Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de COP28, de klimaattop die plaatsvindt van 30 november tot en met 12 december. Waar draait deze internationale conferentie om?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is COP28 en waarom is het belangrijk?
Tienduizenden mensen van over de hele wereld komen deze week naar Dubai voor de jaarlijkse conferentie van de Verenigde Naties over klimaatverandering, die plaatsvindt van 30 november tot en met 12 december. De Verenigde Arabische Emiraten (VAE), een belangrijke olieproducent, is dit jaar gastheer van de top.
COP staat voor Conference of Parties, de algemene, besluitvormende vergadering van alle partijen die een internationale conventie bezoeken, in dit geval de 198 landen die het klimaatverdrag van 1992 hebben ondertekend. Diplomaten van deze landen komen sinds 1995 elk jaar bijeen. Het is dus de achtentwintigste keer dat de klimaattop wordt gehouden.
Verscheidene wereldleiders, met een wisselende staat van dienst op het gebied van klimaat, hebben toegezegd aanwezig te zijn, schrijft The Washington Post. Onder andere de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva, die beloofde de ontbossing van het Amazonewoud een halt toe te roepen, en de Britse premier Rishi Sunak, die onlangs de klimaatdoelstellingen van het Verenigd Koninkrijk heeft uitgesteld vanwege zorgen over de hoge kosten. Ook Paus Franciscus, die vorige maand waarschuwde dat ‘de wereld waarin we leven instort’, heeft bevestigd COP28 te zullen bijwonen. De Britse koning Charles III verzorgt de openingstoespraak.
Van de Chinese president Xi Jinping wordt verwacht dat hij de top overslaat, hoewel vicepremier Ding Xuexiang en de Chinese klimaatonderhandelaar Xie Zhenhua wel van plan zullen zijn deel te nemen. Vanwege de aanhoudende oorlog in Oekraïne zal de Russische president Vladimir Poetin waarschijnlijk evenmin aanwezig zijn. De Amerikaanse president Joe Biden neemt niet deel aan de top.
Wereldleiders moeten ‘ophouden met treuzelen en beginnen met handelen’ als het aankomt op het terugdringen van de CO2-uitstoot, waarschuwde Simon Stiell, de hoogste klimaatfunctionaris van de VN. Door de snel stijgende temperaturen dit jaar loopt iedereen het risico op een klimaatramp, aldus Stiell in een interview met The Guardian. Geen enkel land hoeft zich volgens hem immuun te wanen voor een catastrofe.
Voorafgaand aan de klimaattop waarschuwden de VN in een rapport dat de wereld op weg is naar een ‘helse’ opwarming van de aarde van 3 graden Celsius. ‘Temperatuurrecords zijn door het dak gegaan in 2023 en intensievere hittegolven, overstromingen en droogtes hebben over de hele wereld levens geëist en dorpen, steden en landbouwgrond verwoest. Dit als gevolg van een temperatuurstijging van 1,4 graden sinds eind negentiende eeuw. Wetenschappers zeggen dat er nog veel ergere dingen volgen als de temperatuur blijft stijgen’, schrijft de Britse krant in een ander artikel.
Wat staat er deze keer op de agenda?
Het belangrijkste agendapunt is het beoordelen of de wereld op schema ligt om de doelen van het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015 te halen, de zogeheten ‘Global Stocktake’. De inventarisatie vindt om de vijf jaar plaats en ‘tot nu toe hebben diplomaten elke keer geconcludeerd dat de wereld er flink naast zit’, aldus The Washington Post.
‘Het neteligste agendapunt wordt gevormd door de onderhandelingen over een nieuw fonds om arme landen te compenseren voor “verlies en schade” – VN-jargon voor de verwoestingen veroorzaakt door de opwarming van de aarde’, schrijft de Amerikaanse krant. Op de top van vorig jaar in het Egyptische Sharmel-Sheikh bereikten de rijke landen een historische overeenkomst om zo’n fonds op te richten. Maar sindsdien zijn ze er niet in geslaagd om het eens te worden over welke landen aan het fonds moeten bijdragen en hoeveel. Zo zeggen rijkere landen die zich pas later hebben ontwikkeld dan het Westen, zoals China, dat zij minder hebben bijgedragen aan de wereldwijde opwarming en dus minder hoeven bij te dragen.
De Zimbabwaanse klimaatactivist Sidney Chisi roept rijke landen in een ingezonden brief op de website van Al Jazeera dan ook op om hun verantwoordelijkheid te nemen. ‘In het Mondiale Zuiden maakt men zich voortdurend zorgen dat rijke landen en internationale bedrijven zullen aandringen op beleid dat hen in staat stelt om hun bedrijfsvoering onveranderd te laten, waardoor armere landen, die het minst verantwoordelijk zijn voor klimaatverandering, er het zwaarst door getroffen zullen worden.’ Grote vervuilers uit rijke landen moeten volgens Chisi niet de kans krijgen om op de klimaattop hun belangen voorop te stellen.
Analisten verwachten ook dat de onderhandelaars het niet eens zullen worden over de vraag of de slotovereenkomst van COP28 moet oproepen tot het uitfaseren van fossiele brandstoffen, de belangrijkste veroorzaker van de opwarming van de aarde. Grote olieproducerende landen zullen zich hier waarschijnlijk tegen verzetten en aandringen op het belang van CO2-opslag, een technologie die koolstofdioxide uit vervuilende installaties opzuigt en diep onder de grond opslaat. ‘Veel klimaatactivisten zien deze technologie als een valse oplossing, die de levensduur van de infrastructuur voor fossiele brandstoffen nog tientallen jaren verlengt’, schrijft The Washington Post.
Ook voedselproductie is een belangrijk punt. Volgens schattingen zou een derde van de wereldvoedselproductie in gevaar kunnen komen als de temperaturen blijven stijgen, schrijft The Observer. Landbouw draagt ook in grote mate bij aan de crisis: methaan – een krachtig broeikasgas – is afkomstig van vee; stikstof – een ander broeikasgas – is afkomstig van kunstmestgebruik, en er komen enorme hoeveelheden CO2 vrij wanneer bossen, moerasland en veengronden worden omgezet in landbouwgrond.
Toch ontbrak het onderwerp voedsel grotendeels in eerdere COP’s, schrijft klimaatredacteur Fiona Harvey van de Britse zondagskrant. ‘Deze keer zal de leiders worden gevraagd een speciale voedselverklaring [over het streven naar duurzame voedselproductie] te ondertekenen, die aan het begin van de conferentie wordt uitgegeven. Een paar dagen later zal de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN uiteenzetten hoe de wereld een groeiende bevolking volgens haar kan voeden zonder buiten de temperatuurgrens van 1,5 graden te treden.’
Waarom is er zo veel kritiek op organisator VAE?
‘Waarom is een oliekoninkrijk gastheer van COP28?’ Die vraagt stelt ook The Washington Post. De Verenigde Naties roteert de locatie van de COP’s elk jaar tussen vijf regio’s: Afrika, Azië en de Stille Oceaan, Oost-Europa, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied en West-Europa. Dit jaar was het de beurt aan de Aziatisch-Pacifische groep om te hosten. In 2021 werd door alle deelnemende landen ingestemd met de Verenigde Arabische Emiraten als gastheer voor COP28. Sultan Ahmed Al-Jaber – minister van Industrie en Geavanceerde Technologie van de VAE maar ook directeur van de Abu Dhabi National Oil Company – zal de besprekingen leiden.
Deze dubbele rol wordt bekritiseerd als belangenverstrengeling, schrijft klimaatredacteur Damian Carrington van The Guardian. Temeer omdat uit gelekte documenten in handen van de Britse krant blijkt dat de gastheer van COP28 van plan is om tijdens klimaatbijeenkomsten met andere landen deals voor zijn nationale olie- en gasbedrijven te promoten.
Ook mensenrechtenactivisten zijn kritisch op de rol van de Verenigde Arabische Emiraten als gastland. Zo schrijven advocaten Rhys Davies en Ben Keith in The Economist dat het slecht gesteld is met de mensenrechten in het olierijke koninkrijk. ‘De vrijheid van meningsuiting wordt ernstig beknot. Afwijkende meningen, of ze nu de vorm aannemen van online activisme of van vreedzame protesten, worden beantwoord met onverbloemde repressie. De zaak van Ahmed Mansoor, een blogger en mensenrechtenactivist uit de VAE die sinds 2017 gevangenzit voor zijn activisme, illustreert een groter, systemisch probleem: de intolerantie van de staat tegenover kritiek.’
De Britse briefschrijvers vinden het dan ook ‘problematisch’ dat het land gastheer is van de klimaattop: ‘De essentie van COP28 is het aanpakken van de grootste problemen die klimaatverandering met zich meebrengt, en dit vereist een open dialoog, inclusiviteit en respect voor fundamentele rechten. Door de conferentie te houden in een land waar andersdenkenden vaak het zwijgen wordt opgelegd, wordt een tegenstrijdige boodschap uitgedragen, die de geloofwaardigheid en doeltreffendheid van de resultaten zeker zal ondermijnen.’
Lees ook:
