Oplichting waarbij daders zich voordoen als ambtenaren is lastig te bestrijden, omdat het vertrouwen in publieke figuren zo groot is dat de schijn van autoriteit voldoende is om medewerking af te dwingen.
In november vorig jaar vertelde een parlementariër hoe een familielid bijna haar spaargeld was kwijtgeraakt aan een oplichter die zich voordeed als ambtenaar. Ze had een videogesprek van enkele uren gevoerd en zich op verzoek van haar gesprekspartner opgesloten in een kamer. Volgens hem verkeerde ze in een ‘tranceachtige toestand’.
De parlementariër zei: ‘Toen ze je vroegen jezelf op te sluiten en niemand iets te vertellen, hadden er alarmbellen moeten afgaan.’ Hij bedoelde het goed, maar had niet door wat hij daarmee eigenlijk beschreef.
Vier maanden eerder had een zesendertigjarige huisarts precies hetzelfde gedaan. Ze sloot de deur van haar spreekkamer en maakte terwijl ze aan de lijn bleef bijna 30.000 Singaporese dollar over aan iemand die zich voordeed als medewerker van de Monetary Authority of Singapore (MAS), in de veronderstelling dat het om een vertrouwelijk witwasonderzoek ging.
Oplichting
Achteraf zei ze dat ze nooit had getwijfeld aan de oprechtheid van de persoon aan de lijn. Haar uitleg: ‘In mijn beroep is samenwerken met de autoriteiten een teken van een goed karakter.’ Ze werd niet ondanks haar opleiding misleid, maar juist dankzij die opleiding.
Ter verduidelijking: overal ter wereld zijn mensen kwetsbaar voor oplichting. Dit is geen typisch Singaporees probleem, het hoort bij het mens-zijn. Dat blijkt ook uit cijfers: in het Verenigd Koninkrijk steeg het aantal online winkeloplichtingen eind 2025 in één kwartaal met 416 procent, terwijl de totale fraudeverliezen in Japan in 2024 opliepen tot 721,5 miljard yen – een stijging van 59,4 procent in één jaar.
Een vrouw in de prefectuur Ibaraki maakte in enkele weken 809 miljoen yen over via een LINE-groep [een populaire Japanse berichtenapp vergelijkbaar met WhatsApp]. Een man in Hokkaido verloor 240 miljoen yen aan iemand die zich voordeed als een bekende beleggingsanalist. In Japan zetten oplichters inmiddels door AI gegenereerde stemmen van bekende investeerders in, omdat het vertrouwen in publieke figuren zo groot is dat alleen al de schijn van autoriteit voldoende is om medewerking af te dwingen.
het vertrouwen in publieke figuren is in Japan zo groot dat alleen al de schijn van autoriteit voldoende is om medewerking af te dwingen
Geen van deze slachtoffers was dom. Ze waren menselijk. Vertrouwen is geen zwakte, maar de basis van elke functionerende samenleving. Oplichters misbruiken dat vertrouwen zoals een virus een cel binnendringt: door zich voor te doen als een element dat het systeem behoort te accepteren.
Als we het over Singapore hebben, gaat het dus niet om uitzonderlijke goedgelovigheid, maar om iets specifiekers – en zorgwekkenders. In een politieke structuur die decennialang door één partij is gedomineerd, is respect voor de autoriteiten geen cultureel toeval. Het is een bestuurlijke troef, die – zoals elke troef – kan worden misbruikt door wie zich overtuigend als autoriteit weet voor te doen.
Er zijn grofweg twee soorten oplichting, die inspelen op verschillende kwetsbaarheden. De eerste richt zich op basale emoties: liefde, angst, hebzucht en hoop. Zogenoemde grootouderfraude [waarbij oplichters zich voordoen als een kind of kleinkind in nood] werkt overal, omdat familieliefde biologisch en diepgeworteld is. Beleggingsfraude speelt in op de behoefte aan financiële zekerheid, liefdesfraude op eenzaamheid. Dit zijn de vormen van oplichting die domineren in het VK, Japan en de VS – de prijs die we betalen voor het feit dat we een sociale soort zijn.
De tweede categorie speelt in op burgerschapsidentiteit: het idee dat meewerken met de autoriteiten niet alleen verstandig, maar ook moreel juist is. Dat idee is geen natuurgegeven, maar aangeleerd – via instituties, dagelijkse gewoonten en jarenlange conditionering. In principe is het ook omkeerbaar: een samenleving kan haar burgers leren dat gezond wantrouwen tegenover autoriteit geen onbeleefdheid is, maar juist een deugd.
Singapore heeft die keuze niet gemaakt, en de cijfers van de politie laten de gevolgen daarvan zien. Het totale aantal oplichtingen daalde in 2025 met 27,6 procent, een echte prestatie. Maatregelen zoals ScamShield en strengere wetgeving, waaronder de Online Criminal Harms Act, lijken effect te hebben: online winkeloplichting daalde met 42,5 procent en ook vacaturefraude en phishing namen af.
Twijfelen
Maar oplichting waarbij de dader zich voordoet als ambtenaar nam juist met 123,6 procent toe. De schade liep op tot 242,9 miljoen Singaporese dollar – 60,5 procent meer dan het jaar ervoor.
Samen laten die cijfers één ding zien: voorlichting werkt bij oplichtingen die inspelen op kennisgebrek, maar niet wanneer ze inspelen op identiteit – juist daar zit de kwetsbaarheid.
De huisarts controleerde niet wie de beller was. Niet omdat ze niet wist dat dat kon, maar omdat het niet bij haar paste. Twijfelen voelde als ongehoorzaamheid. Voor iemand die haar hele leven is beloond voor meewerken, is tegenstribbelen geen neutrale handeling, maar een morele kwestie. Een goede burger stelt geen vragen, maar werkt mee.
In de wereld van cloudbeveiliging bestaat zoiets als een wildcard-toegang: een digitale sleutel die volledige toegang geeft, zonder beperkingen. Wie die sleutel heeft, kan overal bij. Singapore heeft zijn burgers zo’n sleutel gegeven, niet voor één specifieke instantie, maar voor ‘de autoriteit’ als geheel: voor alles wat officieel oogt en daarom wordt vertrouwd en gehoorzaamd.
– © The Online Citizen
De verificatie is niet technisch van aard maar meer gebonden aan de omgeving: de juiste logo’s, de juiste toon, een bevel via WhatsApp, een overtuigende setting. De oplichter hoeft niet te bewijzen wie hij is, hij hoeft alleen te lijken op iemand met gezag. Als die schijn overtuigend genoeg is, krijgt hij toegang tot iets groters dan een bankrekening: tot de identiteit van een gehoorzame burger.
De arts deelde haar scherm, maakte het geld over, sloot de deur en vertelde het aan niemand – omdat de instructies afkomstig waren van iemand met gezag. Dus moest ze gehoorzamen.
Dit is daarmee geen technisch, maar een bestuurlijk probleem. De burger weet niet dat die ‘toegangssleutel’ bestaat. Ze kan hem niet aanpassen, intrekken of controleren, en zelfs na een succesvolle oplichting overheerst het gevoel zich correct te hebben gedragen. In elke serieuze veiligheidscontrole zou zo’n kwetsbaarheid onmiddellijk moeten worden aangepakt.
De oplichter hoeft niet te bewijzen wie hij is, hij hoeft alleen te lijken op iemand met gezag
Maar in Singapore zijn de controleurs dezelfde als de ontwerpers van het systeem. Daarom kan de overheid niet kiezen voor een echt efficiënte aanpak. Echte scepsis aanleren betekent immers het systeem aanpassen – burgers leren om autoriteit te bevragen. Dat maakt hen minder kwetsbaar voor oplichters, maar ook kritischer tegenover de overheid zelf. En precies daarover blijft het stil.
In plaats daarvan wordt de schuld stilletjes bij de slachtoffers gelegd: ze hadden moeten twijfelen, beter moeten controleren. Dat is niet onjuist, maar ook niet voldoende. Zolang het onderliggende probleem niet wordt aangepakt, blijven mensen slachtoffer worden van dit soort oplichting.
Het probleem reikt verder dan oplichting: wie zich overtuigend als autoriteit voordoet, krijgt toegang. De deur blijft open. Zo is het systeem gebouwd, en zo zal het blijven werken.
En zo lang dat niet verandert, zal de telefoon blijven rinkelen – en zal ergens in Singapore een brave burger opnemen.
