nu toe bijbaantjes nemen; Cheung gaf les aan een journalistenclub op een basisschool. Hoelang ze hun passie en hun projecten kunnen volhouden is onzeker. ‘We leven van dag tot dag,’ zegt Cheung.
Aan de andere kant van Kowloon stap ik uit op metrostation Prince Edward, waar het wemelt van de eetgelegenheden en winkelcentra. Tijdens de protesten deden geruchten de ronde dat de politie hier activisten had doodgeslagen. Agenten vergrendelden de plek, versperden journalisten en ambulancepersoneel de toegang en ontkenden de beschuldigingen. Sindsdien laten Hongkongers elke maand bloemen achter bij het station. Vlakbij, in een oud winkelpand, is een onafhankelijke boekwinkel gevestigd met de naam Have a Nice Stay. Die werd afgelopen mei geopend door een groep journalisten wier werkgevers waren opgeheven.
De naam van de winkel is een boodschap aan degenen die in Hongkong zijn gebleven tijdens de emigratiegolf – een duidelijk politieke golf die zich niet beperkte tot leden van de pers. In 2022 meldden de lokale autoriteiten het vertrek van zestigduizend inwoners. Kris Lau, een van de oprichters van Have a Nice Stay, die tien jaar lang het lokale nieuws versloeg, zegt dat het doel van de groep is om een plek te creëren waar Hongkongers boeken kunnen lezen, wijn kunnen drinken en zich op hun gemak kunnen voelen. Ze zien de winkel ook als een ontmoetingsplaats om de schamele onafhankelijke pers die de laatste tijd weer opkomt, te promoten. ‘Fragmentatie is de toekomst,’ zegt hij. ‘Als je een geïntegreerd nieuwsmedium bent’ – lees: een algemeen nieuwskanaal – ‘zul je bepaalde dingen moeten vermijden, zijn er dingen die je niet kunt doen.’ Focussen op één onderwerp lijkt het makkelijker te maken om verboden zaken te omzeilen. ‘Idealiter zou de totale hoeveelheid informatie voor de lezers hetzelfde moeten blijven als voorheen – het is de verantwoordelijkheid van de lezers om hun eigen krant samen te stellen, van de voorpagina tot entertainment en sport.’
Eerste editie Apple Daily
Lau – drieëndertig jaar, met een rond brilletje en kort krullend haar – leidt me rond. Have a Nice Stay is bescheiden ingericht. Aan de muur hangt een verzameling voorpagina’s van kranten, onder andere die van de eerste editie van Apple Daily en van South China Morning Post uit juli 1997 over de Britse overdracht van Hongkong aan China. Houten planken staan vol met literaire non-fictie en boeken met nieuws-verslaggeving voor dummy’s. Bijna elk weekend nodigen de oprichters journalisten uit om hun werk te delen, zoals Alvin KM Chan, Jacky Cheung en Bao Choy, een voormalige freelance-documentairemaker van RTHK. Zij werd veroordeeld voor het afleggen van valse verklaringen tijdens haar verslaggeving over de prodemocratische protesten. Onlangs is ze begonnen met een start-up voor onderzoeksjournalistiek onder de naam The Collective HK. Veel van de vaste klanten van de winkel zijn aspirant-verslaggevers, zegt Lau.
Voor een workshop ontving Have a Nice Stay in februari In Voices Strong, een groep documentairemakers. Dora Choi, vrijwilliger bij In Voices Strong, was eerder werkzaam bij Hong Kong Connection, een langlopend documentair nieuwsprogramma van RTHK. Choi en haar collega’s werden vroeger opgeleid door oudere makers; nu RTHK zijn onafhankelijkheid kwijt is, is het voor nieuwkomers lastig om kennis te verwerven over productietechniek, montage en ethiek. ‘Het is moeilijk voor hen, want de senior verslaggevers met verstand van documentaires zijn vertrokken,’ zegt Choi.
Tijdens een recente sessie besprak Choi de complexe relatie tussen filmmakers en geïnterviewden. Zijn we werkpartners? Kunnen we vrienden zijn? Hoe win je vertrouwen? Waarom zou iemand ermee instemmen gefilmd te worden? Een student vroeg: ‘Is het maken van documentaires wel moreel verantwoord?’ Choi had daar geen sluitend antwoord op. ‘Alles hangt af van de aanpak en de werkwijze van de persoon achter de camera,’ zegt ze.
Choi was ontroerd door de aanwezigheid van jonge filmmakers. ‘Het is goed om te weten dat er nog steeds mensen zijn die zich bekommeren om media-ethiek en dit soort zeer inhoudelijke problemen,’ zegt ze. ‘En het is goed dat we nog steeds bijeen kunnen komen.’
Toen de veiligheidswet werd ingevoerd, zegt Lau, waren Hongkongers depressief en bang. Maar na verloop van tijd ‘hadden de mensen zoiets van: o, ik kan eigenlijk wel raden waar de grens ligt en hoe ik het spel moet meespelen’. Het blijft altijd gissen. ‘Soms is het verstikkend,’ zegt hij. ‘Maar er is altijd nog ruimte om te ademen.’
Aanleiding is een bezoek van de Taiwanese president aan de VS
China is bezig aan een grootscheepse, driedaagse militaire oefening rondom Taiwan. Tientallen vliegtuigen en negen oorlogsschepen doen mee aan de actie, die bedoeld is om ‘de controle over zee en de lucht rondom Taiwan te testen’, schrijft South China Morning Post. Daarnaast worden er ‘precisieaanvallen op doelen op Taiwan en omringende wateren’ gesimuleerd, zo meldt het Chinese leger.
De operatie moet gezien worden als een waarschuwing ‘tegen de separatistische krachten voor de onafhankelijkheid van Taiwan’
Hoewel China regelmatig grote militaire oefeningen houdt in de regio om de kracht van het leger aan de wereld te tonen, zouden oefeningen van een dergelijke schaal in de buurt van Taiwan minder vaak voorkomen. Volgens een woordvoerder van het Chinese leger moet de operatie worden gezien als een waarschuwing ‘tegen de separatistische krachten voor de onafhankelijkheid van Taiwan die samenspannen met buitenlandse strijdkrachten’.
Directe aanleiding voor de militaire oefening is een bezoek dat de president van Taiwan Tsai Ing-wen afgelopen week bracht aan de Verenigde Staten, naar eigen zeggen als tussenstop op weg naar Belize en Guatemala, waar een officieel staatsbezoek werd gehouden. Ze had onder meer een ontmoeting met de voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, Kevin McCarthy. China kondigde eerder al sancties aan, omdat het Taiwan als afvallige provincie en onderdeel van China beschouwt en het bezoek gezien werd als provocatie.
Politie onderzoekt woning van Murrell en oud-premier Sturgeon
Peter Murrell, voormalig voorzitter van de Scottish National Party (SNP), werd woensdagochtend gearresteerd in het kader van een onderzoek naar de financiering van de partij, ‘en ’s avonds zonder aanklacht vrijgelaten’, meldt The Scotsman. De echtgenoot van voormalig premier Nicola Sturgeon nam in maart ontslag, verstrikt in een controverse over de ledenaantallen van de SNP.
Volgens de politie was Murrell ‘gearresteerd als verdachte’ en is hij vrijgelaten ‘in afwachting van lopend onderzoek’, bericht The Guardian. Rechercheurs doorzochten woensdag het huis in Glasgow van Murrell en Sturgeon en het hoofdkwartier van de partij in Edinburgh.
De politie doet onderzoek naar 600.000 pond aan donaties voor een onafhankelijkheidsreferendum
De politie had een onderzoek ingesteld na klachten over de manier waarop de SNP omging met meer dan 600.000 pond aan donaties die de partij had opgehaald om campagne te voeren voor een tweede onafhankelijkheidsreferendum. Er wordt beweerd dat het geld in plaats daarvan werd gebruikt om de lopende kosten van de partij te dekken. De partij verklaarde dat alle donaties ’geoormerkt’ waren voor onafhankelijkheidsgerelateerde campagnes.
Sinds de onafhankelijkheid van Soedan is het onrustig in het land
In de staat Jonglei in het noordenoosten van Zuid-Soedan is het de afgelopen dagen tot gewelddadige botsingen gekomen tussen verschillende etnische groeperingen. Volgens persbureau AP zijn daar zeker 57 mensen bij om het leven gekomen. Hoewel nog veel onduidelijk is over hoe het geweld is opgelaaid, lijken met namen de Nuer en de Murle, twee rivaliserende groeperingen, betrokken te zijn bij de gewelddadigheden.
Zuid-Soedan is nu bijna twaalf jaar onafhankelijk van buurland Soedan, maar in het land komt het regelmatig tot botsingen tussen etnische rivalen. Twee jaar geleden kwamen er honderden mensen om het leven toen bij botsingen tussen de Murle en de Nuer. Lokale autoriteiten willen dat de federale regering ingrijpt, maar ook binnen de regering bestaan conflicten tussen vertegenwoordigers van diverse groeperingen.
De Verenigde Naties, die een vredesmissie in Zuid-Soedan hebben, zeggen bezorgd te zijn vanwege de nieuwe uitbraak van geweld in het gebied. Ook de Afrikaanse Unie heeft opgeroepen het geweld te stoppen. In Zuid-Soedan is sprake van extreme armoede in veel delen van het land en veel inwoners van het Afrikaanse honger leiden honger. Organisaties vrezen dat meer politieke instabiliteit zorgt voor een toename aan de behoefte aan humanitaire hulp.
Het Britse Hooggerechtshof zegt dat Britse toestemming nodig is
Schotland mag geen referendum over onafhankelijk organiseren zonder uitdrukkelijke toestemming van de Britse regering. Dat heeft het Britse Hooggerechtshof unaniem bepaald, meldt BBC. De uitspraak betekent een fikse streep door de rekening van de Schotse premier Nicola Sturgeon, die volgend jaar zo’n referendum wilde houden.
Volgens het hof heeft het Schotse parlement, waar Sturgeon voorzitter van is, geen zeggenschap over de grondwet van het Verenigd Koninkrijk, waar Schotland onder valt. De grondwet valt onder verantwoordelijkheid van het Britse parlement en alleen de Britse regering mag toestemming voor een referendum geven, zelfs als het om een adviserend en niet om een bindend referendum gaat.
De Schotse regering, dat er een moeizame relatie met de Britten op nahoudt, ontving de uitspraak met teleurstelling. ‘Dit is een bittere pil voor elke voorstander van onafhankelijkheid, en zeker voor elke voorstander van democratie,’ zei Sturgeon. ‘We moeten en zullen een andere democratische, wettige manier vinden waarop het Schotse volk zijn wil kenbaar kan maken.’
De Schotse minister-president Nicola Sturgeon kondigde maandag aan dat zij 20 miljard pond (22 miljard euro) zal investeren om een onafhankelijk Schotland op te bouwen. Het geld zou worden geïnvesteerd in het eerste decennium van een Schotse staat en zou worden gefinancierd uit resterende olie-inkomsten en leningen, bericht SkyNews. Sturgeon deed deze beloftes op het congres van haar partij, de SNP.
De premier wil in het najaar van 2023 een nieuw referendum houden over Schotse onafhankelijkheid. Het Verenigd Koninkrijk verzet zich hiertegen met het argument dat een dergelijke stemming slechts eenmaal per generatie kan worden gehouden. In afwachting van een juridische strijd met de centrale regering heeft Nicola Sturgeon het voortouw genomen door de zaak voor te leggen aan het Hooggerechtshof, dat zich vanaf dinsdag over de kwestie zal buigen om te bepalen of Edinburgh zonder toestemming van Londen wetgeving kan uitvaardigen. ‘Partijfunctionarissen geloven persoonlijk dat er weinig kans is dat de Schotse regering deze strijd wint’, merkt SkyNews op in een commentaar.
In een besluit dat door The New York Times als ‘buitengewoon’ wordt omschreven, kondigden de Verenigde Staten woensdag aan dat zij de tijdelijke opschorting van patenten op coronavaccins steunden, een maatregel die erop gericht is arme landen te helpen die wanhopig gebrek hebben aan kostbare doses.
Een standpunt dat klinkt als een ‘oorlogsverklaring aan Big Pharma’, vat The Daily Beast samen.
‘Dit is een wereldwijde gezondheidscrisis en de buitengewone omstandigheden van de covid-19-pandemie vragen om buitengewone maatregelen’, aldus Katherine Tai, de Amerikaanse gezant voor de Wereldhandelsorganisatie (WTO), die eraan toevoegde dat Washington al ‘actief’ deelneemt aan onderhandelingen in de WTO om de patenten te kunnen opheffen, bericht NYT. Dit zal echter tijd kunnen kosten, aangezien veel landen, waaronder Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en ook Nederland, zich hiertegen verzetten.
‘Joe Biden koos voor medemenselijkheid’, kopt CNN. ‘Gezegd moet worden dat hij zich in een bijzonder lastig parket bevond omdat hij tijdens de presidentscampagne had beloofd vaccinatietechnologie met andere landen te delen. Hij werd er ook van beschuldigd niet genoeg te doen om arme landen te helpen snel vaccins te verkrijgen’, aldus de nieuwszender. ‘Uiteindelijk zullen de Amerikanen baat hebben bij een grotere beschikbaarheid van vaccins, want niemand is veilig voor corona zolang niet iedereen is gevaccineerd.’
Monumentaal besluit
Op Twitter noemde Tedros Adhanom Ghebreyesus, baas van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), het besluit van Joe Biden ‘monumentaal’.
This is a monumental moment in the fight against #COVID19. The commitment by @POTUS Joe Biden & @USTradeRep@AmbassadorTai to support the waiver of IP protections on vaccines is a powerful example of 🇺🇸 leadership to address global health challenges. pic.twitter.com/3iBt3jfdEr
— Tedros Adhanom Ghebreyesus (@DrTedros) May 5, 2021
De aankondiging van de Democratische regering heeft daarentegen de woede van de farmaceutische industrie gewekt. Stephen Ubl, de voorzitter van de Amerikaanse Pharmaceutical Manufacturers Association (PhRMA), zei dat het besluit ‘de reeds overbelaste toeleveringsketens verder zou kunnen verzwakken en de verspreiding van namaakvaccins zou kunnen aanmoedigen’.
‘Deze patentroof zal slecht aflopen voor de Verenigde Staten en voor de wereld’
‘Het produceren van coronavaccins is een ingewikkeld wetenschappelijk proces waar moeilijk te verkrijgen grondstoffen aan te pas komen, beweren deskundigen uit de industrie’, schrijft The Wall Street Journal. ‘Fabrieken moeten worden gebouwd of aangepast met speciale, dure apparatuur, en werknemers moeten over enige productiekennis beschikken.’
In een redactioneel commentaar meent het conservatieve dagblad dat Joe Biden een ‘diefstal’ heeft gepleegd die op lange termijn medische gevolgen zal hebben. ‘Deze patentroof zal slecht aflopen voor de Verenigde Staten en voor de wereld’, schrijft WSJ. ‘Investeerders zullen veel minder geneigd zijn te investeren in nieuw geneesmiddelenonderzoek als hun eigen regering in staat blijkt hen onder politieke druk te verraden.’
Waarom Schotland warmloopt voor Nicola Sturgeon
Het is moeilijk om Nicola Sturgeon te bereiken tijdens haar campagne in aanloop van de Schotse parlementsverkiezingen die vandaag (6 mei) plaatsvinden. ‘Eerst moet je je door straten vol bewonderaars en selfiejagers heen worstelen’, schrijft The Observer. ‘Sommigen barsten zelfs in tranen uit in haar aanwezigheid.’ Na zeven jaar als premier te hebben gediend en veertien als partijleider, blijft Sturgeon ongelooflijk populair bij de kiezers. Niets schijnt haar imago te kunnen schaden.
‘Meelevend maar berekenend, grootmoedig maar bereid om een rake klap uit te delen, Nicola Sturgeon is altijd een complexe politieke figuur geweest’, aldus Financial Times. Ze groeide op in een Schots arbeidersmilieu in Irvine, een havenstad ten zuidwesten van Glasgow. In 1987, ‘toen ze nog een verlegen zestienjarig schoolmeisje was’, werd ze lid van de Schotse Nationale Partij (SNP). Ze zag onafhankelijkheid al snel als het enige antwoord op ‘het rechtse beleid van Margaret Thatcher, terwijl het Schotse electoraat eerder links was georiënteerd’, aldus het financiële dagblad. ‘Die overtuiging heeft haar nooit verlaten.’
Haar wens om een einde te maken aan de meer dan driehonderd jaar durende unie met Engeland lijkt bovendien binnen handbereik. Eind 2020 was in meer dan twintig opeenvolgende opiniepeilingen de uitkomt van referenda voor onafhankelijkheid ‘ja’. Sturgeon rekent er dan ook op dat ze na 6 mei opnieuw een regering kan gaan vormen.
‘Ze hebben vooral geprobeerd de beter bedeelde Schotten trouw te laten blijven aan de SNP’
Er is echter ook veel kritiek op de staat van dienst van de voormalig advocaat. ‘Sinds ze in 2007 de partij is gaan leiden, hebben de nationalisten gesproken over het creëren van een eerlijker, progressiever Schotland, maar in werkelijkheid hebben ze vooral geprobeerd om de beter bedeelde Schotten – degenen die het meest waarschijnlijk zullen stemmen bij verkiezingen – ervan te overtuigen trouw te blijven aan de SNP’, schrijft het dagblad The Scotsman.
De pro-onafhankelijkheidspartij heeft universiteiten gratis gemaakt en zich ingezet voor de rechten van vrouwen, somt The Spectator op. Maar tegelijkertijd ‘heeft de regering-Sturgeon tussen 2015 en 2019 47 miljoen pond [ongeveer 54 miljoen euro] bezuinigd op verslavingszorg’, terwijl het land een ernstige drugscrisis doormaakt. En de ongelijkheid tussen rijk en arm op scholen blijft ‘beschamend’. ‘Waarom houden de Schotten dan nog steeds zo veel van hun premier?’ vraagt het conservatieve weekblad zich af.
De kunst van het inleven
De premier, die lange tijd als ‘kil’ werd beschouwd, heeft zich in de loop der tijd ‘de kunst van het communiceren met en inleven in de bevolking eigen gemaakt’. Bijvoorbeeld tijdens de pandemie: ‘Met Sturgeons kalme en weloverwogen aanpak van de coronacrisis, in tegenstelling tot Boris Johnsons warrige arrogantie, heeft ze velen voor zich ingenomen’, analyseert The Spectator. ‘Ze straalt vertrouwen uit en de kiezers hebben ook vertrouwen in haar.’
Het maakt daarbij niet uit dat het Schotse sterftecijfer hoger is dan in Noord-Ierland, of dat het huidige succes van de vaccinatiecampagne het werk is van de centrale regering in Londen, schrijft The Economist. De Schotten die door het Londense weekblad werden geïnterviewd, zijn onvermurwbaar. ‘Zelfs de man die boos is dat zijn pub nog steeds is gesloten wegens de coronamaatregelen’ vindt dat de regeringsleider goed werk heeft verricht en een herbenoeming verdient. ‘Wanneer verkiezingen in referenda veranderen over de toekomst van een land’, schrijft The Economist, ‘vergeten de kiezers voor het gemak even de rest.’
Israëlische oppositieleider mag regering gaan vormen
Nadat Benjamin Netanyahu, leider van de grootste partij, er niet in geslaagd is een meerderheid in de Knesset rond zich te verzamelen, wendde president Reuven Rivlin zich woensdag als verwacht tot Yair Lapid, de leider van de middenpartij Yesh Atid. De partij werd tweede bij de parlementsverkiezingen in maart en wil een ‘regering van nationale eenheid’ vormen – waarin rechts, midden en links samenkomen – om Netanyahu uit de macht te zetten, bericht The Times of Israel.
Yair Lapid heeft waarschijnlijk de steun nodig van Naftali Bennett, leider van de radicaal-rechtse partij Yamina. Deze voormalige minister van Netanyahu, die liever had deelgenomen aan een ‘rechtse regering’, zei woensdagavond dat hij ‘geen moeite zou sparen’ om tot een coalitieregering te komen en nieuwe verkiezingen te voorkomen.
Volgens The Jerusalem Post denken Lapid en Bennett dat ze ‘binnen een week’ een regering kunnen vormen, maar ‘vrezen ze dat als ze geen haast maken, hun inspanningen kunnen worden ondermijnd door Netanyahu (…) die momenteel probeert de vorming van een nieuwe regering te saboteren’, aldus het Israëlische dagblad.
Tweeduizend vluchtelingen overleden door illegale pushbacks
EU-landen hebben illegale operaties gebruikt om tijdens de pandemie minstens veertigduizend asielzoekers over de grenzen van Europa terug te dringen, zogenoemde pushbacks. Deze methodes kunnen in verband worden gebracht met de dood van meer dan tweeduizend mensen, blijkt uit onderzoek van The Guardian.
De illegale praktijken die gepaard gaan met de pushbacks variëren van mishandeling tot onmenselijke behandeling tijdens detentie of transport.
Het onderzoek van The Guardian is gebaseerd op verslagen van VN-agentschappen, gecombineerd met een database van incidenten die door ngo’s zijn verzameld. Volgens de hulporganisaties is sinds het begin van de coronapandemie de regelmaat en wreedheid van de pushbacks toegenomen.
Lees ook de volgende artikelen over het Europese vluchtelingenbeleid:
Groenland streeft naar onafhankelijkheid van Denemarken, maar ontvangt nog jaarlijks 500 miljoen dollar – de helft van de overheidsbegroting – van de voormalige kolonisator. De verkoop van smeltwater moet ervoor zorgen dat Groenland zijn eigen boontjes kan doppen.
Keuze uit het archief
Groenland haalde de afgelopen week weer eens het nieuws. Tijdens een persconferentie op donderdag in het Witte Huis, waar NAVO-baas Mark Rutte te gast was, herhaalde Trump zijn plan om het eiland bij de VS in te lijven. ‘Ik denk dat het zal gebeuren,’ zei hij zelfverzekerd. Zijn opmerkingen konden rekenen op felle tegenstand van Groenlandse politici. Verder waren er deze week verkiezingen in Groenland, die werden gewonnen door de liberale partij Demokraatit van Jens Frederik Nielsen.
Groenland peinst er niet over om onderdeel van de VS te worden. De Groenlanders willen zelfs onafhankelijk worden van hun moederland Denemarken, zo blijkt uit dit artikel van Foreign Affairs uit 2019. Om financieel zelfredzaam te worden, heeft het eiland zijn eigen handelswaar ontwikkeld: flesjes smeltwater.
In 2018 begon Thomas Vildersboll zijn bedrijf Inland Ice, waarmee hij zoet water bottelt dat is gesmolten van de enorme hoeveelheid ijs dat het grootste deel van Groenland bedekt.
In ruil voor een exploitatievergunning betaalt Inland Ice de Groenlandse overheid accijns voor elke liter smeltwater die het opvangt. Vildersboll verkoopt zijn water in chic vormgegeven flesjes, bedoeld om op tafel te zetten bij een exquis diner, als goede wijn. Het bedrijf beroemt zich erop dat het ijs dat voor dit product wordt gebruikt ‘meer dan honderdduizend jaar vastgevroren heeft gezeten, zonder enig contact met de aardlagen, en al lang voordat de eerste mens voet binnen de Poolcirkel zette, is gevormd’. Daarom, aldus het promotiemateriaal, behoort het water van Inland Ice tot ‘een uitzonderlijk zeldzame categorie: het is het zuiverste onbewerkte water op aarde – en heeft een smaak die al even uniek is’.
Inland Ice hoeft zich geen zorgen te maken over de aanvoer van dit water, want het stroomt zo omlaag uit het binnenland van het eiland. Een adviseur van de Groenlandse overheid vertelde me dat zij het water zag als een onuitputtelijke bron, anders dan een olievoorraad die uiteindelijk uitgeput raakt of de visstand die zorgvuldig moet worden beheerd.
De Groenlandse ijskap heeft een oppervlakte van zo’n 2400 bij 1100 kilometer. Op zijn dikste punt is hij bijna 3 kilometer dik. De ijsplaat verliest 250 gigaton water per jaar, genoeg om zo’n honderd miljoen zwembaden van olympische afmetingen te vullen. Maar zelfs in dat verbijsterende tempo zal er tot in de verre toekomst water uit blijven stromen.
Het huidige smelten van het ijs toont de verbijsterende kracht en snelheid van de klimaatverandering. Maar voor de overheid van Groenland en ondernemers zoals Vildersboll is het een kans om goede zaken te doen. Flessenwater is een groeiende mondiale industrie en Groenland gaat ervan uit dat die trend doorzet. Daarom nodigt het andere bedrijven uit om mee te dingen naar waterrechten. De overheid is zelfs bezig het ouderwetse handelsbeleid te hervormen en begint hier en daar te tornen aan een economisch systeem dat Groenland lange tijd financieel afhankelijk heeft gehouden van de vroegere kolonisator en huidige leenheer Denemarken.
De kans blijft klein dat flessenwater de revolutie is die onafhankelijkheid brengt voor het grootste eiland ter wereld. Maar de verkoop van smeltwater heeft er wel aan bijgedragen dat Groenland zich meer openstelt voor de buitenwereld, nu het financieel haalbare wegen naar onafhankelijkheid zoekt.
Denemarken heeft vanaf 1721 tot aan de Tweede Wereldoorlog de koloniale heerschappij gehad over Groenland en zijn oorspronkelijke bevolking. Het gebruikte het eiland voor de jacht op walvissen en robben, de handel met de Inuit en om het christendom te verspreiden. Nadat nazi-Duitsland in 1940 Denemarken had bezet, bouwden de Verenigde Staten militaire installaties op Groenland om het eiland tegen de Duitsers te verdedigen, en aan het eind van de oorlog boden ze zelfs aan om het van Denemarken te kopen, voor 100 miljoen dollar in goud.
Denemarken sloeg dat aanbod af en in 1953 werd de kolonie een officiële provincie met eigen afgevaardigden in het Deense parlement. In de loop van de decennia erna droeg Denemarken geleidelijk aan steeds meer macht aan Groenland over. Nu is het eiland een autonoom, grotendeels zichzelf besturend landsdeel van het Koninkrijk Denemarken. Maar Kopenhagen bepaalt nog steeds de buitenlandse politiek en het defensiebeleid en maakt, heel belangrijk, jaarlijks een subsidie van zo’n 500 miljoen dollar aan Groenland over. Die subsidie is een twistpunt, zowel in Kopenhagen als in Nuuk, de kustplaats met zo’n 18.000 inwoners die als hoofdstad van Groenland fungeert.
In Denemarken zien sommigen deze financiële steun als een vorm van herstelbetalingen voor koloniale misstanden in het verleden, waaronder de vernietiging van de inheemse manier van leven; anderen zien de jaarlijkse betaling als een onredelijk hoge kostenpost om geopolitieke invloed in het Noordpoolgebied te behouden. Voorlopig dekt de subsidie meer dan de helft van alle overheidsuitgaven in Groenland. Als zodanig is het geld onmisbaar voor de publieke sector van het eiland.
Ook zijn overal subtielere sporen terug te vinden van de Deense overheersing. Tot de invoering van het zelfbestuur in 1979 had de Koninklijke Groenlandse Handelsmaatschappij, een Deens staatsbedrijf, een strikt monopolie op de handel naar en van het eiland. Dat monopolie werd lange tijd beschouwd als een voorbeeld van het ‘welwillende’ kolonialisme van Denemarken, dat ogenschijnlijk de traditionele Groenlandse manier van leven beschermde tegen de zogenaamd corrumperende invloeden van buiten die met een vrijere handel mee zouden komen. Tegenwoordig is het vroegere koloniale bedrijf opgesplitst in verscheidene opvolgers onder Groenlands beheer. Maar dankzij geografische kenmerken konden oude onderdelen van het vroegere monopolie blijven bestaan.
Groenlands reddingslijn
Groenland is vijftig keer zo groot als Denemarken, maar 80 procent van het oppervlak is bedekt met ijs. De 56.000 inwoners van het eiland kunnen alleen in nederzettingen aan de kust wonen, die geen van alle door wegen met elkaar zijn verbonden. Scheepvaart is dus van levensbelang voor het bestaan van de meeste Groenlanders. De Royal Arctic Line (RAL), een van de opvolgers van het koloniale handelsmodel, noemt zich niet voor niet ‘Groenlands reddingslijn’.
Het vrachtbedrijf is volledig eigendom van de Groenlandse overheid en profiteert, net als zijn koloniale voorganger, van een exclusieve concessie om alle vracht naar, van en binnen Groenland te vervoeren. De enige verbinding die de RAL heeft met het vasteland van Europa is echter die naar het Deense Aalborg, en dat maakt het verschepen van en naar Groenland voor de meeste buiten Denemarken gevestigde bedrijven te duur. En dus is het niet zo vreemd dat 63 procent van alle geïmporteerde artikelen in Groenland nog steeds uit Denemarken komt.
De effecten van deze vreemde regeling zijn over heel Groenland zichtbaar, niet alleen in de hoge prijzen van de geïmporteerde goederen, maar ook in de producten zelf. Naast lappen muskusos en rendier verkopen supermarkten er biologisch-vegetarische vleesballetjes uit Scandinavië. In Ilulissat, een stad met 4413 inwoners en een populaire toeristenbestemming op zo’n 230 kilometer ten noorden van de poolcirkel, staat in veel tuinen een trampoline, net zoals in de tuinen in Kopenhagen. Faxe Kondi, een Deense limonade, kom je in Groenland zelfs nog meer tegen dan in Denemarken, waar het meer concurrentie heeft van Pepsi en Coca-Cola.
Zoete drankjes hebben de bittere nasmaak van het kolonialisme niet verdreven en ook hebben ze de Groenlanders niet werkelijk het gevoel gegeven bij Denemarken te horen. In een recente enquête door de universiteiten van Groenland en Kopenhagen zei 67,7 procent van de Groenlanders graag binnen twintig jaar onafhankelijk van Denemarken te willen zijn. Om dat te bereiken zal het eiland zonder de steun van Kopenhagen zijn overheidsbudget moeten financieren. ‘We willen af van de bloksubsidie, want we willen onafhankelijkheid,’ zei de Groenlandse premier Kim Kielsen in 2018 tegen The Economist.
Sinds de invoering van het zelfbestuur, veertig jaar geleden, heeft de overheid veel verschillende mogelijke wegen naar financiële onafhankelijkheid geformuleerd. De meeste, waaronder oliewinning en mijnbouwprojecten, hebben nog geen succes opgeleverd – ook niet nadat werd besloten dat olietransport buiten het monopolie van de RAL op het vrachtvoer mocht vallen. Dit komt doordat olie grotendeels op een bereikbare diepte in de zeebodem ligt en Groenland slechts bepekte mens- en verwerkingscapaciteit heeft voor de winning van uranium en zeldzame aardmineralen, laat staan om de mogelijke milieugevolgen daarvan aan te kunnen.
De afgelopen jaren heeft de regering haar hoop gevestigd op de rijke watervoorraden van het land. De overheid in Nuuk heeft de zuiverheid van het water getest en bepaald wat de beste plekken zijn om dat water in grote hoeveelheden te winnen. Op basis van chemische, natuurkundige en microbiologische analyses noemt het ministerie van Industrie, Energie en Onderzoek de Groenlandse ijskap ‘het meest ongerepte zoetwaterreservoir van het noordelijk halfrond’. Plaatselijke bewoners wisten dit al – Groenlanders drinken al eeuwenlang smeltwater – en bezoekende backpackers krijgen te horen dat ze het water overal kunnen drinken, zolang het maar stroomt.
In een internationale brochure voor mogelijk geïnteresseerde waterbedrijven leunt een vrouw over de reling van een boot, terwijl ze een plastic flesje in een beek houdt. Grote hoeveelheden water opvangen voor commercieel gebruik is wel iets gecompliceerder, maar ook daarbij heeft het water weinig verdere bewerking nodig voordat het de wereldmarkt kan bestormen.
Gewapend met glanzende brochures zijn overheidsvertegenwoordigers de aardbol over gereisd om bedrijven over te halen mee te dingen naar de vijf beschikbare vergunningen. Hun verhaal is dat drinkwater van goede kwaliteit schaars wordt en dat ‘zuiver smeltwater van de Groenlandse ijskap de oplossing biedt’. Een eigen flessenwaterindustrie zal zeker schade aan het milieu met zich meebrengen, gezien de mogelijke CO2-uitstoot van schepen die van en naar het afgelegen Groenland varen en het feit dat het meeste flessenwater wordt verpakt in op oliebasis gefabriceerd plastic. Maar begrijpelijkerwijs zet de Groenlandse regering toch door. In mei leidde een team van het ministerie een groep internationale bezoekers rond langs de plekken waar het water opgevangen zou moeten worden.
Of het project inderdaad genoeg geld zal opleveren aan vergunningen en belastingen om het gat in de overheidsbegroting te helpen dichten, moeten we nog afwachten. Op een van de vijf locaties in het huidige biedingsproces stroomt jaarlijks gemiddeld 4,2 gigaton smeltwater weg – veel meer dan een bedrijf als Thomas Vildersbolls Inland Ice, dat juist reclame maakt met de exclusiviteit van zijn product, ooit zal kunnen opvangen.
80 procent van het oppervlak is bedekt met ijs
De regering zal moeten uitkijken naar bedrijven die bereid zijn een goedkoper massaproduct te maken. Een aantal veranderingen in de wetgeving, bedoeld om buitenlandse bedrijven aan te trekken, hebben het optimisme van de regering vergroot.
In april hebben de autoriteiten goedkeuring gehecht aan een samenwerkingsovereenkomst tussen de RAL en de IJslandse scheepvaartmaatschappij Eimskip. De overeenkomst houdt in dat de twee bedrijven vaartuigen kunnen delen en dat er scheepvaartroutes komen die Groenland verbinden met IJsland en indirect met nieuwe internationale markten. Belangrijker nog: eerder dit jaar heeft de regering een wet in werking gesteld waardoor bedrijven met een vergunning om smeltwater op te vangen buiten het RAL-monopolie op de handel over zee vallen – een cruciale stap om de export van water te bevorderen.
Grote veranderingen
De evolutie van het scheepvaartmonopolie is maar een van de grote veranderingen op dit enorme eiland. In november 2018 heeft het Groenlandse parlement vóór de door de overheid gefinancierde uitbreiding gestemd van de luchthavens in Nuuk en Ilulissat, die geen van beide een landingsbaan hebben die lang genoeg is voor trans-Atlantische vluchten. De regering heeft ook belangstelling getoond voor een vertegenwoordigend agentschap in China, dat daar in 2020 gevestigd zou moeten worden, en in mei hebben de VS aangekondigd binnenkort in Nuuk een permanent diplomatieke missie te willen openen.
Groenlands liefde voor gebotteld smeltwater maakt deel uit van zijn groeiende inspanningen om verder te reiken dan Denemarken en contact te leggen met de rest van de wereld. Groenland blijft ver weg, vanaf zo’n beetje overal ter wereld. Maar binnenkort zouden consumenten weleens kleine beetjes ervan in de schappen van de supermarkt kunnen tegenkomen. En wie weet leidt dat ooit tot een onafhankelijk Groenland.
Als de Iraakse Koerden bij het referendum op 25 september voor onafhankelijkheid stemmen, zijn de gevolgen voor de toch al instabiele regio niet te overzien, waarschuwt de Israëlische krant Ha’aretz.
Hoe vaak zijn de regeringen en regimes in de Verenigde Staten, Rusland, Iran, Turkije, Irak en Syrië het eens over de te voeren politiek? Vrijwel nooit. Nu zijn ze voor één keer eensgezind. Allemaal proberen ze, al dan niet met behulp van dreigementen, de Koerdische regionale regering (KRG) – het semi-autonome bestuur van de Koerdische regio in Noord-Irak – ervan te weerhouden om op 25 september een referendum over onafhankelijkheid te houden.
De KRG heeft verklaard dat het referendum bindend zal zijn: dus als een meerderheid van de vijf miljoen kiezers voor onafhankelijkheid kiest, zoals algemeen wordt verwacht, zal het afscheidingsproces in werking treden. De door sjiieten gedomineerde regering van Irak heeft al laten weten de uitslag van het referendum niet te zullen erkennen, maar hoe ze de Koerdische onafhankelijkheid kan afwenden is vooralsnog onduidelijk. Het Iraakse leger is nog altijd tamelijk zwak, en bovendien verwikkeld in gevechten met IS. Het heeft geen bases in Iraaks-Koerdistan, waar de Koerdische peshmerga’s de veiligheid en de grenzen bewaken.
Machtige buren
Irak kan echter rekenen op veel machtiger buren om de Koerdische desertie te dwarsbomen. Onlangs bracht de chef-staf van de Iraanse strijdkrachten, generaal Mohammad Hossein Bagheri, een zeldzaam bezoek aan Ankara. Op de agenda stond het gezamenlijke verzet van Iran en Turkije tegen Koerdische onafhankelijkheid. Beide landen delen grenzen aan Iraaks-Koerdistan en hebben grote Koerdische minderheden (ongeveer driekwart van alle Koerden in het Midden-Oosten woont in Turkije en Iran). Die zouden kunnen proberen zich af te splitsen om aansluiting te zoeken bij het nieuwe, onafhankelijke Koerdistan.
De Turkse president Erdogan, die tot enkele jaren geleden nog een vredesakkoord met de Koerden in zijn land ondersteunde, voert nu een onbuigzame, nationalistische, anti-Koerdische politiek. Een onafhankelijk Koerdistan zou daarom een welkome steun in de rug zijn voor Koerdische burgers in Turkije.
Iran heeft nog meer redenen om een Koerdische onafhankelijkheid te blokkeren. De Koerden in Irak controleren cruciale grensgebieden met Iran en Syrië, regio’s die Iran van plan is te domineren om zo een corridor van Iran naar de Middellandse Zee te creëren, via Irak, Syrië en Libanon.
Terwijl Erdogan om binnenlandse redenen de mogelijkheden besprak van een Turks-Iraanse actie tegen Koerdische onafhankelijkheid in Irak, probeerde de Iraanse Revolutionaire Garde dergelijke speculaties de kop in te drukken. Die kunnen namelijk schadelijk zijn voor de huidige militaire operaties tegen IS, waarbij samenwerking met Koerdische troepen gewenst is. Maar als de Koerden na het referendum de weg naar onafhankelijkheid serieus inslaan, is het een zeer reële mogelijkheid dat de Iraniërs en de Turken de handen ineen zullen slaan om dat op gewelddadige wijze te verhinderen.
Ook de Amerikaanse minister van Defensie James Mattis erkent dat Koerdische onafhankelijkheid de regio nog instabieler kan maken. Dus was hij onlangs in de Koerdische hoofdstad Erbil om Massoud Barzani, de Iraaks-Koerdische president, tot uitstel van het referendum te bewegen. In de strijd tegen IS in Irak en Syrië hebben de VS nauw samengewerkt met zowel de Iraakse regering als de Koerden. De door de Amerikanen gesteunde Syrische Democratische Krachten, die voornamelijk uit Koerdische strijders bestaan, hebben het voortouw genomen bij de belegering van Raqqa, de belangrijkste machtsbasis van IS in Syrië. De Koerden zullen vermoedelijk ook een voorname rol vervullen in een volgende gevechtsfase: de verovering van de laatste grote IS-bolwerken, in de Eufraatvallei, aan weerszijden van de Syrisch-Iraakse grens.
De oorlog tegen IS is momenteel het enige min of meer samenhangende onderdeel van Trumps Midden-Oostenpolitiek, en Mattis maakt zich begrijpelijkerwijs zorgen dat een conflict over Koerdische onafhankelijkheid tot nog meer onenigheid zal leiden in een nu al onevenwichtige alliantie tegen IS. Dat Barzani met het referendum voor de deur inbindt, is echter zeer onwaarschijnlijk.
De Koerden hebben geprobeerd om op eigen houtje olie te exporteren uit de rijke olievelden rond Kirkuk. De reactie van de Iraakse regering was het dichtdraaien van de geldkraan voor de regio. De problemen rond de olie-export en dalende olieprijzen hebben de Koerdische regio in een diepe financiële crisis gestort. Drie jaar geleden leefde in Iraaks-Koerdistan nog de hoop op een energiehausse en verrezen er hotels en kantoorgebouwen in de belangrijkste steden, die door brede snelwegen werden verbonden. ‘Nu staat alles stil,’ klaagt een zakenman uit de stad Dohuk. ‘De hotels zijn leeg, er wordt niet meer geïnvesteerd. Onafhankelijkheid lijkt de oplossing voor al onze problemen.’
Koerdistan kan niet alleen de Iraniërs hoofdbrekens bezorgen, maar ook andere potentiële rivalen, zoals Irak, Turkije en Syrië
Is een onafhankelijk Koerdistan levensvatbaar? Omsloten door land en afhankelijk van de olie-export, zal het tot een akkoord moeten komen met een van zijn buren om de olie te kunnen uitvoeren. Maar alle buren zijn sterk gekant tegen Koerdische onafhankelijkheid. Dan zijn er ook nog binnenlandse problemen. Het politieke systeem van de Koerdische Autonome Regio wordt ondermijnd door de voornaamste dynastieën die de politieke partijen beheersen. De corruptie is wijdverbreid. En de milities van de peshmerga’s bestaan weliswaar uit dappere strijders, die twee jaar lang, terwijl het Iraakse leger bezig was uit elkaar te vallen, als enigen het hoofd boden aan IS – maar ze tellen ook tienduizenden vergrijsde veteranen die pensioenen opstrijken terwijl ze zwart bijklussen als bewakers. Bij gebrek aan voldoende zware wapens zal het voor de peshmerga’s moeilijk zijn Koerdistan te verdedigen tegen invallen van Turkije of Iran, waartoe deze landen, al dan niet op uitnodiging van de Iraakse regering, kunnen overgaan.
Eén land waarvan de Koerden hopen dat het hen zal steunen is Israël, een van de eerste afnemers van Koerdische olie. Sommige Israëlische politici hebben openlijk steun betuigd aan Koerdische onafhankelijkheid, maar de regering heeft een zeer berekenend neutraal standpunt ingenomen. Een onafhankelijk Koerdistan biedt Israël een aantal voordelen, waarvan de locatie langs Irans route naar Syrië en Libanon het meest voor de hand liggende is. Koerdistan kan niet alleen de Iraniërs hoofdbrekens bezorgen, maar ook andere potentiële rivalen, zoals Irak, Turkije en Syrië. Israëlische zakenlieden zijn nu al welkom in Erbil, en de ontwikkelingsbehoeften van een nieuwe en potentieel pro-westerse natie kunnen miljarden opleveren. Maar Israël wil op dit moment niets doen zonder samenspraak met de Amerikanen.
Israël doet ook omzichtige pogingen de strategische relatie met Turkije te herstellen. De diplomatieke betrekkingen zijn hervat, maar er is nog een lange weg te gaan eer het vroegere niveau van samenwerking is hersteld. Zoals het er nu voorstaat, is Turkije het enige buurland van de Koerden waarmee Israël open verhoudingen heeft en dat als doorvoergebied voor Koerdische olie kan dienen. Op de korte termijn kunnen de Koerden Israëls rivalen een hoop problemen in de regio bezorgen. Op de lange termijn is het voor Israël noodzakelijk dat Turkije en Koerdistan tot een vergelijk komen, wil er een regionale alliantie tot stand komen waarvan aartsvijand Iran buitengesloten blijft. Het referendum zal een dergelijke ontwikkeling zeker niet bespoedigen. Dus als de Koerden verwachten dat Israël hun onafhankelijkheid snel zal erkennen, komen ze waarschijnlijk bedrogen uit.
Massoud Barzani, de president van de Koerdische Autonome Regio in Irak, stuurt aan op onafhankelijkheid via een referendum. Is de tijd daar rijp voor?
JA
Massoud Barzani, president van de Koerdische Autonome Regio in Irak, heeft zijn geduld met Bagdad verloren en een referendum over de onafhankelijkheid beloofd. De Koerden in Iraaks-Koerdistan zijn seculier en pro-Amerikaans. Gezien de bloedige geschiedenis van Irak is het onwaarschijnlijk dat de Koerden en Arabieren, sjiieten en soennieten, daar ooit samen een stabiel bestaan kunnen opbouwen.
Wat mij betreft mij stopte het Koerdische experiment in Irak in 2014, toen IS een bloedige campagne begon tegen de jezidi’s in Sinjar. Na de misdaden tegen deze religieuze Koerdische minderheid kon ik hooguit concluderen dat de Koerden elk bestuurssysteem hadden beproefd dat Irak bij elkaar zou kunnen houden: monarchie, republiek, dictatuur, autonomie en federalisme. De Iraakse regimes hebben de Koerden de afgelopen eeuw voortdurend aangevallen, zodat de Koerden zich maar zelden Irakezen voelen. Maar bovendien is Irak momenteel een mislukt en gefragmenteerd land. Als gevolg van de opkomst van sjiitische milities in het zuiden, de bezetting van het soennitische grondgebied door IS en het oprukken van de Koerden in het noorden reikt de macht van het Iraakse bewind nauwelijks verder dan de buitengrenzen van Bagdad.
Het komt erop aan dat Barzani’s referendum nog dit jaar gehouden wordt, vóór de nederlaag van IS en de Amerikaanse presidentsverkiezingen
De ineenstorting van Irak is niet aan de Koerden te wijten, maar aan de eeuwenoude sektarische haat tussen islamitische Arabieren. Deze vijandschap is rampzaliger dan de meningsverschillen tussen Iraakse Koerden en Arabieren over olie, grondgebied of overheidsinkomsten. Wel heeft het recente meningsverschil over de olie-inkomsten tussen de Koerdische regionale regering en Bagdad de kloof tussen de twee partijen verbreed. Doordat Bagdad de Koerdische regering de afgelopen twee jaar heeft afgeknepen, heeft de laatste geen geld meer voor de ambtenarensalarissen, de oorlog tegen IS en het opvangen van gevluchte Irakezen en Syriërs.
Het Westen draagt grote verantwoordelijkheid voor de problemen in Irak maar blijft desondanks pleiten voor handhaving van de status quo, en dus tegen Koerdische onafhankelijkheid. ‘Dit is Iraks laatste kans,’ zeggen westerse diplomaten vaak. Aan Barzani’s onafhankelijkheidsstrijd ligt een eeuwenlange Koerdische opstand tegen de Ottomanen, de Britten en de Irakezen ten grondslag. Hij erkent dat het verslaan van IS de politieke en militaire positie van Bagdad kan versterken. Bovendien zal de komende regering van de VS de tweedeling van Irak vermoedelijk niet steunen, uit vrees dat hetzelfde zal gebeuren in Turkije, Iran en Syrië.
Dus het komt erop aan dat Barzani’s referendum nog dit jaar gehouden wordt, vóór de nederlaag van IS en de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Een onafhankelijk Koerdistan zal de enige redding zijn voor de komende generatie Koerden.
Velen hebben zich afgevraagd wanneer Iraaks-Koerdistan zich eindelijk onafhankelijk zal verklaren. De huidige omstandigheden daarvoor lijken ongunstig: de oorlog met IS, lage olieprijzen en een bijna-bankroet hebben voor grote politieke en economische beroering gezorgd. Desondanks blijft Massoud Barzani, de president van de Koerdische Autonome Regio in Irak, aansturen op onafhankelijkheid via een referendum.
Hoewel deze onafhankelijkheid tegemoet zou komen aan het vurige nationalisme van de Iraakse Koerden, zou ze tot heel wat nieuwe problemen leiden, zoals twisten over grondgebied en olie-inkomsten. Ook zal Koerdistan zijn thuismarkt radicaal zien inkrimpen, van meer dan 35 miljoen tot 6 miljoen mensen. Koerdistan zou nog afhankelijker worden van zijn olie-inkomsten en de handel met Turkije.
De voortgang van de Turkse onderhandelingen met de PKK was bijzonder gunstig voor de Iraaks-Koerdistan. In september 2015 werden er meer dan 600.000 vaten ruwe olie per dag naar de Turkse stad Ceyhan gepompt. Maar nadat PKK-aanhangers zich hebben verschanst in stedelijke gebieden in Zuidoost-Turkije, is daaraan een einde gekomen.
Op 18 februari jongstleden werd de pijplijn tussen Kirkoek en Ceyhan gesaboteerd. De PKK ontkende iedere verantwoordelijkheid, maar Iraaks-Koerdistan en Turkije denken daar anders over. Met de aanval lijkt een oude PKK-tactiek nieuw leven te zijn ingeblazen. Het is de vraag hoe een onafhankelijk Koerdistan, dat voornamelijk zal zijn aangewezen op zijn olie-inkomsten, zich staande zal kunnen houden als de corridor voor die olie door heftige conflicten wordt geplaagd.
Iraaks-Koerdistan zou zijn vijandige houding tegenover de PKK moeten laten varen en zowel de PKK als Erdogan moeten aansporen om hun vredesonderhandelingen te hervatten
Het heeft er alle belang bij dat Turkije en de PKK weer om de tafel gaan zitten. Maar door alleen met de regering-Erdogan te onderhandelen heeft Iraaks-Koerdistan zijn speelruimte om een eind aan het geweld te maken alleen maar verkleind.
Iraaks-Koerdistan kan belangrijke stappen zetten om het conflict tussen Turkije en de PKK te helpen oplossen. Het gebied zou zijn vijandige houding tegenover de PKK moeten laten varen en zowel de PKK als Erdogan moeten aansporen om hun vredesonderhandelingen te hervatten. Ook zou Barzani weer hechtere banden moeten aanknopen met Bagdad. Maar in plaats daarvan blijft hij op onafhankelijkheid aandringen, wat hem verder in de armen van de Turkse regering drijft.
Het ironische is dat Barzani er al lang over fantaseert een vereerde leider te worden als zijn vader, Mullah Mustafa Barzani, de grondlegger van het Koerdische nationalisme. Hoe zou hij die heiligenstatus beter kunnen bereiken dan door het bevorderen van een historisch akkoord tussen Turkije, de PKK en zijn eigen Democratische Unie Partij, in plaats van overhaaste, onzalige onafhankelijkheidsdromen na te jagen?
Dov Friedman is expert op het gebied van Turkije en Koerdistan. Hij is de Amerikaanse directeur van Middle East Petroleum, een Brits-Turkse energiemaatschappij.
Wetenschappelijk tijdschrift, opgericht in 1970 om het ‘debat te stimuleren over belangrijke kwesties van de Amerikaanse buitenlandse politiek’. Sinds 2008 eigendom van The Washington Post.
In de Spaanse autonome regio Catalonië heerst – niet voor het eerst – chaos. De verkiezingen van 27 september worden een soort referendum over onafhankelijkheid.
‘Leg me eens uit wat er aan de hand is in Catalonië,’ vraagt een vriend van mij uit Madrid. Ik wil hem niet vermoeien met de allerlaatste strategische zetten en geef hem een ruwe samenvatting. Onder invloed van de crisis die heel Zuid-Europa in zijn macht heeft, is er in de autonome regio Catalonië een verwoede interne machtsstrijd losgebarsten. Partijen vallen uiteen, de brokstukken liggen verspreid over de regio en er heerst grote verwarring. De ‘nieuwe orde’ zal nog lang op zich laten wachten.
Het is in zekere zin een terugkeer naar de jaren tachtig, leg ik hem uit. De overgang naar democratie na de dood van Franco begon in Catalonië met een zeer sterk links front in de regio Barcelona. De vakbonden waren sterk. De socialisten en communisten concurreerden met elkaar en vormden een op het oog onverslaanbare tweekoppige draak, totdat er in 1980 vanuit de midden-klasse in het binnenland tegenstand kwam, waarmee de weg werd opengelegd voor een lange periode van gezonde frictie en evenwicht.
Vooral de georganiseerde arbeiders en de jonge stedelingen die werkzaam waren in de sectoren die belangrijk waren voor de zich ontplooiende verzorgingsstaat, genoten bescherming van de linkse vleugel. Hun grote moment was het succes van de Olympische Spelen in Barcelona [de hoofdstad van Catalonië]. Tegenover dit front – dat uiteindelijk werd aangevoerd door de socialisten – bevonden zich de kleine en middelgrote ondernemers, de middenstanders, de professionals en de ambtenaren die niets ophadden met links; zij vestigden hun hoop op de na de dood van Franco opnieuw geïnstalleerde Generalitat de Catalunya, de Catalaanse deelregering. Jordi Pujol, de machtigste Catalaanse politicus uit de periode van de overgang naar democratie, vlocht die losse eindjes in elkaar en verbond ze met het politieke midden en de verlichte centrum-rechtse krachten uit Barcelona. Als president van de Generalitat (van 1980 tot 2003) gaf Pujol Catalonië de nodige structuur.
Links creëerde ondertussen een sterke sociaal-democratische achterban in de belangrijkste steden. En in de zomer van 1998 stortte Pasqual Maragall zich als kandidaat van de socialistische partij in een lange, hevige verkiezingsstrijd om het presidentschap; deze werd nog op het nippertje gewonnen door Pujol, maar in 2003 kwam Maragall alsnog aan de macht.
Ontwrichting
Vijfendertig jaar na het linkse front van 1980 zorgen de economische crisis, een financiële impasse in de Generalitat, slijtage van de raderen van de macht plus de generatiekloof voor ontwrichting. In 2012, zes jaar na de socialistische regeringsperiode van Maragall en zijn driepartijencoalitie, heerst er bij de CiU (Convergència i Unió), de in 1978 gevormde federatie van de CDC (Convergència Democràtica de Catalunya) en de UDC (Unió Democràtica de Catalunya), opnieuw angst. Oorzaak daarvan is de crisis. De partij besluit zich niet te laten kisten door het neocentralisme van de PP (Partido Popular), en ook niet door de onverzettelijkheid van premier Mariano Rajoy, de puinhoop in de Generalitat, de sociale protesten, de generatiekloof, de corruptie en de onrust in de wereld.
De huidige president van de Generalitat, Artur Mas, de beschermeling van Pujol, omarmt definitief het onafhankelijkheidsstreven, voordat datzelfde streven – populair onder de gewone man én de hipster, in de provincie en in Barcelona – hem boven het hoofd groeit en verplettert.
We gaan verder. Artur Mas stelt voor om voor de verkiezingen van september 2015 een zogenaamde lista cívica of civiele lijst op te stellen (een lijst die niet gelieerd is aan enige politieke partij en die slechts de onafhankelijkheid van Catalonië beoogt), en koestert daarmee de ambitie om twee miljoen kiezers op de been te krijgen en zodoende een klinkende overwinning te behalen waarmee een onderhandeling met de Spaanse staat kan worden afgedwongen. Verder zijn zijn plannen erop gericht te voorkomen dat zich net als in 1980 een links front vormt, dat in dit geval gevoed zou worden door de nieuwe grootstedelijke stroming die de motor is achter de jonge partij Podemos. Dat de linkse politica Ada Colau in mei 2015 burgemeester van Barcelona is geworden, is in die context veelzeggend.
De ‘nieuwe orde’ zal nog lang op zich laten wachten
Nu het huwelijk met de UDC is stuk-gelopen, blijkt de CDC bereid zichzelf volledig uit elkaar te halen, om aan de andere kant van de spiegel weer te verrijzen als een grote, leidende partij. Dat is wat ze gaat proberen, maar daarbij neemt de partij twee ernstige risico’s: het gevaar bestaat dat de top van de CiU uit elkaar valt en dat de verkiezingsdag van 27 september uitmondt in een surrealistisch avontuur, waarin zal blijken dat een groot deel van de Catalanen geen risico’s meer wil nemen. Griekenland verhit niet alleen de gemoederen. Griekenland wakkert ook de angst aan. ‘Ik geloof dat ik het begrijp,’ zegt mijn vriend. ‘Het is een strijd tussen Genovezen.’
‘Hoe bedoel je?’ vraag ik.
‘Nou, je weet wel, een typisch mediterraan conflict.’
Enric Juliana schrijft voor verschillende Spaanse kranten en is gespecialiseerd in binnenlandse politiek, waarover hij ook enkele boeken publiceerde.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
