Poetin zei donderdag dat Slowakije had aangeboden om een ‘platform’ te zijn voor mogelijke vredesonderhandelingen, bijna drie jaar na het begin van de Russische aanval. ‘We zijn er niet tegen,’ zei Poetin, die de ‘neutrale positie’ van Slowakije prees. Robert Fico, een van de weinige Europese leiders die een nauwe band heeft met het Kremlin, ontmoette de Russische president op 22 december in Moskou.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Dit bezoek van een Europese leider aan de Russische hoofdstad, wat zeer zelden voorkomt, stond haaks op het beleid van het Westen om Vladimir Poetin te isoleren. Het Westen probeert Kyiv eensgezind te steunen. Afgelopen mei hadden ‘de Slowaakse autoriteiten al voorgesteld om een vredestop te organiseren om een einde te maken aan de Russisch-Oekraïense oorlog’, merkt de onafhankelijke Russische website Meduza op.
Fico is een van de weinige pro-Russische westerse leiders
De Russische president Vladimir Poetin heeft de Slowaakse premier Robert Fico zondag in het Kremlin ontvangen, zo maakte Rusland bekend. Dit zeldzame bezoek van een westerse leider aan Moskou was niet officieel aangekondigd. Op zijn Telegramkanaal liet de Russische regering de aankondiging vergezeld gaan van een video waarop te zien is hoe de twee mannen glimlachen en elkaar de hand schudden voordat ze naast elkaar gaan zitten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Fico, die sinds de herfst van 2023 aan het hoofd staat van de regering van Slowakije, dat lid is van de EU en de NAVO, ‘heeft een vriendelijker houding aangenomen ten opzichte van Moskou dan andere Europese staatshoofden’, aldus de Financial Times. Hij heeft met name besloten om alle militaire hulp aan Oekraïne stop te zetten en roept op tot vredesbesprekingen.
Fico heeft Kyiv ook bekritiseerd voor het in gevaar brengen van de levering van Russisch gas aan zijn land, waarvan het sterk afhankelijk is. Oekraïne is van plan om op 1 januari het contract op te zeggen dat de doorvoer van Russische koolwaterstoffen over zijn grondgebied mogelijk maakt.
‘Dus deze mensen willen over ons heersen. Dat kunnen we onmogelijk accepteren.’ (Nobelprijswinnaar Elfriede Jelinek bij de proclamatie van de ‘Vrije Republiek Wenen’, mei 2024)
Van Hongarije tot Slowakije zitten radicaal-rechtse partijen in de regering die geleidelijk de burgerlijke vrijheden, persvrijheid en artistieke vrijheid afschaffen. De algemeen directeur van het Slowaakse nationale theater is zojuist ontslagen – door een minister die ‘gendergekte’ wil vervangen door ‘nationale cultuur’. Het Vienna Festival protesteerde in een open brief aan de Slowaakse premier Fico, die tot nu toe door duizenden Europese burgers is ondertekend.
Burgtheater
In mei 2025, precies honderd jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog, zal Elfriede Jelineks toneelstuk Burgtheater, dat 45 jaar verboden was in Oostenrijk, eindelijk worden opgevoerd – in het Burgtheater zelf! Het stuk wordt geregisseerd door Milo Rau en Mavie Hörbiger, Birgit Minichmayr en Caroline Peters vertolken de hoofdrollen. Het toneelstuk van de Nobelprijswinnaar, dat bij de première in Bonn in 1985 leidde tot het grootste theaterschandaal van de Republiek, beschrijft de schandelijke rol die de culturele en vooral de theatersector speelde onder het nationaalsocialisme en fascisme – zowel voor als na de oorlog –, of het nu uit onverschilligheid of medeplichtigheid was. Nooit meer, zegt het artistieke team van het Burgtheater. Met die boodschap richt het zich vandaag, drie weken voor de Oostenrijkse nationale verkiezingen [deze vinden plaats op 29 september jl.], tot het publiek.
Wat deze zomer in Slowakije gebeurt, zou al in de herfst werkelijkheid kunnen worden in Oostenrijk als daar de Vrijheidspartij van Oostenrijk (FPÖ, Freiheitliche Partei Österreichs) aan de macht komt. De Vrijheidspartij en haar ‘Volkskanselier’ eisen een onmiddellijke stopzetting van ‘verplichte staatsheffingen’ (dat wil zeggen subsidies) voor ‘woke evenementen’ zoals het Eurovisie Songfestival en het Vienna Festival. En dat is nog maar één absurd punt in een verkiezingsprogramma waarvan de titel ‘Fort Oostenrijk’ verwijst naar Joseph Goebbels’ ‘Fort Europa’ en oproept tot de transformatie van de Republiek Oostenrijk in een soort corporatieve staat 2.0 met een autoritaire regering en een radicaal-nationalistische ‘Oostenrijk eerst’-ideologie.
Dit verkiezingsprogramma, dat culturele en etnische homogeniteit tot doel heeft, doet klassieke extreemrechtse partijen zoals de Duitse AfD of het Franse Rassemblement National gematigd overkomen. De FPÖ bespreekt meer dan 100 pagina’s lang openlijk waar je in de verbloemde taal van hun Europese broederpartijen nog naar moet zoeken: de ‘twee geslachten’ moeten in de grondwet worden verankerd, het minimuminkomen mag alleen aan burgers worden uitbetaald, ‘remigratie’ moet radicaal worden uitgevoerd en een tweedeling in de samenleving is wenselijk. In het geval van een verkiezingsoverwinning wil de FPÖ ‘volledige macht krijgen over de drie essentiële elementen – regering, ruimte en het volk’. Meer antidemocratisch en openlijk nationaalsocialistisch kan een retoriek niet zijn!
Laten we niet toestaan dat zelfgenoegzaamheid en onverschilligheid – opnieuw – omslaan in meeloperij!
Waarom zouden ze hun intenties ook verbergen? De FPÖ heeft al een meerderheid behaald bij de EU-verkiezingen, en voor de Oostenrijkse nationale verkiezingen eind september wordt dezelfde uitkomst verwacht. Het is echter niet alleen deze voorspelling die verontrustend is, maar ook de onverschilligheid waarmee de kunst- en cultuurwereld zwijgt – alsof het krankzinnige verkiezingsprogramma niet zou worden uitgevoerd in geval van een overwinning op 29 september, alsof een EU die al voor onze ogen aan het afbrokkelen is, deze aanval nog zou overleven. Het zou niet de eerste keer zijn dat we ons door misplaatste redelijkheid en arrogantie laten misleiden over de ware bedoelingen van rechts.
Laten we niet toestaan dat zelfgenoegzaamheid en onverschilligheid – opnieuw – omslaan in meeloperij! Want, zoals al is gebeurd in Slowakije en Hongarije, zal de FPÖ precies doen wat ze zegt te zullen doen in Oostenrijk: miljoenen mensen tot tweederangsburgers verklaren, ze verdrijven, de republikeinse instellingen vernietigen, een divers artistiek en cultureel landschap ‘homogeniseren’. Kortom: ze zullen de democratie en een vrije samenleving doen verdwijnen.
Wij zeggen: tot hier en niet verder! Op naar nul stemmen voor de FPÖ!
Het Burgtheater-team: Mavie Hörbiger, Elfriede Jelinek, Birgit Minichmayr, Caroline Peters, Claus Philipp & Milo Rau
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Slowakije, waar de pro-Russische Smer-partij en leider Robert Fico de verkiezingen hebben gewonnen. Welke gevolgen heeft dat voor het land en Europa?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Hoe zijn de Slowaakse verkiezingen verlopen?
‘Robert Fico heeft Slowakije verslagen’, schrijft politiek commentator Beata Balogová over de uitslag van de Slowaakse parlementsverkiezingen. ‘Zaterdag overtuigde hij genoeg mensen ervan dat liberalisme en mensenrechten een grotere bedreiging voor hen vormden dan de wijdverbreide corruptie en zijn bewondering voor het regime van Poetin.’
De verkiezingen van afgelopen zondag in het Midden-Europese land zijn door de populistische partij Smer gewonnen. De partij onder leiding van oud-premier Robert Fico behaalde 42 van de 150 zetels, vóór de centrum-linkse Progressief Slowakije (PS, 32 zetels). Fico was al premier van 2006 tot 2010 en van 2012 tot 2018.
Volgens The Slovak Spectator zal Fico een coalitie proberen te vormen met Hlas, een linkse partij die drie jaar geleden werd opgericht door Smer-afvalligen onder leiding van ex-premier Peter Pellegrin en de ultranationalistische Slowaakse Nationale Partij (SNS), mogelijk met steun van de christendemocratische KDH. Maar een herhaling van 2010, toen Fico zijn tweede parlementsverkiezingen won, is ook een van de mogelijkheden. In dat jaar weigerden de meeste partijen met hem samen te werken en werd de leider van Smer geen premier. Mocht dat nu weer gebeuren, dan ligt de bal bij PS.
Verrassend aan de Slowaakse verkiezingsuitslag is dat de rechts-populistische beweging Sme Rodina, geleid door parlementsvoorzitter Boris Kollár, geen zetel heeft behaald. De partij was in 2020 nog goed voor 17 zetels. De mislukking van Republika om in het parlement te komen is de tweede verrassing van de verkiezingen, schrijft The Slovak Spectator. De partij, die voortkwam uit Marian Kotleba’s neofascistische ĽSNS, zou volgens alle peilingen voor de verkiezingen de drempel van 5 procent ruimschoots halen, maar scoorde uiteindelijk slechts 4,75 procent. Het is voor het eerst sinds 2016 dat in het Slowaakse parlement geen openlijk fascistische partij is vertegenwoordigd.
Waarom is Fico een controversieel figuur en waarom is hij desondanks toch populair?
De campagne van Robert Fico heeft voor onrust gezorgd in Europa omdat gevreesd wordt dat onder zijn leiding Slowakije zich bij het anti-Oekraïense kamp van het Hongarije van Viktor Orbán zal voegen. Fico heeft zich in aanloop naar de verkiezingen zeer pro-Russisch uitgelaten. Hij heeft beloofd de wapenleveranties aan Kyiv stop te zetten en is tegen sancties, zelfs nu de invasie van de Russische president Vladimir Poetin in Oekraïne na anderhalf jaar voortduurt, zo schrijft Politico.
Maar het is niet alleen Fico’s pro-Russische houding die zorgen baart. ‘Het democratische Slowakije heeft verloren’, schrijft het Slowaakse dagblad Dennik N. ‘Fico heeft gewonnen en ondanks twaalf jaar crimineel bewind en het feit dat hij bijna tweehonderd van corruptie beschuldigde mensen in zijn gelederen heeft, wist hij toch het grootste aantal kiezers ervan te overtuigen dat zijn visie op Slowakije beter was dan alle andere.’
Fico, die in het verleden al twee keer premier was en zich verzette tegen de militaire en humanitaire hulp van zijn land aan Oekraïne, waar Slowakije aan grenst, en tegen het toelaten van migranten, moest in 2018 aftreden na de moord op Ján Kuciak en zijn verloofde Martina Kušnírová. Deze onderzoeksjournalist, wiens dood destijds de hele samenleving schokte, had het bestaan van diepe banden tussen maffia en de politieke kringen van de Smer-partij onthuld. Verschillende Slowaakse media wijzen er dan ook op dat mocht Fico premier worden, hij zijn macht zal aangrijpen om de verschillende rechtszaken tegen zijn partijgenoten en donateurs te dwarsbomen.
Waarom hebben veel Slowaken toch op hem gestemd? Dat legt de Slowaakse schrijver Monika Kompaníková uit in The Guardian. ‘Fico’s retoriek van law-and-order (…) plus beloften van hogere pensioenen en een stop op de instroom van denkbeeldige migranten, vielen ongetwijfeld goed bij veel oudere kiezers en mensen die worstelen met de hoge kosten van levensonderhoud.’
Ook desinformatie, waarvan een groot deel afkomstig is van aan het Kremlin gelieerde entiteiten, speelde een grote rol in de verkiezingscampagne, aldus Kompaníková. ‘Slowakije is het meest samenzweerderige land in Europa: 54 procent van de bevolking gelooft in samenzweringstheorieën. Vlak voor de verkiezingen hoorde ik een groep oudere vrouwen discussiëren over hoe de Progressieve Slowaakse partij van plan was om kinderen te verkopen aan “travestieten” en om flats verplicht te onteigenen om migranten te kunnen huisvesten.’
Wat betekent de verkiezingswinst van Smer voor Europa en Oekraïne?
Mocht Fico erin slagen een regering te vormen, dan heeft Viktor Orbán er een bondgenoot bij. De Hongaarse premier sprak al voor de verkiezingen uit dat Fico zijn favoriete kandidaat was, aldus Süddeutsche Zeitung. Maar de pro-Europese centrumrechtse regering van Petr Fiala in buurland Tsjechië zal waarschijnlijk niet blij zijn, schrijft de Duitse krant. De rechts-nationalistische PiS-regering in Polen, waar op 15 oktober verkiezingen zijn, heeft ook weinig op met dergelijke partners in de alliantie van de vier Visegrád-staten (Hongarije, Polen, Tsjechië, Slowakije). In tegenstelling tot Hongarije zijn de conservatieven in Polen pro-Oekraïne, hoewel er door een recent importverbod van Oekraïens graan scheuren lijken te komen in de band tussen de twee landen.
Dat de rest van Europa ook niet staat te springen om een Smer-regering staat buiten kijf. Zo overweegt de groep waartoe Smer behoort in het Europees Parlement, de Partij van Europese Socialisten, om de Slowaken uit hun fractie zetten vanwege hun Ruslandstandpunt en hun houding tegenover minderheden, schrijft Politico. Smer zou zich onder andere homofoob hebben uitgelaten tijdens de campagne.
Over Oekraïne zei Fico in augustus dat ‘de oorlog niet een jaar geleden begon, maar in 2014, toen Oekraïense nazi’s en fascisten begonnen met het vermoorden van Russische burgers in de Donbas en Loehansk’. Tijdens de campagne deed hij de uitspraak dat onder zijn leiding er nog geen kogel naar het land zou gaan.
Commentator Zolo Mikes vreest zelfs dat Slowakije onder Smer een referendum zal organiseren om uit de NAVO te stappen. ‘Dit betekent dat Slowakije in de invloedssfeer van Rusland komt. Deze ramp op het gebied van buitenlandbeleid zou niets minder betekenen dan het einde van de democratie in Slowakije’, schrijft hij op de nieuwswebsite Aktuality.sk.
‘Het is hoog tijd dat Rusland Slowakije de aandacht geeft die het verdient’, schrijft de Russische politicoloog Vadim Trouchattsjov een week geleden op de website Vzgliad, die bekendstaat als een platform voor Russische hardliners. ‘Slowakije zou een rol kunnen spelen om het “anti-Russische front” in Europa te doorbreken.’
Of de soep ook zo heet gegeten wordt als ze wordt opgediend, is nog maar de vraag, aldus Matthew Karnitschnig in een commentaar op Politico. ‘Fico belooft zijn kiezers een economische ommekeer – en meer sociale uitgaven. Die beloftes zal hij niet kunnen waarmaken zonder hulp van de EU, waaronder de 6 miljard euro aan herstelgeld die Brussel voor het land heeft gereserveerd.’ Karnitschnig verwacht dan ook dat Fico in lijn zal blijven lopen met het Europese beleid op het gebied van de rechtsstaat.
Wat defensiesteun aan Oekraïne betreft zijn Fico’s uitspraken een loos dreigement. Het land heeft namelijk al het militair materieel dat het kan missen aan Oekraïne gegeven. En ‘als Fico zou weigeren om wapens bestemd voor Oekraïne door Slowaaks grondgebied te laten doorvoeren, zou dat een logistieke ergernis zijn, maar niet veel meer. Het zou ook de woede van de Verenigde Staten oproepen. Aangezien zijn land voor zijn veiligheid afhankelijk is van Washington, zou Fico er verstandig aan doen voorzichtig te zijn’, concludeert Karnitschnig.
Dat neemt niet weg dat een Smer-regering wel zeker een risico vormt voor Oekraïne. Slowakije kan het conflict over de graanexport verder laten escaleren (op dit moment kent het land een importverbod op Oekraïens graan) en samen met Hongarije nieuwe sancties tegen Rusland tegenhouden, schrijft Oekrajinska Pravda.
Smer werd eerder in verband gebracht met corruptie
In Slowakije heeft de populistische partij Smer, die tegen hulp aan Oekraïne is, de parlementsverkiezingen van zondag gewonnen, meldt The Slovak Spectator. De partij onder leiding van oud-premier Robert Fico behaalde 22,9 procent van de stemmen, vóór de centristische Progressieve Slowaakse partij (18 procent).
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Smer verloor de verkiezingen van 2020, twee jaar na de moord op onderzoeksjournalist Ján Kuciak en zijn verloofde. Sindsdien zijn tientallen mensen die banden hadden met voormalige Smer-regeringen vervolgd en beschuldigd van corruptie, schrijft de Slowaakse nieuwswebsite. De onrust die er in het land ontstond na de oorlog in Oekraïne, een buurland van Slowakije, heeft er toch voor gezorgd dat de partij van Fico de verkiezingen kon winnen. Smer wijtte de hoge inflatie aan de oorlog en waarschuwde dat Slowakije geen partij moest worden in het conflict.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
