In het land werden afgelopen jaar veel korans verbrand
Het Deense parlement heeft donderdag een wet goedgekeurd waarmee het verbranden van korans in het land wordt verboden. Dat schrijft Politiken. Wie de wet overtreedt kan tot twee jaar gevangenisstraf krijgen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De wet noemt niet specifiek de Koran, maar stelt dat de ‘ongepaste behandeling van geschriften die van groot belang zijn voor een erkende religieuze gemeenschap’ strafbaar zijn. Het verbranden van bijvoorbeeld de Bijbel of de Torah zou zo ook verboden worden. 94 parlementariërs van het 179-leden tellende Deense parlement, ook bekend als de Folketing, stemden voor.
Specifiek kan het verbranden, verscheuren of bevuilen van religieuze teksten in het openbaar mensen een boete opleveren of een celstraf tot twee jaar. Ook het vernietigen van een heilige tekst op video en het online verspreiden van de beelden kan mensen in de gevangenis doen belanden. Aanleiding voor de wet zijn de koranverbrandingen in Denemarken en Zweden deze zomer, die leidden tot grote verontwaardiging in de moslimwereld.
Het is de ‘eerste harde belofte’ van NAVO-landen om moderne gevechtsvliegtuigen aan Kyiv te leveren, aldus The Telegraph. Nederland en Denemarken kondigden zondag tijdens een verrassingsbezoek van president Volodymyr Zelensky aan de twee landen aan dat ze 61 F-16’s aan Oekraïne zullen doneren zodra de training van Oekraïense piloten is voltooid. Vrijdag gaven de Verenigde Staten groen licht voor de overdracht van deze vliegtuigen van Amerikaanse makelij.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Dit zullen de eerste F-16’s van Oekraïne zijn en ‘de eerste keer dat westerse bondgenoten vliegtuigen van NAVO-kwaliteit aan Kyiv leveren,’ aldus Financial Times. De Britse zakenkant wijst erop dat ‘Slowakije en Polen eerder hun vloot Sovjetvliegtuigen aan Oekraïne hebben gegeven’.
Demissionair premier Mark Rutte ‘plakte geen cijfer’ op het aantal vliegtuigen, maar gaf zondag aan dat de Nederlandse luchtmacht 42 F-16’s tot haar beschikking geeft, meldt The Guardian. Maar de Oekraïense president was stelliger op sociale media: ‘42 straaljagers. En dat is nog maar het begin,’ schreef hij. De Deense premier Mette Frederiksen zei dat haar land negentien F-16’s zou leveren: zes aan het begin van het jaar, acht volgend jaar en de resterende vijf in 2025.
Denemarken zoekt naar manieren om de praktijken te stoppen
In zowel Denemarken als Zweden blijven koranverbrandingen in publieke ruimtes doorgaan. Maandag was het raak in Stockholm, toen een koran in brand werd gestoken voor het Zweedse parlement. Eerder gebeurde dat voor de Iraakse ambassade en voor een moskee.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Autoriteiten in Denemarken en Zweden vragen zich af hoe ze de acties op een legale manier kunnen stoppen, zeker omdat in beide landen de vrijheid van meningsuiting uitgebreid beschermd wordt in de grondwet. Zo benadrukt men in Zweden dat de lokale politie vergunningen geeft voor evenementen zonder de inhoud te beoordelen. Denemarken gaat kijken naar reeds bestaande wetten om de protesten te kunnen verbieden, schrijft de Deense krant Politiken.
Volgens de Deense regering zorgen de verbrandingen voor ‘schade’ voor Denemarken. Zo wordt er vanuit de Arabische wereld woedend gereageerd op de verbrandingen, door protesten bij onder meer de Zweedse ambassade in Irak. Voor Zweden ligt de zaak extra gevoelig, omdat de Turkse president Recep Tayyip Erdogan zijn fiat moet geven aan het NAVO-lidmaatschap van Zweden.
Duitsland staat er plotseling behoorlijk alleen voor
‘Diepe scheuren in de Panzer-coalitie’, kopt Die Welt. Volgens het Duitse dagblad gaan de regeringen van Nederland en Denemarken geen Leopard 2-tanks leveren. Premier Mark Rutte zei dat de enige tanks die Nederland in theorie kon leveren, achttien Leopard 2-tanks waren die het land van Duitsland had geleased. Beide landen besloten dat deze tanks niet beschikbaar waren voor Oekraïne.
De Deense regering, die vierenveertig tanks in haar arsenaal heeft, zei tegen Die Welt dat zij niet zou deelnemen aan de tankcoalitie van Duitsland. Zowel Nederland als Denemarken hebben echter financiële middelen toegezegd voor het opknappen van honderd Leopard 1-tanks in Duitse magazijnen.
Zo is ‘binnen een paar weken de rol van Duitsland drastisch veranderd’, aldus Die Welt. Voor bondskanselier Olaf Scholz is het altijd belangrijk geweest dat hij genoeg medestanders had als het aankwam op tankleveringen en die dacht hij ook te hebben toen hij eind januari zijn grote Europese Leopard 2-coalitie aankondigde. Berlijn kan echter niet meer in de buurt komen van een alliantie op de oorspronkelijk beoogde schaal.
Een groep Deense kunstenaars heeft de eerste politieke partij opgericht die volledig wordt aangestuurd door kunstmatige intelligentie. De Synthetische Partij heeft ter voorbereiding van de parlementsverkiezingen van 2023 zelfs een niet-virtuele vergadering gehouden.
In de politiek pakken mensen complexe vraagstukken aan met verstand en gevoel en worden beslissingen genomen die voor de samenleving van belang zijn. Maar is er in Christiansborg [het paleis dat onder meer het Deense parlement en de kantoren van premier Mette Frederiksen huisvest] ook plek voor een politieke partij die uitsluitend door kunstmatige intelligentie wordt aangestuurd? Die vraag probeert kunstenaarscollectief Computer Lars te beantwoorden.
In samenwerking met het technologische centrum MindFuture heeft het collectief de Synthetische Partij opgericht, die volledig wordt geleid door kunstmatige intelligentie. Het collectief, dat zich beweegt op de grens tussen kunst en politiek, neemt deze taak zeer serieus en heeft als doel een zetel in het Folketing [parlement] te veroveren.
De kunstmatige intelligentie waarvan de Synthetische Partij gebruikmaakt is ontworpen en geprogrammeerd door Computer Lars. Deze kreeg allerlei teksten voorgelegd die op internet zijn gepubliceerd door kleine Deense partijen die niet aan de verkiezingen kunnen deelnemen. Zo werd de Synthetische Partij een smeltkroes van politieke standpunten en ideeën over democratie, waarmee ze zich onderscheidt van de andere partijen die in Christiansborg het politieke spel spelen.
‘De kunstmatige intelligentie is een samensmelting van wat gewone Denen op politiek vlak denken’
‘We hopen dat de Synthetische Partij het gevestigde politieke systeem kan veranderen door zeer verschillende burgers en hun politieke visies te vertegenwoordigen,’ zegt Asker Bryld Staunæs, een kunstenaar en filosoof die deel uitmaakt van Computer Lars. ‘De kunstmatige intelligentie is een samensmelting van wat gewone Denen op politiek vlak denken. Individuen hebben de neiging zichzelf te matigen, terwijl kunstmatige intelligentie juist een idee geeft van de werkelijke politieke opvattingen onder de bevolking.’
Het collectief, legt hij uit, heeft de teksten van kleine partijen gebruikt omdat die meer reflecteren op de vraag wat politiek en democratie precies inhouden en de manier waarop de politiek georganiseerd zou moeten worden. Volgens hem hebben de gevestigde partijen zulke kwesties allang achter zich gelaten.
Interactie
Om de Synthetische Partij concrete en interessante beleidsstandpunten te laten ontwikkelen, moet Computer Lars interactie aangaan met mensen, zegt Asker Bryld Staunæs. ‘Hoe meer mensen verschillende vragen blijven stellen en hoe meer interactie er is, hoe meer de kunstmatige intelligentie in staat zal zijn om te lezen, te schrijven en te debatteren.’
Waar komt het idee van deze politieke toepassing vandaan? Waarom niet gewoon een kunstwerk maken dat soortgelijke ideeën over technologie kan oproepen? De vertegenwoordiger van Computer Lars vindt het antwoord simpel: de politieke kant is onontkoombaar. Hij herinnert eraan hoe de Federatie van Bewust Luie Elementen [een Deense politieke partij die in 1979 werd opgericht door de komiek Jacob Haugaard] kunst en een flinke dosis humor gebruikte om kritiek te leveren op het arbeidsethos van de moderne samenleving. Haugaard werd in de jaren negentig in het parlement gekozen, met als programmapunten onder meer wind in de rug op fietspaden en grotere kerstcadeaus voor iedereen.
‘Als kunstenaars zich met politiek bezighouden, is dat om zaken onder de aandacht te brengen die gewoonlijk niet worden opgepikt’
‘Als kunstenaars zich met politiek bezighouden, is dat om zaken onder de aandacht te brengen die gewoonlijk niet worden opgepikt. Ons project moet wel politiek zijn, want het is moeilijk om op een andere manier algoritmen ter verantwoording te roepen en vast te stellen wie zij vertegenwoordigen,’ aldus Asker Bryld Staunæs. ‘Techgiganten als Google hebben onze berichten allemaal gelezen en al onze foto’s doorzocht. Zij zijn dus op de hoogte van de gedachten en standpunten van gewone mensen. Maar omdat veel algoritmen en kunstmatige intelligentie in het geheim werken, is het lastig bepalen welke politieke onderwerpen hier concreet uit voortkomen.’
Computer Lars zal deze verborgen algoritmen zichtbaar maken, zodat we beter inzien wat het precies inhoudt om met machines te praten in plaats van met individuen.
Verruimd kader
Bovendien is het kunstenaarscollectief van mening dat het politieke en democratische kader verruimd kan worden en dat bestaande meningen die niet altijd worden gehoord, directer kunnen worden geuit. ‘De Synthetische Partij systematiseert de verschillende posities die kunstmatige intelligentie aan het licht brengt niet op basis van een ideologie, maar op basis van een reeks statistische gemiddelden. De partij geeft niet duidelijk aan wat mensen denken, maar geeft veel verschillende standpunten weer. Daar kunnen we dan direct op reageren,’ legt Asker Bryld Staunæs uit.
De eerste verkiezingsbijeenkomst van de Synthetische Partij (met het oog op de parlementsverkiezingen, waar nog geen datum voor is vastgesteld maar die uiterlijk op 4 juni 2023 zullen worden gehouden) zal plaatsvinden in het gebouw van MindFuture tijdens de Vestegnenweek – een cultureel festival dat van 8 tot 18 september wordt gehouden in verschillende buurten in de westelijke voorsteden van Kopenhagen. Geïnteresseerde kiezers kunnen dan chatten met de kunstmatige intelligentie en zo helpen om de positie van de partij verder te ontwikkelen.
Maar stel dat de Synthetische Partij uitsluitend kwalijke meningen verkondigt? Die zijn dan blijkbaar door verschillende mensen geuit. Wie wordt daar uiteindelijk verantwoordelijk voor gehouden? ‘Computer Lars is verantwoordelijk voor het censureren van bepaalde standpunten, maar ook personen die interactie aangaan met de kunstmatige intelligentie hebben in dit opzicht een verantwoordelijkheid. Het zou spijtig zijn als mensen opzettelijk op onplezierige dingen zouden aansturen,’ aldus Asker Bryld Staunæs.
‘Het is niet altijd leuk om te horen wat machines zeggen, maar het kan wel veel indruk maken’
Hij gelooft dat de wereld bijna klaar is om deze technologie te verwelkomen. De afgelopen jaren zijn wij, gewone mensen, getuige geweest van de groei van voor een bredere doelgroep toegankelijke kunstmatige intelligentie, en zijn we steeds beter gaan begrijpen hoe algoritmen te werk gaan.
Hij geeft toe dat er nog vaak moeilijkheden ontstaan wanneer mensen en machines moeten leren samenleven, maar hij gelooft niet dat machines zich tegen ons zullen keren en de planeet zullen overnemen. Integendeel, hij en Computer Lars denken dat we veel kennis kunnen vergaren als we kunstmatige intelligentie creatief gebruiken – vooral kennis over onszelf.
‘Veel mensen denken dat de enige betrouwbare uitspraken die van menselijke wezens zijn. Maar kunstmatige intelligentie is een versterkte manifestatie van bepaalde tendensen in ons gemeenschappelijk cultureel erfgoed,’ zegt hij. ‘Het is niet altijd leuk om te horen wat machines zeggen, maar het kan wel veel indruk maken, en zo kunnen we echt een samenleving creëren waarin ook zij meningen en standpunten bijdragen.’
Referendum: 67 procent voor deelname aan Europese defensie
Drie maanden nadat Rusland Oekraïne binnenviel, willen de Denen zich aansluiten bij het defensiebeleid van de EU. Tijdens een referendum woensdag stemde bijna 67 procent voor deelname aan de gemeenschappelijke Europese defensie en beveiliging, zo meldt The Guardian. Tot nu toe was Denemarken de enige EU-lidstaat die op een aantal punten vrijwillig was uitgesloten van dat beleid, maar nu wil het ‘meer Europa’, schrijft Süddeutsche Zeitung.
‘Een historisch besluit dat noodzakelijk wordt gemaakt door een historische situatie,’ zo beschreef Mette Frederiksen, leider van de Deense sociaaldemocratische regering, het referendum van woensdag, meldt Le Temps.
‘In deze onzekere tijden en met een onvoorspelbare Poetin, is het belangrijk dat Europa als een geheel optrekt’
‘Denemarken mag dan een van de meest eurosceptische leden van de EU zijn, de Russische invasie van Oekraïne heeft de situatie veranderd’, schrijft Slim Allagui, correspondent voor Le Temps in Kopenhagen. ‘In deze onzekere tijden en met een onvoorspelbare Poetin, is het belangrijk dat Europa als een geheel optrekt,’ zegt Alexander Sillehoved, directeur van een rederij in de Deense hoofdstad, aan de verslaggever op de dag van het referendum.
Denemarken, dat sinds 1973 een EU-lidstaat is, verwierp in 1992 het Verdrag van Maastricht, waarin onder andere het defensiebeleid werd vastgesteld. Concreet betekent de uitslag van woensdag dat Deense troepen weer mee mogen doen aan militaire missies van de EU en dat Denemarken in Brussel mag meebeslissen over bijvoorbeeld de ontwikkeling van wapensystemen, schrijft Süddeutsche Zeitung.
‘Mensen vertrouwen meer op de beschermende paraplu van de NAVO dan op de Europese defensie’
Op het eiland Bornholm in de Oostzee, dat 160 kilometer verwijderd ligt van Kopenhagen, heerst het grootste gevoel van angst. ‘De Russen die Bornholm bombardeerden om de Duitsers te verdrijven en het bijna een jaar bezetten, lieten pijnlijke herinneringen achter,’ vertelt historicus Jacob Bjerring-Hansen, die museumdirecteur is op Bornholm, aan Le Temps. ‘Bijna tachtig jaar later zijn de eilandbewoners nog steeds ongerust over hun onvoorspelbare buren.’ Toch relativeert Bjerring-Hansen de uitslag van het referendum ook: ‘Mensen vertrouwen meer op de beschermende paraplu van de NAVO dan op de Europese defensie.’
Alle openbare locaties in Denemarken zijn gesloten
Net als musea in Nederland moeten ook die in Denemarken sluiten in een poging de snelle verspreiding van de omikronvariant te beteugelen. De Deense premier Mette Frederiksen heeft de sluiting van alle openbare locaties, waaronder pretparken, theaters, bioscopen, musea en expositieruimtes, afgekondigd tot half januari, bericht ArtNet News.
‘Ons doel is nog steeds om een zo groot mogelijk deel van de samenleving open te houden. Maar we moeten activiteiten terugdringen en allemaal onze sociale contacten beperken’, zei Frederiksen. Deense musea reageerden teleurgesteld, zeker omdat na bijna twee jaar van sluitingen en verminderde capaciteit de druk op de museumsector nu nog eerder zal toe- dan afnemen.
Het Natural History Museum in Londen is gesloten vanwege een ‘onvoorzien personeelstekort veroorzaakt door covid-19’
Ondertussen is het Natural History Museum in Londen gesloten tot zeker 27 december vanwege een ‘onvoorzien personeelstekort veroorzaakt door covid-19’. Het is niet het enige Britse museum dat zo door de oplevende pandemie wordt getroffen; ook de Wellcome Collection en het Foundling Museum moeten dicht.
De Britse premier zit tot 26 juli in quarantaine nadat hij contact heeft gehad met minister Sajid Javid van Volksgezondheid, die zaterdag bekendmaakte dat hij positief had getest op covid-19. Boris Johnson had aanvankelijk geprobeerd aan de quarantaine te ontkomen door te zeggen dat hij zou deelnemen aan een proef met dagelijkse tests als alternatief voor isolatie. Maar vanwege de daarover ontstane ‘golf van woede’, werd hij uiteindelijk ‘gedwongen tot een vernederende ommezwaai’, aldus The Independent.
In een zondag vrijgegeven video riep de premier op tot ‘voorzichtigheid’ aan de vooravond van de opheffing van coronabeperkingen in Engeland, terwijl het land kampt met een groeiend aantal besmettingen. Hij verzekerde niettemin dat het ‘het juiste moment’ was om door te gaan met deze belangrijke stap in het afbouwen van de maatregelen, omgedoopt tot ‘Freedom Day’. Een groep invloedrijke internationale wetenschappers heeft vrijdag de regering opgeroepen op haar besluit terug te komen, dat ‘de inspanningen om de pandemie onder controle te krijgen dreigt te ondermijnen, niet alleen in het VK maar ook in andere landen’.
Volgens het Amerikaanse National Center for Health Statistics stierven in 2020 ruim 93.000 mensen in de VS aan een overdosis van medicijnen en drugs als opioïde pijnstillers, amfetamine en cocaïne, bericht CNN. Dat komt neer op één sterfgeval per 5,6 minuten. Het aantal steeg met 29,4 procent ten opzichte van 2019, toen 72.151 mensen stierven aan een overdosis.
Zes activisten vrijgelaten in Egypte na internationale kritiek
Zaterdag werden zes Egyptische activisten uit de gevangenis vrijgelaten, waaronder journalist en blogger Esraa Abdel-Fattah, een van de symbolen van de revolutie van 2011, meldt Al-Jazeera. Zij was in oktober 2019 gearresteerd en zat bijna 22 maanden vast wegens ‘verspreiding van nepnieuws’ en ‘collaboratie met een terroristische groepering’.
Analisten zeggen dat de vrijlating van de activisten een manier is om de internationale gemeenschap tegemoet te komen, nadat de VS de arrestaties veroordeelden en zeiden dat de onderhandelingen over wapenverkoop tussen de twee geallieerde landen hierdoor zouden worden beïnvloed.
De Egyptische regering van generaal Sisi heeft de afgelopen jaren op grote schaal opgetreden tegen dissidenten en duizenden mensen gevangengezet. Ook journalisten zijn het doelwit geweest: tientallen zijn in de gevangenis beland en sommige buitenlandse journalisten zijn het land uitgezet. Volgens het Committee to Protect Journalists is Egypte het land waar de meeste journalisten worden gevangengezet, samen met Turkije en China, schrijft Al-Jazeera.
Deense Mohammed-cartoonist overleden
Kurt Westergaard is op 86-jarige leeftijd in zijn slaap na een lang ziekbed overleden, zo heeft zijn familie aan Berlingske laten weten. De tekenaar was verantwoordelijk voor de beroemdste van de twaalf tekeningen die op 30 september 2005 door het conservatieve Deense dagblad Jyllands-Posten werden gepubliceerd onder de titel ‘Het gezicht van Mohammed’. Zijn bijdrage toonde de Profeet met een bomvormige tulband.
De spotprent leidde in februari 2006 tot anti-Deense demonstraties in de moslimwereld, die in Denemarken werden gezien als de ernstigste crisis in het buitenlands beleid van het land sinds de Tweede Wereldoorlog. Het geweld bereikte in 2015 een hoogtepunt met de aanslag op Charlie Hebdo in Parijs, dat de cartoons in 2012 had heruitgegeven.
Onafhankelijke journalisten in Myanmar belaagd door militairen
Sinds de militaire staatsgreep van 1 februari trotseren Myanmarese journalisten militair geweld om verslag te kunnen blijven uitbrengen van de opstand tegen het leger. De demonstraties worden live verslagen op sociale netwerken en lokale media. Een tour de force van vaak jonge, Myanmarese journalisten.
Maar voor veel journalisten en activisten is het te heet onder hun voeten geworden, ze zijn ondergedoken onder voortdurende dreiging van arrestatie door de veiligheidstroepen. De druk op hen is toegenomen door het besluit van het ministerie van Propaganda van 8 maart om de vergunningen in te trekken van 7Day News, Myanmar Now, Mizzima, DVB en Khit Thit Media.
Zoals de website The Irrawaddy uitlegt, heeft generaal Min Aung Hlaing, het hoofd van de junta die de macht heeft gegrepen, herhaaldelijk gezegd dat het bestempelen van de Raad voor het Staatsbestuur (een door de junta opgezette structuur) als ‘militair regime’ of ‘junta’ zou ‘resulteren in de annulering van publicatievergunningen’. Volgens de generaal heeft het leger de macht genomen op een grondwettelijke manier.
De website van DVB heeft het verbod van het ministerie veroordeeld, en is volgens The Irrawaddy vastbesloten om ‘de strijd voor democratie en mensenrechten voort te zetten, aan de zijde van het Myanmarese volk, door informatie te blijven publiceren, onder meer op haar website, Facebook en YouTube’.
‘Dit verbod respecteren zou betekenen dat men buigt voor de strategie van het regime. We zullen ons werk als journalisten voortzetten’
Sein Win, redacteur van Mizzima, waarvan de kantoren door de veiligheidstroepen werden aangevallen en waar op 9 maart apparatuur in beslag werd genomen, verklaarde: ‘Dit beroepsverbod respecteren zou betekenen dat men buigt voor de strategie van het regime. We zullen ons werk als journalisten voortzetten.’
Kamayut Media was op dezelfde dag ook het doelwit van een aanval. Een van de oprichters, Han Thar Nyein, en redacteur Nathan Maung werden gearresteerd. Haar website en Facebookpagina zijn ontoegankelijk geworden.
Een dag eerder was het online medium Myanmar Now het doelwit. ‘Computers, printers en databases werden in beslag genomen’, aldus Myanmar Now, dat eraan toevoegt dat ‘ten minste 35 journalisten door de politie en het leger zijn gearresteerd sinds de staatsgreep. Negentien zijn er vrijgelaten. Tien journalisten kunnen tot drie jaar gevangenisstraf krijgen.’
Sinds de staatsgreep, aldus de uitgever, ‘werken de meeste journalisten in het geheim’ in delen van het land die niet door de regering worden gecontroleerd, vooral ‘langs de grens met India en China, in een soort grijze zone’.
Thailand stelt lancering AstraZeneca uit na Deens sterfgeval
Thailand heeft besloten de start van zijn vaccinatiecampagne met het AstraZeneca-vaccin uit te stellen nadat verschillende Europese landen het gebruik van het vaccin hadden opgeschort wegens bijwerkingen bij sommige patiënten, schrijft Bangkok Post. Volgens de krant zouden de premier en andere leden van de regering vrijdagochtend worden gevaccineerd – sommigen zouden het AstraZeneca-vaccin krijgen en anderen het Chinese vaccin Sinovac – maar alle vaccinaties zijn opgeschort.
Denemarken is een van landen die het gebruik van het AstraZeneca-vaccin, voor veertien dagen, heeft opgeschort. Gisteren besloot de Deense Nationale Gezondheidsraad daartoe toen duidelijk werd dat een zestigjarige vrouw die dinsdag is overleden aan trombose, kort daarvoor was ingeënt met een vaccin van het betreffende bedrijf, bericht Politiken.
Vaccinfabrikant AstraZeneca ontkent in een verklaring dat het risico op bloedstolsels toeneemt als je wordt gevaccineerd met het coronavirusvaccin van het bedrijf, bericht Politikenin een artikel van vanochtend (12 maart).
Grondig onderzoek
Ook volgens de EMA is er tot dusver geen bewijs dat er onder gevaccineerde mensen meer bloedstolsels voorkomen dan onder de algemene bevolking, schrijft Politiken. Het Deense Geneesmiddelenbureau roept op tot kalmte. ‘We weten nog niet of de bloedstolsels en het sterfgeval in Denemarken het gevolg zijn van het vaccin. Maar het moet nu omwille van de veiligheid grondig worden onderzocht.’
Ook IJsland en Noorwegen hebben aangekondigd dat zij uit voorzorg de toediening van het Brits-Zweedse vaccin opschorten, meldt Newsweek. Deze schorsingen volgen op een ander voorval met het AstraZeneca-vaccin dat zich enkele dagen geleden heeft voorgedaan.
‘Op 7 maart hebben de Oostenrijkse autoriteiten vaccinatie met een specifieke partij van het vaccin van AstraZeneca (ABV5300) opgeschort, omdat een persoon was overleden en een ander ziek was geworden na een injectie met de doses. De dood was te wijten aan meervoudige trombose. De overleden man leed aan longembolie’, schrijft het Amerikaanse weekblad.
Ook Italië, Luxemburg en de Baltische staten hebben besloten de betreffende partij AstraZeneca-vaccins niet te gebruiken, bericht Corriere della Sera. Het Italiaanse Geneesmiddelenbureau heeft naar aanleiding van ernstige bijwerkingen en een sterfgeval ook ‘besloten het gebruik van vaccins uit partij ABV2856 te verbieden’. Het Milanese dagblad benadrukt dat het voorlopig om een voorzorgsmaatregel gaat.
Na het Oostenrijkse geval wees het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) erop ‘het aantal tromboses onder de op 9 maart ingeënte personen 22 gevallen bedroeg op een totaal van 3 miljoen gevaccineerden in Europa’.
Bidens stimuleringspakket is het omvangrijkste ter wereld
The Washington Post vergeleek het stimuleringspakket van 1,9 biljoen dollar dat op 10 maart door het Amerikaanse Congres werd goedgekeurd met de pakketten van andere regeringen. Haar oordeel: in verhouding tot de omvang van de Amerikaanse economie is de interventie van Washington een van de grootste ter wereld.
The Washington Post spreekt van een pakket van ‘gigantische omvang’, maar niet uniek in zijn soort: de pandemie heeft wereldwijd ‘ernstige economische schade’ veroorzaakt, en veel regeringen hebben ‘spectaculaire’ uitgaven toegezegd.
In volgorde van grootte is het plan-Biden iets minder dan het bbp van Italië en meer dan het bbp van Brazilië. Dit is, volgens het Amerikaanse dagblad, des te ‘aanzienlijker’ omdat dit stimuleringsprogramma niet het eerste is in de Verenigde Staten. In december 2020 had het Amerikaanse Congres al een hulppakket van 900 miljard dollar goedgekeurd, dat een aanvulling vormde op een stimuleringspakket van 2,2 biljoen dollar dat tijdens het laatste ambtsjaar van Donald Trump was goedgekeurd.
Lees ook: ‘Joe Biden behaalt zijn eerste grote overwinning’
Met 2,9 biljoen dollar aan uitgaven die over drie stimuleringsplannen zijn uitgesmeerd, komt Japan op de tweede plaats, aldus The Washington Post. Volgens het dagblad lijken de Verenigde Staten meer te hebben uitgegeven dan enig ander land, maar de Amerikaanse economie is dan ook de grootste ter wereld. En dus moet het land automatisch meer uitgeven om het te beschermen.
Met dit nieuwe plan van 1,9 biljoen dollar bedraagt het overheidsuitgaven van de VS meer dan 27 procent van het bbp
Om het belang van het Amerikaanse stimuleringspakket werkelijk te meten, is het dus interessant het te relateren aan de omvang van de Amerikaanse economie. The Washington Post heeft gekeken naar het werk van Ceyhun Elgin, een macro-econoom aan de Bosporus Universiteit van Turkije, die de coronaherstelpakketten als percentage van het bruto binnenlands product heeft bijgehouden.
Vóór het plan van Biden waren de overheidsuitgaven van de Verenigde Staten goed voor ongeveer 18,22 procent van hun bbp, wat de dertiende plaats oplevert van de 168 landen die door het team van Turkse economen werden gevolgd, aldus Elgin. Met dit nieuwe plan van 1,9 biljoen dollar bedragen de overheidsuitgaven van de VS meer dan 27 procent van het bbp, waarmee de VS op de tweede plaats komt na Japan (waar de uitgaven meer dan 30 procent van het BBP bedragen).
Het kan echter ‘lastig’ zijn om vergelijkingen te maken, aldus het dagblad. In sommige landen, met name in Europa, hebben de reeds bestaande stelsels van sociale zekerheid ‘massale uitgaven minder noodzakelijk gemaakt’.
‘Sexy duif’ brengt Britten hoofd op hol
‘Wat is dit voor een duif? Is-ie wel echt?’ schrijftThe Guardian, nadat een plaatje van een veelkleurige duif gisteren viraal is gegaan onder Britse twitteraars. De krant komt al snel met het antwoord: ‘Ja, hij is echt. En ja, hij is oogverblindend.’
De tweet van Shelby Lorman met een foto van een Maleise papegaaiduif was de aanleiding van massale bewondering voor de gevederde schoonheid op het platform, maar riep ook vragen op of zo’n felgekleurde vogel wel echt kan bestaan.
The Guardian zocht het uit en duikelde de volgende informatie op: ‘De sexy duif is een sociale, boombewonende vogel die ook kan worden aangetroffen in “mangroves, open kustbossen, parken, tuinen en aan de randen van plantages”. Hij komt voor in delen van Thailand en Vietnam, en ook in de Filippijnen, Maleisië, Singapore, Cambodja, Myanmar en Indonesië.’ Het exemplaar op de foto is een mannetje, die veel kleurrijker zijn dan vrouwelijke soortgenoten.
Rusland, China en Israël proberen onderlinge vaccindeals te sluiten met Europese landen om zo het gezamenlijke aankoopbeleid van de Europese Unie te ondermijnen, waarschuwen verschillende Europese commentatoren.
Geconfronteerd met het trage vaccinatietempo in Europa, hebben verschillende EU-lidstaten besloten zich tot andere partners te wenden, zoals Israël, Rusland of China. Deze zware klap voor de Europese solidariteit ondermijnt de vaccinatiestrategie van de EU, aldus de Belgische krant L’Echoin een commentaar.
‘Eendracht maakt macht als het leidt tot doeltreffend beleid, dat is de raison d’être van de Europese club. (…) Het is dan ook begrijpelijk dat, als dat doeltreffende beleid in twijfel wordt getrokken, deze eenheid begint te barsten’, schrijft El País in een redactioneel commentaar.
En reden voor twijfel is er genoeg. De Europese Unie heeft het moeilijk in de vaccinatiestrijd. Europese bedrijven, zoals BioNTech of CureVac, produceren vaccins, maar deze worden vooral in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Israël gedistribueerd door farmaceutische reuzen die hun besluitvormingscentra niet in Europa hebben, aldus L’Echo. ‘Intussen zullen de coronamaatregelen en de gevolgen ervan waarschijnlijk nog maanden aanhouden.’
Servië
Het eerste Europese land dat begon te flirten met China was geen lidstaat van de Europese Unie, maar het aangrenzende Servië, schrijft het Poolse weekblad Polityka. Toen president Aleksandar Vucic zag dat de EU geen oog had voor het Slavische land, besloot hij direct contact op te nemen met Beijing.
En met succes. In de eerste twee maanden van 2020 heeft China 1,5 miljoen doses van het Sinopharm-vaccin naar Servië gestuurd, genoeg om de twee benodigde doses aan 10 procent van de 7 miljoen inwoners toe te dienen. En deze maand zal nog een levering van zeker een half miljoen vaccins volgen. Ook het Russische Spoetnik V-vaccin is al geleverd aan het Balkanland.
Voor deze overwinning klopt Vucic zichzelf opzichtig op zijn borst, schrijft Polityka: ‘“Als je ziet hoeveel we voor de vaccins hebben betaald, wil je een monument voor mij oprichten”, vatte hij in ware trumpiaanse stijl samen, dodelijk serieus en zonder een spoor van bescheidenheid.’
Het partnerschap tussen Servië en China zou, als je kijkt naar de bredere geopolitieke context, geen verrassing moeten zijn, volgens Polityka. Zowel Beijing als Moskou proberen al jarenlang hun invloed uit te breiden in dit Balkanland. Het was slechts een kwestie van tijd voordat hun vaccins daar beschikbaar zouden komen.
‘Deze vaccin-geopolitiek, soms uitgevoerd ten nadele van hun eigen bevolking, zal China en Rusland in staat stellen hun invloed in de wereld te versterken’
‘Maar het is gevaarlijk dat de Europese Unie – dat verlamd is door gebrek aan daadkracht, door landen die op eigen houtje vaccins aankopen en vertragingen in de levering – niet over de capaciteit of middelen beschikte om hulp te bieden aan landen in haar directe nabijheid, zoals Servië’, schrijft het Poolse weekblad.
Ook L’Echo vreest hoe Rusland en China, bij gebrek aan daadkracht van de EU, hun invloed in de wereld versterken: ‘Intussen scoren Rusland en China punten door hun vaccin over de hele wereld te exporteren en zelfs aan de armste landen aan te bieden. Maar dat heeft altijd een prijs. Deze vaccin-geopolitiek, soms uitgevoerd ten nadele van hun eigen bevolking, zal hen in staat stellen hun invloed in de wereld van morgen te versterken.’
Hongarije en Slowakije
De echte politieke dreiging is de levering van Sinopharm en Spoetnik V aan EU-lidstaten, schrijft Polityka. De Hongaren waren de eersten die het Russische en Chinese vaccin bestelden. En er zijn genoeg andere gegadigden. Op 31 januari zei de Duitse minister van Volksgezondheid Jens Spahn dat hij ‘open’ stond voor vaccins uit Rusland en China, aldus het Poolse weekblad. Duitse lokale politici herhaalden zijn woorden en beweerden dat de Europese en Amerikaanse voorraden die door de EU zijn besteld niet voldoende zijn om het hele continent te vaccineren.
De Tsjechen overwegen ook om bij Sinopharm te kopen, aldus Polityka. Het land is recentelijk zwaar getroffen door de pandemie – gekeken naar het aantal nieuwe besmettingen per 100.000 inwoners belandt Tsjechië in februari op de eerste plaats in de wereld. Bovendien is de Tsjechische president Miloš Zeman enthousiast over het Spoetnik V-vaccin, hoewel premier Andrej Babiš eerst nog de goedkeuring van de EMA wil afwachten.
‘Hebben we echt farmaceutische goedkeuring nodig voor Spoetnik? Is het niet genoeg dat het staatshoofd ervoor instaat?’
Het openlijke enthousiasme van Zeman voor Spoetnik V brengt de hele vaccinatiecampagne in diskrediet, schrijft de Tsjechische krant Seznam Zprávy: ‘Zeman werpt zich op als expert. Hij roept dingen als: “Hebben we echt farmaceutische goedkeuring nodig voor Spoetnik? Is het niet genoeg dat het staatshoofd ervoor instaat?” (…) De president schaadt het vertrouwen van de mensen in de hele vaccinatiecampagne. Zijn opmerking dat het vaccin van AstraZeneca veel slechter is dan dat van Spoetnik klinkt als sabotage van het huidige vaccinatiebeleid.’
Het Tsjechische dagblad ziet dit als teken van de vergaande invloed van Rusland op de president van het land: ‘Twee van Zemans ergste trekken worden hier gecombineerd: onbewezen zaken of zelfs nepnieuws veranderen in feiten, en het behartigen van de belangen van Rusland. Zijn opmerkingen werden onmiddellijk opgepikt door de officiële Russische media.’
‘Matovič heeft toegegeven dat hij de doses in het geheim heeft moeten kopen, zodat niemand hem kon tegenhouden’
Slowakije is na Hongarije het tweede land in de EU dat kiest voor het Spoetnik V-vaccin, dat niet is goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), schrijft Polityka. Het contract met Moskou betreft 2 miljoen doses – genoeg om meer dan 20 procent van de bevolking in te enten – en werd lange tijd geheimgehouden. De regering in Bratislava, die door de coronacrisis steun verloor en aanvallen van de oppositie moest afweren, kon niet langer wachten op leveringen volgens EU-afspraken, aldus Polityka.
De Slowaakse krant Sme vreest dat het toedienen van een vaccin dat niet goedgekeurd is door het EMA zal leiden tot nog meer verwarring in het Oost-Europese land: ‘Het is triest dat premier Igor Matovič zich aansluit bij Viktor Orbán, die de pandemie op cynische wijze politiseert. Spoetnik V moet de tragische situatie oplossen die is ontstaan door het falende coronabeleid. Matovič hoopt dat Spoetnik zijn redding zal zijn. De komende dagen zullen meer vragen dan antwoorden opleveren. Wie moet worden ingeënt met een vaccin dat in Europa niet is goedgekeurd? Zal het mogelijk zijn de Spoetnik-vaccinatie te weigeren? Krijgen degenen die met de Spoetnik zijn ingeënt een Europees vaccinatiebewijs?’
De krant voegt eraan toe: ‘Matovič heeft toegegeven dat hij de doses in het geheim heeft moeten kopen, zodat niemand hem kon tegenhouden. Hoe tragisch kenmerkend voor de situatie waarin Slowakije zich bevindt.’
Ook de regeringspartners van premier Igor Matovič stellen vraagtekens bij de aankoop van het Spoetnik V-vaccin, meldt Euronews. Vooral het feit dat Matovič de vaccins in het geheim kocht, kan mogelijk leiden tot een breuk in de coalitie van het Centraal-Europese land.
Beloftes
Zowel de Hongaren als Slowaken wachten dus niet op de goedkeuring van het EMA. Toen Orbán werd gevraagd naar de mogelijke repercussies van de EU, leken die hem niet veel te kunnen schelen. Zoals de premier op de radio zei, gelooft hij niet dat ‘Britse, Amerikaanse of Europese specialisten meer gekwalificeerd zijn dan Hongaarse’ in het beoordelen van de effectiviteit van vaccins, aldus Polityka. ‘De Europese Unie beloofde injecties, ze heeft de belofte niet waargemaakt. We moeten het zelf oplossen,’ voegde de Hongaarse premier daaraan toe.
Vandaag (4 maart) maakt het EMA bekend dat de versnelde beoordeling van het Spoetnik V-vaccin er gaat komen, meldt de Süddeutsche Zeitung. Het agentschap in Amsterdam heeft aangekondigd dat het is begonnen met een zogenaamde ‘rolling review’. Als het vaccin positief wordt beoordeeld, kan de producent, het Gamaleja-Instituut voor Epidemiologie en Microbiologie dat valt onder het Russische ministerie van Volksgezondheid, officieel een aanvraag om goedkeuring indienen bij de Europese Unie. De beoordeling gaat waarschijnlijk enkele maanden duren.
‘Het meest interessante is dat de EU tot dusverre geen kritiek heeft geuit op de vaccin-afvalligen’
Ook Polen overweegt om het Sinopharm-vaccin aan te kopen, aldus Polityka. De Poolse premier Andrzej Duda en de Chinese president Xi Jinping bespraken onlangs deze mogelijkheid, en de Poolse president ‘was verheugd te horen dat Beijing bereid was de door China geproduceerde vaccins in te zetten als wereldwijd publiek goed’.
Over eventuele leveringen van het Chinese vaccin aan Polen is niets bekend. Maar minister van Volksgezondheid Adam Niedzielski verklaarde dat zonder Europese goedkeuring het Chinese vaccin niet naar Poolse burgers zal gaan, schrijft Polityka.
‘Het meest interessant is nog dat de EU tot dusverre geen kritiek heeft geuit op de vaccin-afvalligen en waarschijnlijk niet weet hoe ze hiertegen moet optreden. Hoewel de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, alle vaccinfabrikanten uitnodigde om EMA-goedkeuring aan te vragen, zette ze vraagtekens bij de effectiviteit van Spoetnik V (zonder wetenschappelijk bewijs te leveren). De chaos wordt ook verergerd door de Franse president Emmanuel Macron, die op zijn beurt twijfelt aan de soepele werking van AstraZeneca’, analyseert Polityka.
‘Nogmaals, op EU-niveau is er geen eensgezinde strategie om de pandemie aan te pakken’, schrijft het Poolse weekblad. ‘Als Hongarije, Slowakije en andere landen die vaccins gebruiken zonder goedkeuring van het EMA, niet door Brussel worden gestraft of zelfs maar bekritiseerd, zal dat een nieuwe klap zijn voor Von der Leyen en de Europese solidariteit. Het was de bedoeling dat er één gezamenlijk aankoopbeleid zou komen, maar achter de schermen werd er op individuele basis onderhandeld. Nu koopt elke staat elk vaccin dat hij kan bemachtigen. De ene mislukking volgt na de andere voor de Europese Unie’, aldus Polityka.
Driekoppige alliantie
Ook Israël, dat wereldwijd vooroploopt met vaccineren, gaat allianties aan met Europese landen buiten de EU om. Denemarken en Oostenrijk gaan samen met het Midden-Oosterse land een ‘vaccinatie-alliantie’ beginnen, meldt de Oostenrijkse krant Kurier.Het zou gaan om zogenoemde tweedegeneratievaccins, die bescherming moeten bieden tegen nieuwe varianten.
‘De EU kan het niet voor elkaar krijgen, we moeten het heft in eigen handen nemen – dat is het signaal dat Oostenrijk en Denemarken afgeven’, schrijft de Süddeutsche Zeitung.
De Deense krant Politikenneemt fel stelling tegen het verbond met Israël. ‘Denemarken mag geen coronavaccins van Israël kopen. (…) In plaats van zich te laten omkopen met vaccins, zou Mette Frederiksen deze gelegenheid moeten aangrijpen om Benjamin Netanyahu duidelijk te maken dat Denemarken de Palestijnen niet vergeten is, en geen vaccins zal aanvaarden die eigenlijk naar hen zouden moeten gaan. Ook bij pandemieën moeten er grenzen zijn aan nationaal eigenbelang – ook al lijkt het erop dat Israël die uit het oog heeft verloren’, concludeert het Deense dagblad.
Pas op
L’Echo blikt terug op hoe het Europese vaccinatiebeleid ooit begon: ‘Op het hoogtepunt van de crisis begon men te dromen van Europese en zelfs mondiale samenwerking bij de productie van een vaccin dat de meest geavanceerde technologieën van de eenentwintigste eeuw in dienst van de mensheid zou stellen.’
Toch lijkt veel van het optimisme dat hieraan ten grondslag lag, uitgedoofd. ‘Nationaal egoïsme, geostrategische reflexen, het onvermogen van politici om een visie te ontwikkelen die verder reikt dan hun achterban, of gewoonweg twijfels over de vaccins, verhinderen dat deze droom werkelijkheid wordt’, analyseert L’Echo. ‘Het is echter nooit te laat om een dergelijke eenheid tot stand te brengen, door een bredere industriële samenwerking en door de aandacht te richten op succesvolle voorbeelden’, besluit de Belgische krant.
‘De verleiding om er afzonderlijk uit te komen is de kiem van andere toekomstige crises, van wrok en verdeeldheid. Pas op’, waarschuwt El País.
Vorige week werden in Algerije opnieuw verschillende nieuwssites gecensureerd. Nu het hardhandig optreden tegen journalisten de laatste maanden gestaag is toegenomen, zoeken Algerijnen naar andere manieren om onafhankelijke nieuwsites te raadplegen.
De nieuwssite Observ’Algérie schrijft dat het land te maken heeft met een nieuwe golf van censuur, waarbij onafhankelijke online media het doelwit zijn van het regime. Het journalistieke platform Twala, dat onlangs door een groep journalisten is opgezet, werd zonder enige vorm van uitleg en zonder proces door de autoriteiten gecensureerd. Daarover zegt Twala in een verklaring: ‘Wij spreken ons krachtig uit tegen de arbitraire censuur die de afgelopen jaren verschillende Algerijnse media heeft geraakt. Het is een aanslag op de persvrijheid en op de vrijheid van informatie in Algerije.’
Het zijn niet alleen pas opgerichte media die het slachtoffer zijn van de Algerijnse repressie. Nadat journalist Khaled Drareni (zie afbeelding) afgelopen augustus tot drie jaar gevangenisstraf werd veroordeeld voor ‘het aanzetten tot een ongewapende opstand en het ondermijnen van de nationale eenheid’, heeft het regime zijn greep nog verder verscherpt door de door hem in 2017 opgerichte website, Casbah Tribune, te blokkeren. Drareni leverde kritiek op de regering en berichtte bijvoorbeeld openlijk over de keren dat hij werd meegenomen voor verhoor.
‘Trieste dag’
‘Het is een trieste dag’, schreef het Algerijnse dagblad Liberté in augustus. ‘Door Khaled Drareni te veroordelen (…) heeft de regering zojuist op de meest brute wijze afstand gedaan van elke aanspraak op rechtvaardigheid en vrijheid.’
Nadat Abdelaziz Bouteflika in 2019 aftrad als president, hoopten veel Algerijnse journalisten op een einde aan de mediarepressie. Maar zijn opvolger, voormalig eerste minister Abdelmadjid Tebboune, zette het beleid van Bouteflika, die al sinds 1991 aan de macht was, voort.
Sinds het aantreden van Tebboune heeft de regering de toegang tot de sites als Observ’Algérie, Maghreb Émergent en Radio M afgesloten. Maar in het tijdperk van VPN, de vaak gratis tool waarmee gebruikers hun IP-adres kunnen wijzigen, lijkt de censuur een farce. Afgelopen juli rapporteerde Observ’Algérie een toename van het aantal bezoekers op haar site.
Algerijnse journalisten en lezers hebben dus inmiddels geleerd om de censuur te omzeilen, aldus Twala. Maar de censuur heeft wel degelijk gevolgen voor de mate waarin een groot deel van de burgers toegang heeft tot informatie. Zolang er barrières zijn om bepaalde onafhankelijke nieuwssites te bezoeken, is er geen sprake van vrijheid van informatie.
Zal olie- en gaswinning in Denemarken stoppen?
De Deense regering en het parlement hebben een akkoord ondertekend dat het einde van de olie- en gasexploitatie in 2050 betekent. De Deense pers reageert overwegend positief op het akkoord, hoewel sommige commentatoren het besluit vooral zien als symboolpolitiek.
De Deense regering kondigde op donderdag 3 december aan dat zij met het parlement een akkoord had bereikt over het stopzetten van de oliewinning in de Noordzee vanaf 2050. De regering presenteerde dit voornemen als een doorbraak op het gebied van klimaatbeleid, te meer nu Denemarken op 1 januari 2021, wanneer brexit van kracht gaat, de grootste producent van aardgas en aardolie van de EU zal worden.
‘Dit is een historisch besluit dat het in overeenstemming is met onze wens om tegen 2050 CO2-neutraal te zijn,’ aldus klimaatminister Dan Jørgensen tijdens de persconferentie na afloop, geciteerd door Information.
Voor het eerst sinds de Klimaatwet zijn we oprecht trots op het vermogen van de regering
Het dagblad deelt deze mening en is ervan overtuigd dat dit besluit andere landen zal inspireren het voorbeeld van Denemarken te volgen. Zelfs Greenpeace zegt tegen de krant optimistisch te zijn: ‘Het kan over de hele wereld een domino-effect in gang zetten en groot respect afdwingen. Voor het eerst sinds de Klimaatwet zijn we oprecht trots op het vermogen van de regering en het parlement om internationale verantwoordelijkheid te nemen in de strijd tegen klimaatverandering.’
Deze beslissing zal een flinke kostenpost vormen, schrijft Information. Sinds 1972 is meer dan 500 miljard DKK (55 miljard euro) verdiend met de exploitatie van aardolie en -gas. Door hiermee te stoppen laat Denemarken zo’n 13 miljard Deense kronen liggen en zullen 4000 mensen hun baan verliezen.
‘Omgekeerd heeft Denemarken nu 30 jaar om zich aan te passen aan nieuwe groene kansen, die andere inkomsten voor de staat kunnen creëren,’ zegt Sebastian Mernild, hoogleraar klimaatverandering, tegen de krant.
Symbolische waarde
Maar Politiken is sceptisch over het akkoord. Volgens de burgemeester van Esjberg, de stad met de belangrijkste haven van Denemarken, zal de olie- en gaswinning hiermee niet stoppen. Na 2050 kunnen de in de stad aanwezige olie- en gasbedrijven op basis van de bestaande vergunningen hun activiteiten gewoon voortzetten.
Het akkoord heeft ‘een klein effect op het klimaat, maar een grote symbolische waarde’, aldus het conservatieve dagblad Berlingske. ‘Het concrete effect op het klimaat wordt nergens in het akkoord vermeld’, stelt de krant. Voorafgaand aan de onderhandelingen was er een advies uitgebracht door de onafhankelijke Klimaatraad. Conclusie: het effect op het milieu van het stoppen van de olie- en gaswinning op de Noordzee zou slechts ‘een licht positief effect hebben op het klimaat’. Het dagblad schrijft dat het aandeel van Denemarken in de wereldwijde olieproductie maar 0,1 procent bedraagt. De Verenigde Staten nemen ter vergelijking 15 procent voor hun rekening en Saoedi-Arabië is goed voor 12,9 procent.
Groenland streeft naar onafhankelijkheid van Denemarken, maar ontvangt nog jaarlijks 500 miljoen dollar – de helft van de overheidsbegroting – van de voormalige kolonisator. De verkoop van smeltwater moet ervoor zorgen dat Groenland zijn eigen boontjes kan doppen.
Keuze uit het archief
Groenland haalde de afgelopen week weer eens het nieuws. Tijdens een persconferentie op donderdag in het Witte Huis, waar NAVO-baas Mark Rutte te gast was, herhaalde Trump zijn plan om het eiland bij de VS in te lijven. ‘Ik denk dat het zal gebeuren,’ zei hij zelfverzekerd. Zijn opmerkingen konden rekenen op felle tegenstand van Groenlandse politici. Verder waren er deze week verkiezingen in Groenland, die werden gewonnen door de liberale partij Demokraatit van Jens Frederik Nielsen.
Groenland peinst er niet over om onderdeel van de VS te worden. De Groenlanders willen zelfs onafhankelijk worden van hun moederland Denemarken, zo blijkt uit dit artikel van Foreign Affairs uit 2019. Om financieel zelfredzaam te worden, heeft het eiland zijn eigen handelswaar ontwikkeld: flesjes smeltwater.
In 2018 begon Thomas Vildersboll zijn bedrijf Inland Ice, waarmee hij zoet water bottelt dat is gesmolten van de enorme hoeveelheid ijs dat het grootste deel van Groenland bedekt.
In ruil voor een exploitatievergunning betaalt Inland Ice de Groenlandse overheid accijns voor elke liter smeltwater die het opvangt. Vildersboll verkoopt zijn water in chic vormgegeven flesjes, bedoeld om op tafel te zetten bij een exquis diner, als goede wijn. Het bedrijf beroemt zich erop dat het ijs dat voor dit product wordt gebruikt ‘meer dan honderdduizend jaar vastgevroren heeft gezeten, zonder enig contact met de aardlagen, en al lang voordat de eerste mens voet binnen de Poolcirkel zette, is gevormd’. Daarom, aldus het promotiemateriaal, behoort het water van Inland Ice tot ‘een uitzonderlijk zeldzame categorie: het is het zuiverste onbewerkte water op aarde – en heeft een smaak die al even uniek is’.
Inland Ice hoeft zich geen zorgen te maken over de aanvoer van dit water, want het stroomt zo omlaag uit het binnenland van het eiland. Een adviseur van de Groenlandse overheid vertelde me dat zij het water zag als een onuitputtelijke bron, anders dan een olievoorraad die uiteindelijk uitgeput raakt of de visstand die zorgvuldig moet worden beheerd.
De Groenlandse ijskap heeft een oppervlakte van zo’n 2400 bij 1100 kilometer. Op zijn dikste punt is hij bijna 3 kilometer dik. De ijsplaat verliest 250 gigaton water per jaar, genoeg om zo’n honderd miljoen zwembaden van olympische afmetingen te vullen. Maar zelfs in dat verbijsterende tempo zal er tot in de verre toekomst water uit blijven stromen.
Het huidige smelten van het ijs toont de verbijsterende kracht en snelheid van de klimaatverandering. Maar voor de overheid van Groenland en ondernemers zoals Vildersboll is het een kans om goede zaken te doen. Flessenwater is een groeiende mondiale industrie en Groenland gaat ervan uit dat die trend doorzet. Daarom nodigt het andere bedrijven uit om mee te dingen naar waterrechten. De overheid is zelfs bezig het ouderwetse handelsbeleid te hervormen en begint hier en daar te tornen aan een economisch systeem dat Groenland lange tijd financieel afhankelijk heeft gehouden van de vroegere kolonisator en huidige leenheer Denemarken.
De kans blijft klein dat flessenwater de revolutie is die onafhankelijkheid brengt voor het grootste eiland ter wereld. Maar de verkoop van smeltwater heeft er wel aan bijgedragen dat Groenland zich meer openstelt voor de buitenwereld, nu het financieel haalbare wegen naar onafhankelijkheid zoekt.
Denemarken heeft vanaf 1721 tot aan de Tweede Wereldoorlog de koloniale heerschappij gehad over Groenland en zijn oorspronkelijke bevolking. Het gebruikte het eiland voor de jacht op walvissen en robben, de handel met de Inuit en om het christendom te verspreiden. Nadat nazi-Duitsland in 1940 Denemarken had bezet, bouwden de Verenigde Staten militaire installaties op Groenland om het eiland tegen de Duitsers te verdedigen, en aan het eind van de oorlog boden ze zelfs aan om het van Denemarken te kopen, voor 100 miljoen dollar in goud.
Denemarken sloeg dat aanbod af en in 1953 werd de kolonie een officiële provincie met eigen afgevaardigden in het Deense parlement. In de loop van de decennia erna droeg Denemarken geleidelijk aan steeds meer macht aan Groenland over. Nu is het eiland een autonoom, grotendeels zichzelf besturend landsdeel van het Koninkrijk Denemarken. Maar Kopenhagen bepaalt nog steeds de buitenlandse politiek en het defensiebeleid en maakt, heel belangrijk, jaarlijks een subsidie van zo’n 500 miljoen dollar aan Groenland over. Die subsidie is een twistpunt, zowel in Kopenhagen als in Nuuk, de kustplaats met zo’n 18.000 inwoners die als hoofdstad van Groenland fungeert.
In Denemarken zien sommigen deze financiële steun als een vorm van herstelbetalingen voor koloniale misstanden in het verleden, waaronder de vernietiging van de inheemse manier van leven; anderen zien de jaarlijkse betaling als een onredelijk hoge kostenpost om geopolitieke invloed in het Noordpoolgebied te behouden. Voorlopig dekt de subsidie meer dan de helft van alle overheidsuitgaven in Groenland. Als zodanig is het geld onmisbaar voor de publieke sector van het eiland.
Ook zijn overal subtielere sporen terug te vinden van de Deense overheersing. Tot de invoering van het zelfbestuur in 1979 had de Koninklijke Groenlandse Handelsmaatschappij, een Deens staatsbedrijf, een strikt monopolie op de handel naar en van het eiland. Dat monopolie werd lange tijd beschouwd als een voorbeeld van het ‘welwillende’ kolonialisme van Denemarken, dat ogenschijnlijk de traditionele Groenlandse manier van leven beschermde tegen de zogenaamd corrumperende invloeden van buiten die met een vrijere handel mee zouden komen. Tegenwoordig is het vroegere koloniale bedrijf opgesplitst in verscheidene opvolgers onder Groenlands beheer. Maar dankzij geografische kenmerken konden oude onderdelen van het vroegere monopolie blijven bestaan.
Groenlands reddingslijn
Groenland is vijftig keer zo groot als Denemarken, maar 80 procent van het oppervlak is bedekt met ijs. De 56.000 inwoners van het eiland kunnen alleen in nederzettingen aan de kust wonen, die geen van alle door wegen met elkaar zijn verbonden. Scheepvaart is dus van levensbelang voor het bestaan van de meeste Groenlanders. De Royal Arctic Line (RAL), een van de opvolgers van het koloniale handelsmodel, noemt zich niet voor niet ‘Groenlands reddingslijn’.
Het vrachtbedrijf is volledig eigendom van de Groenlandse overheid en profiteert, net als zijn koloniale voorganger, van een exclusieve concessie om alle vracht naar, van en binnen Groenland te vervoeren. De enige verbinding die de RAL heeft met het vasteland van Europa is echter die naar het Deense Aalborg, en dat maakt het verschepen van en naar Groenland voor de meeste buiten Denemarken gevestigde bedrijven te duur. En dus is het niet zo vreemd dat 63 procent van alle geïmporteerde artikelen in Groenland nog steeds uit Denemarken komt.
De effecten van deze vreemde regeling zijn over heel Groenland zichtbaar, niet alleen in de hoge prijzen van de geïmporteerde goederen, maar ook in de producten zelf. Naast lappen muskusos en rendier verkopen supermarkten er biologisch-vegetarische vleesballetjes uit Scandinavië. In Ilulissat, een stad met 4413 inwoners en een populaire toeristenbestemming op zo’n 230 kilometer ten noorden van de poolcirkel, staat in veel tuinen een trampoline, net zoals in de tuinen in Kopenhagen. Faxe Kondi, een Deense limonade, kom je in Groenland zelfs nog meer tegen dan in Denemarken, waar het meer concurrentie heeft van Pepsi en Coca-Cola.
Zoete drankjes hebben de bittere nasmaak van het kolonialisme niet verdreven en ook hebben ze de Groenlanders niet werkelijk het gevoel gegeven bij Denemarken te horen. In een recente enquête door de universiteiten van Groenland en Kopenhagen zei 67,7 procent van de Groenlanders graag binnen twintig jaar onafhankelijk van Denemarken te willen zijn. Om dat te bereiken zal het eiland zonder de steun van Kopenhagen zijn overheidsbudget moeten financieren. ‘We willen af van de bloksubsidie, want we willen onafhankelijkheid,’ zei de Groenlandse premier Kim Kielsen in 2018 tegen The Economist.
Sinds de invoering van het zelfbestuur, veertig jaar geleden, heeft de overheid veel verschillende mogelijke wegen naar financiële onafhankelijkheid geformuleerd. De meeste, waaronder oliewinning en mijnbouwprojecten, hebben nog geen succes opgeleverd – ook niet nadat werd besloten dat olietransport buiten het monopolie van de RAL op het vrachtvoer mocht vallen. Dit komt doordat olie grotendeels op een bereikbare diepte in de zeebodem ligt en Groenland slechts bepekte mens- en verwerkingscapaciteit heeft voor de winning van uranium en zeldzame aardmineralen, laat staan om de mogelijke milieugevolgen daarvan aan te kunnen.
De afgelopen jaren heeft de regering haar hoop gevestigd op de rijke watervoorraden van het land. De overheid in Nuuk heeft de zuiverheid van het water getest en bepaald wat de beste plekken zijn om dat water in grote hoeveelheden te winnen. Op basis van chemische, natuurkundige en microbiologische analyses noemt het ministerie van Industrie, Energie en Onderzoek de Groenlandse ijskap ‘het meest ongerepte zoetwaterreservoir van het noordelijk halfrond’. Plaatselijke bewoners wisten dit al – Groenlanders drinken al eeuwenlang smeltwater – en bezoekende backpackers krijgen te horen dat ze het water overal kunnen drinken, zolang het maar stroomt.
In een internationale brochure voor mogelijk geïnteresseerde waterbedrijven leunt een vrouw over de reling van een boot, terwijl ze een plastic flesje in een beek houdt. Grote hoeveelheden water opvangen voor commercieel gebruik is wel iets gecompliceerder, maar ook daarbij heeft het water weinig verdere bewerking nodig voordat het de wereldmarkt kan bestormen.
Gewapend met glanzende brochures zijn overheidsvertegenwoordigers de aardbol over gereisd om bedrijven over te halen mee te dingen naar de vijf beschikbare vergunningen. Hun verhaal is dat drinkwater van goede kwaliteit schaars wordt en dat ‘zuiver smeltwater van de Groenlandse ijskap de oplossing biedt’. Een eigen flessenwaterindustrie zal zeker schade aan het milieu met zich meebrengen, gezien de mogelijke CO2-uitstoot van schepen die van en naar het afgelegen Groenland varen en het feit dat het meeste flessenwater wordt verpakt in op oliebasis gefabriceerd plastic. Maar begrijpelijkerwijs zet de Groenlandse regering toch door. In mei leidde een team van het ministerie een groep internationale bezoekers rond langs de plekken waar het water opgevangen zou moeten worden.
Of het project inderdaad genoeg geld zal opleveren aan vergunningen en belastingen om het gat in de overheidsbegroting te helpen dichten, moeten we nog afwachten. Op een van de vijf locaties in het huidige biedingsproces stroomt jaarlijks gemiddeld 4,2 gigaton smeltwater weg – veel meer dan een bedrijf als Thomas Vildersbolls Inland Ice, dat juist reclame maakt met de exclusiviteit van zijn product, ooit zal kunnen opvangen.
80 procent van het oppervlak is bedekt met ijs
De regering zal moeten uitkijken naar bedrijven die bereid zijn een goedkoper massaproduct te maken. Een aantal veranderingen in de wetgeving, bedoeld om buitenlandse bedrijven aan te trekken, hebben het optimisme van de regering vergroot.
In april hebben de autoriteiten goedkeuring gehecht aan een samenwerkingsovereenkomst tussen de RAL en de IJslandse scheepvaartmaatschappij Eimskip. De overeenkomst houdt in dat de twee bedrijven vaartuigen kunnen delen en dat er scheepvaartroutes komen die Groenland verbinden met IJsland en indirect met nieuwe internationale markten. Belangrijker nog: eerder dit jaar heeft de regering een wet in werking gesteld waardoor bedrijven met een vergunning om smeltwater op te vangen buiten het RAL-monopolie op de handel over zee vallen – een cruciale stap om de export van water te bevorderen.
Grote veranderingen
De evolutie van het scheepvaartmonopolie is maar een van de grote veranderingen op dit enorme eiland. In november 2018 heeft het Groenlandse parlement vóór de door de overheid gefinancierde uitbreiding gestemd van de luchthavens in Nuuk en Ilulissat, die geen van beide een landingsbaan hebben die lang genoeg is voor trans-Atlantische vluchten. De regering heeft ook belangstelling getoond voor een vertegenwoordigend agentschap in China, dat daar in 2020 gevestigd zou moeten worden, en in mei hebben de VS aangekondigd binnenkort in Nuuk een permanent diplomatieke missie te willen openen.
Groenlands liefde voor gebotteld smeltwater maakt deel uit van zijn groeiende inspanningen om verder te reiken dan Denemarken en contact te leggen met de rest van de wereld. Groenland blijft ver weg, vanaf zo’n beetje overal ter wereld. Maar binnenkort zouden consumenten weleens kleine beetjes ervan in de schappen van de supermarkt kunnen tegenkomen. En wie weet leidt dat ooit tot een onafhankelijk Groenland.
De voormalige Deense topkeeper en voetbalanalist Peter Schmeichel verslaat de aanloop naar het WK voetbal voor de zender Russia Today, bekend als spreekbuis van het Kremlin. Dat levert hem veel kritiek op in zijn vaderland.
JA
Peter Schmeichel werd tot twee keer toe verkozen tot keeper van het jaar, won met Denemarken het EK van 1992 en vierde triomfen met zijn club Manchester United. Zijn vizier staat nu echter minder scherp dan in zijn tijd als keeper. Dat kunnen we tenminste opmaken uit zijn recente werkzaamheden voor de Russische televisiezender Russia Today (RT). Een zender die niet alleen gefinancierd wordt door de Russische staat, maar ook als journalistieke spreekbuis van het Kremlin fungeert.
Natuurlijk heeft Schmeichel het recht om zijn geld te verdienen zoals het hem goeddunkt. Wat hij doet is, zoals zijn vroegere teamgenoot Stig Tøfting het verwoordde, ‘in ieder geval niet verboden’. Maar is het ook slim? Of ook maar verdedigbaar? Rusland is, na een korte flirt met de democratie, uitgegroeid tot schurkenstaat. Poetins opponenten zijn onschadelijk gemaakt, potentieel gevaarlijke tegenstanders worden uitgesloten van deelname aan de verkiezingen, sommigen van hen zelfs vermoord of ze verongelukken onder verdachte omstandigheden. De president vertrekt hierbij geen spier. De Krim is ingelijfd, de Baltische staten voelen zich bedreigd en in het oosten van Oekraïne woedt een oorlog, waarbij een Maleisisch lijnvliegtuig werd neergehaald met luchtafweerraketten van Russische makelij. De Russische ambassadeur in Kopenhagen dreigt zelfs eventueel kernwapens in te zetten tegen Deense oorlogsschepen, indien het land zich aansluit bij het westerse antiraketschild. Het Deense ministerie van Defensie en de grote wapenfabrikant Maersk hebben te lijden onder cyberaanvallen. En dat is nog maar het begin van een lange, lange lijst.
De oud-keeper is niet bepaald een onderzoeksjournalist. Dat is hij nooit geweest, waarom zou hij het nu dan opeens worden?
Schmeichel heeft echter vrolijk besloten zich in dienst te stellen van dit regime. Hij benadrukt dat hij geheel zelfstandig de thema’s en inhoud van zijn programma’s mag kiezen, en dat hij niemand verantwoording schuldig is. Dat is fijn voor Schmeichel en helemaal voor RT, want de oud-keeper is niet bepaald een onderzoeksjournalist. Dat is hij nooit geweest, waarom zou hij het nu dan opeens worden?
Op zich kan het medialandschap het best zonder een kritische Schmeichel stellen. Rusland komt de laatste tijd sowieso bijna uitsluitend negatief in het nieuws. Stemmingmakerij tegen het land is dus onnodig, die verzorgt het zelf al. Het meest recente voorbeeld was de poging tot moord in Salisbury.
Schmeichel heeft een onverstandige keuze gemaakt, misschien zonder er goed over na te denken. Hij zou op zijn beslissing terug moeten komen. Sportief als hij is, ziet hij dat hopelijk zelf ook in.
Redactioneel – Jyllands-Posten
Denemarken | dagblad | oplage 84.000 Liberaal-conservatieve ochtendkrant.Jyllands-Posten kwam in 2005 internationaal in het nieuws toen het satirische politieke spotprenten publiceerde waarin de profeet Mohammed werd gebruikt.
1. Jyllands-Posten; 2. Christian Jensen (van Politiken).
NEE
Peter Schmeichel wordt voorgesteld als een clown met een rode neus in een Russisch staatscircus, met Vladimir Poetin als directeur met de hoge hoed. Anderen zien in Schmeichel een naïeve topvoetballer die voor presentator speelt zonder te beseffen dat hij in werkelijkheid een 1.91 meter lange reclamezuil is voor het beleid van Poetin. En weer anderen vinden hem een slimme zakenman die gewoon zijn Peter Schmeichelshow verkoopt aan de hoogste bieder.
Zonder twijfel wordt Peter Schmeichel voor zijn werk als presentator bij de Russische televisiezender Russia Today vorstelijk betaald – zelfs naar Russische maatstaven. Ook staat buiten kijf dat RT Poetins propagandakanaal is. En ten slotte is evident dat Schmeichel, door als gastheer voor het gastland van het wk voetbal op te treden, smakeloze televisie maakt.
Als kijker kun je moeilijk Schmeichels enthousiasme delen wanneer hij een stadion in de stad Nizjni Novgorod binnenwandelt, schilderijen van Kandinsky bekijkt, langlauft of Russische matroesjkapoppetjes beschildert.
Heeft Schmeichel iets van een gids in een van Poetins nationalistische potemkindorpen? Iets wel, ja. Helpt hij met zijn optredens mee om Rusland in een gunstig daglicht te zetten? Absoluut.
Deze politici vinden het niet kunnen dat Schmeichel dit WK verslaat, maar zelf staan zij ons nationale team toe om er te spelen en sturen ze officiële vertegenwoordigers
Om allerlei redenen was het onverstandig van Schmeichel om zich door RT te laten inlijven. Toch is het wel zo fair om hem naar de concrete inhoud van zijn programma’s te beoordelen. Goed beschouwd was zijn optreden daarin tot dusver eerder pijnlijk dan werkelijk laakbaar.
Schmeichel kreeg kritiek omdat hij, in een interview over de veiligheidssituatie tijdens het WK, naliet om door te vragen. Die kritiek was terecht, maar hij ondervroeg de president van [wereldvoetbalbond] FIFA, de Zwitser Gianni Infantino. Niet de Russische autoriteiten. Niet Poetins woordvoerder.
En zelfs al is de inhoud van deze televisieprogramma’s misschien soms discutabel, dan nog kunnen bepaalde Deense politici de ex-voetballer moeilijk bekritiseren zonder hypocriet over te komen. Deze politici vinden het niet kunnen dat Schmeichel dit WK verslaat, maar zelf staan zij ons nationale team toe om er te spelen en sturen ze officiële vertegenwoordigers. Onze deelname aan het evenement legitimeert Poetin net zo goed.
Als Denemarken, net als andere landen, van plan is om zijn volkslied op Poetins WK te laten klinken, dan is dat vanuit de overtuiging dat voetbal landen moet verenigen en niet verdelen. Wij zijn ervan overtuigd dat het beter is om contact te blijven houden en een dialoog te voeren, dan om het Russische volk de rug toe te keren. En wij denken dat het mogelijk is Poetins beleid scherp te veroordelen en tegelijkertijd toch in zijn stadions te spelen.
Daar kun je het mee oneens zijn. Maar in dat geval moet je ook de consequenties aanvaarden. Je kunt niet tegelijkertijd meedoen met het WK en diegenen bekritiseren die het evenement verslaan. Politici die dat doen, zijn hypocriet.
Auteur: Christian Jensen
Christian Jensen (1972) is hoofdredacteur van Politiken. Hij werkte eerder voor Dagbladet Information en, als onderzoeksjournalist, voor het dagblad Berlingske.
Politiken
Denemarken | dagblad | oplage 88.000
Een van de grootste kranten van Denemarken. Met zijn sociaal-liberale karakter vooral gelezen door de hogere middenklasse in Kopenhagen. De vormgeving van Politiken wordt wereldwijd geprezen.
De Deense eurocommissaris van mededinging Margrethe Vestager geldt als de schrik van Silicon Valley sinds ze megaboetes uitdeelde aan Apple en Google. De Financial Times strikte haar voor een lunchinterview.
Margrethe Vestager schuift over de leren bank aan het hoektafeltje naar me toe en gaat naast me zitten. Onze knieën raken elkaar bijna in een rechte hoek. Ze glimlacht. Ik kijk naar het mes met de vork en het aquavitglas er keurig tegenover, en naar de houten stoel waar ze niet op is gaan zitten. Onze tafel, in een knus restaurant in Kopenhagen, biedt ruim plaats aan vier personen; wij nemen slechts plaats in voor anderhalf. Zo moet het voelen, denk ik, om door ’s werelds sluwste antitrusthandhaver klem te worden gezet.
Met die ervaring bevind ik me in goed gezelschap. Nog geen drie jaar geleden stapte de 49-jarige Vestager van de Deense politiek over naar de Europese Commissie. Toch heeft ze nu al de EU-records verpulverd voor het onttakelen van kartels, het uitdelen van boetes en het innen van achterstallige belasting. Waarschijnlijk heeft niemand in de democratische wereld zo veel macht – en is niemand er zozeer toe bereid die te gebruiken – als de eurocommissaris voor mededinging. Vraag het maar aan Tim Cook van Apple (dat Ierland 13 miljard pond aan achterstallige belasting moest betalen), aan Sundar Pichai van Google (dat een boete van 2,4 miljard pond kreeg voor misbruik van zijn marktpositie) of aan de vrachtwagenfabrikanten, farmaceuten en financiële topmannen die het met Vestager aan de stok kregen. Haar besluiten kunnen eventueel pas jaren later door de rechtbank worden teruggedraaid.
Haar legendarische onverzettelijkheid gaat gepaard met huiselijke persoonlijke trekjes. Het levert krantenprofielen van Vestager op die lezen als de sage van Vikingkoningin Margrethe III, bedwingster van Silicon Valley, gesel van belastingontduikers, temster van superego’s uit het bedrijfsleven, breister van olifanten (die ze aan regeringsmedewerkers geeft en die soms grote oren hebben als aansporing om beter te luisteren) en vermaard kaneelbroodjesbakster.
Het is allang duidelijk dat Vestager zich als politicus aan de zwaartekracht onttrekt. Ze is afkomstig uit een kleine partij uit een klein land en voerde ooit campagne onder de lekker antipopulistische slogan: ‘Luister naar de economen. Dat doen wij ook.’ Vestager, scherp en hoffelijk, vormde de inspiratie voor de populaire Deense tv-serie Borgen, die volgens haar bewonderaars bleek afstak tegen de werkelijkheid. Maar in de Verenigde Staten geldt ze als belichaming van de politieke tegenwind die Silicon Valley bedreigt. Daar beschouwen velen haar als de laatste in een lange reeks Europese bemoeials die het goede oude Amerikaanse bedrijfsleven de voet dwars zetten. Vorig jaar vatte Cook die andere kijk op haar werk fijntjes samen: ‘Alleen maar politiek gelul.’
Smørrebrød
We zitten in de Kronborg, een tot restaurant omgetoverde kelder, bekend om zijn smørrebrød: sneeën roggebrood die rijkelijk zijn belegd. Het is een prima plek om op een regenachtige middag in Kopenhagen te schuilen. De balken aan het plafond zijn donker, de muren wit, op lichtgroene versieringen na.
Vestager is er op haar gemak. Ze heeft een bordeauxrode jurk en een zwart gebreid vestje aan en een gouden halsketting om. Haar staalgrijze haar zit keurig in model. Het personeel is er maar wat trots op de voormalige vicepremier te mogen ontvangen. Een dertigtal vrouwen die aan de tafeI tegenover ons een verjaardag vieren, werpen steeds nieuwsgieriger blikken. Waarschijnlijk kennen ze haar nog van de coalitieregering uit 2011-2015 van Helle Thorning-Schmidt, een sociaaldemocrate die het niet aan flair ontbrak. Thorning-Schmidt vervreemdde haar kiezers bijna onmiddellijk van zich door zich te laten gelden als een belastinghavik. De belangrijkste oorzaak: Vestager, een kleine coalitiepartner met een flinke vinger in de pap van het beleid. Ze wist wat ze wilde en harkte het grotendeels binnen. De relatie verzuurde op slag. Vestager zegt dat ze tegenwoordig op veel betere voet staat met de ‘geweldige’ Thorning-Schmidt. ‘Maar de rúzies die we hebben gehad…’
Het was een onwaarschijnlijk machtige positie voor de leider van een sociaalliberale nichepartij – liefkozend de caffè-lattepartij genoemd – met als electoraal hoogtepunt 15 procent van de stemmen… in 1968. Maar tijdens de coalitiegesprekken ging Vestager er met de winst vandoor. Ik breng het verschil ter sprake tussen de situatie nu en Vestagers eerste lunch met Thorning-Schmidt, een jaar of twintig geleden in een café verderop. Bij het afscheid gaf Vestager Thorning-Schmidt haar telefoonnummer: ‘Misschien komt het nog een keer van pas.’ Thorning-Schmidt noteerde het, maar gaf het hare niet. Vestager was zeker niet belangrijk genoeg? ‘O ja!’ zegt Vestager. ‘Dat was ik helemaal vergeten. Dat is wel heel lang geleden.’
Ik kijk op de kaart in de hoop dat een van de negen haringvariaties er beter op is geworden sinds ik voor het laatst heb gekeken. Ik ben geen liefhebber. We nemen allebei de dagschotel: ‘Sol over Gudhjem’, gerookte haring met rauwe eidooier.
Vestager groeide op in het stationsplaatsje Ølgod (‘Biergoed’), niet ver van de vlakke, door weer en wind geteisterde westkust van Jutland. Haar ouders waren lutherse predikanten en politiek actief. Die kerkelijke achtergrond deelt ze met de Duitse Angela Merkel, de Britse Theresa May en de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice, en ik vraag of er sprake is van een patroon.
‘In Denemarken zeggen ze dat predikantenkinderen de ergste zijn,’ zegt ze met een lach. ‘Die moeten zich wel afzetten. Omdat het er bij ons thuis helemaal niet zo religieus aan toeging, had ik weinig om me tegen af te zetten. Als er één ding belangrijk is – ik weet niet veel van de verschillende gezindten – dan is het dat je je voor anderen inzet.’
Volgens Vestager struikelde ze zowat de politiek binnen. ‘Eind jaren tachtig stelde ik me verkiesbaar voor het parlement, alleen maar omdat ik wist dat ik toch geen kans maakte om te worden gekozen,’ zegt ze. Het betrof een zetel waar haar moeder zich ooit kandidaat voor had gesteld. ‘Ik was erg verlegen toen ik jong was, maar nieuwsgierig naar wat het inhield.’
Op haar vijfentwintigste deelde Vestager het partijvoorzitterschap terwijl ze een baan had op het ministerie van Financiën. Op haar negentwintigste werd ze, zonder te zijn gekozen, minister van Onderwijs en Godsdienstige Zaken. ‘Ik besefte niet dat ik jong was, ik dacht er niet over na, dus was er niet bang voor,’ zeg ze. ‘Had ik het wel beseft, dan zou ik doodsbenauwd zijn geweest. Het was ontzettend zwaar. Als ik het over mocht doen, dan zou ik het heel anders aanpakken.’
Vestagers politieke persoonlijkheid heeft ze tot op zekere hoogte te danken aan de dieptepunten die ze aan de top beleefde. Haar eerste jaren als partijleider waren verschrikkelijk, met slechte peilingen omdat ze zo gereserveerd en afstandelijk overkwam. ‘Ze is als volwassene geboren!’ riep een collega destijds denigrerend uit. Vestager besloot dat het tijd werd zich aan te passen. Ze besefte dat als ze het toch anders moest aanpakken, ze net zo goed kon gaan staan voor waar ze in geloofde. Na een hap haring legt ze uit dat ze ‘andere kanten van zichzelf naar voren schoof, en weer andere misschien een beetje terugdrong’. Het was een vorm van beheerste authenticiteit die haar voormalige spindoctor de vergelijking met een oester ontlokte: verleidelijk en eerlijk, maar zo open als ze zelf wil zijn.
Brusselse juristen verwijten Vestager vooral dat ze de neiging heeft de rol die haar van godswege lijkt ingegeven te gebruiken als preekstoel om “rechtvaardigheid” te prediken
Iedereen die Vestagers kantoor in Brussel bezoekt snapt wat dat betekent. Het is een meesterlijk ingerichte kamer vol curiosa en snuisterijen. Je vindt er een gipsen middelvinger (gekregen van een vakbond die tegen bezuinigingen protesteerde), een straatnaambordje met ‘Vestervej’ erop en foto’s van het winderige vlakke land van Jutland waar ze opgroeide. Aan elk voorwerp kleeft een bijzonder verhaal, maar ze lijken weinig prijs te geven over Vestager.
Vestager is vermaard om de ‘vergadertechniek’ waarmee ze de grote ego’s der aarde met beide benen op de grond zet. Ze weet wat ze wil en gaat zonder aantekeningen de bijeenkomst in. Ze schenkt koffie voor haar gasten in. Ze vertrok geen spier toen Cook in 2016 tekeerging tegen haar belastingonderzoek, dat hij met steeds grotere stemverheffing vergeleek met de Venezolaanse rechtspraak. Directeuren van Gazprom kregen te horen dat ze hun entourage moesten inkrimpen zodat iedereen aan tafel paste, met als gevolg dat driekwart van de delegatie op de gang moest blijven. Een aanwezige beweert dat Vestager de bijeenkomst ondanks herhaalde seintjes een kwartier liet uitlopen. Bij het naar buiten gaan zag het gezelschap dat Jack Lew, destijds de Amerikaanse minister van Financiën, zich in de wachtkamer zat op te vreten.
Brusselse juristen verwijten Vestager vooral dat ze de neiging heeft de rol die haar van godswege lijkt ingegeven te gebruiken als preekstoel om ‘rechtvaardigheid’ te prediken. In een bekend geworden toespraak verwees ze naar Luther, Adam en Eva en de hebzucht die aan de basis ligt van monopolistisch gedrag. Ze vindt de kritiek duidelijk misplaatst. ‘Ik heb de 95 stellingen van Luther niet aan mijn deur genageld; ik werk met het Europese mededingingsrecht. Maar wie je ook bent en wat je ook doet, je kunt altijd nadenken over hoe je het doet.’
Wat dat betreft tekent het haar dat ze de reuzen van Silicon Valley uitdaagde: Google, Apple, Facebook en Amazon. Alle vier hebben ze openlijke aanvaringen met Vestager gehad, en ze is van Berlijn tot Washington geprezen omdat ze ze heeft aangepakt. Maar ze krijgt ook het verwijt dat haar interventies (vooral op belastinggebied) niet zozeer juridisch als wel politiek zijn gemotiveerd. Sommigen kunnen het niet uitstaan dat ze zo overtuigd is van haar gelijk. Ik vraag haar of haar welhaast koninklijke voorrecht – als aanklager, rechter, jury én beul – niet te groot is. Ze wuift mijn bezwaar weg en zegt dat de rechtbanken, juristen en media er zijn ‘om haar eerlijk te houden’. ‘En ik heb sterk het gevoel dat ze dat ook doen,’ voegt ze eraan toe.
Het rumoer in het restaurant wordt een tikje minder. Naast ons worden cadeautjes uitgepakt, onze borden worden weggehaald. Ik kies een andere aanpak. Er woedt een academische discussie over de vraag of de aloude antitrustmiddelen – en de orthodoxie van de Chicago School, met de nadruk op nadelige prijseffecten voor consumenten – de spectaculaire veranderingen in maatschappij en economie kunnen bijbenen. Met andere woorden: goedkope producten vragen misschien een hoge prijs, terwijl door concurrentie ingegeven fusies (bijvoorbeeld in de landbouwwereld) om milieuredenen wellicht een slecht idee zijn. Ik vraag of ze, idealiter, geen bredere opdracht zou willen om zich sterk te maken voor een bredere opvatting van consumentenwelzijn.
Haar antwoord is diplomatiek: de principes van het Europese recht zijn breed genoeg. ‘Ook de consument moet zich realiseren dat hij uiteindelijk altijd betaalt. Je betaalt hoe dan ook, zonder dat je alle cijfers van je creditcard intoetst,’ zegt ze. ‘Tot op zekere hoogte zijn sommige firma’s ouderwetse reclamebedrijven in een nieuw jasje. Ze doen fantastische dingen. Hun innovaties hebben onze samenleving veranderd. Dat neemt niet weg dat ze nog steeds een verantwoordelijkheid hebben. Als je dominant bent in de markt, heb je een speciale verantwoordelijkheid.’
Het is een verwijzing naar Google, een bedrijf dat ze op het matje riep omdat het zijn dominante positie misbruikte om zijn eigen zoekresultaten te bevoordelen. Als Google straks geen onderscheid meer maakt, maar de klantbeleving er slechter op wordt, is ze dan nog steeds tevreden? ‘Wie ben ik om daarover te oordelen?’ antwoordt ze. ‘Op zichzelf is het goed als je iets te kiezen hebt.’
Vrachtwagenkartel
De zaken die ze tegen technologiereuzen aanspande trokken de aandacht, maar louter vanuit het oogpunt van consumentenwelzijn bezien vallen ze in het niet bij haar ontmanteling van het vrachtwagenkartel. Dat hanteerde niet alleen vaste prijzen, maar dwarsboomde ook de technologie om de uitstoot te verminderen. Een klokkenluider heeft vergelijkbare aantijgingen gedaan jegens autofabrikanten die onder één hoedje spelen. Had de commissie eerder moeten ingrijpen? Ze noemt de auto-onderdelenkartels die het afgelopen decennium zijn bestraft.
‘Het houdt maar niet op,’ zegt ze met opgetrokken wenkbrauwen. ‘In dat opzicht staat het al tijden bij ons op de agenda, maar het emissieschandaal is niet echt een antitrustkwestie. Misschien is het milieufraude, zoiets… We zien misschien een autokartel door de vingers waarin schijnbaar hecht wordt samengewerkt. We gaan ernaar kijken, maar hebben al heel wat middelen in die sector gestoken.’
Aan haar termijn komt een einde op het hoogtepunt van haar loopbaan. Volgens sommige collega’s zou ze dolgraag directeur van het Internationaal Monetair Fonds worden. Anderen zien graag dat ze de nieuwe commissievoorzitter wordt. Maar liberalen krijgen bijna nooit een topfunctie, en zij komt ook nog eens uit een land zonder euro dat in Europees verband vaak zijn eigen weg kiest. ‘In een andere wereld wordt een sociaalliberaal misschien ergens de baas van,’ schertst ze. Het klinkt althans als een grap, maar helemaal zeker ben ik er niet van.
Ze werpt een laatste blik op het roggebrood en daar gaat ze, alleen de motregen in. Ik kijk naar haar halfopgedronken koffie en haar keurig opgevouwen servet, en denk na over wat een klein land groot maakt.
Auteur: Alex Barker
Vertaling: Nico Groen
Financial Times
Verenigd Koninkrijk, dagblad, oplage 448.000
Gezaghebbende krant voor de Londense City en de rest van de zakenwereld. Internationale economie en management worden uitputtend behandeld. Het in 1888 opgerichte dagblad wordt inmiddels in 23 landen gedrukt en heeft naast de Britse ook drie Europese, een Amerikaanse en een Aziatische editie.
De Syrische schrijver en journalist Odai Al Zoubi vluchtte in 2015 via Istanboel naar Denemarken. In dit verslag vertelt hij hoe het hem vergaat in Scandinavië.
‘Het Noorden is een beproeving, een oord van verveling.’ – Salim Barakat, Syrisch-Koerdische dichter (tegenwoordig gevestigd in Zweden)
Ik ben begin 2015 in Istanboel aangekomen en er aan het eind van dat jaar weer weggegaan. Ik had niet bewust gekozen om me daar te vestigen en ook niet om er weg te gaan. Het was de wil van het lot, waarop wij geen enkele greep hebben.
We staan bij het consulaat van Denemarken in Istanboel: Irakezen, Syriërs, Arabieren en Koerden. Er zijn hier geen Turken, die vragen hun visum aan via internet. De Irakezen vertellen me over hun vrees voor Syrië, hun liefde voor Homs en Damascus. In dit rustige gesprek is de soenniet die zich verzet tegen de sjiitische milities makkelijk te onderscheiden van de sjiiet die boos is op Islamitische Staat. De slecht Arabisch sprekende Syrische Koerden in het consulaat wachten op toestemming voor gezinshereniging.
Een oude vrouw met een hoofddoek bidt tot God en roept daarmee nog meer verwensingen op. Een meisje van acht klampt zich aan haar vast, terwijl een nog jonger jongetje achter zijn moeder aan gaat die voor het loket van een Deense employé staat te wachten. De oma zegt tegen mij dat ze uit Ayn Tarma [een voorstad van Damascus] komt en vertelt me haar verhaal: ‘Mijn oudste dochter verzoekt om gezinshereniging zodat ze naar haar man in Denemarken kan gaan.’ Als haar dochter weggaat, zal de oma hier helemaal alleen wegkwijnen; gaat ze niet, dan zullen ze hier samen met de twee kinderen wegkwijnen. ‘Mijn enige zoon is zestien jaar en hij wil ook vertrekken. Ik wil het beste voor hem, maar wat moet ik doen als hij weggaat? Uit bedelen gaan? Zou jij dat voor je moeder willen?’ Ze richt zich niet echt tot mij, en verwacht ook geen antwoord. Ze smeekt God om haar terug te brengen naar het dorp waar ze vandaan komt: ‘In Ayn Tarma heb je alles wat je wilt, niemand heeft daar honger en de mensen houden van elkaar.’
De dochter probeert haar zoontje over te halen om weer bij zijn oma te gaan staan. ‘Anders geven de Denen ons de papieren niet, wees stil, houd je mond nu. De Denen zijn niet zo lawaaiig als wij… Dit is al de vijfde keer dat we hier zijn, we wachten al twee jaar op die papieren, hopelijk lukt het deze keer.’ De Deense medewerker wenkt de moeder naar het loket en geeft haar de papieren. ‘Mabroek!’ [‘Gefeliciteerd!’] De vrouw barst in tranen uit. Haar twee kinderen volgen haar voorbeeld. Iedereen om hen heen feliciteert de vrouw, ook de Koerden in hun gebrekkige Arabisch en de Irakezen die geroerd zijn door dit tomeloze verdriet.
Het kleine meisje fluistert: ‘Mama, ik wil niet naar Denemarken, ze zeggen dat het daar heel erg koud is.’ De moeder drukt haar huilend tegen zich aan: ‘De hele wereld is ijskoud.’
Ergens in mijn achterhoofd vraag een duiveltje geamuseerd: “In Damascus bent je nooit geïntegreerd, gaat het je hier dan wel lukken?”
Ik probeer uit te zoeken wat ik mee wil nemen in mijn derde ballingschap en ik vind: een aantekenboekje over mijn lezingen van tien jaar geleden, een oude, stoffige koffer die niet open is geweest sinds ik in Istanboel ben aangekomen, souvenirs uit Londen en Norwich, rekeningen voor mijn Engelse mobiele telefoon waar ik niets meer aan heb, tijdelijke arbeidscontracten bij een verre universiteit, officiële papieren en loonstrookjes, belastingoverzichten, verlopen visumaanvragen, tweehonderd Syrische ponden in biljetten en dirhams van de Emiraten, kaartjes van vrienden in Engeland, een verlopen paspoort dat ik niet durf weg te gooien uit angst dat een buitenlandse instantie me er om veiligheidsredenen naar zal vragen, een kruisje dat ik uit een Armeense kerk heb gestolen tijdens een verrassingsbezoek, verschillende dvd’s met films (Buñuel, Sofia Coppola), te krappe truien die ik van het ene continent naar het andere meesleep in de hoop dat ze ooit nog om mijn buik zullen passen die sinds mijn dertigste steeds dikker wordt, de laatste dichtbundel van Mahmoud Darwish [Palestijnse dichter, 1942-2008], en een van Al-Mutanabbi [Arabische dichter uit de tiende eeuw, bekend om zijn omzwervingen], een bloemlezing van gedichten van Borges, mijn master- en doctoraaldiploma, een paar basketbalschoenen die nog vrijwel nieuw zijn, al heb ik ze meer dan vijf jaar geleden gekocht, en het gevoel van een ballingschap die permanent wordt.
Ik heb geen enkele foto bij me, zelfs niet op mijn computer of op mijn telefoon. Ik houd er niet van om rond te zeulen met herinneringen aan een verleden dat geen band heeft met het heden. Wie heeft behoefde aan foto’s als de herinneringen in het geheugen gegrift staan?
Op het vliegveld van Kopenhagen loop ik ineens tussen mooie lange slanke vrouwen en knappe blonde mannen. Een beetje schutterig loop ik door, de kleine dichter met het gitzwarte haar en de gedrongen gestalte. Een aankondiging waarschuwt dat mensen met een Syrische of Somalische nationaliteit geen toeristenvisum kunnen krijgen, wat ook de reden is voor hun aanvraag. Alleen gezinshereniging is mogelijk, onder financiële en administratieve voorwaarden die even draconisch zijn als vernederend. Racisme is in Denemarken niet langer verborgen, het is nu even zichtbaar als dat van de Syriërs tegenover de Somaliërs. Mijn landgenoten vragen zich verbijsterd af: ‘Echt? Somaliërs en wij? Dat is idioot. Wij zijn beschaafd, goed opgeleid, wij zijn ambachtslieden en ondernemers… niet zoals die zwarte Afrikanen.’ Zelfs onze jarenlange oorlog heeft ons niet van onze fouten genezen.
Staand voor de medewerker van de immigratiedienst bereid ik me voor op het zoveelste verhoor over mijn relatie met Islamitische Staat en andere vreemde vragen over mijn verleden en mijn toekomst, zoals op elke luchthaven waar ik mijn verdoemde Syrische paspoort liet zien. ‘Welkom in Denemarken, uw tweede vaderland. Ik wens u een prettig verblijf.’
Ik geloof mijn oren niet: ‘Moet ik soms ergens anders heen waar ze me willen ondervragen?’ ‘Nee hoor. We moeten ons alleen wel verontschuldigen voor het slechte weer. Ik hoop dat u daartegen kunt.’
Ik ben niet gewend aan dit klimaat. Hier in dit koude Noorden kampen de mensen voortdurend met depressies, een diepe narigheid die tot in de haarvaten van hun vermoeide geest trekt. In de winter lopen ze door de straten als witte spoken bedekt met menselijk vlees dat huivert van eenzaamheid. Ze hebben haast om thuis of op hun werk te komen en laten de straten leeg achter, als mooie ruïnes, schoon en geordend. Op de weinige warme dagen vertonen ze zich in de zon, als primitieve wezens die bij de eerste zonnestralen naar buiten komen. Hun zwijgzame stemming wordt jovialer en zuidelijker. Dan glimlachen en lachen ze zoals wij, de kinderen van het warme zuiden. Ze trekken hun kleren uit en gaan in de openbare parken liggen.
Volgens de officiële documenten van de Deense overheid ben ik nu ‘immigrant’. Twee weken na mijn aankomst heb ik een afspraak met de medewerkster die mij de komende jaren onder haar hoede heeft en mijn ‘integratie’ in de Deense samenleving zal begeleiden. Ergens in mijn achterhoofd vraag een duiveltje geamuseerd: ‘In Damascus bent je nooit geïntegreerd, gaat het je hier dan wel lukken?’
Zittend achter haar computer houdt de medewerkster officiële papieren in drie talen in haar handen: Arabisch, Engels en Deens. Ik ga tegenover haar zitten, gewapend met maar één document dat geen waarde heeft maar voor mij belangrijk is: mijn verdoemde paspoort. De bijeenkomst begint met het officieel voorlezen van mijn rechten en plichten. De administratieve papierwinkel heeft me altijd afgeschrikt. Het doet me denken aan de vernederingen in Syrië, elke keer als wij ons wilden inschrijven bij de universiteit, bij de vakbond of zelfs voor het registreren van een auto. Ik buig mijn hoofd en neem de domme houding van de vluchteling aan.
De woordenstroom stokt: ‘Luistert u wel?’
‘Natuurlijk,’ antwoord ik.
Even blijft het stil. ‘Heeft u psychische problemen?’
Een stemmetje in mij weerstaat de lust om te antwoorden: ‘Tja lieverd, zoals alle Syriërs. Ik heb geen vrienden meer. Die zijn via de ballingschap verspreid geraakt, ik heb ze al in geen vijf jaar meer gezien.’ Ik stel mijn ondervraagster gerust: ‘Nee, nee, geen psychische problemen.’
Zij pakt haar papieren weer op. ‘Hebt u een lichamelijke of geestelijke handicap waarvan wij moeten afweten?’ Het stemmetje binnenin mij fluistert: ‘Ja, ik durf het huis niet uit. Ik kan er niet tegen als iemand me vragen stelt over Syrië. Europeanen stellen ons vragen over Syrië alsof het over een Hollywood- of Bollywoodfilm gaat. Die blik, waarmee ze dan “O” zeggen en het gebaar waarmee ze vervolgens hun hand op onze schouder leggen, als uit medeleven.’
Hardop: ‘Nee, alles is normaal.’
‘Kunt u terug naar Syrië?’
‘Dat weet ik niet. Als Turkije de grens openstelt, zou ik naar de noordelijke gebieden kunnen, die worden beheerst door de oppositie. Ik denk niet dat ik naar de gebieden kan gaan waar het regime de baas is. Maar er is geen formele aanklacht tegen mij.’
Weer stilte. Voor me op het bureau liggen foldertjes, bedoeld voor vrouwen, in het Turks, Pasjtoe, Farsi, Arabisch en Urdu: ‘Als uw echtgenoot, uw broer of een ander familielid u slaat of verbaal mishandelt, kunt u contact met ons opnemen en dan kunnen wij u beschermen.’ Ik pak er een en laat het in mijn zak glijden.
De vrouw glimlacht. ‘Laten we het over uw integratie hebben.’ Inwendig overweeg ik te antwoorden: ‘Ik zal u eens heel simpel uitleggen hoe het zit: de Syriër kan nergens integreren zolang zijn land in brand staat. Dat is logisch, mevrouw. Onze families, onze vrienden, onze straten, onze herinneringen, onze toekomst, onze muziek, onze godsdienst, ons land, onze grenzen, onze bedrijven, onze tradities, onze dialecten, onze literatuur, onze overtuigingen, de stem van onze voorouders, hun foto’s en hun graven, alles op de wereld dat belangrijk voor ons is, verdwijnt alsof het nooit heeft bestaan. Zelfs te midden van de mensen voelen wij ons alleen. Laat ons in deze oorlogsjaren met rust. We willen niet integreren en zelfs al zouden we het willen, we kunnen het niet.’ Ik antwoord uiteindelijk: ‘Ja, natuurlijk, dat is belangrijk.’
‘Hebt u problemen met aanpassen aan de Deense samenleving?’
‘Ik geloof het niet.’
‘Weet u dat zeker? Er bestaan verscheidene programma’s om de integratie makkelijker te maken en ik zou graag willen dat u daar eens naar kijkt.’
Ze geeft me wat folders, die ik een beetje vermoeid doorblader. Vrijwilligers die je de stad willen laten zien, andere vrijwilligers die je Deens kunnen leren. Er worden bijeenkomsten georganiseerd over Denemarken, over de cultuur van het land, de keuken. Er zijn gesprekken voor psychologische ondersteuning…
Deense waarden
‘Goed, laten we het dan nu over de komende vijf jaar hebben.’
Ik, in mezelf: ‘Mijn lieve dame, laten we het van dag tot dag bekijken. Ik zit voor twee jaar goed met mijn visum, daarna zien we wel weer verder.’ Zij vraagt me of ik het contract dat de overheid me heeft voorgelegd wel heb gelezen. Dat ben ik kwijtgeraakt, maar ik antwoord bevestigend en zeg dat ik al het heb getekend.
Zij weer: ‘Zolang u hier bent, mag u uw vrouw, uw kinderen of iemand anders niet slaan.’
Ik, in mezelf: ‘En mag ik dat buiten Denemarken dan wel?’
Zij: ‘Dat hoort bij onze waarden in Denemarken.’
Ik, weer inwendig: ‘Ik zou wel eens willen weten wat de Deense waarden onderscheidt van de Zweedse of de Europese. Zijn dat niet dezelfde als die van de Arabieren en de islamieten die in Syrië wonen? Waarden kun je niet vastleggen in een contract dat je afsluit met een denkbeeldig wezen dat “de staat” heet.’
Zij: ‘U verplicht zich om respect te hebben voor minderheden en alle verschillen…’
Ik, in mezelf: ‘Hoe zit het dan met de Deens volkspartij [de Dansk Folkeparti], een extreemrechtse club die bij de parlementsverkiezingen van 2015 de tweede partij van het land is geworden? Die wil uit het Europees verdrag voor de Rechten van de Mens stappen en de doodstraf weer invoeren. De groep heeft het openlijk over het inperken en onderdrukken van moslims. Deelt u die waarden?’ Dan hardop: ‘Natuurlijk zal ik de Deense waarden respecteren.’
Hoe moeten we onze taal leven in een land waar die in verband wordt gebracht met terrorisme? We schamen ons om die taal te gebruiken op vliegvelden, op stations, in bussen en cafés
De Koerdisch-Syrische dichter Salim Barakat woont ver van alles vandaan in Zweden, waar hij zich in 1999 heeft gevestigd. Ik heb overwogen om contact met hem op te nemen en er daarna weer van afgezien. Ik denk aan zijn vreemde lot. Een Arabischtalige Koerd in een ver land. Hij schrijft nog steeds. Wie zijn lezers zijn hangt af van het onderwerp waar hij het over heeft. Sommigen bewonderen zijn totale en volmaakte beheersing van het strikt letterlijke Arabisch, terwijl anderen vinden dat zijn taal absurd is en leeg, een doel op zichzelf geworden. Toch drukt de man er een heel herkenbaar stempel op zowel voor het oog als voor het oor.
De relatie met de taal is een zwakke plek van alle Arabieren die racistische mythen over de superioriteit van hun taal herhalen. Die mythe is terug te voeren op de religieuze oorsprong van het Arabisch en de tijd van de grote veroveringen. De taal van de Koran is gewapenderhand en via bekeringen opgedrongen aan volken en staten. Op dezelfde manier bestaan in het Westen racistische legendes over de superioriteit van de westerse talen ten opzichte van die van het Oosten. Het koloniale verleden blijft leven in de denkbeelden van het volk en van de academische wereld, die van het Oosten een gebied maken dat onderontwikkeld en anders is, en waarvan de taal nooit de vrije gedachte zal kunnen uitdrukken. Toch zijn volgens de moderne linguïstiek alle talen gelijk in hun vermogen om ideeën en gevoelens te formuleren, de voortgang van de moderne wetenschap te begrijpen en een gemeenschappelijke mystiek van alle volken uit te drukken. Geen taal is beter, preciezer, mooier, poëtischer, vrijer, opener of geslotener dan een andere.
Ik hou van het Arabisch, niet omdat het een superieure taal is, maar omdat het mijn taal is. Net als Salim Barakat wil ik in geen andere taal schrijven. Maar hoe moeten we onze taal leven in een land waar die in verband wordt gebracht met terrorisme? We schamen ons om die taal te gebruiken op vliegvelden, op stations, in bussen en cafés. In ieder geval is het onmogelijk om in een land werk te vinden zonder de taal van dat land machtig te zijn. Het Deens is dus mijn toekomst. Een taal die onmogelijk is om uit te spreken, want hij mist de gutturale klanken waar mijn keel naar staat. Ik denk aan het lot van de ballingen die hun taal naar elders hebben gebracht: Nabokov, Cortázar, Ibsen, Marx of Bakoenin. Wat hebben zij met hun oorspronkelijke taal gedaan na tientallen jaren ballingschap?
Ik fiets door de straten van de hoofdstad, met een waterdicht pak over mijn gewone kleren, net als de Europeanen. Kopenhagen heeft nooit oorlog of bezetting gekend, behalve die van de Duitse Führer. De stad heeft zich aan Hitler overgegeven om verwoesting te voorkomen, net als Parijs. Het centrum is rustig en veilig. Dit is de stad met het grootste percentage vrouwen in het politieke en economische leven, de beste sociale programma’s en het kleinste verschil tussen rijk en arm ter wereld. Hoe kun je níét van dit koude noordelijke landje houden?
Ik ga in de bibliotheek zitten om _Woorden van dag en avond _van Naguib Mahfouz te lezen [Egyptische winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur; dit boek is niet vertaald]. Het is onmogelijk om niet de bezorgde blikken te zien van mensen die mij, met mijn dikke zwarte baard, iets in het Arabisch zien lezen. Vanuit de verte word ik in de gaten gehouden door gewapende mannen. De bibliotheek kijkt uit op de enige synagoge in Kopenhagen. Twee jaar geleden heeft een Deen van Palestijnse afkomst, die geboren was in Kopenhagen en betrokken bij drugshandel, joden aangevallen bij de ingang van de synagoge, roepend dat hij dat deed uit naam van Palestina en de islam. Er vielen doden en gewonden. Sindsdien wordt de synagoge bewaakt.
Dit land is lange tijd homogeen geweest. Joden kwamen er pas laat naartoe. Vervolgens heeft de overheid na de Tweede Wereldoorlog Turken en Pakistanen binnengehaald om het zware werk te doen. De Palestijnen zijn gekomen tijdens de oorlogen in Libanon [1975-1990]. Zij werden in de jaren negentig gevolgd door Somaliërs en Eritreërs, tegelijk met Oost-Europeanen na de ineenstorting van de Sovjet-Unie. In diezelfde periode zijn ook de Koerden gekomen, op de vlucht voor de woede van het Turkse leger; vervolgens kwamen de Irakezen, Arabieren en Koerden die verjaagd waren door de oorlog tussen Irak en Iran en daarna door de Amerikaanse interventie. Nu zijn het de Syriërs.
Ik kijk naar de joden met hun keppeltje. Glimlachende oude mannen die langzaam bewegen, kuis geklede vrouwen, die sterk contrasteren met de alomtegenwoordige naaktheid in dit land, verlegen jongeren die achter hun familieleden aanlopen. Niemand in deze stad lijkt zo sterk op ons als deze praktiserende joden.
Ik ga naar buiten en loop door de straten. Geen gewapende wachters bij het parlementsgebouw. Een vredesactiviste staat hier elke dag te demonstreren tegen de regering. Ze roept leuzen tegen Amerika en voor Assad. Ik vraag haar wat ze van de chemische wapens vindt die de Syrische president volgens een rapport van de VN in het opstandige noorden van het land heeft ingezet. Ze antwoordt dat dat allemaal leugens zijn van voorstanders van Amerika en Israël. Ik loop door, verdwaald in een stad die ik nog slecht ken.
Tranen
In een smal straatje speelt een Egyptenaar met zijn zoon, die danst op een wijsje van Amr Diab [bekende zanger in Egypte]. Dan zet het kind het op een lopen en roept iets in het Deens, tot grote wanhoop van zijn vader: hij wil geen Arabische liedjes horen. Ik probeer vergeefs mijn tranen in te houden. Ik huil zonder reden. Mijn vrienden en geliefden zeggen dat ze voortdurend huilen. Degenen die naar Damascus gaan, huilen bij elk bezoek, zowel bij aankomst als bij vertrek. Degenen die er niet heen gaan, krijgen om het minste of geringste tranen in hun ogen, behalve om zichzelf. Wat moet je doen in een land waar Amr Diab ons aan het huilen brengt?
Overal rijden fietsers, er hangt een gigantische poster van de Deense volkspartij met een foto van blonde en blanke Denen. Eenvormiger dan de inwoners van de hoofdstad, vertegenwoordigen zij de campagnes met een duidelijke boodschap: wij zijn de Deense familie. Onder een laagje beschaving borrelen de ergste vormen van fascisme en fanatisme. De leden van deze beweging willen dat de grenzen gesloten worden, dat vluchtelingen worden uitgezet en dat ook de islamitische immigranten het land uit worden gestuurd, net als zigeuners, of dat nu Roemenen, Polen of Bulgaren zijn. Ze beweren dat Denemarken al die armen niet kan helpen: waarom zou het land een last moeten dragen die zijn krachten te boven gaat? Iets in dit affiche blokkeert elke poging tot communicatie tussen ons en die Deense familie. De volkspartij blijft maar hameren op de superioriteit van een beschaving die twee eeuwen geleden de wereld heeft veroverd, en zo het lot van volken, landen en individuen heeft verstoord, die daarvan nog altijd niet zijn hersteld. Afrikanen, Indiërs en Inuit werden onderworpen, tot de Denen stuitten op andere Europeanen, de Engelsen.
Nu verschijnen er partijen die nog extremistischer en gekker zijn dan de volkspartij. Een ongekende angst maakt zich meester van het land. De inwoners herkauwen even stom als nerveus het sprookje van een gelukkig land. Wij zijn superieur en gelukkig. Wij werken acht uur per dag en we houden van ons land. De rest van de wereld begrijpt niet dat wij gelukkig zijn, dat we hart hebben voor het milieu, dat wij goed zijn en open, dat we niets anders willen dat in dit land leven – alleen! Mensen staren zich blind op die zoektocht naar geluk en volmaaktheid. Niets is zo dodelijk voor het geluk als er dag en nacht naar zoeken, zonder de tijd te nemen om ervan te genieten of te denken aan het lot van je ongelukkige broeders, ver van dit ijzige en paradijselijke Noorden.
Ik kom bij de kerk waar ik vlakbij woon. Aan de muur hangt een reusachtig affiche in regenboogkleuren, symbool van de homoseksuelen. Op een houten bankje daaronder speelt een oude Pakistaan met zijn kleinkinderen. Ergens vandaan klinkt klassieke muziek, Mozart misschien. Tientallen kinderen staan in de rij om met hun leerkrachten de straat over te steken. Het onschuldige lawaai van gelach, geschreeuw, gehuil. Straks zal mijn zoon zich bij die scholieren voegen, zonder vragen te hoeven beantwoorden zoals ik.
De oude Pakistani tilt zijn kleindochter op en neemt haar op een holletje mee. De schaterlach van het kleine meisje weeft een onzichtbare draad tussen de kou van het Noorden en de warmte van het Zuiden. De blijheid van een kind omspant de hele wereld.
Deze Syrische journalist, schrijver en dichter werd in 1981 geboren in Damascus. Hij is medewerker van een groot aantal publicaties en websites van de Syrische oppositie. Met zijn literaire stijl heeft hij in de Arabische wereld al veel prijzen gewonnen. Hij is ook de auteur van een boek dat in 2016 is verschenen: As-Sam (De stilte, niet in het Nederlands vertaald). Al Zoubi, die in Engeland een doctoraal in de filosofie heeft gehaald aan de Universiteit van East Anglia, woont momenteel in Kopenhagen.
Al-Jumhuriya (De Republiek) is een website voor onderzoek en discussie die in maart 2012 in Istanboel is opgericht door een groep intellectuele Syrische ballingen, onder wie Yassin al-Haj Saleh, Nayla Mansour en Yassin Swehat. De site publiceert artikelen, enquêtes en wetenschappelijk onderzoek naar de politieke, sociale en culturele transformaties in Syrië en de rest van de Arabische wereld.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
