Het gaat om een verlaging van een kwart procentpunt
Het is geen verrassing dat de Federal Reserve woensdag een verlaging van haar belangrijkste rente met een kwart procentpunt goedkeurde en aankondigde dat er mogelijk nog twee verlagingen zullen volgen vóór het einde van het jaar, tegen de achtergrond van ‘zorgen over de Amerikaanse arbeidsmarkt’ en de ‘nog steeds aanwezige’ inflatie, aldus CNBC. De rentetarieven liggen nu tussen de 4 en 4,25 procent, het laagste niveau in bijna drie jaar.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In haar toelichting merkt de Fed op dat ‘de banengroei is vertraagd’ en dat de inflatie ‘is toegenomen en relatief hoog blijft’. ‘Een zwakkere banengroei en een hogere inflatie staan echter haaks op de dubbele doelstellingen van de Fed: prijsstabiliteit en volledige werkgelegenheid’, benadrukt het economische netwerk.
Vandaar de voorzichtigheid van de instelling, die zich beperkte tot een renteverlaging met een kwart procentpunt, tot grote ontsteltenis van de onlangs door Trump benoemde gouverneur en econoom Stephen Miran, die samen met de Amerikaanse president opriep tot een verlaging met een half procentpunt.
Opnieuw dreigt iemand het slachtoffer te worden van Trumps heksenjacht: Jerome Powell, de voorzitter van de Amerikaanse Federal Reserve Bank (Fed). Donderdag verklaarde Trump van plan te zijn Powell te ontslaan, ook al houdt de voorzitter vol dat hij zijn termijn, die afloopt in 2026, zal uitzitten.
Vrijdag verklaarde Kevin Hassett, de belangrijkste economische adviseur van de Amerikaanse president, dat ‘het Witte Huis manieren overweegt’ om Jerome Powell te verwijderen, ‘ondanks de juridische waarborgen die zijn positie beschermen’, meldt The Hill.
Op woensdag waarschuwde Powell ‘dat de tarieven van Trump de economische groei kunnen vertragen en de inflatie kunnen verhogen’ – de gevreesde ‘stagflatie’ – ‘waardoor de Fed waarschijnlijk de rente niet kan verlagen’, legt de Amerikaanse site uit.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens de huidige wet kan de voorzitter van de Fed alleen door het Witte Huis worden ontslagen wegens wangedrag of grove nalatigheid bij de uitvoering van zijn taken. Maar ‘Trump heeft duidelijk gemaakt dat hij bereid is om te breken met normen en precedenten, zelfs als dat monumentale gevolgen kan hebben’, aldus CNN.
‘De onafhankelijkheid van de Fed ten opzichte van het Witte Huis is altijd als essentieel beschouwd voor de stabiliteit van de wereldeconomie en het financiële systeem’, aldus The New York Times. Volgens The Atlantic is het de vraag of de Fed nu ‘beslissingen over de rente kan nemen zonder inmenging van de politiek’.
‘Als Trump de Fed dwingt om een politieke beslissing te nemen door Powell te ontslaan en een vertrouweling te installeren als hoofd van de centrale bank, zullen investeerders over de hele wereld nog meer Amerikaanse activa dumpen en hun toevlucht zoeken in de relatieve veiligheid van de euro, waardoor de binnenlandse leenkosten zullen stijgen. Het zou een chaos worden, met kosten die in de triljoenen dollars lopen en repercussies die nog tientallen jaren voelbaar zouden zijn’, aldus het tijdschrift.
In een wereld zonder contant geld zullen mensen zich anders tot geld verhouden en verandert zelfs de definitie ervan. Bovendien zullen centrale banken hun rol moeten herdefiniëren. Maar daarvoor moeten ze eerst verouderde denkbeelden loslaten.
Met geld heeft de economische wetenschap altijd een wat vreemde verhouding gehad die vaak voer voor discussie was. Door tal van economen, onder wie Nobelprijswinnaars als Merton Miller en Franco Modigliani, werd geld lange tijd als niet meer dan een ruilmiddel beschouwd. Maar economen die voortbouwen op het werk van John Maynard Keynes en Hyman Minsky hebben die nauwe kwantitatieve blik achter zich gelaten en meer oog gekregen voor de structurele rol van geld in de reële economie en het financiële systeem.
Dat inzicht wordt belangrijker naarmate de wereld steeds meer gedigitaliseerd raakt en er steeds minder met contant geld wordt betaald. Hierdoor groeit de noodzaak voor beleidsmakers om niet langer alleen toezicht te houden op de markt, maar de markt actief vorm te geven. In een wereld zonder contant geld zullen mensen zich anders tot geld verhouden, ontstaan er nieuwe mogelijkheden om ermee om te gaan en verandert zelfs de definitie ervan. Bovendien zullen centrale banken zich gedwongen zien hun rol te herdefiniëren en zich innovatiever op te stellen.
Nieuwe mogelijkheden
Er is al veel aandacht geweest voor centrale banken die experimenteerden met een digitale munt, maar een veel belangrijker ingreep in de economie is het opzetten en vormgeven van een nieuwe digitale infrastructuur voor interoperabele betalingssystemen. Gezien het structurele belang van kapitaal kan zo’n ingreep tot meer concurrentie en betere inclusiviteit en toegankelijkheid van bankdiensten leiden, en wellicht ook nieuwe instrumenten opleveren voor het bijsturen van de economie in tijden van crisis.
Er wordt steeds minder met contant geld betaald, het digitale betalingsverkeer groeit sneller dan ooit. Consumenten, overheden en bedrijven kiezen duidelijk voor de kosteneffectiviteit en het gebruiksgemak van cashloze technologie. Betalen met je telefoon, ooit vooral een gadget voor de technologisch onderlegde stedeling, is inmiddels zelfs in rudimentaire economieën gemeengoed. Interoperabele betalingssystemen ontwikkelen zich in rap tempo tot de economische kerninfrastructuur van het digitale tijdperk. Dat is een duidelijke trendbreuk met de door de overheid uitgegeven fysieke valuta die de afgelopen tweeduizend jaar centraal stonden.
Zoals elke technologische verandering is ook deze niet neutraal. Ze heeft haar eigen dynamiek en als beleidsmakers daar geen sturing aan geven, zou het uitsluiting van bepaalde partijen en andere structurele problemen in de gehele economie kunnen vergroten. Zo zijn digitale betalingssystemen in veel landen niet interoperabel, wat betekent dat de eigenaar van het systeem bepaalt wie er toegang toe heeft en onheuse tarieven kan opleggen. Mensen in de marge van de economie worden op die manier nog meer verdrongen uit de cashloze wereld of erger nog, uit de officiële economie. Een centrale bank kan op dit punt laten zien dat ze meer is dan alleen een toezichthouder en zich laten gelden door mee te beslissen over de gedeelde infrastructuur, of er zelf een op te zetten. Op die manier kunnen niet alleen de kosten van digitale transacties worden verlaagd, maar ook nieuwe mogelijkheden worden bedacht om het betalingsverkeer efficiënter en toegankelijker te maken voor deze mensen.
Die nieuwe rol druist natuurlijk in tegen de traditionele opvatting dat centrale banken vooral toezichthoudende instanties zijn
India heeft dit gedaan met UPI, een interoperabele infrastructuur voor digitaal betalingsverkeer, waarbij de centrale bank een grote vinger in de pap heeft gehad. En Brazilië heeft hetzelfde gedaan met Pix, een betalingsdienst waarmee particulieren en bedrijven op elk moment van de dag, meestal gratis of tegen zeer lage kosten, geld kunnen overmaken en ontvangen. Volgens de Braziliaanse centrale bank is het inmiddels de populairste betaalmethode van het land, populairder zelfs dan bankpasjes, creditcards en andere betaalmethoden waar geen contant geld aan te pas komt. Meer dan 66 procent van de bevolking maakt er inmiddels gebruik van.
Dat klinkt misschien als een typisch succesverhaal van de fintech-sector. Maar het is de centrale bank geweest die inzag dat particuliere spelers hun systemen niet vrijwillig zouden laten samenwerken met die van anderen, en daarom de ontwikkeling van Pix gestimuleerd heeft. Tot de invoering van Pix had elke financiële instelling zijn eigen transactiesysteem met zijn eigen tarieven. Nu wordt er niet meer geconcurreerd op tarieven, maar op de kwaliteit en de verscheidenheid van het dienstenaanbod. De infrastructuur van Pix levert consumenten dus een reële besparing op en draagt bij aan de toegankelijkheid en inclusie van het betalingsverkeer.
Algemeen nut
Het stimuleren van deze verandering door de Braziliaanse centrale bank past in een bredere trend om zich ten dienste te stellen van het algemeen nut. Als het dienen van het algemeen nut de grondslag wordt voor economische activiteiten, zal dat nog veel meer mogelijkheden opleveren voor samenwerking, coördinatie en gezamenlijke investeringen door overheden, de particuliere sector, het maatschappelijk middenveld en internationale organisaties.
Die nieuwe rol druist natuurlijk in tegen de traditionele opvatting dat centrale banken vooral toezichthoudende instanties zijn die alleen over de financiële stabiliteit moeten waken en kwesties als gelijkheid, toegankelijkheid en inclusie moeten overlaten aan de particuliere sector. Lange tijd had de publieke sector alleen tot taak om de waardescheppers tegen risico’s te beschermen, niet om zelf risico’s te nemen of waarde te scheppen. In zijn hoedanigheid van kredietverstrekker wordt de publieke sector gezien als een laatste toevlucht, niet als voor de hand liggende optie.
Door deze beperkte kijk op de rol van de staat in het creëren van welvaart hebben beleidsmakers te weinig oog voor het scala aan instrumenten waarover ze beschikken om duurzame economische groei te stimuleren. Het zal een cruciale taak van centrale banken blijven om de stabiliteit van het financiële systeem te waarborgen, maar de actieve rol die de centrale banken van Brazilië en India hebben gespeeld bij de totstandkoming van een interoperabele betalingsinfrastructuur laat duidelijk zien dat ze meer voor het algemeen nut kunnen doen. Het verlangen naar een ambitieuzere opstelling bij het inrichten van markten lijkt om zich heen te grijpen. Zo is het faciliteren van innovatie door het leveren van financiële infrastructuurdiensten sinds kort officieel tot secundaire doelstelling van de Bank of England verklaard. Een goede ontwikkeling, want een rechtvaardige toekomst vraagt om deze inzet en ambitie van centrale banken.
‘Een belangrijke stap in de strijd tegen inflatie’
De Amerikaanse centrale bank kondigde woensdag aan dat het ‘de rente met een half procentpunt verlaagt, wat het begin inluidt van een periode van versoepeling van het monetaire beleid’, schrijft de Financial Times. De rente ligt nu tussen 4,75 en 5,00 procent. Het besluit van de Fed ‘markeert een belangrijke stap in de twee jaar durende strijd tegen inflatie’, schrijft het dagblad.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Fed-voorzitter Jerome Powell rechtvaardigde zijn beslissing door te zeggen dat de inflatie nu onder controle is en dat de arbeidsmarkt moet worden beschermd. Voor het einde van het jaar staat nog een renteverlaging van een half punt gepland.
Deze eerste renteverlaging sinds 2020 is goed nieuws voor de Democraten, twee maanden voor de presidentsverkiezingen. Hun kandidaat, vicepresident Kamala Harris, bejubelde het meteen als ‘goed nieuws voor Amerikanen’. Haar Republikeinse tegenstander Donald Trump zei daarentegen dat de forse rentedaling aantoonde dat de economie ‘in zeer slechte staat’ was.
Renteverhogingen hebben negatief effect op economie
De wereldeconomie stevent af op een recessie in 2023, concludeert een studie van de Wereldbank, geciteerd door The Wall Street Journal. Het onderzoek wijst op het effect van het beleid van de centrale banken om de inflatie tegen te gaan, met name de snelle stijging van de rente. ‘De wereldwijde groei vertraagt aanzienlijk en zal waarschijnlijk nog verder vertragen naarmate landen in een recessie terechtkomen’, waarschuwde David Malpass, de voorzitter van de instelling.
Vorige maand waarschuwde Jerome Powell, de president van de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank, dat hij de rente zou blijven verhogen om de inflatie te beheersen, met het risico dat de werkloosheid zou toenemen. De economische groei in de VS is weliswaar vertraagd, maar is tot dusver redelijk bestand gebleken tegen de renteverhogingen van de Federal Reserve.
Voor de tweede keer in nog geen tien jaar tijd stuurt Elvira Nabjoelina de Russische economie door woelige wateren. Bronnen beweren dat het hoofd van de Centrale Bank ontslag wilde nemen na de invasie van Oekraïne, maar nu haalt ze alles uit de kast om de oorlogseconomie draaiende te houden.
Elvira Nabjoelina stond in 2014 amper een jaar aan het hoofd van de Centrale Bank van Rusland toen ze werd geconfronteerd met een instortende roebel en stijgende inflatie. Ze dwong de bank het moderne tijdperk van economische beleidsvorming te betreden, door de rentevoeten fors te verhogen. Met die politiek riskante stap vertraagde ze de economie en legde ze de stijgende prijzen aan banden. Ze kwam internationaal bekend te staan als harde beleidsmaker.
In de wereld van centrale bankiers, te midden van technocraten die de prijzen onder controle moeten houden en de financiële systemen stabiel, rees de ster van Nabjoelina doordat ze met orthodox beleid een woelige economie wist te controleren die vaak afhankelijk is van de olieprijs. In 2015 werd ze door het tijdschrift Euromoney uitgeroepen tot Centrale Bankdirecteur van het jaar. Drie jaar later zei Christine Lagarde, destijds hoofd van het Internationaal Monetair Fonds, dat Nabjoelina ‘centraal bankieren kon doen zingen’.
Nu is het opnieuw aan Nabjoelinaom de Russische economie door een diepe recessie te loodsen en het financiële systeem, dat van de rest van de wereld is afgesneden, overeind te houden. Hiervoor werkte ze al jaren aan de de financiële verdediging van Rusland tegen de krachtige sancties die werden opgelegd als reactie op de geopolitieke agressie van president Vladimir Poetin.
Ingrijpende maatregelen
Ze zorgde voor de buitengewone opleving van de Russische munt, die binnen enkele dagen na de invasie van Oekraïne op 24 februari een kwart van zijn waarde verloor. De Centrale Bank nam ingrijpende maatregelen om te voorkomen dat grote sommen geld het land uit zouden stromen. Daarmee werd paniek op de markten voorkomen en een potentiële ineenstorting van het banksysteem voorkomen.
Eind april benoemde het Russische parlement de achtenvijftigjarige Nabjoelina voor nog eens vijf jaar tot hoofd van de Centrale Bank, nadat Poetin haar voor een derde termijn had voorgedragen.
‘Ze is een baken van stabiliteit voor het Russische financiële systeem,‘ zegt Elina Ribakova, plaatsvervangend hoofdeconoom van het Institute of International Finance, een mondiale vereniging van financiële organisaties, gevestigd in Washington. ‘Haar herbenoeming is van grote betekenis.’
Tijdens de vorige crisis wist Nabjoelina een catastrofe in een kans te veranderen. In 2014 werd Rusland opgeschrikt door een dubbele economische schok. De olieprijzen stortten ineen door stijgende productie in de VS en weigering van Saoedi-Arabië om de productie te verlagen. Daar bovenop kwamen economische sancties die werden opgelegd na de Russische annexatie van de Krim.
‘Ze is het schoolvoorbeeld van een moderne centrale bankier’
De roebel kelderde. Nabjoelina greep niet naar traditionele middelen, zoals grote hoeveelheden deviezenreserves uitgeven om de wisselkoers te ondersteunen, maar richtte de aandacht van de bank op het beheersen van de inflatie. Ze verhoogde de rentevoeten tot 17 procent, en die bleven nog jarenlang relatief hoog.
Het was een pijnlijke maatregel en anderhalf jaar lang kromp de economie. Maar halverwege 2017 bleek ze iets voor elkaar te hebben gekregen wat een paar jaar eerder nog ondenkbaar leek: de inflatie was gedaald tot onder de 4 procent, het laagste percentage sinds het Sovjet-tijdperk.
‘Ze is het schoolvoorbeeld van een moderne centrale bankier,‘ zegt Richard Portes, economieprofessor aan de London Business School, die op verschillende conferenties met Nabjoelina in een panel zat.
‘Ze deed wat ze moest doen,’ zegt hij, ook al was het politiek lastig. ‘Als je wilt zien hoe het alternatief werkt, hoef je alleen maar naar Turkije te kijken.’ Daar heeft jarenlange politieke inmenging in het beleid van de Centrale Bank de inflatie uit de hand laten lopen, tot 70 procent deze maand.
Economisch brein van het land
Onder leiding van Nabjoelina zette de Centrale Bank haar koers tot modernisering voort. De bank verbeterde de communicatie door belangrijke beleidsbeslissingen te plannen, richtsnoeren over het beleid te delen, samen te komen met analisten en in te stemmen met interviews. De Centrale Bank van Rusland werd beschouwd als het belangrijkste economische brein van het land en trok gerespecteerde economen uit de particuliere sector aan.
Economen uit de hele wereld kwamen naar de jaarlijkse conferentie van de Centrale Bank in Sint-Petersburg en Nabjoelina woonde internationale bijeenkomsten bij, zoals het jaarlijkse symposium van de Federal Reserve in Jackson Hole in Wyoming en bijeenkomsten voor centrale bankiers die de Bank voor Internationale Betalingen in het Zwitserse Basel regelmatig organiseert.
Nabjoelina wordt omschreven als innemend, doelgericht, altijd goed voorbereid, een voorstander van marktwerking (ondanks haar economische opleiding in het Sovjet-tijdperk) en liefhebber van geschiedenis en opera. Ze werd geboren in Ufa, een stad ruim 1100 kilometer ten oosten van Moskou, die bekendstaat om zijn zware industrie. Ze studeerde aan de Staatsuniversiteit van Moskou, een van de meest prestigieuze scholen van het land, en is getrouwd met een collega-econoom.
Banken saneren
Naast haar staat van dienst op het gebied van monetair beleid, oogstte Nabjoelina lof voor haar streven naar een grondige sanering van de bankensector. In haar eerste vijf jaar bij de bank trok ze zo’n vierhonderd bankvergunningen in, wat neerkomt op het sluiten van een derde van de banken in Rusland. Het was een poging om zwakke instellingen uit de weg te ruimen die in haar woorden ‘dubieuze transacties’ verrichtten.
‘Het bestrijden van corruptie in de bancaire sector is werk voor zeer moedige mensen,’ aldus Sergej Goerjev, een Russische econoom die het land in 2013 verliet en nu professor is aan Sciences Po in Parijs. In 2006 werd een ambtenaar van de Centrale Bank vermoord nadat hij een krachtige campagne was begonnen om banken te sluiten die verdacht werden van witwassen.
Toch noemt Guriev haar aanpak gebrekkig, omdat die grotendeels was gericht op particuliere banken. Zo ontstond het morele probleem dat banken in staatshanden het gevoel kregen veel risico’s te kunnen nemen, omdat ze werden beschermd door de overheid, zegt hij.
Maar de integriteit van Nabjoelina heeft hij nooit in twijfel getrokken, voegt hij eraan toe. Hij kent haar al vijftien jaar en ‘ze is nooit verdacht geweest van enige corruptie’.
Nabjoelina zou ontslag willen nemen na de invasie in Oekraïne, maar Poetin zou dat niet hebben toegestaan
Nabjoelina is al twee decennia een hooggeplaatste ambtenaar binnen het regime van Poetin. Voordat ze in juni 2013 directeur van de Centrale Bank werd, was ze iets meer dan een jaar zijn economisch hoofdadviseur. Daarvoor was ze al minister van Economische Ontwikkeling geweest toen Poetin premier was.
‘Ze heeft het vertrouwen van de regering en de president,’ zegt Sofya Donets, die van 2007 tot 2019 bij de Centrale Bank werkte en nu econoom is bij Renaissance Capital in Moskou. De afgelopen jaren was het overduidelijk dat allerlei beleidsvragen op financieel gebied werden gedelegeerd aan de Centrale Bank, voegt ze eraan toe.
Nabjoelina bouwde dat vertrouwen op door de economie van Rusland bestand te maken tegen westerse sancties, vanwege de grote reikwijdte van in het bijzonder de Amerikaanse sancties. In 2014 sloten de Verenigde Staten veel grote Russische bedrijven uit van hun kapitaalmarkten. Die bedrijven hadden echter grote schulden in vreemde valuta, en de vraag rees hoe zij die zouden kunnen aflossen.
Nabjoelina begon zo veel mogelijk Amerikaanse dollars uit de economie te persen, zodat bedrijven en banken minder kwetsbaar zouden zijn als Washington de toegang tot het gebruik van dollars in het land verder zou beperken.
Ook zette ze de reserves van de bank, die uitgroeiden tot ruim 600 miljard dollar, om naar goud, euro’s en Chinese renminbi. Tijdens haar ambtstermijn daalde het aandeel van dollars in de bankreserves van ruim 40 procent naar ongeveer 11 procent, zo liet Nabjoelina vorige maand aan het parlement weten. Zelfs nu overzeese reserves van de bank door sancties zijn bevroren, heeft het land ‘voldoende’ reserves in goud en renminbi, vertelde ze het parlement.
‘Maar ik vind wel dat ze in feite Poetins oorlogseconomie ondersteunt’
Andere bescherming tegen de sancties behelst een alternatief voor SWIFT, het wereldwijde uitwisselingssysteem voor banken, dat de afgelopen jaren werd ontwikkeld. Daarnaast veranderde de bank de betalingsinfrastructuur om transacties met creditcards in het land zelf te kunnen verwerken, zodat zelfs het vertrek van Visa en Mastercard minimale gevolgen zou hebben.
In maart meldden Bloomberg News en The Wall Street Journal op basis van niet-geïdentificeerde bronnen dat Nabjoelina ontslag wilde nemen na de invasie in Oekraïne, maar dat Poetin dat niet toestond. De Centrale Bank ontkende deze berichten.
De Canadese regering legde haar vorige maand sancties op omdat ze een ‘nauwe bondgenoot van het Russische regime’ zou zijn.
Goerjev, die recentelijk geen contact heeft gehad met Nabjoelina, denkt dat ze misschien in functie is gebleven vanuit de angst dat door haar aftreden de inflatie uit de hand zou lopen en de Russen zwaarder getroffen zouden worden. ‘Maar ik vind wel dat ze in feite Poetins oorlogseconomie ondersteunt,’ voegt hij eraan toe. ‘Ze doet nu eigenlijk iets waar ze niet voor is aangesteld.’
Oorlogseconomie
Nadat Nabjoelina in bijna tien jaar tijd een reputatie wist op te bouwen door de inflatie te beteugelen en traditioneel monetair beleid in Rusland te introduceren, dwongen westerse financiële sancties na de invasie van Oekraïne haar er al snel toe haar voorkeursbeleid op te geven. Ze verhoogde de rente tot 20 procent – meer dan een verdubbeling –, paste strenge kapitaalcontroles toe om geldstromen het land uit te beperken, sloot de aandelenhandel op de beurs van Moskou en versoepelde de regels voor banken om te voorkomen dat kredietverlening vastliep.
Die maatregelen riepen de aanvankelijke paniek een halt toe en deden de roebel weer opveren, maar de kapitaalcontroles werden slechts gedeeltelijk opgeheven.
Met een gesloten economie komt Rusland nu in een steile recessie terecht. Op 29 april verlaagde de bank de rentevoet tot 14 procent. Dit toont aan dat de focus niet langer ligt op het bedwingen van financieel noodweer, maar vooral op het minimaliseren van de langdurige gevolgen van de sancties voor huishoudens en bedrijven. Nu de inflatie stijgt moeten bedrijven op zoek naar nieuwe toeleveringsketens, zonder geïmporteerde goederen.
De inflatie is sterk gestegen en kan dit jaar oplopen tot 23 procent op jaarbasis, voorspelt de Centrale Bank. De totale economie zou met 10 procent kunnen krimpen.
‘Het is een zeer onzekere tijd,’ aldus Nabjoelina.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
