Polen is hard op weg om het grootste leger van Europa op te bouwen. Het land heeft nu al meer tanks en houwitsers dan Duitsland. Maar leidt dat ook tot meer politieke invloed?
Toen eind november een afgezwaaide raket neerkwam op een Pools grensplaatsje en twee mensen de dood vonden, maakten sommige Europese regeringsleiders zich net zoveel zorgen over de mogelijke reactie van de Poolse regering als over de mogelijkheid dat Rusland achter de aanval zat. Vanwege het diepgewortelde Poolse wantrouwen jegens al wat Russisch is en de hartgrondige afkeer van Moskou die de huidige rechtse Poolse regering koestert, leefde van Brussel tot Berlijn de vrees voor onbesuisde stappen van Warschau.
Maar niets van dit alles: Warschau bewaarde de kalmte en bracht weliswaar zijn troepen in verhoogde staat van paraatheid, maar hield zijn kruit droog tot de exacte toedracht was opgehelderd. (De conclusie is dat het een afgezwaaide Oekraïense luchtverdedigingsraket betrof, afgevuurd tijdens een Russische aanval.) Die kalmte berustte op een simpele realiteit waarvan het grootste deel van Europa zich niet bewust is: dat Polen misschien wel het beste leger van Europa heeft. En dat leger wordt alleen maar sterker.
Een uitdijend leger
Door zijn paranoia inzake Rusland heeft Polen zich altijd onttrokken aan de tijdgeest van bijna alle Europese landen: de gedachte dat conventionele oorlogvoering tot het verleden behoort. Polen is altijd blijven bouwen aan wat stilaan de grootste landmacht van de EU begint te worden. ‘Het Poolse leger moet zo sterk zijn dat het louter op basis van zijn kracht niet hoeft te vechten,’ zei premier Mateusz Morawiecki dit jaar aan de vooravond van de Poolse onafhankelijkheidsdag. Een standpunt dat de belangrijkste bondgenoot van het land als muziek in de oren klinkt.
‘Polen is onze belangrijkste partner op het Europese vasteland geworden,’ zegt een hoge Amerikaanse militair in Europa, die wijst op de cruciale rol van Polen bij de steun aan Oekraïne en de versterking van de NAVO-defensie in de Baltische staten. Duitsland, traditioneel de belangrijkste Amerikaanse bondgenoot in de regio, blijft van cruciaal belang als logistiek knooppunt, maar door het eindeloze Duitse gesoebat over of het weer een leger moet opbouwen en het gebrek aan een cultuur van strategisch denken is Berlijn een minder effectieve partner, zegt dezelfde militair. De Duitsers blijven maar debatteren over de precieze gevolgen van wat zij de Zeitenwende noemen, het door de Russische inval in Oekraïne geforceerde strategische keerpunt, terwijl Polen ondertussen al flink in zijn leger aan het investeren is.
Warschau heeft gezegd de defensie-uitgaven te willen verhogen van 2,4 naar 5 procent van het bbp. Ondertussen betwijfelt Duitsland, dat vorig jaar circa 1,5 procent van zijn bbp aan defensie uitgaf, of het zich aan de NAVO-doelstelling van 2 procent moet blijven houden als de eerder dit jaar daarvoor gereserveerde pot van 100 miljard euro leeg raakt.
De Poolse minister van Defensie heeft beloofd dat zijn land ‘de krachtigste landmacht in Europa’ zou krijgen
De Poolse minister van Defensie Mariusz Błaszczak heeft in juli beloofd dat zijn land ‘de krachtigste landmacht in Europa’ zou krijgen. En het is goed op weg die belofte waar te maken. Polen heeft nu al meer tanks en houwitsers dan Duitsland en ligt op koers om straks ook een veel groter leger te hebben, met een beoogde 300.000 manschappen in 2035 – veel meer dan de huidige 170.000 van Duitsland. Op dit moment is het Poolse leger zo’n 150.000 man sterk, waarvan er 30.000 behoren tot een nieuwe, in 2017 opgezette territoriale verdedigingsmacht. Dat zijn reservisten die na een training van zestien dagen af en toe opfriscursussen krijgen. Het werd aanvankelijk een beetje afgedaan als een schertsleger, maar na het succes dat Oekraïne heeft geboekt met mobiele milities die zijn uitgerust met antitank- en luchtdoelraketten lijkt het idee nu zo gek nog niet. ‘Die twijfels zijn nu wel verdwenen,’ zei Błaszczak onlangs bij een beëdigingsceremonie voor nieuwe rekruten van dit krijgsonderdeel.
En waar Duitsland moeite heeft om nieuwe militairen te werven, trekt Polen de aandacht met zijn rekruteringscampagnes. ‘De Polen staan veel positiever tegenover hun strijdkrachten dan de Duitsers, omdat ze voor hun vrijheid hebben moeten vechten,’ zegt Gustav Gressel, een Oostenrijkse oud-officier die nu beleidsadviseur is bij de Europese Raad voor Buitenlandse Betrekkingen. ‘In militaire kringen twijfelt niemand aan de kwaliteit van het Poolse leger.’
Moeizame internationale verhoudingen
Of die militaire kracht zich ook zal vertalen in politieke invloed in Europa is een ander verhaal. Voorlopig komt daar nog niet veel van, vooral omdat de middenpartijen die in Europa de toon aangeven niet zoveel vertrouwen hebben in de Poolse regering, die gedomineerd wordt door de nationalistische PiS, de partij voor Recht en Rechtvaardigheid. Het aanhoudende conflict over wat Brussel ziet als Poolse minachting voor de democratische rechtsstaat heeft de reputatie van het land in de hele EU geen goed gedaan. ‘Polen heeft minder invloed dan het toekomt, als gevolg van zijn interne conflicten,’ zegt Gressel, waarmee hij doelt op de onenigheid die zelfs binnen de PiS bestaat over de koers die het land moet varen en in hoeverre het Brussel tegemoet moet komen.
Maar één punt waarop alle politieke kemphanen in Polen elkaar wel kunnen vinden, is de noodzaak om het leger te versterken. Wantrouwen jegens Rusland is de grootste drijfveer, maar Warschau vraagt zich ook af in hoeverre het kan bouwen op Washington. Anders dan in de andere EU-landen is de grootste angst hier echter niet dat Donald Trump weer president wordt, maar juist dat hij het niet wordt. Hoewel Amerika en Polen hun militaire samenwerking bij de hulp aan Oekraïne geïntensiveerd hebben, blijft Warschau wantrouwig tegenover Biden, die de Poolse regering in zijn verkiezingscampagne ‘totalitair’ heeft genoemd.
Polen heeft in Amerika dit voorjaar een order van 4,9 miljard euro geplaatst voor 250 Abrams-tanks
En al verwelkomt Washington de beloften over de verhoging van het Poolse defensiebudget, er heerst ook twijfel of Warschau ze echt zal nakomen, en teleurstelling dat het land enkele van zijn grootste aankopen in Zuid-Korea doet. Polen heeft in Amerika dit voorjaar een order van 4,9 miljard euro geplaatst voor 250 Abrams-tanks, ter vervanging van de 240 tanks uit de Sovjettijd die het aan Oekraïne heeft overgedaan. De Poolse luchtmacht, nu nog uitgerust met F-16’s, heeft in 2020 een order van 4,6 miljard dollar geplaatst voor 32 nieuwe JSF-toestellen. Maar de bulk van de recente defensie-uitgaven gaat naar Zuid-Korea, waar Polen een hele reeks tanks, vliegtuigen en ander wapentuig heeft besteld.
Het heeft daar nu tussen de tien en twaalf miljard dollar aan wapens besteld, zegt Mariusz Cielma, redacteur en analist bij een website over militaire technologie. Die orders omvatten honderdtachtig K2 Black Panther-tanks, tweehonderd K9 Thunder-houwitsers, 48 aanvalsvliegtuigen van het type FA-50 en 218 K239 Chunmoo-raketwerpers. En dat is alleen nog maar het tweedehandsmaterieel. Nieuw materieel wordt door Polen op nog grotere schaal ingeslagen. Bovenop alles wat meteen geleverd kan worden, moet Korea in de tweede helft van dit decennium ook nog eens in totaal duizend K2-tanks en zeshonderd K9-houwitsers leveren. ‘Er is geen ander westers land dat zijn leger zo sterk en zo snel wil uitbreiden. En als je die Poolse orders binnensleept, kun je daar nog decennia aan blijven verdienen, want dat materieel vergt onderhoud en reparaties,’ zegt Cielma.
‘We willen best wapens kopen in andere EU-landen, maar ze moeten ophouden met hun oorlog tegen Polen’
De Koreanen zijn aantrekkelijke leveranciers omdat hun materieel over het algemeen goedkoper is dan de Amerikaanse en Europese alternatieven en ze snel kunnen leveren. Deze aankopen zijn natuurlijk een klap in het gezicht van de Franse president Macron en zijn droom van ‘strategische autonomie’, een Europa dat zichzelf kan verdedigen met wapens die het zelf (en dan vooral in Frankrijk) produceert.
De Poolse leiders maken er geen geheim van dat de Europese kritiek op hun omstreden hervorming van de rechtspraak en andere kwesties ook een rol heeft gespeeld in het besluit om in Seoul te gaan shoppen. ‘We willen best wapens kopen in andere EU-landen, maar ze moeten ophouden met hun oorlog tegen Polen,’ zei Jarosław Kaczyński, de leider van de regeringspartij eerder deze maand. ‘We willen wel orders plaatsen en geld uitgeven, maar niet als we te horen krijgen dat Polen geen rechtsstaat is.’ Warschau heeft voor 1,7 miljoen euro aan Italiaanse Leonardo-helikopters besteld, maar volgens het contract moeten die in Polen worden geproduceerd.
Niemand twijfelt aan de ambitie van de Polen, maar sommigen vragen zich wel af hoe haalbaar die is en wat de politieke motieven erachter zijn. In 2035 wil het land ruim 110 miljard euro aan defensie hebben uitgegeven. ‘Oké, we hebben tanks en houwitsers nodig, maar hebben we er vanuit strategisch en operationeel oogpunt echt zoveel nodig? Het is niet duidelijk waarom het ministerie ineens al deze orders heeft aangekondigd,’ zegt generaal b.d. Stanisław Koziej, voormalig hoofd van het Nationale Veiligheidsbureau van de Poolse president. Gezien het belang van het thema veiligheid voor de Poolse kiezer denken velen dat de PiS deze defensie-uitgaven doet met het oog op de landelijke verkiezingen volgend jaar, omdat de partij het momenteel wat minder goed doet in de peilingen.
Als er een andere regering komt, krijgt die te maken met een aantal lastige vragen over de mate waarin Polen die enorme militaire uitbreiding financieel kan dragen, zegt Koziej. De Poolse economie was de afgelopen jaren robuust, maar de hoogte van deze defensie-uitgaven is zonder weerga en zal zwaar op de begroting gaan drukken. ‘De militaire uitgaven en de algehele economische ontwikkeling van het land moeten met elkaar in evenwicht zijn,’ zegt Koziej. ‘Wat de plannen ook zijn, ze moeten een strategische analyse maken van de Poolse veiligheid na de oorlog in Oekraïne.’
Ondertussen lijkt Duitsland de militaire uitbreiding van Polen toe te juichen, ondanks de moeizame onderlinge relatie en de beladen geschiedenis van de twee landen. Berlijn ziet Polen als een buffer tegen de Russische invloedssfeer. Hoe meer tanks en troepen in Polen, hoe veiliger Duitsland. ‘Ik krijg de indruk dat de Duitsers alweer een hangmat zien lonken,’ zegt Gressel, doelend op de reputatie van Berlijn om achterover te leunen terwijl de bondgenoten, met name de VS, op defensiegebied het zware werk opknappen.
