Afgelopen zondag voerde de Amerikaanse president Donald Trump ‘massale precisieaanvallen’ uit op Iraanse nucleaire complexen. Dat is geen verrassing; al dertig jaar probeert Israël de VS mee te slepen in een conflict met Iran. Deze keer lijkt het gelukt.
De Amerikaanse president Donald Trump kwam afgelopen zondag met deze mededeling: ‘De Amerikaanse strijdkrachten hebben massale precisieaanvallen uitgevoerd op drie cruciale atoomcomplexen van het Iraanse regime: Fordow, Natanz en Isfahan. Ik kan de wereld melden dat deze aanvallen een doorslaand militair succes waren. De belangrijkste uraniumverrijkingsinstallaties van Iran zijn volledig verwoest.’
Secretaris-generaal Antonio Guterres van de VN waarschuwde na de aanval dat het Amerikaanse geweld een gevaarlijke escalatie is in een toch al zo gespannen regio, die de internationale vrede en veiligheid in gevaar brengt. Op 13 juni was Israël begonnen met een reeks gecoördineerde lucht- en cyberaanvallen op de militaire en nucleaire infrastructuur in Iran, waarbij meerdere kerngeleerden en hoge militaire commandanten werden omgebracht. Iran sloeg terug met honderden raket- en droneaanvallen op militaire installaties en gebouwen van inlichtingendiensten in Israël.
Al dertig jaar lang wordt deze leugen steeds weer herhaald
Beëindiging van het Iraanse kernwapenprogramma was niet het hoofddoel van Israël. Al sinds begin jaren negentig zegt de huidige premier Benjamin Netanyahu elk jaar weer dat Iran binnen een jaar of twee in staat zal zijn een kernbom te bouwen. Al dertig jaar lang wordt deze leugen steeds weer herhaald. De waarheid is dat Netanyahu vooral aanvalt om de regering omver te werpen, de stabiliteit zodanig te ondermijnen dat het net zo’n failed state wordt als Syrië, Libanon en Libië, en dan te zorgen dat het land uiteenvalt. De consequenties van deze Amerikaanse en Israëlische aanvallen zullen de regio en de rest van de wereld nog jaren achtervolgen. Ik stip hier de belangrijkste gevolgen aan.
Het staat buiten kijf dat Israël de aanval op Iran heeft afgestemd met de VS, Europa en de NAVO, en de strijd voortzet met hun directe en indirecte steun. Al sinds de jaren negentig tracht Netanyahu de VS mee te slepen in een oorlog tegen Iran, maar tot nu toe was geen enkele Amerikaanse president erin getrapt. Onder druk van Netanyahu maakte Trump in zijn eerste termijn al een eind aan het nucleaire akkoord met Iran, door de VN vastgelegd in resolutie 2231 van de Veiligheidsraad, en nu heeft hij in zijn tweede termijn binnen enkele maanden een aanval uitgevoerd op Iraanse atoomcomplexen.
Netanyahu complimenteerde hem met zijn besluit om Iran aan te vallen. ‘Gefeliciteerd, president Trump. Uw dappere besluit om de geduchte en rechtvaardige macht van de Verenigde Staten in te zetten tegen de nucleaire installaties van Iran zal de loop van de geschiedenis veranderen,’ zei hij. Wrang genoeg kwam de aanval nadat Trumps speciale gezant Steve Witkoff eerder met de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi overeengekomen was dat de eerste drie rondes van de nucleaire besprekingen in Oman en Italië een goede basis hadden gelegd voor een akkoord. Zoals een goed ingelichte Iraanse bron me vertelde: ‘Over de hoofdonderdelen van het akkoord tussen Witkoff en Araghchi werd overeenstemming bereikt gedurende drie onderhandelingsrondes in Muscat en Rome.
Het akkoord
Het akkoord zou er zo uitzien: Iran zou akkoord gaan met maximale inspecties van en transparantie over zijn atoominstallaties, en met implementatie van de zogenaamde gewijzigde Code 3.1, de strengste internationale inspectieprotocollen voor nucleaire programma’s.’ En daarbij zei mijn informant:
‘Ten tweede zou Irans voorraad van tot 60 procent verrijkt uranium, genoeg voor tien kernbommen, worden omgezet of geëxporteerd. Ten derde zou Iran zijn huidige procedés voor verrijking tot 60 en 20 procent afschalen naar verrijking voor burgerdoelen, namelijk 3,67 procent. En ten slotte zegde Iran toe volledig met de IAEA te zullen samenwerken om alle technische onduidelijkheden op te lossen.
In ruil daarvoor zouden de Verenigde Staten een eind maken aan de sancties die vanwege het nucleaire programma waren opgelegd. Er was afgesproken dat de technische teams van beide partijen op basis van deze vier punten een concept-akkoord zouden opstellen. Maar na een telefoongesprek tussen Netanyahu en Trump wilden de Amerikanen hun technische team ineens niet meer naar Muscat sturen en maakten ze een draai van honderdtachtig graden: ze eisten nu dat het vreedzame verrijkingsprogramma van Iran volledig werd stilgelegd.
Dat vertraagde het sluiten van een akkoord tot na de door Trump gestelde deadline van twee maanden. En de zesde onderhandelingsronde stond gepland voor dag 63, maar op dag 61 lanceerde Israël zijn aanval op Iran. Dat was de valstrik van Israël, bedoeld om Amerika en Trump mee te slepen in een oorlog met Iran.’
De buitenlandministers van Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland en de hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van de EU, Kaja Kallas, hebben vrijdag gesprekken gevoerd met Araghchi en afgesproken om binnen een week opnieuw bijeen te komen. Deze ministers werden aangespoord om met de Iraanse minister te overleggen doordat Trump op 19 juni een termijn van twee weken had gegeven voor het zoeken naar diplomatieke oplossingen. ‘Vorige week voerden we onderhandelingen met de VS en werden die getorpedeerd door Israël. Deze week waren we in overleg met de grote Europese landen en besloot de VS dat te torpederen. Welke conclusie zou u daaruit trekken?’ schreef Araghchi aan Groot-Brittannië en de hoge vertegenwoordiger van de EU.
Een halve waarheid
Het Amerikaanse besluit om Iran aan te vallen toont aan dat de tiendaagse Israëlische militaire operatie tegen Teheran niet alleen is mislukt, maar dat Israël op het randje van een nederlaag stond. Waarom zou de VS tussenbeide komen als Israël niet in gevaar was? Het is het enige land in het Midden-Oosten dat daadwerkelijk over kernwapens beschikt (volgens sommige schattingen over wel vierhonderd kernkoppen), dus als bestrijder van nucleaire proliferatie is het weinig geloofwaardig. Bovendien bevestigen alle rapporten van het IAEA en Amerikaanse inlichtingendiensten van de afgelopen twintig jaar dat er geen bewijs is dat Iran een kernwapen probeert te maken. ‘We hebben, als u het mij vraagt, op dit moment geen tastbaar bewijs dat er een programma of een plan bestaat om een kernwapen te fabriceren,’ zegt het hoofd van het atoomagentschap.
Het punt is vooral dat er geen sprake was van een ernstige directe dreiging. De bewering dat Iran over genoeg verrijkt uranium beschikt om in twee weken tien kernbommen te kunnen maken, is een halve waarheid. De andere helft is dat als Iran al zou besluiten zo’n bom te maken, het nog een of twee jaar nodig heeft om systemen te bouwen waarmee zo’n bom kan worden ingezet, zoals kernkoppen. ‘Tot de Israëlische aanval was er geen sprake van dat Iran dicht bij het maken een kernwapen was,’ aldus de American Arms Control Association.
Dit is de eerste keer dat twee kernmogendheden een militaire aanval hebben uitgevoerd op een land zonder kernwapens. Dat toont aan dat het Non-proliferatieverdrag met name door Israël en de VS alleen maar als politiek drukmiddel is gebruikt. ‘Israël is niet aangevallen door Iran, het is deze oorlog zelf begonnen. De Verenigde Staten zijn niet aangevallen door Iran, ze zijn op dit punt zelf de confrontatie aangegaan,’ zegt Trita Parsi, vicevoorzitter van het Quincy Institute.
‘Benjamin Netanyahu heeft deze oorlog uitgelokt om zijn eigen politieke hachje te redden’
De aanval van de VS druist duidelijk in tegen het VN-handvest. ‘Met zijn aanval op vreedzame nucleaire installaties in Iran maakt de VS, permanent lid van de Veiligheidsraad, zich schuldig aan een ernstige schending van het VN-Handvest, het internationaal recht en het Non-proliferatieverdrag,’ aldus de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken.
Trumps nationale veiligheidsteam heeft de consequenties van een Amerikaanse aanval op Iran niet goed doordacht, of het wist Trump zo’n actie simpelweg niet uit het hoofd te praten. Hoe dan ook is deze aanval een veeg teken van de grote invloed die Netanyahu op het Witte Huis heeft. ‘Benjamin Netanyahu heeft deze oorlog uitgelokt om zijn eigen politieke hachje te redden, en Donald Trump geeft hem de militaire kracht van Amerika in handen om de oorlog voort te zetten. Amerika is geen loopjongen van andere landen, en onze strijdkrachten zijn geen wisselgeld in onderhandelingen,’ zei congreslid Bonnie Watson Coleman. In Iraanse ogen betekenen deze aanvallen door twee kernmachten dat het Non-proliferatieverdrag niet alleen waardeloos, maar ook schadelijk is. Landen als Noord- Korea, India, Pakistan en Israël, die zich er nooit bij aansloten en gewoon kernwapens hebben ontwikkeld, zijn verschoond gebleven van aanvallen door kernmogendheden. Het zou dus niet meer dan logisch zijn dat Iran zich nu gaat bezinnen op zijn nucleaire strategie, en ook op zijn aansluiting bij het Non- proliferatieverdrag.
Iran heeft onherstelbare schade opgelopen, maar de negatieve gevolgen van deze aanval beperken zich niet tot Iran. Ook de Verenigde Staten en de vrede en veiligheid in de regio zullen eronder te lijden krijgen. Het is goed mogelijk dat deze oorlog geen duidelijke winnaar of verliezer zal kennen. Wel zitten Iran, Israël en de VS nu met het vooruitzicht van wederzijdse vernietiging, destabilisering van de regio en een langdurig nationaal trauma. In dat scenario zullen alle partijen op den duur veel meer verliezen dan ze er ooit bij kunnen winnen. De internationale gemeenschap moet daadkrachtig optreden om de situatie te de-escaleren. Gebeurt dat niet, dan dreigt een catastrofaal conflict te ontstaan in het Midden-Oosten, en misschien ook daarbuiten.
