De Hongaarse premier Viktor Orbán krijgt in het vluchtelingendebat steun uit onverwachte hoek. Ook schrijver György Konrád, het intellectuele geweten van de natie, spreekt zich uit voor het sluiten van de grenzen.
Keuze uit het archief
Vandaag worden de Hongaarse verkiezingen gehouden. Zal het oppositiekandidaat Péter Magyar lukken om Viktor Orbán na zestien jaar premierschap uit het zadel te wippen?
Voor landen die democratische waarden hoog in het vaandel hebben, is het moeilijk te begrijpen dat Orbán, die de vrije pers aan banden legt en zich steeds verder als autocraat ontpopt, nog altijd zo populair is. Volgens de Hongaarse schrijver György Konrád komt dat vooral door zijn strenge grensbeleid en omdat Orbáns visie daarop realistischer zou zijn dan die van linkse politici.
‘Viktor Orbán voert een gevaarlijke, autoritaire politiek, hij holt de democratie uit, doet de scheiding der machten die fundamenteel is voor de rechtsstaat teniet. Maar dat wil niet zeggen dat hij af en toe niet ook goede dingen zegt. De Schengengrens moet beter beschermd worden tegen deze nieuwe tsunami.’ Verbazingwekkend genoeg is het de boven elke verdenking verheven György Konrád, éminence grise en kritisch geweten van de Hongaarse literatuur en tevens dissident, eerst onder de communisten en nu onder de nationaal-conservatieve regering in Boedapest, die een lans breekt voor de premier.
We horen zijn bittere overwegingen aan in zijn bescheiden maar gezellige flatje in het heuvelachtige Boeda.
Hoe zit dat: u steunt de harde, vaak xenofobe uitspraken van Orbán, die door heel Europa worden veroordeeld?
‘Ik zeg dat er reële problemen bestaan, en dat met name links al een tijdlang niet in staat is gebleken zich daarop te bezinnen en er conclusies uit te trekken.’
Maar de vluchtelingen zijn voor het merendeel hoogopgeleide Syriërs, slachtoffers van een meedogenloze oorlog…
‘Dat is een realiteit, die echter het risico met zich meebrengt dat we overhaaste keuzes maken en verkeerde wegen inslaan. Mevrouw Merkel heeft klare taal gesproken – ook al is dat haar intern op kritiek van haar conservatieve Beierse bondgenoten komen te staan – en daar heeft ze haar redenen voor. Redenen van nationaal economisch belang, dat moge duidelijk zijn: de Duitse economie is zeer sterk, heeft toenemende behoefte aan gekwalificeerde mensen, zoals die migranten, en de Duitsers brengen al jaren minder kinderen voort. Dus zonder gekwalificeerde migranten zullen noch hun economie noch de financierbaarheid van hun welvaart, sociale zekerheid en pensioenstelsel in de toekomst gegarandeerd zijn.’
Vindt u dat niet een enigszins beperkte visie, gezien de grote hoeveelheden mensen die het slagveld ontvluchten? Ook in andere Europese landen, zo blijkt uit veel studies, zullen de groei en de sociale zekerheid zonder migranten niet gegarandeerd zijn.
‘De situatie verschilt per geval. Wij Hongaren hebben geen gekwalificeerde Syrische artsen en ingenieurs nodig. Als onze economie groeit, kunnen we de vele etnische Hongaren uit de buurlanden terughalen.’
‘Wij Hongaren hebben geen gekwalificeerde Syrische artsen en ingenieurs nodig’
Een braindrain uit landen waarvan de Hongaarse extremisten grondgebieden opeisen?
‘Ik eis geen grondgebieden op, ik beroep me op het Europese constitutionele recht op vrijheid van beweging binnen de Europese Gemeenschap. Maar in plaats van zich te bezinnen op de specifieke situatie in Hongarije weten Duitsland en Europa niet hoe snel ze Orbán moeten afschilderen als de bullebak van de buurt. Nogmaals, hij is een van mijn politieke tegenstanders, hij is een demagoog die van het liberaal-radicalisme is overgestapt naar het nationaal-populisme, maar dat wil nog niet zeggen dat hij alleen maar onzin verkondigt.’
De stortvloed van mensen die de oorlogen ontvluchten is een realiteit. Hoe kunnen we die op andere manieren het hoofd bieden, naast het optrekken van muren?
‘Door na te denken over een strategie die zowel rekening houdt met het aanbod van gekwalificeerde migranten als met onze economische behoeften. Zeker, het dient gezegd dat de Muur van Orbán, die metalen versperring aan de Servische grens, een mislukking is gebleken: hoe je er ook over wilt oordelen, dat hek dient nergens toe, het heeft de tsunami niet kunnen tegenhouden. En toch, een andere oplossing vinden is niet zo eenvoudig. Er zitten meerdere aspecten aan de islamitische emigratie, die zowel een verrijking als een risico en een uitdaging is. En in het huidige gespannen klimaat belooft de groeiende teleurstelling van de migranten ten aanzien van Europa alleen maar negatieve reacties. Overigens staat Orbán zeker niet alleen in zijn verzoek om een harde lijn: luister maar eens naar de betogen van de populistische linkse Slowaakse premier Robert Fico, of naar de Tsjechische politici, om maar twee voorbeelden te noemen. Wie vlucht, ook als het voor de oorlog is, vlucht op zoek naar een betere economische toekomst.’
Maar toch: roept de Muur geen duistere herinneringen op, juist bij jullie ex-vervolgden uit Oost-Europa?
‘Er bestaan nog steeds veel muren. Maar muren zoals ze zijn gebouwd in het zuiden van de VS, of aan de Israëlische grens, of tussen Spanje en Marokko, en ook de harde Australische politiek ten aanzien van migranten, zijn erop gericht illegaal binnendringen te verhinderen. Ook moreel gezien is dat heel iets anders dan de Berlijnse Muur die Oost-Duitse staatsburgers het recht ontzegde om ook maar één stap buiten de hermetische grenzen van het DDR-socialisme te zetten.’
