Sinds de scholen in Kenia zijn gesloten, organiseert de 23-jarige Winnie Achieng activiteiten voor tienermeisjes in haar wijk in Nairobi. De lockdown maakt hen kwetsbaar voor seksueel geweld. ‘Pedofielen maken misbruik van jonge meisjes door ze te lokken met geld, snacks, maandverband en zelfs kleding.’
Op de eerste verdieping van een buurtcentrum in Mathare, een sloppenwijk in Nairobi, steken een aantal meisjes hun hand op nadat ze een vraag is gesteld. Christine, zeventien jaar, krijgt het woord. ‘Een relatie is als twee of meer mensen een band met elkaar hebben, zoals ik en mijn zus,’ antwoordt ze zelfverzekerd.
De bijeenkomst staat in het teken van relaties: zowel familierelaties als vriendschappelijke en romantische relaties. Deze meisjes nemen deel aan een workshop die is georganiseerd door de 23-jarige Winnie Achieng. Toen de Keniase scholen begin 2020 vanwege corona hun deuren sloten, zag Achieng in haar wijk veel doelloze tienermeisjes met een vergrote kwetsbaarheid voor seksueel misbruik.
Ze besloot een project op te starten om meisjes door middel van sociale en educatieve activiteiten van de straat te houden. Het doel van de workshops is de veiligheid en het welzijn van de tienermeisjes te bevorderen door middel van ervaringsgerichte lessen.
‘Tot nu toe heb ik in onze wijk gelukkig nog geen tienerzwangerschappen gezien, dus dat is in ieder geval positief’
‘Tijdens deze pandemie zijn jongeren overgeleverd aan tal van zaken: gesloten scholen, seksueel geweld, politiegeweld, het virus zelf. Pedofielen maken misbruik van jonge meisjes door ze te lokken met geld, snacks, maandverband en zelfs kleding,’ vertelt Achieng. ‘Tot nu toe heb ik in onze wijk gelukkig nog geen tienerzwangerschappen gezien, dus dat is in ieder geval positief.’
De eerste workshop van Achieng en vrijwilligster Sarah Milanoi, 27 jaar, telde vijftien deelneemsters. Inmiddels is hun aantal gegroeid tot veertig, verdeeld over twee groepen. Het project vormt een veilige thuishaven voor tienermeisjes, die er dagelijks terecht kunnen.
Het belang van een veilige plek wordt benadrukt door de veertienjarige Shameem: ‘We weten dat meisjes worden aangerand en verkracht, en we moedigen al onze vriendinnen aan om ook hierheen te komen, zodat we gezellig samen zijn.’
‘Soms maak ik dingen mee waar ik mijn ouders liever niet mee wil lastigvallen’
‘De workshops houden ons bezig en bovendien is het veel leuker om je tijd met leeftijdgenoten door te brengen dan de hele dag thuis te zitten,’ voegt de zeventienjarige Alicia hieraan toe. Maar ze prijzen ook de ervaringsgerichte lessen, nu de scholen alweer bijna zeven maanden dicht zijn. ‘Tijdens de bijeenkomsten krijgen we toch een beetje het gevoel dat we op school zitten,’ zegt Shameem.
‘Onze ouders hebben het met deze lockdown al moeilijk genoeg een fatsoenlijk inkomen te verdienen om in onze levensbehoeften te voorzien,’ vertelt Christine, zeventien jaar. ‘Soms maak ik dingen mee waarmee ik ze liever niet wil lastigvallen. Hier kunnen we onze verhalen kwijt. Winnie is als een zus, een vriendin, zelfs als een moeder voor ons.’
‘En ze regelt ook nog eens dingen als maandverband,’ zegt de dertienjarige Jackline. ‘Er wordt ons regelmatig op het hart gedrukt situaties te vermijden die ons in de problemen kunnen brengen,’ vertelt de veertienjarige Adelaine. ‘Winnie, Akinyi [een andere vrijwilligster] en Sarah geven ons vaak advies hoe we met seksuele intimidatie om moeten gaan en seksueel misbruik kunnen melden.’
Intuïtie
Milanoi helpt Achieng bij de lessen over onderwerpen als menstruatie, reproductieve gezondheid, seksuele instemming, voorbehoedsmiddelen en het opbouwen van een gezonde relatie. ‘Bij onze gesprekken over seksuele veiligheid komt ook misbruik aan de orde,’ vertelt Milanoi. ‘We leren de meisjes om voor zichzelf op te komen en te vertrouwen op hun intuïtie als ze het gevoel hebben dat er iets niet klopt.’
Zoals zoveel Kenianen hoorde Achieng in april op het nieuws over de toename van tienerzwangerschappen in Kenia, hoewel er vraagtekens kunnen worden gezet bij de betrouwbaarheid van de gebruikte statistieken, want onderstaande grafieken tonen een ander beeld. Maar als jonge moeder van twee had Achieng geen statistieken nodig om te weten welke gevaren voor jonge tienermeisjes in Huruma en Mathare bij de schoolsluiting op de loer liggen.
‘Ik zag al van verre aankomen dat gezondheidscentra zich volledig zouden richten op het coronavirus en dat zaken als reproductieve gezondheid en seksueel misbruik naar het tweede plan zouden verschuiven,’ vertelt ze. ‘Ik ben in deze buurt opgegroeid, dus ik ken het hier goed. Ik maakte me zorgen dat jonge meisjes door de coronabeperkingen geen toegang hadden tot informatie over seksueel misbruik en de aangifte daarvan.’
Data die verzameld zijn door de auteurs.
Achiengs initiatief steunt op vrijwilligers die op verschillende manieren bij het project zijn beland. ‘Een paar weken nadat de scholen sloten, hoorde ik via de Community Health Volunteers in Huruma dat ze vrijwilligers zochten,’ vertelt Mary Meul, 22 jaar, bijvoorbeeld. ‘We kregen allemaal een aantal huishoudens toegewezen, die we bezochten om te kijken of er hulp nodig was. Aan het begin van de pandemie gaven we vooral informatie over het nut van handen wassen en het dragen van mondkapjes.’
Een paar weken nadat ze met het vrijwilligerswerk was begonnen, hoorde Mary over een incestslachtoffer in haar wijk. ‘Ze was pas tien. Dat raakte me enorm. Daarop besloten mijn vriendin en ik om ons bij Winnie aan te sluiten. We moedigen meisjes in verschillende delen van Mathare aan om naar het buurtcentrum te komen,’ vertelt ze. ‘Hier zijn ze veilig, al is het maar voor een paar uur.’
Natuurlijk zijn niet alleen meisjes getroffen door de lockdown. Achieng zou dolgraag ook een project voor jongens willen optuigen, maar stuit vooralsnog op te veel hobbels. ‘Voor jongens moet je andere activiteiten organiseren,’ zegt ze. ‘Ze kunnen niet zoals meisjes urenlang stilzitten. Iets sportiefs zou perfect zijn, maar ik heb nog geen middelen gevonden om een speelveld, voetballen en dat soort zaken te regelen.’
‘Toen de scholen sloten,’ vertelt de 17-jarige Charles, ‘veranderde in één klap alles. Ik moet voor mijn broertjes en zusjes zorgen, dus ik moest op zoek naar een inkomen. Eerst sloot ik me aan bij een straatbende, omdat ze me geld boden.’
Een paar weken later werd zijn beste vriend voor zijn ogen vermoord. ‘Toen ben ik afgehaakt en tweedehands kinderkleding gaan verkopen,’ vertelt hij. ‘Het valt allemaal niet mee, maar het is wel een stuk veiliger.’
‘Tienerjongens worden ook hard geraakt door de sluiting van de scholen,’ zegt Achieng. ‘De meeste ouders zijn hun bron van inkomsten door de pandemie kwijtgeraakt, waardoor hun toch al moeilijke levensomstandigheden verder verslechteren. Er zijn talloze tieners zoals Charles die hun families met kleine bedrijfjes onderhouden.’
Beperkte internetbundels
Na de sluiting van de Keniase scholen was Achieng niet de enige die in actie kwam. Andrew Muli, een 26-jarige middelbareschooldocent in Mathare, vond een nieuwe manier om les te blijven geven toen livelessen niet langer mogelijk waren.
‘Ik heb een WhatsAppgroep opgezet waar zo’n honderd leerlingen in zitten. Ik deel aantekeningen en toetsen, en de leerlingen sturen me hun antwoorden,’ vertelt hij. Zo geeft hij vier virtuele lessen per week waarmee hij een klein percentage van de jongeren bereikt.
‘De opkomst is erg laag omdat maar twintig procent van de leerlingen toegang heeft tot het internet. De meeste leerlingen die in de WhatsAppgroep zitten, gebruiken de mobiele telefoon van hun ouders. Dat betekent dat ze afhankelijk zijn van hun werktijden en beperkte databundels.’
Zijn lessen komen natuurlijk niet in de buurt van de ondersteuning die leerlingen op school zouden krijgen en die Winnie met haar workshops probeert te geven. ‘Op school kunnen leerlingen bij eventuele problemen meteen terecht bij een docent, die niet alleen helpt, maar ook naar ze luistert. Virtueel kun je onmogelijk dezelfde hulp bieden,’ besluit Muli.
My French Film Festival presenteert een nieuwe generatie cineasten uit de Francofone wereld. Verder: het nieuws van de dag in historisch perspectief & meer aanraders van de 360-redactie.
Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, documentaires, fotoreportages en podcasts die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.
Hondenlevens en andere Franse films
Still uit Clebs.
Ontdek het beste van een nieuwe generatie Franstalige cineasten van over de hele wereld op het My French Film Festival, dat plaatsvindt van 15 januari tot 15 februari. De korte films zijn gratis te zien, zoals de prachtige korte animaties Empty places en Blue Fear.
Art director Majel van der Meulen: ‘Mijn absolute tip is Clebs met in de hoofdrol 750 zwerfhonden. De hond als muze, veelvuldig door mij getekend, waardoor ik ooit de geuzennaam “Madonna van de honden” kreeg toegedicht. Het woord geus komt van het Franse gueux voor bedelaar, dat komt dan weer dicht bij zwerfhonden.’
Clebs (plat Frans voor hond) is een korte film van Halima Ouardiri, de film won al verschillende prijzen, waaronder de Best Canadian Short Film Award in 2019. Deze tweede korte film van Oardiri gaat over een opvangcentrum voor zwerfhonden in Marokko waar de tijd lijkt stil te staan voor de 750 dieren die wachten op adoptie. Hun leven volgt een precieze, monotone routine.
Hoe consumeren we coronanieuws?
Het aanbod van aan covid-19 gerelateerd ‘nieuws’ is overal ter wereld overweldigend. Behalve in sommige landen waar het verboden is cijfers te publiceren. Zoals in Tanzania:
In deze infographics van Visual Capitalist is de mediaconsumptie van de verschillende generaties overzichtelijk in beeld gebracht. Dat iedereen meer online consumeert is geen verrassing, maar wie wat hoe gebruikt weten we nu dankzij het mooie grafische werk van Visual Capitalist. Een aanrader van editor at large Katrien Gottlieb.
Nieuws in historisch perspectief
Laphams Quarterly is een Amerikaans kwartaalblad dat fraaie, doorwrochte artikelen publiceert vanuit de overtuiging dat kennis van de geschiedenis noodzakelijk is om goed geïnformeerd en onderwezen te kunnen worden over wetenschap, literatuur, politiek en economie. Elk nummer behandelt een actueel onderwerp over bijvoorbeeld oorlog, religie, geld, geneeskunde, natuur of misdaad en trekt parallellen met verhalen uit het verleden.
Een bijzonder leuke rubriek in dit licht is Déja-Vu, tipt redacteur IJsbrand van Veelen. ‘Een historisch perspectief bij het nieuws van de dag’ is de ondertitel, en in deze rubriek wordt deze aanpak lichtvoetig losgelaten op kleinere gebeurtenissen.
Zoals ‘Whale Tales’, waarin het bericht over de ontspoorde metro op de verhoogde sporen in Spijkenisse, die vorig jaar november terechtkwam op het beeld van een walvis en zo de bestuurder redde, wordt gekoppeld aan een bericht uit 1891 over zeelieden die het lichaam van een vermiste collega in de buik van een walvis zouden hebben aangetroffen.
Dante-jaar in Italië
In Italië is 2021 het jaar van Dante Alighieri. Hij werd geboren in Florence in 1265 en stierf in 1321 in Ravenna. Zijn epische werk La Divina Commedia (De goddelijke komedie) is opgesplitst in drie delen en volgt een pelgrimsreis door de hel, het vagevuur en de hemel, waarbij de dichter Vergilius de auteur tot gids is – behalve in de hemel, waar deze laatste niet naar binnen mag.
Dante wordt ook wel de vader van de Italiaanse taal genoemd. De gedichten uit de Komedie inspireerden vele grote schilders en tekenaar tot afbeeldingen van de beschreven taferelen. Onder andere Gustave Dorés gravures van dieven die door slangen worden belaagd of voor straf eeuwig met hun hoofd naar beneden in een brandend gat in de aarde moeten doorbrengen zijn beroemd.
De schetsen werden door Zuccari gemaakt tijdens een verblijf in Spanje tussen 1586 en 1588. Na de dood van Zuccari in 1609 waren de tekeningen lange tijd in het bezit van particuliere families voor wie de kunstenaar had gewerkt, totdat ze in handen kwamen van het Uffizi.
Tot nu toe werden Zuccari’s tekeningen slechts door een paar geleerden gezien, en twee keer gedeeltelijk aan het publiek getoond, zegt Eike Schmidt, directeur van het museum. Op de onlinetentoonstelling worden ze volledig gepubliceerd én voorzien van een didactisch-wetenschappelijk commentaar.
Gedicht van de week
Elke maandag kiest Carol Rumens van The Guardian als sinds 2007 een gedicht van de week, in totaal bedraagt het archief meer dan zevenhonderd. Soms een klassieker, soms modern, maar altijd vergezeld van een heldere uiteenzetting die de kern van het gedicht openbaart en handvatten biedt bij het lezen. Een aanrader van redacteur Joep Harmsen.
Een de beste analyses van Rumens is die van het gedicht ‘Song’ van de Amerikaanse dichter Peter Grizzy. Waarin ze ons door dit ambigue gedicht leidt aan de hand van de vragen die opkomen bij het lezen ervan.
Wilt u al die mooie dichtregels ergens bewaren? Maak dan een commonplacebook, oftewel een citatenboek. The New York Times legt uit hoe u dat digitaal kunt doen.
‘Het overnemen van je favoriete regels uit andermans werk in je eigen notitieboekje met aantekeningen was een geliefde en veel beoefende bezigheid in het Europa van de Renaissance, en de praktijk kan worden teruggevoerd tot de Romeinse tijd’, schrijft de NYT. Met alle technieken en apps die er tegenwoordig zijn, is het nu nog makkelijker geworden.
Duitsland sluit grenzen met Tsjechië en Tirol uit angst voor mutaties
Uit vrees voor nieuwe coronavirusvarianten sluit Duitsland zijn grenzen met Tsjechië en Tirol. De Duitse minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer zei donderdag tegen de Süddeutsche Zeitung dat de maatregel zondagavond van kracht zou gaan en dat Tirol en de Tsjechische regio’s die aan Duitsland grenzen, zouden worden opgenomen in de lijst van gebieden die zwaar getroffen zijn door de virusmutaties. Op deze lijst staan reeds landen als Groot-Brittannië, Zuid-Afrika, Brazilië en Portugal. Sinds eind januari zijn al de meeste reizen vanuit deze landen naar Duitsland verboden.
De Europese regiodirecteur van de Wereldgezondheidsorganisatie, Hans Kluge, heeft donderdag gewaarschuwd voor het ‘valse gevoel van veiligheid’ dat ontstaat door de vaccinatiecampagnes die over de hele wereld in gang zijn gezet, bericht het Duitse weekblad Stern. ‘De overgrote meerderheid van de Europese landen blijft kwetsbaar’, aldus Kluge.
Griekenland richt speciale universiteitspolitie op
Het Griekse parlement heeft donderdagavond een wetsvoorstel aangenomen tot oprichting van een nieuwe politiemacht op universiteiten, bericht de Griekse krant E Kathiremini. De campuspolitie is uitgerust met wapenstok en pepperspray, maar draagt geen vuurwapen, en zal de orde op en rond de universiteiten handhaven.
Tijdens het debat demonstreerden volgens de politie ongeveer duizend mensen voor het Griekse Parlement tegen deze maatregel, die zij ondemocratisch noemen. Euronews bericht dat ook ook duizenden universiteitsprofessoren de regering hebben opgeroepen de wet in te trekken.
Een reportage van Al Jazeera over de protesten tegen de wet van de afgelopen weken.
Universiteiten in Griekenland zijn vaak het toneel van geweld: de foto van de aanval van afgelopen oktober op de rector van de Economische en Bedrijfsuniversiteit van Athene door een groep jongeren, die hem een bord om zijn nek hingen met de tekst ‘Solidariteit met de bezettingen’, ging rond op de sociale media en schokte de publieke opinie.
‘Nergens anders ter wereld zien we beelden (…) van historische gebouwen die worden vernield, lokalen die worden geplunderd’, zei premier Mitsotakis vóór de stemming tegen de parlementariërs.
‘De kwestie van politie op de campus ligt in Griekenland bijzonder gevoelig sinds het militaire bewind van 1967-1974’, schrijft E Kathiremini. Tijdens een studentenopstand in 1973 die uiteindelijk leidde tot de val van de junta, reed een tank door de poorten van de Nationale Technische Universiteit van Athene, waarbij minstens vierentwintig studenten en burgers om het leven kwamen.
China haalt BBC World News van de buis
Nadat de Britse autoriteiten vorige week de zendvergunning voor China’s publieke zender introkken, kondigde Beijing op donderdag (11 februari) aan dat het de uitzendrechten van BBC World News in China zou opschorten omdat de inhoud in strijd zou zijn met de richtlijnen van het land, meldt The Daily Telegraph.
Een overduidelijke ‘tit for tat’-vergeldingactie van Beijing, aldus CNN.
De BBCwijst erop dat haar ‘site en applicatie reeds ontoegankelijk waren’ vanuit China
De NRTA, de Chinese zendautoriteit, stelt dat de berichtgeving van de BBC over China ‘een ernstige schending’ inhoudt van de richtlijnen, waaronder de plicht ‘waarheidsgetrouwe’ informatie te verstrekken, schrijft The Daily Telegraph. In een verklaring zegt de NRTA dat de uitzendingen van BBC de nationale belangen en eenheid van China hebben geschaad.
Vorige week heeft Londen de vergunning ingetrokken van de Engelstalige Chinese nieuwszender CGTN, die in handen is van de staat, omdat zij van mening is dat deze onder controle staat van de Chinese Communistische Partij.
Volgens The Wall Street Journal is het besluit van Beijing vooral ‘symbolisch’, omdat internationale omroepen zoals de BBC al een beperkt bereik in China hebben. De programma’s van de zender zijn gewoonlijk alleen te zien ‘in luxehotels en -resorts waar buitenlanders verblijven, en zelfs daar gaan de schermen vaak op zwart wanneer het nieuws over China gaat’, aldus de krant. Ook de BBCwijst erop dat haar ‘site en applicatie reeds ontoegankelijk waren’ vanuit China.
Prijs én energieverbruik bitcoin door het dak
De prijs van bitcoin bereikte een recordhoogte nadat Tesla bekend maakte dat ze voor 1,5 miljard dollar aan cryptovaluta heeft gekocht en deze accepteert als betaalmiddel voor haar auto’s. De recente opmerkingen van Elon Musk over digitaal geld hebben de overtuiging van bitcoinaanhangers dat de digitale munt ooit een wettig betaalmiddel zal zijn, versterkt.
Tesla’s investering in zo’n volatiele markt is echter een grote gok en doet afbreuk aan de groene geloofwaardigheid van het bedrijf, schrijft The Economist. De hoeveelheid computerenergie die nodig is om bitcoin te delven vertegenwoordigt 0,58 procent van het totale elektriciteitsverbruik in de wereld, volgens het Cambridge Centre for Alternative Finance.
Naar het café? Eerst registreren met je telefoon
Vandaag (12 februari) kunnen de inwoners van de Spaanse autonome regio Castilië-La Mancha weer naar het café of restaurant, na een 26 dagen lange sluiting van de horeca, een van de maatregelen die de regionale regering heeft genomen om de besmettingen tijdens de derde golf van het coronavirus in te dammen, bericht El País.
Als je in Castilië-La Mancha de kroeg in wilt, moet je met je smartphone een QR-code scannen, een nieuw verplicht protocol dat donderdag 11 februari om middernacht is ingegaan. Het heeft als doel contacten zo snel mogelijk op te sporen en te lokaliseren voor het geval zich een besmetting in een horecalokaal voordoet.
Horecagelegenheden moeten wel om 21.00 sluiten en mogen maar een derde van hun normale capaciteit aan gasten toelaten, meldt El Mundo. De avondklok van 22.00 blijft van kracht in de regio van Don Quichot van La Mancha.
Volgens officiële cijfers van de regionale gezondheidsautoriteiten lagen op 9 februari in dit gebied met zo’n twee miljoen inwoners ten zuiden van Madrid 1107 mensen in de ziekenhuizen, waarvan 226 op de intensive care.
Terwijl in veel landen voortdurend lockdowns worden verlengd en aangescherpt, lijkt China het virus onder controle te hebben. Maar de angst is gebleven: nu voor Europeanen. Een reis door het land waar de pandemie oorspronkelijk vandaan kwam.
Provincie Sichuan, in het zuiden van China. Een klein stadje. Overal waar je kijkt, zie je bergen. 22.40 uur: er wordt op de deur geklopt. ‘Politie, opendoen alstublieft.’ Onmiddellijk komen er twee mannen in beschermende ziekenhuiskleding naar binnen, onder al de lagen plastic kun je hun gezichten nauwelijks zien. Bij allebei schijnt op borsthoogte een rood lampje door hun beschermende kleding: het lichtje van de automatische gezichtsherkenning, waar inmiddels veel politieagenten in China standaard mee zijn uitgerust. Inderdaad politie dus.
‘Het spijt ons, maar u moet een coronatest doen,’ zegt een van hen met een door zijn mondkapje gedempte stem. ‘Omdat u van buiten komt.’ Achter hen op de gang staat een derde, onzichtbare man. Hij heeft een metalen koffertje bij zich met een sticker die aangeeft dat er biologisch gevaarlijke stoffen in zitten.
Chinese aangelegenheid
Het jaar 2020 was in China een jaar vol angst. In het begin natuurlijk vooral voor de mensen in Wuhan, waar eind 2019 het eerste geval van een nieuw soort longontsteking werd gemeld. Op 23 januari 2020 grendelde de Chinese regering deze miljoenenstad volledig af. Een paar dagen eerder was van officiële zijde nog verklaard dat de situatie onder controle was.
Wie iets anders beweerde, zoals de arts Li Wenliang, werd monddood gemaakt. Hij overleed op 7 februari 2020 aan de gevolgen van een Covid-19 infectie. En met hem, alleen al in Wuhan, 3800 anderen. In totaal raakten in China volgens officiële opgaven 86.000 mensen geïnfecteerd, van wie 4634 zijn overleden. Begin dat jaar lagen in de ziekenhuizen van Wuhan de lijken opgestapeld in de gangen. Nabestaanden moesten op het kerkhof in de rij staan en een nummertje trekken om een graf voor een overledene te krijgen.
Op dat moment beschouwde de rest van de wereld het nieuwe virus voor het grootste deel nog als een puur Chinese aangelegenheid. Over de hele wereld vertelden mensen die er Aziatisch uitzagen over discriminatie en scheldpartijen, hier en daar kwam het zelfs tot ernstige handtastelijkheden. Toen de pandemie een maand later Europa had bereikt en landen als Italië, Spanje en Frankrijk geen grip meer op het virus hadden, had China zo te zien het ergste al achter zich. De draconische maatregelen van de regering hadden succes gehad, het aantal nieuwe besmettingen was drastisch afgenomen. Maar de angst bleef, ook al was het voorwerp van de angst veranderd: iedereen was nu bang voor de mensen die het virus blijkbaar weer het land in brachten: buitenlanders.
Toen de drie zwaar afgeschermde mannen mijn kamer binnenkwamen, was ik al vanaf het begin van het jaar doorlopend in China. Veruit de meeste tijd in Beijing, waar de inwoners maandenlang alleen met een speciaal pasje en nadat hun temperatuur was opgenomen hun woningen in mochten.
In augustus, toen de situatie in China wat ontspannener leek, ben ik naar het zuiden gereisd om drie weken met de auto door het Chinese platteland te reizen. Niet alleen, maar met Chinese vrienden. Zij komen op dit moment mijn hotelkamer in het stadje in Sichuan binnen. Alles onder controle, ze kennen de situatie. Ze nemen de drie politieagenten mee naar hun kamer, naast de mijne, en lossen het probleem op. Het is niet voor het eerst dat ze overdreven bange functionarissen tegenkomen.
De angst wordt verhevigd door het narratief van de staatsmedia, waarin corona heel slim wordt voorgesteld als een buitenlands probleem
Wat veel Chinezen zich niet lijken te realiseren: al maandenlang worden er vrijwel geen visa meer verstrekt. Wie zich in het land bevindt, is daar in de meeste gevallen al maanden. En iedereen die het land binnenkomt, maakt niet uit waarvandaan, moet twee weken in quarantaine in een hotel. Ook de Chinezen zelf.
Nieuwe gevallen zijn er nauwelijks meer, op veel plaatsen hangt er al een tijd weer een glimpje normaliteit in de lucht. In augustus werd in Wuhan zelfs alweer vergunning verleend voor een reusachtige pool party. Maar de angst is gebleven, verhevigd door het narratief van de staatsmedia waarin corona heel slim wordt voorgesteld als een buitenlands probleem. Dat narratief gaat erin als koek en lijkt de angst aan te wakkeren, met name op plaatsen waar men bijna geen contact heeft met buitenlanders.
Health Kit-app
Nog altijd hetzelfde stadje. We lopen een wokrestaurant binnen. Een man van middelbare leeftijd met een kind springt op en rent de zaak uit, het kind kan hem bijna niet bijhouden. We zien wat mensen geïrriteerd naar ons kijken, maar we gaan toch zitten en bestellen. Nog geen vijf minuten later is de politie er. Hun auto parkeren ze een paar meter verderop neer, maar we weten meteen dat ze voor ons komen. Twee jonge agenten stappen uit en komen binnen.
‘Waar komt u vandaan?’ vraagt een van hen vriendelijk. ‘Wat komt u hier doen?’ En dan moeten we natuurlijk onze Health Kit-app laten zien; als je die niet hebt kom je nergens. Als je in een bepaalde provincie bent, moet je je op de Health Kit app ter plaatse registreren en een paar dingen invoeren, bijvoorbeeld waar je de afgelopen tijd bent geweest en of je de laatste twee weken symptomen hebt gehad.
We laten onze app zien, de agenten bieden hun excuses aan dat ze ons gestoord hebben en zeggen weer gedag. ‘U moet begrijpen dat door de pandemie een bijzondere situatie is ontstaan, er zijn hier geen buitenlanders en de mensen zijn bang.’ We begrijpen het. We hebben overdag al gezien hoe de mensen ons bang aankijken. We zagen ze vlug een mondkapje opzetten en met een grote boog om ons heen lopen. En steeds maar weer vragen of we soms Amerikanen waren. ‘Nee? Dan is het goed.’
De latente scepsis tegenover buitenlanders is hier in China onderdeel van je leven als buitenlander
Nog altijd in Sichuan. Een bergdorp, niet ver van de Jangtsekiang. De enige straat van het dorp is 150, misschien 200 meter lang. Aan twee kanten winkeltjes waar sinds de jaren negentig niets veranderd lijkt te zijn. Een bruggetje over een beek, links en rechts koopvrouwen met groenten. Overal overwegend oude mensen en kinderen, de jonge mensen zijn naar de stad vertrokken om geld te verdienen. Een paar loslopende honden, en een uithangbord zoals je in Chinese dorpen vaak ziet: ‘Gehoorzaam de Partij.’ Over een paar maanden staat dit allemaal onder water, want dan is de stuwdam die hier in de buurt wordt aangelegd klaar en overstroomt het gebied, net als destijds bij de Drieklovendam. Vanaf december zullen de mensen verhuisd worden.
We zijn nog geen tien minuten in het dorp of de politie komt er al aan. De patrouille, een man en twee vrouwen, rijdt ons voorbij. Een paar meter verderop staat een vierde agent, die ons onopvallend probeert te fotograferen. We gaan zitten en bestellen ontbijt. De eigenaar van het eettentje is spraakzaam. Met een bedrag per vierkante meter wil de regering de dorpsbewoners uitkopen, maar in de stad is een vierkante meter veel duurder. Voor hem is dat gelukkig geen probleem, hij heeft elders woningen en kan makkelijk verhuizen. Een andere man hoort ons praten als hij langs loopt en mengt zich opgewonden in de conversatie. De regering betaalt veel te weinig, een paar dorpsbewoners zijn daarom al naar de rechter gestapt. De man begint steeds harder te praten. In de verte duikt de patrouille weer op. Tijd om te vertrekken.
Of we journalisten zijn, vraagt iemand ons onderweg naar de auto. ‘Nee, we willen boven een tempel bekijken.’ We gaan sneller lopen.
De latente scepsis tegenover buitenlanders is hier in China onderdeel van je leven als buitenlander. Daar zijn, onder andere, historische redenen voor. In de negentiende eeuw zijn westelijke koloniale mogendheden, waaronder Duitsland, in China gewelddadig tekeergegaan. Troepen, gestuurd door keizer Wilhelm, trokken moordend en brandschattend door het land.
Die tijd, die in de Chinese geschiedschrijving als de ‘Eeuw van de schande’ wordt aangeduid, is deel van het collectieve Chinese bewustzijn en werkt door tot op de dag van vandaag. Trumps anti-Chinaretoriek, de handelsoorlog, het door corona ontstane ressentiment in Europa: het wordt hier, gefilterd en versterkt door de staatsmedia, allemaal nauwkeurig waargenomen en wakkert de wij-tegen-henmentaliteit weer aan. En het maakt dat de scepsis tegenover buitenlanders die je altijd al ervaart de laatste tijd steeds vaker omslaat in vijandigheid.
Excuses
In een bar in een willekeurig stadje in Sichuan bijvoorbeeld. De eigenaar heeft nog nooit een buitenlander ontmoet en is helemaal in de wolken. Maar een paar gasten zouden liever hebben dat er geen buitenlanders kwamen, dat merk je direct. Twee vrouwen zetten hun mondkapje zo demonstratief op, dat je het niet kunt missen. Een jonge man heeft geen last van sociale angst en komt bij ons zitten.
Hij wil ambtenaar worden en bereidt zich dezer dagen juist voor op het examen, voor de zoveelste keer. Daadwerkelijk in staatsdienst komen, is hier bijna onmogelijk. Want voor de honderden of zelfs duizenden mensen die het examen afleggen, is er vaak maar één baan beschikbaar. Een groepje mensen aan een ander tafeltje verlaat de bar, kennelijk vanwege ons, vertelt hij later en biedt ons daarvoor zijn excuses aan.
De levensomstandigheden, de druk waarmee jonge mensen in China vaak moeten omgaan, kun je je als buitenlander moeilijk voorstellen. De dimensies zijn in China gewoon anders en dat merk je in alle aspecten van het leven: concurrentie in de studie, concurrentie om een baan.
De coronacrisis fungeerde in velerlei opzicht als een katalysator en heeft de extreme dimensies nog extremer gemaakt. Er zijn miljoenen werklozen, vooral in sectoren met lage lonen, en daarnaast grote winnaars, zoals ondernemer Jack Ma en Alibaba, de Chinese tegenhanger van Amazon. De mensen die maandenlang thuis zaten bestelden zo veel dat zich bij de afhaalpunten elke dag enorme stapels pakketjes vormden waar de bezorgers niet doorheen kwamen.
Het eerste stuk tofu op de gril is nog niet gaar of daar komen ze al aan
Met de dranklucht die in de provincie Guizhou op veel plaatsen in de lucht hangt nog in onze neus, arriveren we in het volgende stadje. Hier verbouwen ze de gerst voor de beroemde Chinese likeur baijiu.
Onder het avondeten gaat de telefoon. ‘Goedenavond, met de districtspolitie.’ Ze willen ons een paar vragen stellen, we kennen het al. Het eerste stuk tofu op de gril is nog niet gaar of daar komen ze al aan. Uit een politieauto en een ambulance stappen vier agenten, twee verpleegsters en twee medewerkers van het districtsbureau.
Ik ben even afgeleid, de vrouw van het districtsbureau moet haar vraag herhalen. Ik kom een stapje dichterbij en zij gaat meteen een stap achteruit. Wanneer ik voor het laatst het land ben binnengekomen. Of ik al eens een coronatest heb gedaan. Waarom we eigenlijk hier zijn en wanneer we weer weggaan. Ik ben relaxed, de vragen ken ik al.
Politie, ziekenhuis en districtsbureau stellen alle vragen vijf keer lijkt het wel, en trekken zich dan terug om te overleggen. De vrouw van het districtsbureau is aan de telefoon, waarschijnlijk met haar chef, die haar hiernaartoe heeft gestuurd. En die waarschijnlijk weer onder druk staat van zíjn chef.
Wat in Europa en elders nog ondenkbaar is, is hier al werkelijkheid
Of een opdracht eigenlijk wel zinvol is, weet onder in de keten vaak niemand meer in dit gecentraliseerde systeem met zijn eindeloze hiërarchieën, en het kan ze ook niet schelen. De chef moet tevreden zijn, dus willen ze in geen geval negatief opvallen. De vrouw hangt op en doet verslag: alles is in orde, maar we moeten wel morgen weg zijn, zoals we hebben gezegd. De volgende ochtend zijn we al onderweg naar de volgende plaats als de telefoon weer gaat. Of we ook echt zijn vertrokken, wil het districtsbureau weten. ‘Ja hoor, daar hoeft u niet bang voor te zijn.’
Het is ondertussen allemaal al een paar maanden geleden. Terug in Beijing doet het leven steeds meer denken aan hoe het voor de pandemie was, oppervlakkig beschouwd in elk geval. Wat in Europa en elders nog ondenkbaar is, is hier al werkelijkheid: de bioscopen zijn open, in de clubs is het even druk als tevoren. Er wordt stevig geconsumeerd en met de economie schijnt het weer beter te gaan.
Maar in Shanghai zijn er toch een paar nieuwe gevallen. Onlangs werd het grote vliegveld Shanghai Pudong zonder pardon afgesloten om een massatest uit te voeren toen twee medewerkers positief getest waren. Volgens de Chinese Global Times werden zo’n 100.000 mensen vastgehouden, op Twitter verschenen video’s van veiligheidsbeambten die probeerden te voorkomen dat de in paniek geraakte menigte op de vlucht sloeg.
Daarnet ging mijn telefoon, een mededeling van het ziekenhuis: ‘Wie de afgelopen twee weken in Hulunbuir, Tianjin, Shanghai of Fuyang is geweest, wordt verzocht zich conform de bepalingen van de pandemiebestrijding in Beijing onmiddellijk in het ziekenhuis te melden met een geldige coronatest.’
Klap voor zorgverleners, klap voor helden. Klap voor leraren, klap voor vuilnisophalers, klap voor postbodes, klap voor apothekers, klap voor vakkenvullers, klap voor de politie. Klap voor buren die medicijnen brengen aan vroegere vijanden en het tasje maar een klein beetje in de regen laten staan. Klap voor freelancers die aan één stuk door werken om oude pornogewoontes tegen te gaan, waar hun huisgenoten vooral niet achter mogen komen. Klap voor de vrouw die tijdens haar dagelijkse wandeling vooruit sjokt alsof elke voetstap weer een vloek is. Klap voor het stel dat de straat oversteekt en omzichtig uitwijkt voor tegenliggers, alsof ze op de vroege ochtend al stomdronken zijn.
Klap voor de snackmakers die om de drie kwartier met nieuwe ideeën voor crumpets en kaasvervangers komen. Klap voor de vaatwassers, in het begin nog enthousiast over alle aandacht die ze kregen: was het afval van drie maaltijden per dag eerst een grote uitdaging (‘Een bord vol vegen Nutella en sriracha? Mijn God, ik ga ervoor!’), nu is het een belediging, en elke wasbeurt een volgende stap richting een elektrische dood. Klap voor de man in de flat aan de overkant die elke ochtend om tien uur ‘Yoga met Adriene’ doet en dan de rest van de dag in zijn badjas fanatiek Fifa speelt. Klap voor de planten in huis die ondanks het nieuwe, experimentele gietschema niet stierven. Klap voor de geurkaars die het huis vult met de herinnering aan grapefruit om de angstzweetlucht van vijf mensen te verdringen.
Klap voor de voetballers die in hun vrije tijd meer voor hongerige kinderen doen dan politici voor wie het hun werk is. Klap voor de ouders die een week met een halve tomaat en een zakje geraspte kaas doen. Klap voor de vreemden die anderen voeden die zichzelf niet kunnen voeden. Klap voor koffie, klap voor aspirine, klap voor Sinaspril, klap voor gin. Klap voor foto’s van andermans huizen op Instagram, in de jaren zeventig in warme landen van hout en beton gebouwd, vol kleine, smaakvolle details waar je ’s avonds op in kunt zoomen.
Klap voor de avonden die betekenen dat er weer een dag voltooid is. Klap voor de kleine dingen die goed zijn gedaan, zoals een mooi geslepen potlood of een niet-aangebrande snee toast. Klap voor een uur thuisonderwijs zonder uitbarstingen, voor een niet-gesmeten boek. Klap voor de persoon die al maanden de deur niet is uit geweest en voor wie de slaapkamer een atletiekbaan is, het raam een spiegel, de telefoon een raam. Klap voor de Twitteraar die besluit een video over microchips in het vaccin niet te delen. Klap voor de honden, doodmoe van zoveel aandacht.
Klap voor weer een vrijwel pijnvrije minuut en weer een en weer een
Klap voor de tiener die afgelopen zomer die eerste zoen misliep, tongen en handen in de schaduw van een boom. Klap voor de moeder van de tiener die in een kleine ruimte met al die hormonen zit opgescheept. Klap voor de momenten van verbondenheid, zo zeldzaam en mooi dat ze flonkeren als lovertjes in de modder. Klap voor de tijd die voorbijging, al die uren waarin we niet zijn doodgegaan, al die weken, al die maanden, klap voor weer een vrijwel pijnvrije minuut en weer een en weer een.
Klap voor het stel dat elkaar vond in de lockdown en klap voor de stuitende gewoontes die ze voor elkaar blijven verbergen in de donkere hoeken van hun tweekamerflat. Klap voor de dame met de afvalgrijper mondkapjes uit de struiken haalt. Klap voor de persoon die je zijn angstdroom vertelt, ook al onthult die veel te veel voor dit uur van de dag. Klap voor ovenfrites die zelfs nog eetbaar zijn als ze de hele nacht hebben gestaan. Klap voor to-dolijstjes, voor hun lonkende mogelijkheden. Klap voor de belofte van sneeuw.
Klap voor de neef in de chatgroep die alle door zijn tante geforwarde hoax-berichten weerlegt zonder ooit een neerbuigende of geërgerde toon aan te slaan
Klap voor de jongen die goed reageert op het plotselinge verdriet van zijn vriend. Klap voor maaltijdplanning en een pastasaus uitgesmeerd over meer dan twee weken. Klap voor het meisje dat haar schoonmaakritueel zo vakkundig heeft uitgebreid dat ze nu langer dan drie uur per dag haar paniek kan bedwingen. Klap voor de neef in de chatgroep die alle door zijn tante geforwarde hoax-berichten weerlegt zonder ooit een neerbuigende of geërgerde toon aan te slaan. Klap voor die heel grote boom in het park die vast ergere dingen heeft gezien.
Klap voor de ex die galant een dronken middernachtelijk bericht negeert. Klap voor onbeperkte data. Klap voor de bedden die ’s morgens in kantoren veranderen en de keukens die veranderen in scholen. Klap voor de kat, die het allemaal niets kan schelen. Klap voor het weer, eens iets anders om over te praten. Klap voor het stukje duimnagel dat dapper standhield, ook al wordt het al elf hele maanden bijna continu lastiggevallen door zijn zusterhand. Klap voor de klassenassistent op Zoom die bij het voorleesuurtje alle stemmen doet en voor de videoles waarin de Brexit wordt toegelicht aan de hand van vuilniszakken.
Klap en klap, laat je stukgewassen handen droog tegen elkaar slaan met de kracht en intensiteit van een baby die een ijsje ziet. Klap tot ze rauw zijn en blijf klappen en klap nog harder wanneer ze dreigen te gaan bloeden. Klap tot je je knokkels voelt, klap tot je het gevoel hebt dat je je handen tot aan de polsen afklapt.
Klap, om je respect te tonen, om te laten zien dat je leeft, om te laten zien dat je deze kleine overwinningen opmerkt. Om iets te doen te hebben en zonder woorden iets te zeggen en al doet het een beetje pijn, je hoort iemand niet wuiven, maar wel klappen.
De Tanzaniaanse president, die sinds het begin van de pandemie de ernst van covid-19 heeft gebagatelliseerd, slaat nog verder door. Terwijl wereldwijd een felle race om vaccins aan de gang is, zal het land geen doses bestellen. De autoriteiten bevelen ‘natuurlijke remedies’ aan in de strijd tegen het virus.
In Afrika is de race om coronavaccins de afgelopen weken in een stroomversnelling geraakt. Terwijl landen als Zuid-Afrika, Marokko en Algerije opgelucht ademhalen na het ontvangen van hun eerste ladingen vaccin, verklaart Tanzania dat het geen prikken wil.
De Tanzaniaanse minister van Volksgezondheid Dorothy Gwajima zei maandag 1 februari tijdens een persconferentie dat het land geen vaccins zal bestellen, meldt The East African. Het land, dat deel uitmaakt van het Covax-initiatief van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), dat tot doel heeft vaccins op rechtvaardige manier te verdelen onder alle landen ter wereld, zou naar verwachting ten minste twee miljoen doses ontvangen. Maar de autoriteiten lijken niet happig op het ontvangen van de inentingen.
De Tanzaniaanse president John Magufuli heeft zich onlangs uitgesproken tegen vaccins. De man die sinds oktober 2015 aan het roer staat van het Oost-Afrikaanse land, wil geen hulp van het Westen: ‘Vaccinaties zijn gevaarlijk. Als de witte man vaccins kon maken, had hij allang een vaccin tegen aids kunnen vinden’, tekent The East African op uit de mond van Magafuli.
Minister van Volksgezondheid Gwajima: ‘Wij zijn er nog niet van overtuigd dat deze vaccins klinisch veilig zijn getest’, bericht The Wall Street Journal.
Kruidenstoombad
De minister heeft haar eigen recept om het virus te bestrijden. Tijdens de persconferentie gaf zij de 60 miljoen Tanzanianen lessen in hygiëne en immunologie. Zo raadde ze aan veel water te drinken, regelmatig de handen te wassen en te sporten, bericht de Tanzaniaanse krant The Citizen. ‘We moeten gebruikmaken van de natuurlijke medicijnen die in ons land beschikbaar zijn, want daar hebben we er veel van,’ aldus Gwajima.
Tijdens de persconferentie dronk minister Gwajima een weerstandsversterkend drankje en onderging een kruidenstoombad om het goede voorbeeld te geven. Ze voegde daaraan toe: ‘Het ministerie heeft een aantal natuurlijke remedies onderzocht die aan de veiligheidsnormen hebben voldaan, al in gebruik zijn en vele Tanzanianen, waaronder mijzelf en mijn gezin, hebben geholpen.’
Zodra covid-19 in Afrika opdook, heeft president John Magufuli zich sceptisch uitgelaten over het virus en de ernst van de pandemie. In feite heeft Tanzania de officiële coronacijfers niet meer bijgewerkt sinds… april 2020. Toch circuleert het virus nog steeds en maakt een groot deel van de bevolking zich zorgen.
‘Er is corona’, schreef de Katholieke Kerk van Tanzania in een verklaring aan haar volgers
Zo verklaarde de Katholieke Kerk van Tanzania dat haar volgers – waaronder president Magufuli – gezondheidsmaatregelen als het vermijden van publieke bijeenkomsten en nauw contant in acht moesten nemen. ‘Er is corona’, schreef de kerk in de kop boven de verklaring, aldus Associated Press.
John Magufuli riep ook op tot uiterste voorzichtigheid. Niet tegenover het virus, dat hij probeert te bagatelliseren, maar tegenover de rest van de wereld: ‘We moeten niet denken dat ze echt om ons geven. Afrika is rijk, en iedereen is jaloers op onze immense rijkdom. We moeten heel voorzichtig zijn’, citeert The East African.
Het eerste coronageval werd medio maart 2020 in Tanzania gemeld, maar nadat op 29 april 509 gevallen en 21 sterfgevallen waren geregistreerd, kwamen er geen officiële cijfers meer naar buiten, bericht BBC.
Diezelfde maand vertelde minister-president Kassim Majaliwa het parlement dat er slechts 66 actieve gevallen van het covid-19 in het land waren, maar hij gaf geen verdere details, aldus de BBC in weer een ander bericht. Sindsdien heeft de regering zo goed als gezwegen over het coronavirus en geen gegevens publiekelijk gemaakt over besmettingen of sterfgevallen.
‘Imperialisten’
Vandaag de dag gaat het normale leven in Tanzania gewoon door, ook de toerisme-industrie, die duizenden bezoekers naar de luchthavens trekt zonder dat er enige protocollen voor de volksgezondheid van kracht zijn, bericht Global Voices.
‘Hoewel de meeste Afrikaanse landen snel hebben gereageerd op de komst van de pandemie, baart het beleid van sommige andere landen zorgen. Tanzania staat boven aan die lijst’, schrijft het pan-Afrikaanse weekblad The Continent.
Magufuli betwijfelde begin mei nog de stijgende besmettingscijfers die naar buiten kwamen via het Tanzaniaanse RIVM, bericht The Citizen. ‘Er gaat ergens iets mis’, verklaarde de president, en verzekerde dat de positief bevonden monsters niet van mensen afkomstig waren, maar van ‘een geit, een vogel en een papaja. Sommige mensen spelen een gevaarlijk spel’, zei hij in een donderspeech, en beschuldigde ‘de imperialisten’ van sabotage.
In juni verklaarde Magufuli het land alweer ‘coronavrij’ en bedankte God voor het uitroeien van het virus
Hij wachtte niet lang met consequenties verbinden aan zijn uitspraken: de hoogste ambtenaar die verantwoordelijk is voor de testlaboratoria werd uit haar functie ontheven, bericht Al Jazeera.
In juni verklaarde Magufuli het land alweer ‘coronavrij’ en bedankte God voor het uitroeien van het virus in Tanzania, waarna hij drie dagen van nationaal gebed afkondigde. Hij deed deze aankondiging in het openbaar tijdens een zondagsdienst, te midden van een lovende gemeente, die beweerde dat God hun gebeden had verhoord, schrijft de BBC.
Hij prees de gelovigen ook voor het niet dragen van gezichtsmaskers, ondanks oproepen van de Wereldgezondheidsorganisatie om neusmondmaskers te dragen om de verspreiding van het virus tegen te gaan.
Ingeperkt
Magufuli, bijgenaamd ‘de bulldozer’ om zijn harde anticorruptiebeleid, werd in oktober 2020 voor de tweede keer herkozen tijdens een verkiezing die sterk werd bekritiseerd voor het onderdrukken van afwijkende meningen en oppositie, schrijft Global Voices.
Vlak voor de verkiezingen werd het internet afgesloten en kregen Tanzanianen geen toegang tot alle belangrijke socialemediaplatforms, waaronder Instagram, WhatsApp en Twitter. Tot op heden hebben veel Tanzanianen geen toegang tot Twitter zonder gebruik te maken van een Virtual Private Network (VPN).
De afgelopen vijf jaar heeft de regering-Magufuli de democratische en burgerlijke vrijheden ingeperkt en de vrijheid van meningsuiting en de toegang tot informatie in digitale ruimtes hard aangepakt, aldus GV.
Een anonieme medisch expert heeft Global Voices toevertrouwd dat Tanzania zich op dit moment in de tweede golf van de uitbraak bevindt
Tanzanianen mogen geen coronacijfers naar buiten brengen die de regering niet heeft geverifieerd, wat betekent dat zowel gewone burgers als journalisten en medische professionals geen commentaar mogen geven op covid-19, of toegang hebben tot informatie. Ook blijkt uit onderzoek van Global Voices dat zelfs in Tanzaniaanse ziekenhuizen geen neusmondmaskers worden gedragen en er een gebrek is aan water en ontsmettingsmiddelen.
Volgens het online nieuwskanaal durven binnenlandse experts zich niet uit te spreken uit angst voor gerechtelijke consequenties. Hoewel een anonieme medische expert Global Voices heeft toevertrouwd dat Tanzania zich op dit moment in de tweede golf van de uitbraak bevindt.
De enige andere Afrikaanse landen die ervoor hebben gekozen af te zien van de gratis Covax-vaccins zijn Burundi, Eritrea en de eilandstaat Madagaskar, volgens Gavi, de organisatie die het Covax-initiatief samen met de WHO beheert, bericht The Wall Street Journal.
Andere virusontkenners, zoals de Belarussische president Aleksander Loekasjenka – die corona afgelopen voorjaar een ‘psychose’ noemde die kon worden bestreden met wodka, sauna’s en tractorrijden – zijn toch ingegaan op het aanbod van gratis vaccins, aldus de WSJ.
Zoals het coronavirus zich in ons lichaam nestelt, nestelen duistere theorieën zich in onze hersenen. De ‘infodemie’ rond covid-19, die in februari vorig jaar door de WHO werd uitgeroepen, is niet de eerste wereldwijde uitbraak van desinformatie. Waar komt dit hardnekkige psychische fenomeen vandaan?
Dit artikel verscheen eerder in Reader #23
‘Artsen moeten drie dingen kunnen: liegen zonder door de mand te vallen; doen alsof ze eerlijk zijn; de dood veroorzaken zonder schuldgevoel.’ Dat schreef Jean Froissart, een dagboekschrijver uit de middeleeuwen, na een uitbraak van de builenpest in de veertiende eeuw. Valse berichten hielden destijds onder andere in dat de pest kon worden genezen door in een riool te zitten, door tien jaar oude stroop te eten of door arseen in te nemen.
De ‘infodemie’ rond covid-19, die in februari door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) werd uitgeroepen, is niet de eerste wereldwijde uitbraak van desinformatie. Enkele van de mythen die werden verspreid waren het idee dat de ziekte kan worden genezen door het drinken van methanol, wat tot meer dan 700 doden in Iran heeft geleid, en dat deze wordt verspreid door 5G-zenders, wat alleen al in Groot-Brittannië 90 aanvallen op telefoontorens veroorzaakte door brandstichters. Zoals het virus zich in de longen van mensen nestelt, infecteren gevaarlijke ideeën de geest.
Plandemic
Een groot verschil tussen de desinformatie van respectievelijk de jaren 1300 en 2020 is de huidige snelle wereldwijde verspreiding, mogelijk gemaakt door het internet. In maart stelde een onderzoek dat Gallup in 28 landen op vier continenten uitvoerde vast dat in alle landen tenminste 16 procent – en tot wel 58 procent – van de mensen dacht dat covid-19 opzettelijk werd verspreid. Een filmpje genaamd ‘Plandemic’, waarin wordt beweerd dat een schimmige elite de uitbraak vanuit winstoogmerk is begonnen, werd op 4 mei geüpload; binnen een week was het 8 miljoen keer bekeken en stond de hoofdrolspeler, Judy Mikovits, bovenaan de bestsellerlijst van Amazon.
Sociale media stellen mensen in staat om zowel echt als nepnieuws te delen. Maar de fantasten lijken de overhand te krijgen. Een studie die afgelopen mei in Nature werd gepubliceerd wees uit dat, hoewel er meer Facebook-gebruikers zijn die voor vaccineren zijn dan tegen, de anti’s beter zijn in het aanleggen van contacten met onpartijdige groepen zoals verenigingen van schoolouders, zodat hun aantal sneller groeit. Volgens een recent artikel in de Misinformation Review van Harvard Kennedy School, zullen Amerikanen die sociale media gebruiken eerder geloven dat de regering het virus heeft gemaakt of dat overheden de ernst ervan overdrijven.
In veel landen hebben omroepen een vergunning nodig om uit te zenden en moeten ze toezichthouders ervan overtuigen dat ze hun best doen hun berichtgeving te staven. Maar zulke beperkingen gelden voor het internet nauwelijks. In april censureerde de Britse omroepwaakhond Ofcom een klein tv-station genaamd London Live vanwege het uitzenden van een deel van een interview met David Icke, een complottheoreticus die gelooft dat de pandemie een hoax is. De uitzending was door slechts 80.000 mensen bekeken. Maar ten tijde van de uitspraak van Ofcom hadden inmiddels 6 miljoen mensen het volledige interview bekeken op YouTube, dat buiten de jurisdictie van Ofcom valt.
YouTube heeft de video daarna verwijderd, samen met vele andere. Sectie 230 van de Amerikaanse Communications Decency Act stelt internetserviceproviders vrij van juridische aansprakelijkheid voor de content die door derden op het platform wordt gepubliceerd. Maar president Donald Trump wil hier verandering in brengen. En al wordt hij door de rechtbank tegengehouden, dan nog is de publieke opinie voorstander van meer interventie. In Amerika zegt 84 procent dat sociale netwerken berichten zouden moeten verwijderen waarvan zij vermoeden dat ze onjuiste informatie over covid-19 bevatten. De helft daarvan vindt dat ze dit mogen doen zonder aan te tonen dat de berichten onjuist zijn. Techbedrijven zijn begonnen met het geven van waarschuwingen bij valse informatie en doorverwijzingen naar betrouwbare bronnen.
Niet zo eenvoudig
Covid-19 lijkt misschien een relatief eenvoudig onderwerp om aan censuur te onderwerpen.
Vergeleken met bijvoorbeeld politiek, ‘is het gemakkelijker om een wat zwart-witter beleid op te stellen en strenger op te treden’, zei Mark Zuckerberg, de baas van Facebook, in maart tegen The New York Times. Toch blijkt het lastig. De wetenschap verandert snel. In februari noemde de Amerikaanse Surgeon General gezichtsmaskers in een Tweet ‘NIET effectief om te voorkomen dat het grote publiek het virus oploopt’. Nu zegt hij tegenovergestelde.
Afgezien van wilde complottheorieën, lijken conservatieven ook vaker dan liberalen het officiële verhaal omtrent de pandemie in twijfel te trekken.
Erger nog is dat elke hoop dat de pandemie niet vatbaar zou zijn voor politiek is inmiddels verdampt. In maart zei de heer Zuckerberg dat Facebook er geen probleem mee had om ‘dingen als “Je kunt genezen door bleekwater te drinken” te verwijderen. Ik bedoel, dat is gewoon van een andere orde.’ Maar weken later suggereerde Trump op sociale media dat het zou kunnen helpen om desinfectiemiddel te injecteren. Facebook, Twitter en Youtube hebben video’s verwijderd die zijn gepost door de Braziliaanse president, Jair Bolsonaro, waarin wordt verklaard dat hydroxychloroquine een effectieve behandeling is. Filmpjes van Trump die ‘de hydroxy’ prijst (en zelfs beweert toe te passen) blijven vooralsnog rondzwerven op het net – volgens de genoemde bedrijven omdat Trump niet langer beweert dat het medicijn een bewezen remedie is.
Niet nieuw
Nepinformatie is niet nieuw, en het politieke gebruik ervan evenmin. In 1964 beschreef historicus Richard Hofstadter in een essay over de ‘paranoïde stijl’ in de Amerikaanse politiek, ‘het gevoel van zware overdrijving, achterdocht en samenzweerderige fantasie’ dat overal in doorsijpelde, van de 18e-eeuwse protesten tegen de Illuminati tot de anti-vrijmetselaars beweging. Maar terwijl Hofstadter betoogde dat de paranoïde stijl even gemakkelijk door links als door rechts werd geadopteerd – hij haalde bijvoorbeeld geruchten aan over een slaveneigenarencomplot, die door abolitionisten werden verspreid – lijkt de infodemie van vandaag zich gemakkelijker onder conservatieven te verspreiden dan onder liberalen.
In Amerika ontdekte het Pew Research Center in maart dat 30 procent van de Republikeinen geloofde dat het virus opzettelijk was gecreëerd, terwijl van de Democraten iets meer dan de helft dat vermoeden deelde. Vorige maand bleek uit een peiling van Yougov dat 44 procent van de Republikeinen denkt dat Bill Gates covid-19 vaccins wil gebruiken om microchips bij mensen te implanteren; 19 procent van de Democraten is het daarmee eens. In Frankrijk bleek uit een peiling van Ifop dat 40 procent van degenen die de Rassemblement national van Marine Le Pen (eerder het Front National) steunen, van mening is dat het virus opzettelijk was gemaakt, terwijl dat onder aanhangers van de extreem-linkse La France insoumise voor slechts de helft gold. Voor voorstanders van de Nederlandse rechts-populistische Partij van de Vrijheid (PVV) en het Forum voor Democratie (FvD) leeft de gedachte dat covid-19 een biologisch wapen is 40 procent meer dan onder voorstanders van de extreem-linkse Socialistische Partij.
Afgezien van wilde complottheorieën, lijken conservatieven ook vaker dan liberalen het officiële verhaal omtrent de pandemie in twijfel te trekken. Eind maart, toen Groot-Brittannië net op slot was gegaan, geloofde een kwart van de Tories tegenover slechts 15 procent van de Labour-aanhangers dat covid-19 ‘gewoon een griepje’ was.
Gebrek aan vertrouwen
De terughoudendheid onder veel conservatieven om het officiële verhaal van covid-19 te geloven, maakt op sommige plekken deel uit van een algemenere argwaan tegenover reguliere informatiebronnen. In Amerika bestaat er een groot partijgerelateerd gebrek aan vertrouwen. De grootste argwaan betreft journalisten, daarop volgen academici. Deze beroepen vormen al sinds lange tijd het doelwit van conservatieven. Rush Limbaugh, een Amerikaanse talkshowhost, spreekt wel over de ‘vier pijlers van bedrog’: de media, wetenschappers, academici en de regering.
Zulke uitspraken worden onderschreven door Europese rechtspopulisten. FvD-leider Thierry Baudet verklaarde vorig jaar dat ‘we worden kapotgemaakt door de mensen die ons moeten beschermen en ondermijnd door onze universiteiten, door onze journalisten’. Hij heeft een ‘hotline’ opgezet om linkse wetenschappers te melden en spot met het feit dat de Nederlandse publieke omroep ‘braaf knikt voor de macht’. In Frankrijk beweert Le Pen dat ‘de regering de grootste voorziener van nepnieuws is sinds het begin van deze [covid-]crisis’. En in Groot-Brittannië wordt de onpartijdigheid van journalisten, academici en ambtenaren door Brexiteers in twijfel getrokken. Hun houding werd samengevat door de voormalige secretaris van justitie Michael Gove, die zei dat mensen ‘genoeg hebben van experts van organisaties met acroniemen als naam die zeggen dat ze weten wat het beste is maar het constant mis hebben’. Britse conservatieven hebben minder vertrouwen dan anderen in de meeste media evenals in internationale instellingen. In april bleek uit een Opinium-peiling dat ze twee keer zo vaak als Labour-kiezers Tedros Adhanom Ghebreyesus, het hoofd van de WHO, wantrouwden.
Maar het zijn niet alleen conservatieven die afgeven op de elite. Andrés Manuel López Obrador, de populistische linkse president van Mexico, heeft het voortdurend op de media voorzien. Zo ook de voormalige leider van Labour, Jeremy Corbyn, die duistere theorieën had over een ‘establishment’ dat er op mysterieuze wijze voor zou zorgen dat hij de verkiezingen verloor. Democraten denken eerder dan Republikeinen dat 9/11 van binnenuit werd georganiseerd. En links neigt eerder naar samenzweringstheorieën over bedrijven, zoals de mythe dat aids is uitgevonden door Big Pharma en de CIA. Een prominent verkondiger van covid-19-mythen is volgens waarheidscontroleur Newsguard het account @Organiclife, dat tweets met veganistische notenmelkrecepten afwisselt met paranoïde berichten over 5G-zenders.
Conspiracy-overtuigingen worden geassocieerd met ideologisch extremisme van welke aard dan ook, stelt Karen Douglas, expert op het gebied van complottheorieën aan de Universiteit van Kent. Toch zegt ze dat er sprake is van ‘asymmetrie’. Mensen aan de rechterkant gaan er vaker in mee en houden zich bezig met een breder scala aan theorieën, met als favoriete insteek dat de tegenpartij tegen hén samenzweert, of dat nu linkse stemmers, buitenlanders of andere groeperingen zijn.
Conspiracy-overtuigingen worden geassocieerd met ideologisch extremisme van welke aard dan ook
Structurele verschuivingen kunnen verklaren waarom conservatieve kiezers gevoeliger lijken te zijn voor de infodemie en waarom conservatieve leiders meer reden hebben om betrouwbare bronnen te ondermijnen, en dat dan ook vaker doen. Om te beginnen zijn de klachten van conservatieven dat de elite niet aan hun kant staat aannemelijker geworden. In veel landen is de oude politieke links-rechts kloof, die was gebaseerd op economie, vervangen door een splitsing tussen liberaal en conservatief, gebaseerd op cultuur. Liberale afgestudeerden komen veelal tegenover hun conservatieve schoolleiders te staan. En elites – of het nu in de media, de overheid, de wetenschap of de academische wereld is – worden gedomineerd door afgestudeerden. Dat maakt ze niet noodzakelijkerwijs vooringenomen. Maar als Brexiteers klagen dat de ambtenarij een nest van Remainers is, of wanneer Republikeinen brommen dat de Amerikaanse universiteiten vol zitten met liberalen, dan hebben ze gelijk.
Conservatieven hebben hierop gereageerd door hun eigen mediabronnen op te zoeken, die er al snel achter waren dat met het versterken van de angsten geld valt te verdienen. Op Amerikaanse ‘talk-radio’ worden paranoïde praatjes onderbroken door advertenties voor dubieuze gezondheidsremedies (Alex Jones, een radiopresentator uit Texas, kreeg onlangs de opdracht om te stoppen met de verkoop van tandpasta waarvan hij beweerde dat die ‘de hele sars-coronafamilie binnen de kortste keren uitschakelt’). Kabelkanalen zoals Fox News en websites als Breitbart bouwden hun publiek op door marginale theorieën mainstream te maken.
Algoritmen
En onlangs hebben de algoritmen van sociale netwerken mensen er nog eens toe aangezet hun berichten te polariseren, zodat het waarschijnlijker is dat ze ‘betrokkenheid’ oproepen en dus advertentievertoningen genereren. In 2018 waarschuwde een intern rapport op Facebook dat gebruikers vooral materiaal onder ogen kregen dat verdeeldheid opwekte. Desondanks werden plannen om minder controversiële berichten te promoten, in een project met de naam ‘Eat Your Veggies’, weer van de baan geveegd, volgens The Wall Street Journal deels vanuit bezorgdheid dat de maatregel vooral conservatieve gebruikers zou treffen. Ongeveer 16 procent van de Amerikanen ontvangt hun covid-19-nieuws rechtstreeks van het Witte Huis, en driekwart van hen meent dat de media de ernst van de pandemie overdrijven.
Een andere oorzaak van het wantrouwen van de conservatieven is dat in sommige landen het kiesstelsel conservatieve politici stimuleert om polarisatie aan te moedigen. Liberalen zitten overwegend in steden, conservatieven zijn meer verspreid. In winner-takes-all-systemen worden liberale partijen dus benadeeld, aangezien hun aanhang opeengepakt zit, terwijl de conservatieve partijen zetels winnen dankzij lagere marges elders in het land. In Amerika betekent dit dat de Republikeinen de verkiezingen kunnen winnen met een minderheid van de stemmen (zoals in 2000 en 2016). In Groot-Brittannië betekent dit dat Brexit-aanhangers in bijna twee derde van de kiesdistricten in de meerderheid zijn, terwijl ze slechts ongeveer de helft van de kiezers uitmaken. Het resultaat, betoogt [Vox-hoofdredacteur] Ezra Klein in zijn meest recente boek over Amerika, Why We’re Polarized, is dat sterke partijdigheid voor conservatieven beter werkt. Liberalen moeten stemmen van gematigden zien te winnen; conservatieven kunnen zegevieren door hun basis te activeren. Naarmate de politiek meer gepolariseerd raakt, wordt dat laatste steeds makkelijker en het eerste steeds moeilijker.
Hardnekkig psychisch fenomeen
De lessen uit de geschiedenis beloven weinig goeds.
Hofstadter betoogde dat politieke paranoia ‘een hardnekkig psychisch fenomeen is, dat altijd wel een bescheiden minderheid van de bevolking treft’. Maar, waarschuwde hij, ‘bepaalde historische rampen of frustraties kunnen bevorderlijk zijn voor een dergelijke psychische ontwikkeling, waardoor de paranoia massaler kan worden en gemakkelijker door politieke partijen kan worden aangegrepen.’ Net als de oorlog in Irak en de wereldwijde financiële crisis, zou de pandemie wel eens zo’n catastrofe kunnen zijn.
Het Cubaanse regime wil toeristen trekken met vaccins
Cuba wil graag weer buitenlandse bezoekers lokken, die de belangrijkste inkomstenbron van het eiland vormen. ‘Strand, Caribische zee, mojito’s en vaccins, alles op één plek’, zegt een recente reclamespot. ‘Wat denk je ervan? Kom je naar Cuba om een vaccin te halen?’
De campagne wordt uitgezonden door Telesur, een in 2005 opgerichte zender in het Venezuela van Hugo Chávez.
De onafhankelijke website 14ymedio beschrijft de reclame als volgt: ‘In de video wordt Cuba gepresenteerd als een medische grootmacht, het enige ontwikkelingsland dat eigen vaccins op mensen aan het testen is (het heeft er “vier in een vergevorderd stadium”), en wordt verzekerd dat het land 100 miljoen doses zal produceren, met het “doel om alle Cubanen in 2021 te vaccineren”.’
Die laatste woorden zijn van Vicente Vérez, directeur van het vaccininstituut Finlay (IFV). De genoemde ‘100 miljoen doses’ zijn meer dan genoeg voor een bevolking van elf miljoen mensen, aldus Vérez. Daarom heeft Cuba ‘reeds een aantal aangeboden aan Vietnam, Iran, Venezuela en India’. Vérez verwacht in maart te kunnen beginnen met vaccineren.
Hierna komt nog fase III, die veel complexer is en waarvoor veel meer proefpersonen nodig zijn dan voor fase II
Het duurde echter tot 18 januari voordat ‘Cuba begon met fase II van de klinische proeven met het kandidaat-vaccin Soberana02’, aldus Granma, het dagblad van de Communistische Partij. En die is nog steeds niet afgerond. Daarna komt nog fase III, die veel complexer is en waarvoor veel meer proefpersonen nodig zijn dan voor fase II, enkele tienduizenden.
Onafhankelijke nieuwssites lieten zich al snel ironisch uit over de Telesur-video: ‘Castro adverteert zijn vaccin als toeristische attractie’, kopte ADN Cuba op woensdag 27 januari.
Volgens de laatste cijfers telt Cuba slechts 204 doden op een bevolking van iets meer dan 11 miljoen.
Cubaanse minister deelt klappen uit aan demonstranten
Eerder schreef 360 al over de kunstenaarsprotesten op Cuba:
Deze protesten voor de vrijheid van meningsuiting en de vrijlating van verschillende Cubaanse kunstenaars begonnen in november en zijn nog steeds gaande op het Caribische eiland.
ADN Cuba bericht dat toen woensdag zo’n dertig kunstenaars naar het ministerie van Cultuur gingen om de vrijlating van hun collega’s te eisen, er klappen tegen demonstranten zijn uitgedeeld, door opmerkelijk genoeg zowel minister Alpidio Alonso als zijn viceministers.
Een van de vastgehouden kunstenaars was Tania Bruguera, die in 2018 de Prins Claus Prijs ontving, meldt 14ymedio. Zij is inmiddels vrijgelaten.
Doorbraak in Colombiaans vredesproces
Het vredestribunaal, opgericht na het in 2016 ondertekende vredesakkoord tussen de Colombiaanse regering en de FARC, heeft acht voormalige leiders van de guerrillabeweging beschuldigd van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid, vanwege de ontvoering van meer dan 21.000 mensen tijdens het gewapende conflict.
‘Een ongekende stap in de vier jaar sinds de ondertekening van het vredesakkoord’, noemt El Paísde uitspraak.
De oud-strijders krijgen echter geen gevangenisstraf opgelegd, aangezien dit tribunaal alleen alternatieve straffen uitdeelt in ruil voor het blootleggen van de waarheid, aldus het Spaanse dagblad.
Geen sla en wortelen planten
De reacties op de uitspraak zijn gemengd, meldt het Colombiaanse weekblad Semana. Jaime Felipe Lozado, Colombiaans kamerlid dat ontvoerd werd toen hij zeventien jaar was, zegt tegen het weekblad: ‘Wij hopen dat het geen sla en wortelen planten wordt, maar dat er een passende straf zal volgen.’
Maar zowel advocaat Clara Rojas, die bijna zes jaar lang door de FARC was ontvoerd (samen met toenmalig presidentskandidaat Ingrid Betancourt), als voormalig generaal Luis Mendieta, die meer dan tien jaar gegijzeld werd gehouden, zijn volgens Semana blij dat er in het vredesproces eindelijk een uitspraak ligt die past bij de ernstige misdaden die zijn gepleegd.
Novavax bijna 90 procent effectief
Het Amerikaanse biotechbedrijf Novavax maakte donderdag bekend dat zijn covid-19-vaccin voor 89,3 procent effectief was, meldt CNBC. Volgens de door het bedrijf uitgevoerde proeven zou het vaccin – in twee doses – bijna even doeltreffend zijn bij de Britse variant (85,6 procent). Maar het is veel minder effectief tegen de Zuid-Afrikaanse variant, met een werkzaamheid van minder dan 50 procent.
Novavax kondigde aan dat het onmiddellijk zou beginnen met de ontwikkeling van een nieuwe samenstelling gericht op deze variant. De medische autoriteiten moeten de resultaten nu bestuderen om het vaccin al dan niet goed te keuren.
Nieuwe varianten, zoals de Zuid-Afrikaanse, kunnen problemen opleveren bij de werking van de vaccins, bericht The New York Times. Experts vertellen het dagblad dat bestaande vaccins weliswaar ernstige gevallen van covid-19 zullen voorkomen, maar dat nieuwe varianten gevaccineerden alsnog kunnen besmetten met een milde of asymptomatische vorm van covid.
Koers GameStop-aandelen zakt in
Gisteren berichtte 360 al over de ongekende stijging van de beurswaarde van winkelketen GameStop.
Nadat gistermiddag het kopen van GameStop-aandelen geblokkeerd werd op de populaire beursapp Robinhood, zakte de aandelenkoers van de videogamewinkel weer in, meldt The Guardian. Dit leidde tot beschuldigingen dat de hedgefondsen invloed hadden uitgeoefend op Robinhood en andere handelsplatformen om de koersstijging te stoppen.
De fall-out veroorzaakte zelfs onwaarschijnlijke overeenstemming tussen tegengestelde uitersten van het Amerikaanse politieke spectrum, met Republikein Ted Cruz en Democraat Alexandria Ocasio-Cortez die beide opriepen tot een hoorzitting over het besluit om de handel in GameStop-aandelen te stoppen, aldus The Guardian.
Belarussische demonstranten werden systematisch gemarteld
‘De brute onderdrukking van vreedzame protesten en elke vorm van afwijkende mening in Belarus duurt al maanden en is geëscaleerd naar een nieuw niveau’, zegt Jovanka Worner van Amnesty International Duitsland tegen Deutsche Welle. ‘Het gerechtelijk apparaat in Belarus heeft over de hele linie gefaald bij de vervolging van de verantwoordelijken. Daarom moet de internationale gemeenschap nu zorgen voor gerechtigheid.’
In een nieuw rapport toont de mensenrechtenorganisatie hoe honderden vreedzame demonstranten in de voormalige Sovjetrepubliek op brute wijze werden opgepakt en gemarteld. Volgens het rapport werden de slachtoffers ‘gedwongen zich uit te kleden, krijgen ze slaag en moeten ze lange tijd in stressvolle houdingen blijven staan’. Bovendien kregen zij vaak dagenlang geen voedsel, geen drinkwater en geen medische zorg.
‘Amnesty International beschikt over foto’s, video-opnamen en getuigenissen van gearresteerden, slachtoffers en ooggetuigen’
‘Groepen mensen werden op hun knieën en met hun handen tegen de muur door de politie met stokken geslagen. Anderen werden gedwongen het volkslied te zingen terwijl ze werden geslagen. De omstandigheden in een horrorgevangenis in Minsk worden bevestigd door filmfragmenten die buiten zijn opgenomen – het geschreeuw van mensen is duidelijk te horen op straat’, schrijft Svenska Dagbladet.
De ongekende massale protesten tegen president Aleksander Loekasjenka waren het gevolg van de presidentsverkiezingen van begin augustus, legt Die Zeit uit. De afgelopen maanden zijn meer dan 30.000 mensen gearresteerd en honderden gewond geraakt. Verschillende mensen zijn gedood door de ordetroepen, schrijft het Duitse dagblad. ‘Amnesty International beschikt over foto’s, video-opnamen en getuigenissen van gearresteerden, slachtoffers en ooggetuigen die als bewijs dienen van ernstige mensenrechtenschendingen.’
In Thailand is kritiek op het vaccinatiebeleid majesteitsschennis
De vaccinatiecampagne in Thailand zal naar verwachting op 14 februari officieel van start gaan. Momenteel zit het land in een tweede golf, maandag werden er twee nieuwe sterfgevallen als gevolg van covid-19 geregistreerd. Van het vaccin van AstraZeneca, dat vorige week door middel van een spoedprocedure door de overheid werd goedgekeurd, zijn 61 miljoen doses besteld, meldt dagblad Khaosod.
Maar de laatste dagen is er toenemende kritiek op de vaccinatiestrategie, die lijkt te worden beïnvloed door industriële belangen, aldus critici. Zo is het bedrijf Siam BioScience, dat het vaccin in Thailand gaat produceren, volledig in handen van het Thaise koningshuis, schrijft Khaosod.
Volthai – een anonieme polemist – spreekt zich in een opinieartikel in Thai Enquirer uit tegen het besluit van de regering om het aanbod van India om onmiddellijk 2 miljoen doses AstraZeneca-vaccin te sturen, af te wijzen. ‘Ze kosten 3 dollar per stuk, minder dan de 5 dollar die hetzelfde vaccin geproduceerd door Siam BioScience kost.’
Er zijn in dit verband elf klachten wegens majesteitsschennis ingediend
Thanathorn Juangroongruangkit, een politicus wiens partij Future Forward in februari 2020 werd ontbonden, heeft ook vraagtekens bij dit besluit geplaatst. Het aan BioScience verleende monopolie op de productie van het AstraZeneca-vaccin garandeert BioScience een contract ter waarde van 6 miljard baht [meer dan 160 miljoen euro], aldus Khaosod.
De kritiek van Juangroongruangkit op het beleid leidde ertoe dat hij door regeringsfunctionarissen werd aangeklaagd voor belediging van de monarchie.
Er zijn in dit verband elf klachten wegens majesteitsschennis tegen hem ingediend. Enkele dagen eerder werd een voormalig ambtenaar nadat ze in 2015 audiofragmenten op Facebook en Youtube had gedeeld die kritiek uitten op de in 2016 overleden koning Bhumibol en zijn zoon prins Vajiralongkorn, veroordeeld tot 43 jaar gevangenisstraf, schrijft Khaosod.
In Israël rellen orthodoxe jongeren tegen de coronamaatregelen
Niet alleen in Nederland gaan gefrustreerde jongeren ’s avonds de straat op om de boel kort en klein te slaan. Ook in Israël moesten de ordediensten op zondag 24 januari optreden tegen jongeren die zich verzetten tegen de coronamaatregelen. Alleen gaat het daar om jongeren uit een hele specifieke gemeenschap: ultraorthodoxe charedim.
Dit weekend leken sommige Israëlische steden wel een oorlogsgebied: een brandende bus in Bnei Brak; een politieman die in de lucht schiet om de menigte die hem omringt af te schrikken; stungranaten die naar demonstranten worden gegooid in de wijk Méa Shearim in Jeruzalem, schrijft het dagblad Maariv.
Israël oogst wereldwijde bewondering met een razendsnelle vaccinatiecampagne, maar kent ook nog steeds stijgende besmettingscijfers.
De rellen liggen volgens Haaretzin het verlengde van een decennialange strijd tussen de Israëlische regering en de ultraorthodoxe gemeenschap, die een hoge mate van autonomie nastreeft. Zo weigert een deel van de ultraorthodoxe joden zich te houden aan de coronamaatregelen, omdat die in veel gevallen botsen met religieuze bijeenkomsten en gebruiken.
Kuaishou, een platform voor korte video’s waarvan het Chinese Tencent grootaandeelhouder is, verwacht €4,12 mrd op te halen met de grootste beursgang in Hongkong in ruim een jaar, schrijft South China Morning Post. Het in Beijing gevestigde bedrijf zou daarmee worden gewaardeerd op ruim €40 miljard, hoger dan de kapitalisatie van concurrenten Bilibili (ruim €36 miljard) en iQiyi (bijna €14 miljard).
Simon Rattle wordt Duitser
De Britse dirigent Simon Rattle beëindigt per 2023 zijn aanstelling bij The London Symphony Orchestra en keert terug naar Duitsland, waar hij leider wordt van het Beierse Radio Symfonie Orkest. Na de brexit heeft hij het Duitse staatsburgerschap aangevraagd.
Rattle bekritiseert o.a. in The Guardian de barrières die brexit opwerpt voor jonge musici die op het vasteland willen optreden.
‘Mijn paspoort is onderweg’, antwoordde Rattle op de vraag of hij net als veel andere in de EU gevestigde Britten een andere nationaliteit heeft aangevraagd om binnen de EU te kunnen blijven werken. Hij noemde het ‘een absolute noodzaak’.
Rattle keert terug naar Duitsland, waar hij zestien jaar lang de Berliner Philharmoniker dirigeerde, om dichter bij zijn familie in Berlijn te kunnen zijn, maar ook uit frustratie over brexit. ‘Het feit dat muzikanten en artiesten in het algemeen ineens een visum voor Europa moeten aanvragen, is absoluut niet de brexit-bonus waar we het over hadden,’ zei hij. ‘We moeten ertegen blijven vechten.’
Accu’s in vijf minuten opgeladen
Het Israëlische bedrijf StoreDot heeft nieuwe lithium-ionbatterijen ontwikkeld die in vijf minuten volledig kunnen worden opgeladen. Dat is dezelfde tijd die nodig is voor het tanken van benzine- of dieselvoertuigen.
De batterijen worden gefabriceerd in China bij Eve Energy dat inmiddels standaard productielijnen heeft ingericht. StoreDot heeft de ‘extreem snelladende’ batterij al kunnen demonstreren in telefoons, drones en scooters.
Het bedrijf heeft nu duizend batterijen laten maken die zullen worden gedemonstreerd aan autofabrikanten en andere bedrijven, meldt The Guardian.
Om de batterijen in vijf minuten volledig op te laden, is wel een nieuw soort lader nodig met een veel hoger vermogen dan bestaande laders. StoreDot heeft laten weten dat het ernaar streeft om in 2025 met bestaande laders een accu binnen vijf minuten een lading te kunnen geven die goed is voor zo’n 160 kilometer. Bedrijven als Daimler, BP, Samsung en TDK hebben geïnvesteerd in StoreDot, dat tot nu toe ruim €100 miljoen heeft opgehaald.
‘Erdogan staat onder curatele’
De Turkse president Recep Tayyip Erdogan staat onder ‘militaire curatele’ die aan een coup doet denken en zal binnenkort worden ‘geëlimineerd’ door de factie die hem controleert. Dat zegt Ahmet Davutoğlu, voormalig minister van Buitenlandse Zaken en premier van Turkije van 2014 tot 2016, volgens Ahval News. Hij was bondgenoot van Erdogan en voorzitter van diens AK-partij, maar koos na conflicten voor de oppositie en is thans leider van de Toekomst Partij.
In een gesprek met de Turkse televisiezender Karar TV zei Davutoglu dat de Turkse president ook wordt kortgehouden door Devlet Bahceli, zijn coalitiepartner en leider van de extreemrechtse nationalistische MHP. ‘Ik geef hier een waarschuwing’, zei Davutoglu. ‘Erdogan zal binnenkort worden uitgeschakeld. Hij bevindt zich op een kruispunt. Het zal erg moeilijk voor hem worden om nog verkiezingen te winnen met de Volksalliantie’, voegde hij eraan toe, verwijzend naar de naam die aan de coalitie van Erdogans AK en de MHP wordt gegeven.
Drie maanden op het vliegveld
Aditya Singh, een 36-jarige man uit Californië, heeft zich drie maanden lang verborgen weten te houden in een beveiligd gebied van O’Hare International Airport in Chicago, meldt Chicago Trubine. Hij leefde van voedsel dat hij van reizigers kreeg. Volgens de politie, die de man heeft gearresteerd, beweerde Singh dat hij bang was geworden om te vliegen vanwege corona.
Hij was op 19 oktober op O’Hare aangekomen na een vlucht uit Los Angeles en kon zich sindsdien in de beveiligde zone van het vliegveld ophouden zonder ontdekt te worden. Tot afgelopen zaterdag, toen twee medewerkers van United Airlines hem vroegen om identificatie. Daarop toonde Singh een identificatiebadge die aan een koord om zijn nek hing. Dat leidde tot zijn ontmaskering, want de badge bleek van een medewerker van de luchthaven te zijn die de badge op 26 oktober als vermist had opgegeven.
Italiaanse partijleider stapt op
De Italiaanse politicus Lorenzo Cesa is deze week opgestapt als leider van de christendemocratische oppositiepartij UDC, nadat zijn huis in Rome is doorzocht tijdens een grote landelijke operatie tegen de ’Ndrangheta uit Calabrië, algemeen beschouwd als de machtigste maffia van Italië.
De operatie heeft inmiddels geleid tot de arrestatie van 13 mensen, terwijl 35 mensen onder huisarrest zijn geplaatst. Veel verdachten zijn ogenschijnlijk respectabele overheidsambtenaren uit Calabrië, die worden verdacht van samenzwering met de maffia en invloedrijke zakenmensen.
Lorenzo Cesa is zich van geen kwaad bewust: ‘Ik beschouw mezelf als volkomen onschuldig en heb volledig vertrouwen in de rechterlijke macht’, citeert ANSA.
Koikarpers in de soep
Japanse koikarpers worden doorgaans gezien als peperdure siervissen in plaats van voedsel, dus een Maleisische vrouw veroorzaakte nogal wat opschudding op sociale media toen ze foto’s deelde van haar koi die ze in een soep had verwerkt.
Amanda Omeychua plaatste de foto’s in een Facebook-groep met meer dan 2 miljoen leden genaamd ‘Masak Apa Tak Jadi Hari Ni’, wat zoveel betekent als ‘Kookblunders van de dag’.
De ruim twintig vissen waren volgens Omeychua gestorven door zuurstofgebrek, schrijft South China Morning Post. Koi worden door veel Aziaten als gelukssymbool beschouwd. Op een Japanse veiling in 2018 wisselde de duurste koi ooit voor zo’n €1,5 miljoen van eigenaar.
Ze is nog maar 22 jaar, deze jonge zwarte dichter uit Los Angeles, maar ze is nu al uitgenodigd om voor te dragen tijdens de inauguratie van Joe Biden vandaag (20 januari). Een wonderkind met sterke politieke overtuigingen.
‘Zoals de meesten van ons, zit Amanda Gorman opgesloten in haar appartement in West-Los Angeles en bingewatcht ze de The Great British Baking Show vanwege de pandemie. Maar in tegenstelling tot de meesten van ons, kreeg ze recentelijk erg spannend nieuws via Zoom: ze was uitgekozen om een gedicht voor te dragen bij de inauguratie van de toekomstige president Joe Biden’, opent The Los Angeles Times het profiel over de jonge dichter.
Gorman is persoonlijk voorgedragen door de toekomstige First Lady, Jill Biden, die een bewonderaar is van haar werk, aldus het Californische dagblad.
Een gedicht over nationale eenheid, het thema van de ceremonie, was de opdracht die de in Los Angeles geboren Gorman kreeg. Nogal een intimiderend voorstel. Met haar 22 jaar is Amanda Gorman de zesde en jongste dichter ooit die uitgenodigd wordt voor de inauguratieceremonie van de Amerikaanse president, schrijft The Guardian. De jonge vrouw zal in de voetsporen treden van grote namen als Robert Frost en Maya Angelou.
The New York Times merkt bovendien aan dat geen van haar meer ervaren voorgangers de uitdaging kreeg om ‘een gedicht te schrijven dat hoop biedt en een gevoel van een gemeenschappelijk doel opwekt in een tijd waarin de Amerikanen worstelen met een dodelijke pandemie, politiek geweld en politieke verdeeldheid’.
In een interview met PBS NewsHour las Gorman het gedicht ‘The Miracle of Morning’ voor. Het is geschreven afgelopen voorjaar, in de vroege maanden van de coronapandemie.
De titel van het gedicht dat Amanda Gorman zal lezen, ‘The Hill We Climb’, is een expliciete verwijzing naar Capitol Hill, het district van Washington waar het Amerikaanse Congres is gevestigd. Ze had het al half af, meldt The New York Times, toen pro-Trumpdemonstranten op 6 januari het Capitool binnenvielen. ‘Ze bleef tot diep in de nacht op om haar gedicht af te maken, en voegde verzen toe over de apocalyptische scènes die die dag op Capitol Hill plaatsvonden:
We’ve seen a force that would shatter our nation rather than share it,
Would destroy our country if it meant delaying democracy.
And this effort very nearly succeeded.
But while democracy can be periodically delayed,
It can never be permanently defeated.
In 2017 werd Gorman de eerste Jonge Dichter des Vaderlands (National Youth Poet Laureate) van de VS, een titel die nu jaarlijks wordt verleend aan een jongere die getuigt van liefde voor de kunsten en goed burgerschap. Ze spreekt zich in het openbaar uit over een breed scala aan maatschappelijke kwesties, zoals racisme, politiegeweld, het recht op abortus en de opsluiting van migrantenkinderen, zo meldt The Los Angeles Times.
Geïnspireerd door de toekomstige vicepresident Kamala Harris, ‘is zij ook de eerste persoon die haar voornemen aankondigt om zich kandidaat te stellen voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2036, als zij oud genoeg zal zijn om zich kandidaat te stellen’, aldus de LA Times.
Camus volgens zijn dochter
Albert Camus is sinds zijn auto-ongeluk in 1960, waarbij hij op 47-jarige leeftijd om het leven kwam, nog nooit zoveel gelezen als nu. De coronapandemie heeft van zijn roman De pest opnieuw een bestseller gemaakt en Camus is een van de auteurs geworden waarbij we te rade gaan in deze zieke en verwarrend wereld, aldus El País. Het Spaanse dagblad interviewde Catherine Camus, zijn inmiddels 75-jarige dochter, over haar vader.
Wat ze het meest leerde van haar vader, vertelt Catherine aan El País, was het respect voor anderen. ‘En niet liegen. Hij had een fysieke afkeer tegen liegen. Bij hem kon je niet wegkomen met een leugen.’ Ook zei hij haar ooit toen ze klaagde dat ze zich verveelde: ‘Alleen dwazen vervelen zich.’ Iets wat je toch aan het denken zet in een tijd waarin er weinig mogelijkheden zijn om afleiding te zoeken bij andere mensen.
‘Papa schreef met zijn onderbuik, niet alleen met zijn hoofd. Daarom zeggen de Franse filosofen dat hij geen filosoof was. Filosofie gaat altijd over systemen, maar zoals papa schreef: “Iets kan niet waar zijn als het anderen uitsluit.” Het systeem is iets geslotens dat alles uitsluit wat er niet inpast. Hij was achterdochtig over alle ismen, omdat ze mensen opsluiten. Hij was een vrij man,’ vervolgt Catherine.
Wellicht is dat ook wel een van de reden dat hij in al die jaren nog steeds populair is gebleven: zijn authentieke ideeën die niet gebonden zijn aan de filosofische trends die op dat moment in zwang zijn, zijn in staat elke keer weer een nieuw publiek aanspreken.
Camus sprak in zijn gezin niet over zijn rol in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. ‘Op een dag (…) vond ik de onderscheiding voor zijn verzetswerk (…) en toen ik hem vroeg: “Wat is dit?” Trok hij wit weg. Hij vroeg me: “Waar heb je dat gevonden? Leg het terug waar je het gevonden hebt.” Hij gaf geen enkele uitleg. Papa vond dat veel mensen waren overleden en dat hij het er levend vanaf had gebracht en praktisch niets had gedaan.’
Over De pest (1947) wordt gezegd dat Camus het boek schreef als een parabel over het opkomende fascisme en de Tweede Wereldoorlog die daaruit voortvloeide. In de roman wordt de Algerijnse stad Oran overvallen door een pestepidemie en gaat in lockdown.
‘Camus koos geen andere kant dan die van de democratie’, aldus El Confidencialin een portret van de schrijver. ‘Hij wees erop dat democratie een daad van rebellie en zelfs van revolutie was. In feite gaat het subplot van De pest over hoe de inwoners van Oran hun solidariteit inzetten om zich te verzetten tegen het systeem dat hen onderdrukt en dat gebruik maakt van de epidemie om de mechanismen van controle en claustrofobie in extreme door te voeren. Het virus is… onderdrukking.’
Uiteindelijk wordt de pest – net als het nazisme – overwonnen, maar het omineuze slot van de roman waarschuwt dat de ziekte – of het fascisme – altijd weer op kan duiken:
‘De pestbacil sterft nooit uit en verdwijnt nooit definitief; hij kan jarenlang achtereen blijven sluimeren in de meubels en het linnengoed, hij wacht geduldig in kamers, kelders, koffers, zakdoeken en paperassen, en misschien komt er een dag waarop, tot schade en lering van de mensheid, de pest zijn ratten wekt om ze te laten sterven in een gelukkige stad.’
(Albert Camus – De pest. Uit het Frans vertaald door Jan Pieter van der Sterre. De Bezige Bij, Amsterdam.)
Tien jaar geleden verspreidden honderden miljoenen liters olie zich over de oceaanbodem in de Golf van Mexico. Het duurde maanden om de bron te dichten. Elf mensen en duizenden dieren kwamen om het leven. De olie vervuilt nog steeds het milieu. Wetenschapper Tim Kalvelage ziet overeenkomsten met fouten die nu gemaakt worden.
Er klopte iets niet: hoe kon het water zo snel weer zo schoon zijn? Bijna drie maanden lang waren honderden miljoenen liters olie over de oceaanbodem in de Golf van Mexico gestroomd en verspreid over enkele honderden kilometers vanaf de bron. Begin augustus, slechts drie weken nadat het lek was gedicht, waren zo goed als alle sporen weer gewist.
David Hollander, zeechemicus aan de Universiteit van Zuid-Florida, ging op zoek naar olie in DeSoto Canyon, een bijzonder visrijk gebied ten noordoosten van de plaats van het ongeval. ‘De olieconcentraties daalden heel snel, vooral door olie-etende bacteriën’, zegt Hollander. Maar micro-organismen alleen konden de snelle afname niet verklaren. ‘We hebben iets gemist.’ Het antwoord op zijn vraag lag diep in de zee verborgen.
De ramp had zich weken eerder voltrokken, toen op 20 april 2010 zo’n 60 kilometer voor de kust van de Amerikaanse staat Louisiana sprake was van een zogenaamde klapband [het ongecontroleerd vrijkomen van ruwe olie en / of aardgas uit een oliebron of gasbron nadat de drukregelsystemen hebben gefaald]. Modder en gas schoten vanaf een diepte van 1500 meter ongecontroleerd naar het zeeoppervlak, waar boorstation Deepwater Horizon zich bevond.
Het drijvende platform van het bedrijf Transocean had in opdracht van petroleumgigant BP enkele kilometers in het sediment van het Macondo-olieveld geboord. De onderkant van het boorgat werd vervolgens weer gesloten. Maar het cement dat door het uitvoerende bedrijf Halliburton werd gebruikt, kon de druk van de oliebron niet weerstaan. Bovendien trad de uitbarstingsbeveiliging op de zeebodem niet in werking – een meer dan 16 meter hoge hydraulische klep die in geval van nood de boorstangen moest dichtknijpen en het gat zou afsluiten.
Het gas veroorzaakte twee explosies in de machinekamers van de Deepwater Horizon, waarbij elf arbeiders omkwamen. Minder dan twee dagen later zonk het brandende boorplatform onder een dikke, zwarte rookwolk. ‘De boorpijp scheurde en de waanzin begon’, zegt Hollander.
De kracht van de zwarte fontein op de bodem van de Golf van Mexico was simpelweg te groot
Het zinken van Deepwater Horizon markeerde het begin van een olievlek die alle eerdere olievlekken overschaduwde. Het boorgat spuwde naar schatting 700.000 ton olie en gas in de diepzee. Talrijke pogingen om het lek op 1500 meter onder het zeeoppervlak te dichten, mislukten. BP probeerde eerst met behulp van duikrobots de uitblaasbeveiliging te activeren – zonder succes. Een stalen trechter van vier verdiepingen die over de kapotte boorpijp moest worden geschoven om de olie naar een boorschip te leiden, bevroor in de koude diepte. Ook andere pogingen mislukten, de kracht van de zwarte fontein op de bodem van de Golf van Mexico was simpelweg te groot.
Olieplatform Deep Horizon in de Golf van Mexico.
Pas op 15 juli, na 85 dagen, slaagde BP erin de oliestroom te stoppen. Eerder al waren technici erin geslaagd de boorpijp af te snijden en direct boven de defecte uitblaasbeveiligingen een nieuwe klep te installeren. Toen deze op 15 juli werd gesloten en bestand bleek tegen de druk, pompte BP zware modder door de pijp en verzegelde de oliebron met cement. Op 21 september 2010 verklaarde de Amerikaanse regering de Macondo-bron uiteindelijk voorgoed dood.
Maar de olie had zich in de drie maanden dat dit duurde over een oppervlakte van 150.000 vierkante kilometer verspreid. De vluchtige componenten verdampten in de atmosfeer en de autoriteiten verbrandden een deel van het glinsterende tapijt op het zeeoppervlak. Ondanks alle pogingen om de verspreiding in te dammen, vervuilde de olie ongeveer 2000 kilometer kustlijn. Met name de moerassen in het zuiden van Louisiana waren zwaar aangetast en sterk geërodeerd. Honderdduizenden zeevogels, zoals Azteekse meeuwen, jan-van-gent en bruine pelikanen, kwamen om in olie. Verschillende zeeschildpadden en dolfijnen vonden eveneens de dood of leden aan chronische vergiftiging. De autoriteiten sloten gedurende enkele maanden een derde van de wateren van de Golf van de VS af voor visserij.
Milieuschade
Tien jaar later is de Golf van Mexico gedeeltelijk hersteld: de vogelpopulatie is aanzienlijk toegenomen en hier en daar groeien moerasgrassen uit de grond. De olie is echter nog altijd aanwezig, zegt marien onderzoeker Nancy Rabalais van de Louisiana State University: ‘Als je op de kwelders loopt, spuit er op sommige plaatsen olie uit de gaten van de vioolkrabben.’
Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s), waarvan wordt vermoed dat ze kanker en misvormingen veroorzaken, zijn nog steeds sterk verrijkt aanwezig in de sedimenten. De gedecimeerde dolfijnenpopulatie lijdt onder de voortdurende vervuiling. De dieren worden vaker ziek en er komen meer miskramen voor. Het zal generaties duren voordat de zeezoogdieren zich herstellen.
De ramp kostte BP volgens The Guardian 65 miljard dollar aan opruimwerkzaamheden, compensatie en boetes; ongeveer een derde van de olie en tonnen chemicaliën belandde op de bodem van de oceaan. Dit kwam ook er geen kennis was van hoe de olie zich onder de extreme omstandigheden op een diepte van 1500 meter zou gedragen.
Om de verspreiding tegen te gaan, werden maatregelen genomen die nog nooit eerder waren genomen – en die de zaken alleen maar erger maakten
Steve Murawski, zeebioloog aan de University of South Florida en destijds hoofdadviseur van de Amerikaanse Fisheries Authority, ziet in de rampenbeheersing opvallende parallellen met de huidige coronapandemie: ‘De situatie werd volledig onderschat. BP en de Amerikaanse regering waren voorbereid op een tankerongeval, maar niet op een olielekkage in de diepzee. Er werd veel geïmproviseerd.’ Om de verspreiding van de olie tegen te gaan, werden maatregelen genomen die nog nooit eerder waren genomen – en die de zaken alleen maar erger maakten.
Twee weken na de uitbarsting verzamelde Murawski’s collega David Hollander watermonsters ruim 100 kilometer van het boorgat, van de bodem tot aan het zeeoppervlak. Het water zag er ogenschijnlijk schoon uit, maar op een diepte van ongeveer 1000 meter vonden hij en zijn collega’s moleculen die kenmerkend zijn voor ruwe olie, waaronder de mogelijk kankerverwekkende PAK’s. Blijkbaar bewoog een giftige wolk zich vanaf de bron door de Golf van Mexico.
‘Het hoofd van BP zei dat we gek waren: olie drijft!’ zegt Hollander. De wetenschapper was er echter van overtuigd dat deze olie afkomstig was uit het Macondo-veld en vroeg om een vergelijkingsmonster, een tiende van een milliliter, om dit te bewijzen. ‘Net als in de coronacrisis liepen wetenschappers destijds voorop.’
Hollander kreeg een heel vat olie afgeleverd bij zijn laboratorium. En ja, hij had gelijk: een bijna onzichtbare wolk van de fijnste oliedruppeltjes en in water oplosbare verbindingen uit het Macondo-veld golfde op in de diepzee. Een half jaar na het ongeval was de olie op meer dan 300 kilometer van het boorgat nog meetbaar. BP plaatste moest haar schattingen van de hoeveelheid lekkende olie drastisch corrigeren.
Een overvloed aan koolwaterstoffen zorgden ervoor dat de populatie olieafbrekende bacteriën explodeerde en het zuurstofgehalte in de diepte op sommige plaatsen met meer dan de helft afnam.
Vuile badrand
Restanten van de bacteriën sloegen als op een vuile badrand neer op de continentale helling. Huidige computersimulaties laten zien dat de giftige sluier op een diepte van 1000 meter zich aanzienlijk verder verspreidde dan de olie aan de oppervlakte: tot aan Texas en voorbij de Florida Keys de Atlantische Oceaan in.
‘De hoeveelheden lantaarn- en drakenvissen in de diepzee zijn enorm afgenomen in de nasleep van de olieramp’, zegt Steve Murawski. ‘Ze zijn tot op heden niet hersteld.’ Er is geen direct bewijs dat de vis het slachtoffer is geworden van de giftige wolk, maar het is de enige plausibele verklaring. Ook al omdat de onderzoekers hoge concentraties koolwaterstoffen in de vissen konden detecteren. Het is echter nog onduidelijk of de olie zelf fataal was, of slechts in combinatie met miljoenen liters dispergeermiddel.
In de strijd tegen de olievloed sproeide BP namelijk grote hoeveelheden rond van het dispergeermiddel Corexit, een mengsel van oppervlakteactieve stoffen, alcoholen en oplosmiddelen. Zelfs in de diepe zee. Een week na de uitbarsting bevestigde BP een slang aan het lek in de boorpijp en pompte bijna drie miljoen liter Corexit naar de plaats van de uitbarsting. Dit moest de olie opdelen in kleinere druppeltjes die langzamer stijgen en de bacteriën sneller afbreken. Voor BP zou er een positief neveneffect zijn geweest: de olievlek op het oppervlak zou minder groot worden, waarmee de ware omvang van de puinhoop zou worden verborgen – wat echter mislukte.
De verantwoordelijken gooiden duizenden tonnen chemicaliën in zee, die maandenlang in de Golf bleven circuleren
Het is bovendien de vraag of dit middel het verhoopte effect heeft gehad. Michael Schlüter, vloeistofmonteur aan de Technische Universiteit van Hamburg, en zijn team simuleerden de uitbarsting in het laboratorium onder diepzee-omstandigheden. ‘Onze tests tonen aan dat de olie veel kleinere druppeltjes vormde dan BP aannam, zelfs zonder Corexit.’ Omdat de olie en het gas die omhoogschoten onder enorme druk stonden, functioneerde de bovenkant van het boorgat letterlijk als een spuitbus.
De verantwoordelijken gooiden dus duizenden tonnen chemicaliën in zee, die vermoedelijk grotendeels niet het gewenste effect hadden, maar wel maandenlang in de Golf bleven circuleren. De effecten van het dispergeermiddel op de ecologie van de diepzee zijn tot dusverre nauwelijks onderzocht. Wel is bekend dat de olie-corexitmix zeer giftig is voor koudwaterkoralen die door de eeuwen heen op de zeebodem zijn gegroeid.
Sneeuwstorm
Even controversieel en gedenkwaardig voor de diepzeefauna was iets anders, ver verwijderd van de klapband: de gouverneur van Louisiana opende de sluisdeuren van de Mississippi om de olie weg te spoelen van de kust. Maar de actie veranderde in een fiasco: het zoete water van de rivier deed zoutgevoelige soorten zoals oesters massaal afsterven. Bovendien spoelde fijn sediment de Golf van Mexico binnen, wat een sneeuwstorm veroorzaakte.
Buiten in de golf bloeide het plankton. In aanwezigheid van olie en dispergeermiddel lieten de gestreste algen grote hoeveelheden kleverig slijm los. De kleimineralen uit de kwelders dienden als ballastmateriaal en lieten olieachtige algenvlokken massaal de diepte in sneeuwen. ‘Waar zich normaal gesproken slechts een millimeter sediment per jaar ophoopt’, zegt David Hollander, ‘stapelde zich nu een centimeter dikke laag op in een paar maanden.’
Zo werden kleine en grote diepzeebewoners begraven. Het overaanbod aan organisch materiaal was een feest voor bacteriën, die alle zuurstof op de oceaanbodem opslokten. Veel levende wezens kregen onder de vettige deken van sneeuw geen lucht meer om te ademen.
‘De Macondo-olie is pas uit het milieu verdwenen als hij diep begraven ligt’
Zeechemicus Hollander en zijn collega’s hadden in mei 2010 al de vele vlokken opgemerkt die als vers gevallen sneeuw de zeebodem bedekten. Dus onderzochten ze het sediment beter en ontdekten meer dan tien centimeter dikke afzettingen van in olie vastzittende algen en kleideeltjes. Zoals later bleek, had de strijd van de oliefanaat geleid tot een vervuilende sneeuwstorm die het leven op de bodem van de oceaan letterlijk verstikte. Dit verklaarde de snelle afname van olie op het wateroppervlak.
‘Het is niet meer te zien, maar het is nog steeds in de omgeving’, zegt Steve Murawski. Hij en David Hollander hebben sinds de ramp samen een tiental expedities in de Golf van Mexico ondernomen. Overdag werd aas aan haken gespietst en vislijnen uitgeworpen, en ’s nachts werden sedimentmonsters verzameld. Ze reisden de hele Golf af, tot aan Cuba en Mexico.
Hollander en zijn collega’s onderzochten ook de regio rond de plaats van het Ixtoc I-ongeval, ten westen van het schiereiland Yucatán in Mexico. Daar was in 1979 eveneens een klapband. Negen maanden lang stroomde olie op een diepte van 50 meter in zee, in totaal ongeveer 475.000 ton. Als je daar vandaag in de mangroven graaft, kom je al snel een laag sediment tegen waar vloeibare olie in zit, zegt Hollander. ‘De Macondo-olie is pas uit het milieu verdwenen als hij diep begraven ligt.’
Het team van Murawski ving duizenden vissen, en geen daarvan was vrij van olieresten
Dit blijkt ook uit de bevindingen van het team van Steve Murawski, dat vis onderzocht op olieresiduen zoals PAK’s. In het gebied rond het wrak van de Deepwater Horizon liepen deze aanvankelijk enkele jaren achter elkaar terug, waarna ze weer fors stegen. De verklaring is waarschijnlijk dat de olieachtige sedimenten weer omhoog komen nadat ze van de continentale helling zijn afgegleden.
Het herstel van het ecosysteem wordt ook beïnvloed door het feit dat de Golf lijdt onder chronische olievervuiling, lekkende boorgaten of kleine ongelukken die plaatsvinden op de talloze platforms. Het team van Murawski ving duizenden vissen, en geen daarvan was vrij van olieresten. Dat alleen al zegt veel over de enorme voetafdruk die de mensheid in de Golf van Mexico achterlaat.
Het coronavirus heeft onze wereld (tijdelijk) fundamenteel veranderd. Nu is er eindelijk hoop dat we de pandemie onder controle krijgen. En dan? Willen we gewoon doorgaan zoals voorheen, of de kans grijpen dingen te heroverwegen? GEO vroeg 15 deskundigen welke verbeterpunten zij zien.
1. Kunnen we de crisis als kans aangrijpen?
Geschiedenis – Historicus Mischa Meier ziet de coronapandemie als perspectief voor de herinrichting van ons samenleven.
De coronacrisis vertoont alle kenmerken van situaties waarin samenlevingen fundamenteel veranderen als gevolg van een dreiging die als existentieel wordt ervaren. Noch financiële crises, noch vluchtelingengolven, noch terroristische aanslagen noch milieurampen vertonen deze kenmerken. Het zijn eerder oorlogen, revoluties en epidemieën die een dergelijke ingrijpende verandering teweegbrengen.
Kenmerken van zulke situaties: ze raken iedereen zonder uitzondering en maken iedereen onrustig. De vaste routines van een samenleving staan gedurende een langere periode onder druk. Mensen verliezen hun vertrouwen in het handelen van hun medemens en het geloof in een zekere toekomst. Er ontstaat een dominante vorm van communicatie, de taal is moreel geladen.
Een voorbeeld van dat laatste waren de de foto’s van de doodskisten en vrachtwagens uit Bergamo in het voorjaar. De communicatie werd emotioneel en moreel, soms zelfs religieus. Ook dat is een kenmerk dat in de hele geschiedenis terugkomt.
De dreiging verliest zijn kracht naarmate de samenleving effectieve manieren vindt om deze te bestrijden. Op deze manier krijgen mensen een nieuw gevoel van veiligheid en onderdrukken of vergeten ze de dreiging geleidelijk, ook al is die er misschien nog steeds.
De pest brak voor het eerst uit in 541 na Christus en veranderde alles. Maar langzamerhand raakte de ziekte in de vergetelheid
Een voorbeeld uit de geschiedenis: de pest brak voor het eerst uit in 541 na Christus en veranderde alles. Maar langzamerhand raakte de ziekte in de vergetelheid, hoewel er door de eeuwen heen regelmatig plaatselijke uitbraken waren. Iets soortgelijks gaan we met het coronavirus meemaken: pas als we leren accepteren dat het virus bedreigend is maar niet weggaat, kunnen we ons leven echt reorganiseren.
Zoals in iedere crisis zijn er winnaars en verliezers, zoals we nu ook al zien als we kijken naar de economische gevolgen. Om kansen op verandering te benutten moeten wij – ook wij historici – heel bewust en zorgvuldig nadenken over hoe we individueel reageren – en wat voor gevolgen dat heeft voor onze toekomst.
Wanneer mensen zich bedreigd voelen, wordt één ding plotseling buitengewoon relevant: identiteit. Mensen gaan als individu en als collectief nadenken over bij wie ze horen, en ook: bij wie niet. Dat kan leiden tot conflicten. In wezen gaat het om de herstructurering van sociale machtsverhoudingen. Dat is tegelijkertijd ook onze kans, daaraan moeten we actief helpen vorm te geven.
2. Onze steden zullen bloeien
Stedelijke planning – Meer ruimte voor voetgangers: de pandemie versnelt verandering, zegt Christoph Koch, die o.a. onderzoek deed naar de toekomst van mobiliteit in Amsterdam.
Hoe minder mensen dagelijks naar de binnenstad gaan om te werken of te winkelen, hoe minder kantoorruimte er nodig is en hoe goedkoper de huren op de lange termijn zullen zijn. Nieuwe toepassingen in de binnensteden zijn dus niet alleen mogelijk, maar ook noodzakelijk. De coronapandemie laat zien dat omwentelingen die ondenkbaar leken, ineens haalbaar zijn. Meer woonruimte in het stadscentrum, meer ruimte voor cultuur in plaats van warenhuisketens. Nu hebben we ideeën nodig die deze verandering vormgeven.
Onze steden zijn nog steeds verdeeld: werken en winkelen in het centrum, wonen in de periferie. Als dit verandert, verandert ook het verkeer. De routes worden korter, wat het gebruik van fietsen en elektrische scooters bevordert. Speelstraten, meer fietspaden en 30km/uur-zones, zoals Parijs vanaf 2021 over de hele linie wil invoeren, krijgen een steeds breder draagvlak. Daarnaast neemt de behoefte aan groene recreatiegebieden in de steden toe.
Als we deze gelegenheid goed aangrijpen, zullen onze binnensteden over een paar jaar vriendelijker, bewoonbaarder en drukker zijn.
3. Een nieuw thuisgevoel
Toerisme – Reizen over lange afstanden worden steeds zeldzamer, wat de klimaatbescherming ten goede komt, zegt reisverslaggever Gunnar Herbst.
Corona heeft het over-the-toptoerisme tot stilstand gebracht en ons laten zien hoe het ook kan. Minder vaak reizen, langer ter plaatse blijven, naar bestemmingen in de buurt gaan, met de bus en trein reizen en korte vluchten vermijden.
Geen goedkope hotels huren die hun personeel uitbuiten, geen all-inclusive ketens, maar restaurants, winkels en musea bezoeken om de lokale bevolking te ondersteunen. Dat alles helpt om reizen duurzamer te maken. De pandemie heeft aangetoond dat het mogelijk is. Nu moeten we doorzetten.
4. Een groter gevoel van vrijheid
Werkomgeving – Velen die tijdens de coronacrisis konden blijven werken, zijn thuiswerken als het nieuwe normaal gaan beschouwen – en als een model voor de toekomst.
Kantoormeubelfabrikant Sedus Stoll merkt al jaren verandering. Het bedrijf bestaat al bijna 150 jaar. In het verleden bestonden bestellingen voor 85 procent uit tafels, stoelen en kasten. Rond de millenniumwisseling was dat 70 procent, nu 50.
In plaats daarvan zorgt het voormalige stoelenbedrijf nu ook voor banken, akoestische elementen, spraakcellen: ‘communicatieapparatuur’. Sedus bouwt bijvoorbeeld ook sensoren in kantoorapparatuur. De app kan worden gebruikt om werkplekken te reserveren en na te gaan wie welke gebruikt. Perfect in tijden van corona.
Series als The Office presenteren het kantoor als een soort kooi voor medewerkers.
Zo ontstaat langzaam het ‘flexkantoor’. Wellicht wordt het straks normaal om ongeacht de locatie een aanvraag in te dienen: één keer per maand een paar honderd kilometer reizen is beter dan vijftig kilometer pendelen per dag.
De historische redenen voor het kantoor zijn verdwenen, zegt ook de Londense auteur Philip Ross. ‘Het kantoor heeft een nieuwe bestemming nodig om te overleven.’
5. Herwaardering van de natuur
Milieubescherming – Mensen ontdekken hoe dicht ze bij de natuur kunnen zijn. Dat vraagt ook om extra bescherming van onze leefomgeving.
De behoefte om de stad uit te gaan is tijdens corona bij de meesten toegenomen. ‘Het besef dat je voorlopig niet ver kunt reizen, biedt ruimte voor reflectie’, zegt Christian Buer van Heilbronn University. Hij spreekt van een nieuwe ‘ervaring van je eigen rust en stilte’ en is ervan overtuigd dat degenen die zich ‘gast’ gaan voelen van de natuur daar bevrediging van ondervinden.
We moeten natuurbezoekers aanspreken, informeren, sturen – maar niet als indringers behandelen
Maar waar mensen massaal naar het platteland trekken, zijn conflicten onvermijdelijk. Wordt de druk op de natuur te groot? Holger Belz, die het Archezentrum runt, maakt zich geen zorgen. ‘De natuur is kwetsbaar, maar dat betekent niet dat mensen buitengesloten moeten worden’, zegt hij. ‘We moeten bezoekers aanspreken, informeren, sturen – maar niet als indringers behandelen. We willen dat ze de natuur beleven.’
6. Onze gezondheidssystemen zullen leren van de pandemie
Zorg – Prof.dr. Monika Klinkhammer-Schalke, voorzitter van het Duitse netwerk voor gezondheidsonderzoek, ziet vier belangrijke verbeterpunten voor de branche.
Beschikbaarheid van gegevens. De pandemie roept op medisch vlak vele vragen op: zijn er minder patiënten naar de dokter gegaan? Werd kanker later ontdekt, verminderde dat de overlevingskansen van de getroffenen? Wat is het effect van het uitstellen van operaties?
Er zijn al veel gegevens beschikbaar, bijvoorbeeld in onderzoek, in kankerregisters of bij zorgverzekeraars. Nu moeten we een manier vinden om de verschillende bronnen snel en in overeenstemming met de gegevensbeschermingsregels met elkaar te verbinden en te evalueren.
Netwerken. Daarnaast is het van belang dat medische professionals, gespecialiseerde verenigingen en verenigingen beter netwerken – nationaal en internationaal. Een positief voorbeeld: voor een anesthesieonderzoek staken aan het begin van de pandemie dertig universitaire ziekenhuizen over de hele wereld de koppen bij elkaar om ideeën uit te wisselen over de methode om covid 19-patiënten te intuberen. Het verliep vlot omdat alle betrokkenen vooraf waren verbonden.
Betere samenwerkingen. Er wordt wel geroepen om minder ziekenhuizen: grote topcentra in plaats van kleine, regionaal georiënteerde klinieken. Maar Klinkhammer-Schalke deed veel onderzoek naar de kwaliteit van leven van kankerpatiënten en zag hoe belangrijk het voor patiënten is om vrienden en familie aan hun zijde te hebben. Om de kwaliteit van de behandeling in kleinere ziekenhuizen te waarborgen, moet de samenwerking met de topcentra worden versterkt.
Betere betaling. Er zijn veel te weinig verplegers. Om knelpunten in het aanbod te voorkomen en meer mensen voor zorgberoepen te laten kiezen, moeten de salarissen omhoog. Daaraan moeten zowel de overheid als zorgverzekeraars bijdragen.
7. We hechten meer waarde aan kwaliteit
Economie – Groeiend bewustzijn van duurzaamheid: corona zal ons winkelgedrag blijvend veranderen, voorspelt econoom Thomas Straubhaar.
De verkoop op onlineplatforms en bij bezorgdiensten neemt enorm toe. We zien ook dat veel mensen hun huis opnieuw inrichten. Dat leidt tot een toename van bestellingen van met name duurzame consumptiegoederen; kopers zijn meer geïnteresseerd in kwaliteit.
Huidige en toekomstige generaties zullen steeds minder accepteren dat bepaalde producten in verband worden gebracht met kinderarbeid
Online kopen wordt momenteel niet geassocieerd met milieuvriendelijk gedrag, maar daar zal verbetering in komen. Online winkelen maakt het gemakkelijker om producten te vergelijken. Er zullen minder verkeerde aankopen worden gedaan en retouren worden verzonden en er zullen intelligente, collectieve leveringen plaatsvinden bij knooppunten in de wijk en in de buurt.
Big data helpt bovendien om meer overeenstemming te bereiken tussen wat klanten echt willen en wat providers kunnen leveren. Ook wat kwantiteit betreft leiden data-analyses tot een grotere nauwkeurigheid van vraag en aanbod.
Op middellange en lange termijn zal duurzaamheid minder worden afgedwongen door het consumentengedrag van individuen en steeds meer door de algemene stemming. Huidige en toekomstige generaties zullen steeds minder accepteren dat bepaalde producten in verband worden gebracht met kinderarbeid of slecht zijn voor het klimaat en het milieu.
En deze trend wordt versneld door corona.
8. Achteraf zullen we dankbaar zijn
Filosofie – Corona biedt kans op een zinvoller leven, zegt filosoof Wilhelm Schmid.
Corona bood een remedie tegen het rusteloze leven dat velen van ons leidden. Inzichten werken immers het beste als we geen theorie volgen, maar leren uit de praktijk.
We kregen de kans om na te denken over wat ‘leven’ eigenlijk is. Nu kunnen we onze ideeën hierover aanpassen aan het echte leven.
Velen dachten dat het alleen om het ‘goede leven’ ging, waarin alles altijd positief is en naar wens verloopt
Velen dachten dat het alleen om het ‘goede leven’ ging, waarin alles altijd positief is en naar wens verloopt. We moesten gelukkig zijn, wat er ook gebeurde. Zonodig offerden we er relaties voor op. Geen ruimte voor anderen die ons van ons geluk af dreigen te houden! Geen begrip ook voor onze eigen imperfecties.
Deze ideologie van autonomie weerhield ons ervan een zinvol leven te leiden. Wat niet altijd hetzelfde is als een gelukkig en goed leven. Want in het echte leven moet je accepteren dat de dingen niet altijd gaan zoals we graag willen.
Autonomie is een goede zaak; het maakt mensen zelfverzekerd en zelfvoorzienend. Ideologie is dat niet; het is blind
Autonomie is een goede zaak; het maakt mensen zelfverzekerd en zelfvoorzienend. Ideologie is dat niet; het is blind. De ideologie van autonomie deed ons geloven dat er geen grenzen zijn aan onszelf. Niets mocht ooit ons ego beïnvloeden – anderen niet, de omstandigheden niet, de samenleving niet, zeker de staat niet of een virus dat onzichtbaar is en daarom niet lijkt te bestaan.
Maar door corona moesten we inbinden – de een meer dan de ander. Dat doet denken aan de beoefening van ascese; het horrorconcept van de autonome levensgenieter die gewend is om op elk moment te nemen wat hij maar wil.
Toch is ascese ook bevorderlijk voor de volgende extase: hoe heerlijk smaakt de wijn dan, hoe fantastisch is de seks! Vandaar dat we dankbaar mogen zijn voor de periode die weldra achter ons ligt. We hebben een idee gekregen van wat de zin van het leven zou kunnen zijn.
9. Wetenschap stijgt in aanzien
Wetenschap – Ondanks alle gevolgen van de huidige situatie biedt de coronapandemie de wetenschap een enorme kans. GEO-hoofdredacteur Jens Schröder ziet nu al een toenemende waardering voor onderzoek.
Zelden is er een situatie geweest waarin zoveel mensen het werk van wetenschappers zo nauwlettend hebben gevolgd.
Vooraanstaande onderzoekers bereiken een miljoenenpubliek met podcasts waarin ze de voortgang van kennis becommentariëren. Talkshow kunnen nauwelijks nog zonder wetenschappelijk geschoolde gasten. Media worstelen zich een weg door de nieuwste onderzoeksresultaten, waarbij ze op de vaak dunne lijn tussen noodzakelijke vereenvoudiging en ontoelaatbare versimpeling balanceren. Meningsverschillen worden zichtbaar, over de betekenis van onderzoeken en over hoe nieuwe bevindingen worden vertaald in regels die voor iedereen zouden moeten gelden, al loopt niet iedereen evenveel risico.
Voor veel mensen is het de eerste keer dat ze een wetenschappelijk proces zo diepgaand meemaken. Ze zien het risico op fouten en doodlopende wegen, maar ook dat fouten worden ontdekt door een constructieve discussie tussen de experts.
Corrigeer elkaar, maak ruzie, stel veel vragen, maak fouten
Het is zeker niet gebruikelijk dat wetenschappelijke bevindingen zo serieus worden genomen. Neem bijvoorbeeld de risico’s van opwarming van de aarde door CO2-emissies. Waarschuwingen van de jongere generatie over klimaatbescherming zijn vaak niet serieus genomen. Maar wie heeft gezien hoe de curve van coronabesmettingen kan worden afgevlakt, kan zich dat wellicht ook beter voorstellen voor de curve van CO2-emissies.
Een extreme situatie als de coronapandemie kan de weg bereiden voor nieuwe inzichten. Alle betrokkenen bewegen zich op niet eerder gebaande paden. Corrigeer elkaar, maak ruzie, stel veel vragen, maak fouten. Ruzie is in de wetenschap – als het goed is – geen twist. Het is als het ware een vorm van kwaliteitsborging. Ook dat is een les die we dit jaar konden leren.
10. De pandemie verscherpt ons realiteitsbesef
Cultuur – Nieuwe vormen, nieuwe ideeën: corona zet aan tot creativiteit. Toch ziet theaterregisseur Karin Beier weinig reden tot optimisme.
Als de pandemie ons iets kan leren, is het een aangescherpt realiteitsbesef: nederigheid ten opzichte van de immense kwetsbaarheid van onze samenleving, kennis van onze eigen verantwoordelijkheid, het in twijfel trekken van alles wat normaal is.
Dat geldt ook voor de microkosmos van het theater. We zitten midden in de crisisbeheersing, we moeten leven van ons werk, alle medewerkers veiligstellen en blijven improviseren. Dat maakt de nodige creativiteit los.
We hebben oplossingen ontwikkeld voor problemen, die ook in de toekomst bepaalde mogelijkheden bieden: we veranderen minder vaak van repertoire, zodat de technologie niet constant opnieuw hoeft te worden opgebouwd. We zochten het publiek steeds vaker op via digitale kanalen.
Maar digitale formats kunnen alleen overbruggen en aanvullen. Theater behoeft direct contact. Het is een van de weinige openbare ruimtes waarin maatschappelijk relevante vraagstukken – inclusief het destructieve en utopische potentieel van de pandemie – gethematiseerd worden en op artistieke wijze tastbaar gemaakt. Live en met toeschouwers.
En is dit verlangen om zo snel mogelijk terug te keren naar pre-corona-omstandigheden niet even goed voelbaar in de politiek, in het bedrijfsleven, in de hele samenleving?
11. Onze kijk op jongeren verandert
Samenleving – ‘We maken deel uit van een radicale verandering, veroorzaakt door een natuurramp’, zegt socioloog en sociaal psycholoog Harald Welzer. In deze omwenteling legt het virus kwetsbaarheden bloot die al aanwezig waren. Maar de pandemie laat ook nieuwe ontwikkelingen zien.
We hebben gezien dat onze democratie werkt en stabiel is, zelfs in tijden van crisis. De overgrote meerderheid van de burgers bleek open te staan voor feitelijke argumenten. De bereidheid om samen te werken met de regering is een krachtig hulpmiddel voor democratie.
En hierin is een speciale rol weggelegd voor de jeugd. Jongeren werden tijdens de pandemie ten onrechte als onverantwoordelijk weggezet. In plaats daarvan hebben ze een hoge mate van solidariteit getoond met de risicogroepen, ook al behoren ze daardoor tot degenen die het hardst door de pandemie worden getroffen.
Vóór Corona veranderde de oudere generatie nauwelijks hun consumptie- en reisgedrag, maar van de jongeren werd automatisch verwacht dat ze de ouderen beschermden
Vóór Corona veranderde de oudere generatie nauwelijks hun consumptie- en reisgedrag, al liggen alle feiten over klimaatverandering op tafel. Maar van de jongeren werd automatisch verwacht dat ze de ouderen beschermden – wat ze ook deden.
Nu is het tijd om solidair terug te zijn, bijvoorbeeld door af te zien van onnodig consumentisme, ten gunste van de mogelijkheid tot leven en overleven in de eenentwintigste eeuw.
12 Corona helpt ons in de strijd tegen klimaatverandering
Wereldwijde opwarming – Corona is een uitdaging die ons zou kunnen leren hoe we die nog grotere uitdaging – klimaatverandering – kunnen aangaan, zegt politicoloog Kira Vinke.
Onze aanpak van de pandemie onthult op indrukwekkende wijze dat we in staat zijn om te handelen, als individuen en als collectief. Dat we profiteren van het implementeren van de aanbevelingen van de wetenschap. En dat individueel gedrag direct invloed heeft op het verloop van een mondiale dreiging.
De dreiging van een virus is concreet, terwijl velen klimaatverandering niet als onmiddellijke dreiging zien. Toch kan op sommige plekken al worden waargenomen dat mensen sterven door toenemende hittegolven, overstromingen en stormen. Om dergelijke noodsituaties te voorkomen – zo leert de coronacrisis ons – kunnen we niet wachten tot het probleem bij ons op de stoep staat.
Het goede nieuws is dat er nog zoveel ongerepte wildernis en zo veel bedreigde gebieden zijn die we effectief kunnen beschermen
Het is essentieel om preventief te handelen.
Het goede nieuws is dat er nog zoveel ongerepte wildernis en zo veel bedreigde gebieden zijn die we effectief kunnen beschermen. De financiële middelen en ook de technische oplossingen zijn beschikbaar. Maar de belangrijkste vereiste blijft een drastische vermindering van de uitstoot van broeikasgassen.
Zowel corona- als de klimaatcrisis zijn vooral gebaat bij een principe dat elke functionerende samenleving bijeenhoudt: solidariteit.
13. Eindelijk digitaal onderwijs op school
Onderwijs – Afstandsonderwijs in lockdown: voor onderwijsonderzoeker Nele Hirsch was dit slechts een voorproefje van de school van de toekomst.
Corona heeft geleid tot meer openheid voor digitalisering. Leraren die er nog nooit mee in aanraking waren geweest, kregen bijscholing. Dit biedt de mogelijkheid om modern onderwijs te bevorderen en te verankeren in scholen.
Het gaat niet alleen om de overgang van analoog naar digitaal, maar van geïsoleerd tot verbonden: welke ervaringen hebben docenten, studenten en scholen gehad? Wat werkte wel en niet? Waar moet het heen? Hoe moeten de lessen er concreet uit komen te zien?
Deze ontwikkeling maakt docenten allesbehalve overbodig
Deze ontwikkeling maakt docenten allesbehalve overbodig. Ze moeten veel meer concepten ontwikkelen, ze moeten leeromgevingen ontwerpen. Leerlingen moeten individueel worden begeleid. Dat is tijdrovend. We hebben meer leraren nodig, meer tijd om bij te scholen, meer ruimte om kinderen individueel te ondersteunen. Up-to-date onderwijs kost geld.
Als de politiek daar niet op reageert, is dat fataal.
14. De verplichte onderbreking helpt om prioriteiten te stellen
Ervaring – Stephan Adelmund verloor de facto zijn baan door corona – en ontdekte de luxe van plotseling tijd hebben.
‘Ik had een evenementenbureau, een muziekschool, een strandclub en een online winkel.
Als zanger van de band Knallfrosch Elektro speelde ik 100 concerten per jaar. Ik racete zo snel dat ik niet meer wist hoe het was om niet onder druk te staan.
Toen kwam de pandemie. Alles viel plat. Ik had bang kunnen zijn. In plaats daarvan voelde ik opluchting. Ik kon afwegen welke dingen goed voor me waren en welke ballast. Ik stelde mezelf de vraag: welke materiële luxe heb ik echt nodig, en waar is de grotere luxe van gewoon tijd?
Muziek maken is goed voor mij, dat moest blijven. Maar ik heb mijn evenementenbureau ontbonden. Mijn grote huis voelde als een last. Ik heb het vakantiehuis van mijn ouders gerenoveerd en ben verhuisd naar 30 vierkante meter.
Nu weet ik: het waren de kleine dingen die mijn leven onnodig moeilijk maakten. Misschien lijkt het makkelijk om ergens afstand van te doen. Voor mij was de hindernis dat ik patronen moest doorbreken waar ik al decennia lang aan gewend was. Ik was verrast dat mijn nieuwe leven in alle opzichten gezonder aanvoelde.’
15. Europa komt sterker uit de crisis
Politiek – De pandemie heeft veel mensen in hun levensonderhoud gestoord. Maar de economie is overeind gebleven en de EU heeft bewezen te kunnen handelen.
Deze crisis is ingewikkelder dan eerdere economische crises. In dergelijke noodsituaties grijpt meestal de staat in, zodat de cyclus gaande blijft. Hij staat garant voor leningen, deelt geld uit zodat mensen blijven consumeren, zodat bedrijven nieuwe machines kunnen kopen et cetera. Maar nooit in de geschiedenis van de moderne industriële samenleving was de staat gedwongen om delen van de economie stil te leggen.
Sinds het begin van de crisis is het doel geweest om de economie, dus de oude wereld, weer zo snel mogelijk op gang te krijgen en de schade te beperken. Het gaat niet om minder of duurzamer, maar om überhaupt verder te kunnen.
The Economist omschreef de wereld tijdens de pandemie als ‘90 procent-economie’: een economie zonder luchtvaart en toerisme, zonder evenementen, cultuur en gastronomie. Tien procent minder klinkt niet eens zo erg, maar er zitten miljoenen banen in deze tien procent – in restaurants, bioscopen, theaters, muzikanten, fitnesstrainers, obers en koks.
Hier wordt een blauwdruk gecreëerd voor toekomstige crises. Europa is machtiger geworden
Veel landen hebben hun reddingspakketten zo ontworpen dat grote sommen geld naar nieuwe technologieën, digitalisering en klimaatbescherming stromen. Een derde van het pact van 1,8 miljard euro is bestemd voor klimaatbescherming. Hiervan maakt 750 miljard euro deel uit van het ‘corona-reddingspakket’: een historische prestatie die, ook al blijft het een omstreden beslissing, de EU op lange termijn zal veranderen. Hier wordt een blauwdruk gecreëerd voor toekomstige crises. Europa is machtiger geworden.
Elders hebben zich drie belangrijke veranderingen voorgedaan, of ze doen zich momenteel voor: enerzijds komt het land waarin de pandemie begon naar voren als de winnaar – de economie in China is allang hersteld. Ten tweede: de krachtige technologieplatforms (Google, Facebook, Amazon) zijn nog krachtiger geworden.
De derde grote verschuiving betreft de rol van de staat: in deze crisis treedt de staat niet alleen op als redder, maar als actor die steeds dieper doordringt in industrieën en bedrijven door middel van leningen en investeringen.
Critici van het coronabeleid in Duitsland hebben zich verenigd onder de noemer Querdenken, hetgeen zoveel betekent als ‘lateraal-’ of ‘out of the box’-denken. Dat klinkt redelijk neutraal, maar waarnemers waarschuwen want de beweging appelleert aan nogal wat neonazi’s en anderen van bedenkelijk niveau. Querdenken-initiator en -voorman Michael Ballweg lijkt van plan op te stappen.
De Duitse tv-presentator en satiricus Jan Böhmermann kende Ballweg vorige week de ‘Gouden Coroni’ toe voor de creatie van Querdenken in het ZDF-programma Magazin Royale, waarvan Böhmermann het boegbeeld is. Ballweg is ‘coronaondernemer van het jaar’, vindt Böhmermann, want met Querdenken brengt hij niet alleen alle mensen samen die twijfelen aan de coronamaatregelen van de Duitse overheid, hij heeft ook maar liefst negentien merknamen rondom het fenomeen gedeponeerd. ‘Michael Ballweg heeft corona getransformeerd tot een zakelijke merkbeleving’, aldus Böhmermann. En net als bij andere grote merken maakt het niet uit of de aanhangers het eens zijn, zolang ze zich maar identificeren met het merk. Zo kan het dat de aanhangers van Querdenken het politieke spectrum bestrijken van links tot rechts en uiteenlopen van antivaxxers tot complotdenkers, van boze studenten tot neonazi’s.
Ondertussen verdient Ballweg goed geld aan Querdenken. Der Spiegelschreef daar in augustus al over, na een demonstratie in Berlijn waar zeker 20.000 mensen op afkwamen, zonder mondkapjes en zonder afstand te houden. ‘Organisatoren en sprekers zetten hun bizarre stellingen om in geld. Ze nemen schenkingen aan, of verkopen vermeende beschermende amuletten voor 69 euro’, aldus het Duitse weekblad. ‘De demo werd georganiseerd door een IT-ondernemer. Michael Ballweg is de naam van de man. Hij is 46 jaar oud en de oprichter van het Stuttgart-initiatief Querdenken 711. Sinds half april organiseert hij regelmatig een “wake voor de grondwet”.’
Hoeveel geld Ballweg inmiddels heeft verdiend met zijn Querdenken-initiatief is nog niet duidelijk, maar een onderzoek door de belastingdienst hangt in de lucht
Magazin Royale besloot samen met onderzoeksjournalisten van netzpolitik.orgnader onderzoek te doen. Dat wijst uit dat Ballweg inderdaad niet slechter wordt van de coronascepsis. Mensen betalen Querdenken om op het podium te mogen verschijnen tijdens demonstraties, Ballweg verkoopt Querdenken-merchandise in zijn onlinewinkel, maakt deals met busbedrijven die demonstranten vervoeren en ontvangt donaties van coronasceptici. Ook al gaat al dat geld rechtstreeks naar zijn privérekening, hij hoeft er geen belasting over te betalen, zolang hij alles maar registreert als ‘donatie’. Hoeveel geld Ballweg inmiddels heeft verdiend met zijn Querdenken-initiatief is nog niet duidelijk, maar een onderzoek door de belastingdienst hangt in de lucht.
Maandenlange pauze
Wellicht is dat de reden dat Der Spiegel rond Kerst kon melden dat Ballweg ‘een maandenlange pauze wil inlassen’. Volgens het Duitse weekblad volgde die aankondiging kort nadat de politie liet weten dat een grote demonstratie tegen coronamaatregelen, die gepland stond voor 30 december in Berlijn, niet mag doorgaan. Volgens de politie heeft ‘zorgvuldig onderzoek door de betreffende autoriteiten aangetoond dat het houden van de demonstratie, vooral in de huidige pandemische situatie, leidt tot een directe bedreiging van de openbare veiligheid en de orde’. Querdenken rekende op zo’n 22.000 demonstranten in het centrum van Berlijn. Oorspronkelijk was het protest gepland op oudejaarsavond, maar vanwege een algemeen samenscholingsverbod op die avond was de demonstratie voor een dag eerder aangevraagd.
In een videoboodschap op kerstavond heeft Ballweg mensen opgeroepen zich te houden aan het verbod op de demonstratie. ‘Hij vroeg “om het demonstratieverbod in Berlijn te aanvaarden en op 30 en 31 december en op 1 januari niet naar Berlijn te gaan”’, aldus Der Spiegel. De plaatsvervangend voorzitter van de Groenen in de Bondsdag, Konstantin von Notz, maakte zich daarover vrolijk op Twitter:
Die #Querdenker verzichten vorerst auf Demonstrationen. Versammlungen mit dem Zweck des Propagierens der Harmlosigkeit von #COVID19 sind offenbar derzeit zu gefährlich.
‘Bijeenkomsten met als doel de onschadelijkheid van covid-19 te promoten zijn momenteel kennelijk te gevaarlijk.’
Ballweg liet in zijn videoboodschap ook weten voorlopig geen grote demonstraties van Querdenken meer aan te vragen. ‘Met deze terugtrekking in de winter, moet kracht worden opgedaan voor de lente. Daarom zal ik voorlopig geen grote demonstraties meer aanvragen’, zo zei hij. Hij verzocht andere organisaties hem daarin te volgen en pleitte voor de oprichting van een andere organisatie die ‘in de nabije toekomst’ een grote demonstratie kan organiseren. Der Spiegel vraagt zich af of dit betekent dat Ballweg zich misschien volledig terugtrekt.
Tobias Ginsburg, die langdurig onderzoek deed naar extreemrechtse groepen en samenzweringstheorieën in Duitsland, zegt daarover tegen de Duitse nieuwssite Watson: ‘Ballweg als persoon, en vooral als profiteur, is waanzinnig in het kruisvuur van de media terechtgekomen. Ik weet niet of dat alleen hem persoonlijk heeft geraakt of ook zijn organisatie. Ik weet zelfs niet of hij nog wel terugkeert na een weldadige kerstvakantie.’ Volgens Ginsburg is Duitsland nog lang niet van de coronasceptische beweging af, mocht Ballweg van het toneel verdwijnen. ‘Helaas is dat maar in beperkte mate relevant, want het netwerk van corona-ontkenners en complotverslaafden is vervloekt groot, veel groter dan de persoon Ballweg of Querdenken. Mocht Ballweg verdwijnen, dan staan er nogal wat geld- en machtshongerige profiteurs en complotideologen in de startblokken.’
In de Spaanse hoofdstad zijn de theaters sinds juli weer open, een uitzondering in Europa. Hoe kan dat in een stad die onevenredig hard is getroffen door de pandemie?
‘Het applaus was overweldigend en de bijna duizend toeschouwers waren ontroerd. Een beetje zoals de wereld voor covid-19, maar dan met een mondkapje op’, schrijft Spanjecorrespondent Sandrine Morel in Le Monde. Ze bezocht deze week de opera Don Giovanni van Mozart (in de versie van Claus Guth) in het Teatro Real, het operahuis van Madrid. ‘Een eigenaardige ervaring. Wat ongetwijfeld te maken had met het vreemde gevoel onder het publiek zo bevoorrecht te zijn in een wereld waar de cultuur tot stilstand is gekomen’, aldus Morel.
Terwijl wereldwijd de meeste grote operahuizen zijn gesloten, zoals The Metropolitan Opera in New York, Convent Garden in Londen en La Scala in Milan, is het Teatro Real al sinds juli weer open, zij het met een lagere bezetting. Zelfs toen in september en oktober de tweede golf de Spaanse hoofdstad hard trof – meer dan 43 procent van de bedden op de intensive care waren door coronapatiënten bezet – en een nieuwe lockdown dreigde, bleef in de regio Madrid het grootste deel van de culturele programmering in stand, aldus Le Monde. Dat uit contactonderzoek bleek dat er geen clusters waren te herleiden tot theaters was voor het regiobestuur reden genoeg om de zalen open te houden. Op dit moment daalt het aantal besmettingen in Spanje weer.
‘In zes maanden tijd hebben we geen uitbraken gehad’, verklaart Marta Rivera de la Cruz, regiominister voor Cultuur en Toerisme – en romanschrijver – tegenover Le Monde. ‘Het was belangrijk om het culturele weefsel in stand te houden. Daarom hebben we deze zomer en herfst veel festivals georganiseerd en hebben we theaters financiële steun geboden, op voorwaarde dat ze weer opengaan.’ De enige beperkingen zijn de verplichting van een mondkapje voor het publiek en een maximale bezetting van 75 procent, met één vrije zitplaats tussen iedere twee personen of groepen die een reservering maken – wat de maximale bezetting in de praktijk op ongeveer 65 procent brengt, legt Le Monde uit.
‘Het theater en de cultuur moeten hun best doen om altijd open blijven’, aldus de directeur van Teatro Real, Ignacio García-Belenguer, tegen persbureau Associated Press. ‘We geloven dat dat onze taak is.’
Protest
Maar op 18 september ontstond er in het Teatro Real een protest onder toeschouwers die vonden dat ze niet genoeg afstand konden houden, meldt El País. Bezoekers die een kaartje hadden voor de balkons, zagen dat er geen stoelen vrij waren gehouden om mensen van elkaar te scheiden. Ook mensen die vooraan zaten verklaarden tegen het dagblad dat er onvoldoende mogelijkheid was om voldoende afstand te bewaren: ‘Er was geen enkele stoel vrij, we zaten als haringen in een ton.’
Nog voor de voorstelling van start ging, begonnen aanwezigen met hun voeten te stampen en in hun handen te klappen om hun ongenoegen te uiten. Het theater kondigde aan dat mensen hun geld terug konden krijgen als ze wilden vertrekken en dat daarna de opera zou worden aangevangen. Maar vanwege aanhoudende chaos in de zaal, besloot de dirigent de voorstelling alsnog af te gelasten, aldus El País.
‘Ik voel me ongelooflijke geluksvogel om hier te mogen zijn’
In een verklaring zegt het theater dat maar 51,5 procent van de stoelen waren verkocht en dat na de mogelijkheid om te vertrekken nog ‘een kleine groep bleef protesteren om de uitvoering te boycotten’. Toch zegt el Teatro Real dat het gaat onderzoeken hoe het zo mis heeft kunnen gaan, en dat het de nodige maatregelen zal nemen om te zorgen ‘dat komende voorstellingen gewoon hun doorgang kunnen vinden’, meldt El País. Hoewel het theater zich altijd aan de geldende regels heeft gehouden, besloot het om sindsdien één stoel na elke twee stoelen vrij te laten, meldt AP.
De operazangers zijn in ieder geval blij dat het theater open blijft. ‘Ik voel me ongelooflijke geluksvogel om hier te mogen zijn’, zegt de Britse bariton Christopher Maltman tegen Le Monde. In Madrid vermijdt hij uit voorzorg het uitgaansleven, hoewel bars en restaurants tot middernacht open zijn: ‘Als ik positief test, verlies ik mijn baan. En ik heb ook een verantwoordelijkheid tegenover mijn medespelers.’
Achter de schermen draagt iedereen mondkapjes, op het podium alleen de koorleden. Iedereen die in het theater werkt wordt wekelijks getest, de zangers zelfs om de twee dagen. Dagelijks worden de kostuums ontsmet met ultraviolet licht en het luchtverversingssysteem is aangepast. Verder heeft het Teatro Real een medisch team ingeschakeld die de veiligheid van de voorstellingen moet garanderen, aldus Le Monde. Na elke positieve test reageerde het theater onmiddellijk door vaak tot 50 mensen te testen die in contact waren geweest met de besmette persoon.
Ook voor het publiek zijn extra maatregelen genomen, legt Associated Press uit. Zo wordt ieders temperatuur opgenomen bij binnenkomst, en zijn er chirurgische mondkapjes en handgel te verkrijgen.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
