De oorlog met de RSF is echter nog lang niet voorbij
De de facto leider van Soedan, generaal Abdel Fattah Al-Burhan, zei woensdag dat het leger de controle over de hoofdstad Khartoem heeft herwonnen en de milities van de Rapid Support Forces (RSF) heeft verdreven na een tweejarig conflict dat het land in rivaliserende zones heeft verdeeld. In het presidentiële paleis verklaarde Al-Burhan: ‘Khartoem is vrij, de zaak is afgehandeld,’ volgens opmerkingen die werden gerapporteerd door Al Jazeera.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De opperbevelhebber, die voor het eerst in bijna twee jaar het presidentiële paleis bezocht, werd ontvangen door grote aantallen soldaten en officieren van het Soedanese leger. Op 21 maart slaagde het Soedanese leger erin het Republikeinse paleis en het hele centrale gebied van Khartoem te bevrijden na dagen van hevige gevechten tegen de RSF.
Inwoners van Zuid-Khartoem vierden de aankomst van het leger in de wijken die voorheen in handen waren van de paramilitairen van de RSF, meldt Sudan Tribune. Ondanks deze zware klap voor de RSF is de oorlog nog lang niet voorbij: de milities, die bijna de gehele westelijke regio Darfoer hebben veroverd, kondigden woensdag de oprichting aan van een nieuw bondgenootschap dat delen van het zuiden van het land controleert.
Enkele dagen eerder hadden ze de RSF al sancties opgelegd
De regering van de vertrekkende Amerikaanse president Joe Biden heeft sancties opgelegd aan het hoofd van de Soedanese strijdkrachten [SAF, Sudanese Armed Forces], Abdel Fattah Al-Burhan. ‘Ze beschuldigt hem ervan het door oorlog verscheurde land te destabiliseren,’ schrijft Al Jazeera.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Onder leiding van Al-Burhan hebben de SAF ‘dodelijke aanvallen gepleegd op burgers, waaronder luchtaanvallen op beschermde infrastructuur, zoals scholen, markten en ziekenhuizen’, aldus de Amerikaanse regering.
Deze beslissing komt een paar dagen nadat de regering-Biden sancties oplegde aan Mohamed Hamdane Daglo, de leider van de Rapid Support Forces (RSF), een Soedanese paramilitaire groep die sinds april 2023 in oorlog is met de SAF.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken heeft maandag bekendgemaakt dat de strijdende partijen in Soedan hebben ingestemd met een staakt-het-vuren, ‘vanaf 24 april middernacht, voor een periode van tweeënzeventig uur’, meldt CNN. Het akkoord tussen het Soedanese leger en de Rapid Support Forces (RSF) kwam ‘na intensieve onderhandelingen in de afgelopen achtenveertig uur’, aldus het hoofd van de Amerikaanse diplomatie.
De RSF bevestigde maandag in een verklaring dat het de wapenstilstand had aanvaard ‘om humanitaire corridors in te stellen, het verkeer van burgers en inwoners te vergemakkelijken, hen in staat te stellen in hun basisbehoeften te voorzien, ziekenhuizen en veilige gebieden te bereiken en diplomatieke missies te evacueren’. Het Soedanese leger gaf niet onmiddellijk commentaar.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Maar ‘dit is al de vierde poging die is aangekondigd sinds het geweld deze maand uitbrak en tot nu toe heeft geen enkele wapenstilstand standgehouden’, schrijft BBC. Hopelijk stelt deze staakt-het-vuren burgers in staat Khartoem te verlaten, aldus de Britse omroep.
De recente gevechten in Soedan, die tien dagen geleden begonnen, ‘kwamen tot uitbarsting toen de toenemende spanningen escaleerden tussen de legerleider, generaal Abdul Fattah al-Burhan, en het hoofd van de Rapid Support Forces, generaal Mohamed Hamdan Dagalo – beter bekend als Hemedti’, aldus Axios.
Ten minste vierhonderd mensen zijn gedood sinds het begin van de gevechten, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie. Naar schatting tienduizenden mensen, waaronder Soedanese burgers en mensen uit buurlanden, zijn gevlucht vanwege de onrust, aldus BBC. Uren voor de aankondiging van Blinken waarschuwde VN-secretaris-generaal Guterres dat het geweld in Soedan een ‘catastrofale brandhaard’ dreigt te worden die zich kan uitbreiden naar de regio en daarbuiten.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Soedan, waar gevechten zijn uitgebroken tussen twee generaals van rivaliserende legers. Het land lijkt op het punt te staan van een burgeroorlog. Hoe heeft het zover kunnen komen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er aan de hand in Soedan?
‘Soedan bevindt zich opnieuw in een crisis’, schrijft The Guardian naar aanleiding van het conflict in het land dat sinds zaterdag is opgelaaid. In hoofdstad Khartoem zijn gevechten uitgebroken tussen rivaliserende militaire groeperingen, na maanden van groeiende onrust over de toekomst van het land en zijn democratie.
‘Gevechtsvliegtuigen scheerden zondag over hoofdstad Khartoem en vuurden raketten af op de miljoenenstad. Het militaire hoofdkwartier werd bestookt met artillerievuur, waardoor het in een toren van vlammen veranderde. Burgervliegtuigen werden gebombardeerd op de luchthaven van de stad, waar doodsbange passagiers zich klein maakten op de vloer van de terminal.’ Zo beschrijft The New York Times de sfeer op het hoogtepunt van de gevechten op zondag.
Het is nog maar vier jaar geleden dat de dictator van het land, president Omar al-Bashir, na drie decennia van wreed bewind werd afgezet en dat de mensen euforisch de straat op gingen om een democratische regering te eisen. Die droom is niet uitgekomen.
Twee van de machtigste generaals van het land, Abdel Fattah al-Burhan en Mohamed Hamdan Dagalo (beter bekend als Hemedti of ‘Mohammedje’), grepen in 2021 samen de macht in een militaire staatsgreep. Deze alliantie bleek van korte duur: Al-Burhan, het hoofd van het leger, en Hemedti, de leider van de paramilitaire groep Rapid Support Forces (RSF), hebben zich nu tegen elkaar gekeerd.
Dat er problemen op komst waren werd vorige week duidelijk, schrijft The Guardian, toen de RSF onder leiding van Hemedti troepen begon te stationeren rond de noordelijke stad Merowe – een strategische locatie met een luchthaven en een stuwdam in de Nijl – en in andere grote steden, ondanks bezwaren van de legerleiding.
De acties van de paramilitaire groepering mondden zaterdag uit in een gewelddadige confrontatie die nog steeds voortduurt. Beide partijen wijzen naar elkaar als antwoord op de vraag wie de gevechten is begonnen.
De vijf miljoen inwoners van Khartoem werden overvallen door hevig geweervuur, luchtaanvallen en artillerie-explosies. Volgens het Soedanese ministerie van Volksgezondheid zijn tot dusver minstens 270 mensen gedood, waaronder drie mensen die voor het Wereldvoedselprogramma van de VN werkten, en meer dan tweeduizend mensen raakten gewond, bericht Al Jazeera.
Het geweld is niet beperkt gebleven tot de hoofdstad: er zijn berichten over conflicten in steden en dorpen in het hele land, ook in de door oorlog verscheurde regio Darfur en aan de grenzen met Ethiopië en Eritrea – ‘landen die hun eigen binnenlandse problemen kennen’, aldus The Guardian.
Generaal Hemedti van de RSF stelde dinsdag een wapenstilstand voor, na een telefoongesprek met Anthony Blinken, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, meldt Sudan Tribune. Burgers zouden tijdens het staakt-het-vuren vierentwintig uur de kans krijgen om te evacueren. Al-Burhan zette de gevechten echter voort en beschuldigde Hemedti en de RSF ervan extra troepen te mobiliseren.
‘Het geweld dreigt de humanitaire crisis te verdiepen in een land dat het economisch toch al moeilijk heeft’, schrijft The Guardian. Door de staatsgreep van 2021 kreeg Soedan geen toegang tot miljarden dollars aan buitenlandse hulp en schuldkwijtschelding. Stijgende voedselprijzen, verwoestende overstromingen en uitbraken van ziekten hebben de burgers ongelooflijk kwetsbaar gemaakt.
Nu zitten miljoenen mensen vast in hun huizen, naar verluidt zonder water en elektriciteit in de laatste dagen van de ramadan, te bang om naar buiten te gaan om voedsel of voorraden te halen.
Burgers die in het kruisvuur terecht zijn gekomen, zijn aangewezen op de toch al zwakke gezondheidszorg in Soedan, die een nieuwe toevloed van gewonde patiënten moet verwerken. Honderden patiënten zijn geëvacueerd en de Wereldgezondheidsorganisatie heeft gezegd dat sommige ziekenhuizen al door hun kritieke voorraden heen zijn om gewonde burgers te behandelen. Zestien ziekenhuizen zijn naar verluidt buiten werking, sommige zijn getroffen door bombardementen, schrijft Sudan Tribune in een ander bericht.
Waarom is Soedan al jaren instabiel?
‘Het land is nu al vier jaar aan het koorddansen en houdt wanhopig vast aan de droom van de volksrevolutie van 2019’, schrijft The New York Times, toen wierpen demonstranten het regime van dictator Omar Hassan Al-Bashir, die al aan de macht was sinds 1989, omver.
De protestleiders en de strijdkrachten sloten vervolgens een akkoord over de verdeling van de macht, dat moest leiden tot verkiezingen en een burgerregering. ‘Maar de verdeel-en-heers tactiek van Al-Bashir liet een tijdbom achter: een bonte verzameling van milities en gewapende facties die nu om de macht strijden’, schrijft The Economist.
De militaire junta onder leiding van Al-Burhan, die tot dan toe het land leidde, pleegde vervolgens in oktober 2021 een nieuwe staatsgreep om een einde te maken aan een eerste poging tot democratische overgang. Abdallah Hamdok, in augustus 2019 gekozen als premier van de overgangsregering, werd afgezet.
‘Na de coup van oktober ging het harde optreden tegen tienduizenden demonstranten meer dan een jaar door. Ten minste 125 mensen werden gedood, terwijl anderen ernstig gewond raakten of verdwenen’, aldus The New Arab. Sindsdien houden de generaals Abdel Fattah Al-Burhan en Hemedti, die respectievelijk president en vicepresident van de Raad voor Overgangssoevereiniteit werden, het land in handen.
‘Het land is nu al vier jaar aan het koorddansen en houdt wanhopig vast aan de droom van de volksrevolutie van 2019’, schrijft The New York Times. In dat jaar wierpen demonstranten het regime omver van dictator Omar Hassan Al-Bashir, die al aan de macht was sinds 1989.
De protestleiders en de strijdkrachten sloten vervolgens een akkoord over de verdeling van de macht, dat moest leiden tot verkiezingen en een burgerregering. ‘Maar de verdeel-en-heerstactiek van Al-Bashir liet een tijdbom achter: een bonte verzameling van milities en gewapende facties die nu om de macht strijden’, schrijft The Economist.
De militaire junta onder leiding van Al-Burhan, die tot dan toe het land leidde, pleegde vervolgens in oktober 2021 een nieuwe staatsgreep om een einde te maken aan een eerste poging tot democratische overgang. Abdallah Hamdok, in augustus 2019 gekozen als premier van de overgangsregering, werd afgezet.
‘Na de coup van oktober ging het harde optreden tegen tienduizenden demonstranten meer dan een jaar door. Ten minste 125 mensen werden gedood, terwijl anderen ernstig gewond raakten of verdwenen’, aldus The New Arab. Sindsdien houden de generaals Abdel Fattah Al-Burhan en Hemedti, die respectievelijk president en vicepresident van de Raad voor Overgangssoevereiniteit werden, het land in handen.
‘Voor een land dat nog maar kort geleden uit zijn internationale isolement is getreden, is de chaos [van de afgelopen dagen] een vernietigende klap’, aldus The New York Times. Omdat Soedan op weg was naar democratie, hadden de Verenigde Staten het land van de terrorismelijst geschrapt. Er werd internationale hulp beloofd en de Russische interesse in Soedanese grondstoffen verhoogden de geostrategische waarde van het land. ‘Maar de Soedanese revolutie is net als vele andere [revoluties] vastgelopen’, schrijft het Amerikaanse dagblad.
In december ondertekenden de militaire en civiele leiders van Soedan na maandenlange onderhandelingen een voorlopig akkoord om een einde te maken aan het militaire bewind sinds oktober 2021 in het land van kracht is. Het leger had beloofd afgelopen dinsdag, vier jaar na de afzetting van de Al-Bashir, de macht over te dragen. Maar die overgang hing af van de vraag of generaal Al-Burhan en generaal Hemedti hun sudderende rivaliteiten onder controle konden houden.
De afgelopen vier maanden raakten de RSF en het leger door deze kwesties in een impasse. Centraal in deze vijandigheid stond de vraag hoe de RSF in het leger moest worden geïntegreerd – het leger had gezegd dat dit binnen twee jaar moest gebeuren terwijl de RSF een veel langere termijn verlangde: tien jaar. Hemedti beschuldigde Al-Burhan er vervolgens van te weigeren de controle uit handen te geven, waardoor de verslechterde relatie tussen de generaals nog meer onder druk kwam te staan.
Hoe gaat het conflict aflopen?
Het geweld is wereldwijd veroordeeld. Blinken zei op sociale media dat hij ‘diep bezorgd’ was en de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken drong er bij beide partijen op aan om onmiddellijk te stoppen met de gevechten. ‘Het is echter niet alleen medeleven dat deze verontrusting aanwakkert – een aantal landen heeft een gevestigd belang bij de toekomst van Soedan’, schrijft The Guardian.
De Russische huurlingengroep Wagner adviseerde de wrede dictator Omar al-Bashir voordat deze ten val werd gebracht en uit een onderzoek blijkt dat de groep goudmijnen in de regio had geplunderd om Poetins oorlogsinspanningen in Oekraïne te ondersteunen. Rusland oefende ook druk uit op Soedan om Russische oorlogsschepen te laten aanmeren in havens aan de Rode Zee, schrijft The New York Times.
Daardoor is Soedan voor de Verenigde Staten van strategisch belang geworden. ‘Het kan daarbij geen kwaad dat het land ook rijk is aan grondstoffen’, merkt The Guardian op.
Er zijn weinig tekenen dat de partijen bereid zijn het geweld op te geven. Generaal Al-Burhan wordt al geruime tijd gesteund door Egypte. Hemedti wordt gesteund door de Verenigde Arabische Emiraten en heeft banden met de Russische Wagner-groep, waarmee hij de Soedanese goudindustrie controleert. Saoedi-Arabië heeft ook grote belangstelling.
Als het geweld aanhoudt, is het een reëel gevaar dat een groeiend aantal binnenlandse en buitenlandse actoren erbij betrokken wordt, waardoor het moeilijker wordt een oplossing te vinden, schrijft The Guardian in een commentaar. Naast de bezorgdheid voor Soedan zelf bestaat de vrees dat de gevechten zullen overslaan naar Tsjaad, de Centraal-Afrikaanse Republiek en andere delen van de regio.
‘Beëindiging van de gevechten zou de eerste stap zijn. Er is verenigde en aanhoudende internationale steun voor een staakt-het-vuren nodig’, roept The Guardian op. ‘Onder Donald Trump hebben de VS het Soedan-beleid in feite uitbesteed aan regionale spelers. Hun hernieuwde betrokkenheid is tegelijkertijd te laat en welkom. Zorgvuldig gerichte sancties kunnen een rol spelen. De door de Afrikaanse Unie toegezegde hoge delegatie kan de onderhandelingen vergemakkelijken.’
‘Opnieuw hebben inhalige en op macht beluste mannen de behoeften en wensen van het Soedanese volk met voeten getreden’, vervolgt het commentaar van het dagblad uit Londen. ‘Door deze uitbraak zijn de prodemocratieactivisten verder dan ooit van hun doel verwijderd geraakt en hebben zij hun inspanningen verlegd van de politiek naar het voorzien in de basisbehoeften van hun landgenoten en het streven naar beëindiging van het geweld.’
‘Toch is het volk politiek bewuster en beter georganiseerd dan ooit tevoren, en voor veel burgers is de afgelopen dagen een bevestiging geweest dat een oppervlakkig politiek proces in een systeem dat door twee krijgsheren wordt gedomineerd, geen vooruitgang of zelfs maar stabiliteit kan brengen. Zelfs in deze grimmige tijden zullen degenen die dapper en hardnekkig hebben gestreden om gehoord te worden, hun ambities niet opgeven’, besluit de Britse krant.
Persbureau Reuters schetst een minder hoopvol beeld: ‘Het gevaar dreigt van een langdurig conflict bovenop een aanslepende economische crisis en bestaande, grootschalige humanitaire behoeften.’
Na vijf dagen protest komt leger demonstranten tegemoet
Na vijf dagen van protesten belooft het Soedanese leger niet deel te nemen aan de vorming van de volgende regering. Generaal Abdel Fattah al-Burhan, die op 25 oktober 2021 na een staatsgreep de macht greep in Soedan, zei in een toespraak op 5 juli dat ‘het leger plaats zou maken voor een burgerregering, zich zou terugtrekken uit de lopende politieke besprekingen en politieke en revolutionaire groeperingen zou toestaan een overgangsregering te vormen’, meldt Al Jazeera.
De aankondiging volgt op een dodelijke week voor de Soedanese democratische beweging – waarin negen doden en meer dan zeshonderd gewonden vielen. Sinds 30 juni vinden er in Soedan grootschalige protesten plaats die een einde aan het militaire bewind eisen. Al-Burhans toespraak kon de activisten, die zich niet uit het centrum van hoofdstad Khartoem verwijderden, echter niet overtuigen. ‘We vertrouwen Al-Burhan niet,’ vertelde een demonstrant aan de Qatarese nieuwszender. ’We willen dat hij voorgoed vertrekt.’ ‘Al-Burhan moet worden berecht voor alle mensen die hij sinds de staatsgreep heeft gedood [meer dan honderdtien],’ aldus een andere woedende burger.
Militairen schoten met scherp tijdens demonstratie
Een mars van tienduizenden Soedanezen die demonstreerden tegen het militaire regime van generaal Abdel Fattah al-Burhan is donderdag met geweld beantwoord door veiligheidstroepen. Volgens Al Jazeera zijn er ten minste zeven doden zijn gevallen. Een van de slachtoffers was een minderjarige die ‘stierf nadat hij in de borst was geschoten’, aldus de Qatarese zender.
Artsen hebben het gebruik van munitie en traangasgranaten in ziekenhuizen door de politie aan de kaak gesteld. Sinds de staatsgreep van 25 oktober 2021 is er elke week gedemonstreerd voor de herinvoering van het burgerbestuur in Soedan, maar de demonstratie van donderdag was een van de grootste en dodelijkste in maanden. Sinds de staatsgreep zijn meer dan honderdtien demonstranten gedood.
In Soedan is premier Abdallah Hamdok weer aan de macht. De politicus, die tijdens de militaire staatsgreep werd afgezet, kreeg zijn post zondag terug na een akkoord met generaal Abdel Fattah Al-Burhan. In het presidentieel paleis hebben Abdallah Hamdok en de militairen, de plegers van de staatsgreep van 25 oktober, ten overstaan van de pers een pact ondertekend waarin zij beloven samen de overgang naar de democratie weer op de rails te zetten.
‘Het Soedanese volk is in opstand gekomen tegen de staatsgreep’
De terugkeer van de eerste minister kan worden gezien als ‘een tactische terugtrekking van de generaals van de staatsgreep’, analyseert het Burkinese dagblad Le Pays. ‘Het Soedanese volk is in opstand gekomen tegen de staatsgreep, dat doet het al sinds 25 oktober, toen de misdadige generaals, gegroepeerd rond generaal Burhan, besloten de Soedanese revolutie tegen te houden. En ondanks de bloedige repressie die zij van de generaals hebben ontvangen, zijn de prodemocratische demonstranten blijven volharden in hun protest’, aldus de krant. In de buitenwijken van Khartoem is zondag een tiener doodgeschoten bij ingrijpen tegen een demonstratie tegen de coup.
Enkele weken na de staatsgreep in Soedan op 25 oktober wordt er gewelddadig opgetreden tegen demonstranten en bemoeilijken internet- en telefoonstoringen deelname aan protest. Wat zeggen internationale beleidsmakers over de militaire coup?
Jeffrey Feltman
Speciaal gezant van de Verenigde Staten voor de Hoorn van Afrika
’De Verenigde Staten zijn uiterst gealarmeerd over berichten die spreken van een militaire overname door de overgangsregering. Dit is in strijd met de Grondwettelijke Verklaring en de democratische aspiraties van het Soedanese volk en volkomen onaanvaardbaar. Zoals we herhaaldelijk hebben gezegd, zal elke gewelddadige verandering van de overgangsregering de Amerikaanse hulp in gevaar brengen.’
António Guterres
Secretaris-generaal van de Verenigde Naties
‘Ik veroordeel de militaire staatsgreep die momenteel in Soedan plaatsvindt. Premier Hamdok en alle andere functionarissen moeten onmiddellijk worden vrijgelaten. Het constitutionele handvest moet volledig worden gerespecteerd om de zwaarbevochten politieke transitie te beschermen. De VN zal de bevolking van Soedan blijven steunen.’
Will Carter
Landendirecteur Soedan van de Noorse Vluchtelingenraad
‘Veranderingen in het politieke leiderschap van Soedan mogen geen afbreuk doen aan de toezeggingen om burgers te beschermen en ervoor te zorgen dat hulporganisaties nog steeds mensen kunnen helpen die door decennia van conflicten kwetsbaar zijn geworden.
Er staat te veel op het spel voor meer dan 13 miljoen mensen in Soedan die humanitaire hulp nodig hebben. Bijna een derde van de mensen in Soedan heeft humanitaire hulp nodig om te overleven.’
Deprose Muchena
Regiodirecteur Oost- en Zuidelijk Afrika van Amnesty International
‘De willekeurige detenties (…) druisen in tegen de ambities van Soedan voor een toekomst waarin mensenrechten worden gerespecteerd en vormen een verraad aan de hoop en opofferingen van honderdduizenden Soedanezen. Politieke meningsverschillen moeten niet worden opgelost met eigenmachtige en gewelddadige militaire middelen. We roepen generaal Abdel Fattah al-Burhan en andere militaire leiders op zich te houden aan de mensenrechten.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
