Sinds de Straat van Hormuz wordt geblokkeerd, loopt de wereldmarkt dagelijks zo’n 14 miljoen vaten olie mis. Over de hele wereld zoeken landen naar manieren om de klap op te vangen.
Welke landen zijn het kwetsbaarst?
In april werd het dagelijkse tekort van ongeveer 14,4 miljoen vaten ruwe olie nog gedeeltelijk opgevangen door strategische voorraden en tijdelijke noodmaatregelen. Volgens Financial Times wordt dat nu steeds moeilijker.
Toch slagen China, Japan, Europa en de Verenigde Staten er voorlopig nog in hun energievoorziening veilig te stellen door simpelweg meer te betalen, aldus The New York Times. Sommige andere landen beperken hun export om de eigen reserves te beschermen. Ondertussen dreigen volgens de krant juist armere landen in Azië, Afrika en Latijns-Amerika met tekorten te worden geconfronteerd.
‘Landen beseffen niet dat ze allemaal in hetzelfde schuitje zitten’
The Guardian besteedt in het bijzonder aandacht aan de eilandstaten in Oceanië. Die regio bevond zich al in een benarde situatie vanwege de stijgende zeespiegel en toenemende natuurrampen, maar met de brandstofcrisis krijgen ze opnieuw zware klappen te verduren. De tekorten zijn nu al merkbaar in de prijs van cassave, de kosten van schoolvervoer en de bedrijfsresultaten.
Ook tijdens eerdere crises trokken armere regio’s aan het kortste eind. ‘Een vergelijkbaar scenario speelde zich af tijdens de covid-19-pandemie’, schrijft The New York Times. Beschermingsmiddelen en vaccins werden toen opgekocht door rijke landen. ‘We hebben opnieuw te maken met een grote schok die niemand zag aankomen, en het is ieder voor zich,’ zegt econoom Eswar Prasad van Cornell University tegen de Amerikaanse krant. ‘Landen beseffen niet dat ze allemaal in hetzelfde schuitje zitten en dit probleem samen moeten proberen op te lossen.’
Hoe proberen landen het tekort op te vangen?
Pakistan geldt als een van de landen die het meest afhankelijk zijn van de Straat van Hormuz. Volgens Al Jazeera verloopt ongeveer 80 procent van de olie-import via de zeestraat en komt vrijwel alle vloeibare aardgas uit Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten.
Toch blijkt het land verrassend weerbaar. Al Jazeera spreekt van een ‘stille transformatie’. Sinds 2018 zijn miljoenen huishoudens, boeren en bedrijven overgestapt op zonnepanelen. Niet dankzij een groots overheidsplan, maar omdat burgers zelf op zoek gingen naar een betrouwbare energiebron, aldus de Qatarese nieuwszender. De opmars van zonne-energie heeft Pakistan inmiddels meer dan 12 miljard dollar aan energie-import bespaard. Het aandeel zonne-energie steeg van 2,9 procent in 2020 naar 32,3 procent in 2025.
Ook Australiërs passen hun gedrag massaal aan. Onderzoekers van Monash University in Melbourne ontdekten dat ongeveer 45 procent van de bevolking sinds het begin van de crisis zijn reisgewoonten heeft aangepast. Onderzoeker Lauren Pearson spreekt in The Age van een ‘snelle en ingrijpende verandering’. Vooral stedelingen laten vaker de auto staan en kiezen voor wandelen, fietsen of openbaar vervoer.
Het Japanse chipsmerk Calbee besloot over te schakelen op kleurloze verpakkingen
De Russische regeringsgezinde krant Izvestia bericht enthousiast over de Noordelijke Zeeroute door het Noordpoolgebied. Volgens de krant zijn ‘wereldwijde spelers actief op zoek naar alternatieve handelsroutes’. De verbinding tussen Europa en Azië zou ongeveer 40 procent korter zijn dan de traditionele weg via het Suezkanaal. Investeerders uit China, India en de Verenigde Arabische Emiraten zouden volgens het Russische ministerie van Economische Zaken al interesse hebben getoond. Toch erkent Izvestia een belangrijke tekortkoming: vanwege het ijs is de route slechts enkele maanden per jaar volledig bruikbaar.
Een opvallende oplossing voor het energietekort komt uit Japan. Volgens de krant Yomiuri Shimbun kampt het land met problemen bij de import van nafta uit het Midden-Oosten. Deze grondstof is essentieel voor de productie van kunststoffen, kleding, inkt en talloze andere producten. Het chipsmerk Calbee besloot daarom over te schakelen op kleurloze verpakkingen. Veel kleurpigmenten zijn namelijk gebaseerd op aardolie, in tegenstelling tot zwart en wit.
De zakenkrant Nihon Keizai Shimbun gaat nog een stap verder: ‘Het is nu tijd om te overwegen plastic uit te faseren’, schrijft de Japanse zakenkrant. De huidige crisis zou volgens haar een kans kunnen zijn om consumptiepatronen blijvend te veranderen.
Wat betekent dit op de lange termijn?
Niet overal wordt de crisis als een bedreiging gezien. In Panama profiteert het Panamakanaal juist van de veranderde handelsstromen. Volgens BBC Mundo is het verkeer door het kanaal sinds het begin van de crisis met bijna 11 procent toegenomen. Vooral transporten van Amerikaanse olie richting Azië maken vaker gebruik van de verbinding tussen de Atlantische en Stille Oceaan. Volgens de financieel directeur van het kanaal zouden de inkomsten daardoor met 10 tot 15 procent kunnen stijgen.
Wereldwijd is deze crisis een wake-upcall geweest, schrijft Benjamin H. Bradlow in Foreign Affairs. Want zelfs als er morgen een vredesakkoord zou worden getekend, zou het maanden duren om terug te keren naar de situatie van vóór de oorlog. ‘Voor het Midden-Oosten is de oorlog in Iran opnieuw een harde les geweest in hoe verdeeldheid en rivaliteit tot wrede conflicten leiden. Maar voor het grootste deel van de wereld is de oorlog een les geweest in iets anders: de politieke valkuilen van energieafhankelijkheid.’
‘Het is moeilijk voor te stellen dat de wereldeconomie ooit nog zo afhankelijk zal zijn van die regio’
Bradlow is er zeker van dat de crisis ervoor zorgt dat veel landen energieonafhankelijker willen worden. ‘Om dat te bereiken, zullen sommige landen meer investeren in fossiele brandstoffen. De Filippijnen hebben de elektriciteitsproductie uit steenkool al opgevoerd en toestemming gegeven voor het gebruik van brandstoffen van mindere kwaliteit met een hogere uitstoot om de bestaande voorraden langer te laten meegaan.’ Andere landen zullen juist investeren in hernieuwbare energie. ‘Vietnam heeft bijvoorbeeld de afgelopen zes jaar meer dan tachtig grote groene projecten goedgekeurd, waaronder offshore windenergie en waterkracht.’
Ook Obama-adviseur Christopher Smart ziet hoe snel landen alternatieven zoeken én toepassen. ‘Hoewel het moeilijk voor te stellen is dat de zeestraat nooit meer opengaat, is het ook moeilijk voor te stellen dat de wereldeconomie ooit nog voor 20 procent van haar olie- en gasbehoeften afhankelijk zal zijn van die regio’, schrijft hij in The New York Times. Dat veel bedrijven en landen op korte termijn zullen lijden onder de tekorten lijkt onvermijdelijk, maar die pijn zal niet eeuwig duren. ‘Hoe langer de Straat geblokkeerd blijft, hoe minder belangrijk de olie uit de Straat wordt.’
