Tag: Wikipedia

De online-encyclopedie toont vooral de prestaties van westerse witte mannen. Natuurkundige Jess Wade vecht voor meer diversiteit. ‘De criteria van Wikipedia zijn zo opgesteld dat witte, mannelijke academici vaker op de site staan dan andere wetenschappers.’

Als Jess Wade niet aan het werk is in het natuurkundig laboratorium van het Imperial College London voert ze strijd om de wetenschap toegankelijker te maken voor iedereen. Haar vlaggenschipproject is het schrijven en bewerken van artikelen op Wikipedia, de grootste encyclopedie van de mensheid ooit, om er zeker van te zijn dat de wetenschappelijke bijdragen van vrouwen en andere ondervertegenwoordigde groeperingen niet verloren gaan voor het nageslacht. Dankzij haar heeft de website pagina’s over Magdalena Skipper, de eerste vrouwelijke hoofdredacteur van het tijdschrift Nature, over Jo Dunkley, de astrofysicus en wetenschapsvoorlichter aan Princeton University, en over bijna negenhonderd andere baanbrekende vrouwen in de wetenschap.

Iedereen met een internetverbinding kan Wikipedia bewerken, maar de meeste van die tienduizenden editors blijven in de schaduw. Wade heeft echter de krantenkoppen gehaald en werd in 2019 door Wikimedia UK uitgeroepen tot Wikimedian van het jaar. Maar niet alle aandacht was positief. Eind vorig jaar markeerden haar mede-editors een serie artikelen van haar die volgens hen verwijderd moesten worden omdat de onderwerpen onvoldoende vermeldenswaardig zouden zijn voor een wereldwijd publiek. Wade beschuldigde die editors openlijk van systematische vooringenomenheid, waarna de controverse de Britse pers haalde, die berichtte over de schimmige machtsspelletjes die bepalen welke informatie op Wikipedia terechtkomt.

We spraken haar over haar beweegredenen om aan dit project te beginnen en over de vraag waarom het soms niet zo goed wordt ontvangen.

Wat maakt Wikipedia de moeite waard?

‘Wikipedia wordt miljoenen keren per dag bezocht – en dan heb ik het alleen nog maar over de Britse versie – door mensen van over de hele wereld, uit alle lagen van de bevolking, en dat maakt het tot een superbelangrijk platform. Maar slechts zo’n 18 procent van de Engelstalige biografieën gaat over vrouwen en hoewel het moeilijker is om gegevens te krijgen over andere ondervertegenwoordigde groepen twijfel ik er niet aan dat wetenschappers met een handicap of zij die afkomstig zijn uit de lhbtq-gemeenschap minder snel een Wikipedia-pagina krijgen. Dus sinds begin 2018 heb ik geprobeerd om de aanwezigheid van vrouwelijke wetenschappers en mensen van kleur te stimuleren, en vooral die van mensen uit het mondiale zuiden.’

Was het moeilijk om die profielen op Wikipedia te krijgen?

‘Wikipedia hanteert strikte criteria. Oké, niet iedereen die je ontmoet, hoeft erop te staan. Het probleem is dat de criteria zo zijn opgesteld dat witte, mannelijke academici vaker op de site staan dan andere wetenschappers; het gaat dan bijvoorbeeld om bijzondere hoogleraren, en mensen die wezenlijk hebben bijgedragen aan wetenschappelijke literatuur en die prestigieuze prijzen en beurzen hebben ontvangen. Zaken die vooral witte mannen uit westerse landen ten deel vallen.

Het moeilijkste is om een onafhankelijke, gerenommeerde bron te vinden die al over deze wetenschappers heeft geschreven. Bijgevolg worden mijn biografieën soms afgedaan als niet opmerkelijk genoeg om op te nemen. Eind 2019 tweette ik op een weekend over deze kwestie en dat kreeg heel veel aandacht, omdat mensen dachten dat Wikipedia daarvoor verantwoordelijk was in plaats van de andere editors.’

Waarom denkt u dat die editors kritiek hebben op uw bijdragen?

‘Het verbaast me echt dat dit gebeurt. Wikipedia is een wereldwijd project en we werken allemaal samen aan deze gratis kennis. Dus als editors een pagina lezen die volgens hen nog wel een extra citaat kan gebruiken, waarom zoeken ze dat dan zelf niet op? Volgens mij is er een vreemde machtsdynamiek gaande, waarin een paar individuele editors bovenaan staan in de hiërarchie van Wikipedia die denken dat ze kunnen bepalen welke informatie voor de site van belang is.’

‘Ik keek op de website en die was zo typerend dat ik er droevig van werd: een hele muur met 32 foto’s van witte mannen’

Waarom bent u naast uw gewone baan campagne gaan voeren?

‘Dat kwam door het boek Inferior van Angela Saini. Ik vind Angela de belangrijkste schrijver en radiopresentator die we op dit moment in het Verenigd Koninkrijk hebben. Inferior stelt de negatieve manier waarop het werk van vrouwen in de wetenschap wordt behandeld aan de kaak. Dat boek heeft de manier waarop ik over gelijkheid denk totaal veranderd.’

Heeft u zelf obstakels moeten overwinnen?

‘Er is één voorval dat me in het bijzonder heeft gefrustreerd. Ik was net uitgenodigd om over nanomaterialen te spreken op een conferentie in Parijs. Ik keek op de website en die was zo typerend dat ik er droevig van werd: een hele muur met 32 foto’s van witte mannen. Als je zoiets ziet, dan denk je meteen: ze hebben me niet uitgenodigd vanwege mijn research, maar omdat iemand kritiek had op hun gebrek aan diversiteit.

Ik schreef terug om een aantal bezwaren te uiten en heb, om een lang verhaal kort te houden, een groep fantastische vrouwen bij elkaar gekregen die wilden komen spreken op die bijeenkomst. Maar toen werden we naar de zijlijn geschoven en in een parallelle sessie voor zo’n twaalf mensen gestopt die “Vrouwen in nanomaterialen” werd genoemd. We waren slechts met vrouwen onder elkaar over ons werk aan het praten. Ik heb me nog nooit in mijn leven zo betutteld en vernederd gevoeld.’

Vertel ons eens iets meer over uw werk met nanomaterialen.

‘Ik probeer nieuwe materialen te ontwikkelen om te gebruiken in tv- en mobieletelefoonschermen. Ik werk vooral met halfgeleiders die chirale eigenschappen hebben, wat betekent dat hun structuren niet-overlappende spiegelbeelden zijn, zoals je linker- en je rechterhand. We kunnen zorgen dat die moleculen op veel geavanceerdere manieren licht kunnen absorberen en uitstralen dan huidige materialen, zodat ze, als je ze in je tv of mobiele telefoon stopt, het scherm veel helderder maken en minder stroom vereisen.’

Wiskundige Gladys West is opgenomen in de US Air Force Space and Missile Pioneers Hall of Fame voor haar bijdrage aan de ontwikkeling van gps. West was een van de ‘computers’ van het Amerikaanse leger, voordat elektronische systemen het van haar zouden overnemen. Met behulp van satellietdata rekende ze de vorm van de aarde uit en stelde ze algoritmes op die aan de basis stonden van gps. – © Adrian Cadiz

Is chiraliteit ook van belang buiten een laboratorium?

‘Een heleboel dingen zijn chiraal, zoals slakkenhuizen, schroeven en fusilli-pasta. Het blijkt zelfs dat zo’n 95 procent van de fusilli rechtsdraaiende helices zijn. Als we gelijke hoeveelheden van de links- en rechtsdraaiende soort hadden, zou dat de meest efficiënte manier zijn om de stukjes pasta te verpakken. Maar omdat we onevenredig veel rechtsdraaiende pasta maken, moeten de verpakkingen zo’n 10 procent groter zijn dan nodig is.’

Wat moeten we volgens u doen om meisjes aan te moedigen natuurkunde te gaan studeren?

‘In het VK is het al zo ver dat er veel voorlichting wordt gegeven op schoolniveau. Maar wat natuurkunde aangaat, is er in de afgelopen vijftig jaar geen verandering gekomen in de scheve verhouding tussen jongens en meisjes wat betreft de vakkenkeuze op de middelbare school en evenmin op hbo- en academisch niveau. Als je meer kinderen wilt inspireren om natuurkunde als hoofdvak te kiezen, is het niet voldoende ze in de lunchpauze even voor te laten lichten door een paar wetenschappers.

Dat is naïef. In plaats daarvan moeten we erover nadenken om succesvolle voorbeelden uit de praktijk te gebruiken, dingen waarvan bewezen is dat ze werken. Als een natuurkundige vier jaar lang met dezelfde middelbareschoolleraar optrekt, zullen er waarschijnlijk meer leerlingen natuurkunde kiezen dan als hij elke week bij een andere school zou langsgaan.’

Als u een goed gesprek zou kunnen voeren met een van de mensen over wie u heeft geschreven, wie zou dat dan zijn?

‘Een wiskundige die Gladys West heet. Een van de eerste Wikipediapagina’s die ik schreef, ging over haar. Ze is in 1930 geboren in Virginia en studeerde wiskunde in een totaal andere omgeving dan de huidige. Daarna ging ze voor de Amerikaanse regering werken en legde met haar vroege computerkennis de basis voor de gps-technologie. Sinds ik die Wikipediapagina schreef, heeft ze op de 100 Women-lijst van de BBC gestaan, een jaarlijkse opsomming van invloedrijke en inspirerende vrouwen van over de hele wereld. Ze is opgenomen in de US Air Force Space and Missile Pioneers Hall of Fame en rondde in 2018 na een schriftelijke studie haar proefschrift af. Deze vrouw loopt tegen de negentig en ze rockt nog steeds.’

Noot redactie: Gladys West is onlangs, op 17 januari 2026, op 95-jarige leeftijd overleden.