Door de economische groei in de VS zijn de lonen sterk gestegen. Het verschil in levensstandaard met Europa is nog nooit zo groot geweest. ‘Als ik terugkom in Parijs, heb ik het gevoel dat is superrijk ben.’
Toen Elias Chedid in 2017 van Frankrijk naar San Francisco (Californië) vertrok, was hij blij met de verdubbeling van zijn salaris. ‘Ik was verguld met een aanbod van 85.000 dollar [bijna 79.300 euro], maar eigenlijk ben ik erin geluisd,’ vertelt deze jonge wiskundige, die afstudeerde aan de HEC in Parijs. Na nog verschillende keren van baan te zijn veranderd woont hij nu in New York met een salaris van 400.000 dollar per jaar, inclusief gratis aandelen.
‘In Frankrijk had ik mijn salaris nooit kunnen verviervoudigen. ‘De mogelijkheden zijn enorm,’ vervolgt hij. ‘Als ik terugkom in Parijs, heb ik het gevoel dat ik superrijk ben. Als ik met mijn vrienden uitga, betaal ik de rekening – voor een maaltijd voor twee betaal ik in New York hetzelfde.’
Dit is de bevinding van veel Amerikanen, die dromen van de zon in Europa – een beetje zoals Franse gepensioneerden die in Marrakech (Marokko) van hun pensioen gaan genieten. Dit beeld wordt bevestigd door een reportage op televisiezender CNBC over goedkoop met pensioen gaan in Frankrijk en Italië. ‘In Frankrijk of Italië kun je een huis kopen voor de prijs van een nieuwe vrachtwagen’, aldus de kop van het artikel, waarvoor Tommy Sikes, een Amerikaanse projectontwikkelaar, werd geïnterviewd. ‘In kleine steden en dorpen zijn prachtige woningen te koop voor 50.000, 75.000 of 100.000 dollar,’ vertelt hij. Ook zijn ‘de kosten van levensonderhoud er twee keer zo laag’.
De verklaring: de enorme economische achteruitgang in Europa in vergelijking met de Verenigde Staten. In 2016 ging het nog goed; tegen het einde van het presidentschap van Barack Obama waren de naweeën van de financiële crisis en de euro overwonnen, en was de euro 1,15 dollar waard (vergeleken met 1,07 vandaag). Zoals we hebben gezien, werden het presidentschap van Donald Trump en daarna dat van Joe Biden gekenmerkt door een economische versnelling in de VS die doet denken aan de Gilded Age van eind negentiende eeuw, met daarin een glansrol voor John Davison Rockefeller, Andrew Carnegie, Thomas Edison en J.P. Morgan, en de roaring twenties, de jaren 1920 van economische waanzin, individualisme en geïnstitutionaliseerd racisme.
De bedrijfscijfers doen duizelen: 94 miljard dollar winst voor Apple in 2023, 72 miljard dollar voor Microsoft, 61 miljard dollar voor Alphabet, 55 miljard dollar voor ExxonMobil en JP Morgan, 40 miljard dollar voor Meta…
Kloof
En de Amerikanen zelf worden ook rijker. In 2016 bedroeg het bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de bevolking volgens gegevens van het Internationaal Monetair Fonds respectievelijk 38.350 dollar voor Frankrijk en 58.180 dollar voor de Verenigde Staten; een verschil van 50 procent. In 2023 zijn de cijfers gestegen tot 47.360 dollar en 85.370 dollar. Gecorrigeerd naar koopkrachtpariteit (kkp), wat een betere maatstaf is voor de levensstandaard, laten deze cijfers zien dat de kloof is gestegen van 30 procent naar 40 procent.
Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) zal het gemiddelde jaarsalaris in de Verenigde Staten in 2022 77.000 dollar bedragen, vergeleken met 52.700 dollar (kkp) in Frankrijk. De correctie naar koopkrachtpariteit is echter niet toereikend; de hogere kosten van levensonderhoud getuigen vooral van een sterkere economische ontwikkeling. Als het gaat om het kopen van een iPhone, benzine, investeringen in kunstmatige intelligentie of vliegreizen, komt het aan op het aantal dollars of euro’s dat men uitgeeft.
Ramon de Oliveira, directeur van Axa en voormalig lid van de teams van JPMorgan en AllianceBernstein, zet uiteen hoe de situatie in de VS is veranderd. ‘De economie kwam weer op gang in het midden van Obama’s tweede termijn. Trump erfde dit succes van hem en versnelde het herstel met zijn ongebreidelde belastingmaatregelen en beleid van lage tarieven. Biden is hierop doorgegaan, en de economische resultaten zijn fantastisch,’ aldus De Oliveira, die al vier decennia in New York woont. Als gevolg hiervan had de Europese Unie, inclusief het Verenigd Koninkrijk, volgens The Wall Street Journal tien jaar geleden een bbp dat 23,5 procent van het wereld-bbp bedroeg; hoger dan dat van de Verenigde Staten destijds, dat 22,1 procent bedroeg. In 2024 zijn de curves volledig omgekeerd: 26,3 procent voor de Verenigde Staten en 20,5 procent voor Europa, inclusief het Verenigd Koninkrijk.
In 2016 dankte Donald Trump zijn overwinning aan de swingstates in de rust belt, de gedeïndustrialiseerde staten Michigan, Wisconsin en Pennsylvania, die hem kozen tegen de achtergrond van de verarming van de witte middenklasse. Die is inmiddels opgelost, vooral dankzij Bidens enorme investeringen in energie en halfgeleiders. ‘De rust belt is verleden tijd. Het herindustrialisatieproces is overal in de Verenigde Staten in volle gang. Over de hele linie,’ zegt De Oliveira.
Ook is Amerika bezig met een inhaalslag in sectoren waarin het continent was achtergebleven: de ruimtevaart (SpaceX), elektrische auto’s (Tesla), hernieuwbare energie dankzij de wind en zon van Texas, et cetera. En dat alles tegen een achtergrond van overvloedige energie: de Verenigde Staten produceren meer olie dan Saoedi-Arabië, en de aanwezigheid van gas heeft het land in staat gesteld het aandeel van steenkool in de elektriciteitsproductie in twintig jaar terug te brengen van 50 naar 20 procent, waardoor het een van de best presterende landen is op het gebied van CO2-reductie.
‘Zelfs mensen die meer dan 100.000 dollar [per jaar] verdienen, hebben het moeilijk’
Amerika wordt dus rijker, ook al krijgt Joe Biden daar weinig erkenning voor, vanwege de inflatie. Toegegeven, de inflatie is gedaald van een piek van 9,1 procent in juni 2022 naar 3,5 procent op jaarbasis. Maar de cumulatieve prijsstijging in de afgelopen acht jaar was enorm: 30 procent. De herinnering aan vroegere prijzen voedt de nostalgie. De prijs van een liter benzine is gestegen van 2,15 dollar in april 2016 tot 3,70 dollar vandaag, na een piek van meer dan 5 dollar in juni 2022. De prijs van een nieuwe auto heeft volgens de naslag-website Kelley Blue Book de 47.300 dollar overschreden. De prijs van een vrijstaand huis, in 2016 nog gemiddeld 246.000 dollar, ligt nu rond de 390.000 dollar.
Het resultaat is dat niemand gelukkig is, zegt Tiffany Knighten, een Afro-Amerikaanse New Yorker die tijdens de ‘grote ontslagperiode’ haar eigen bedrijf opzette en nu ongeveer 100.000 dollar per jaar verdient. ‘Het is erger dan tien jaar geleden; hoewel de salarissen toen lager waren, was het leven goedkoper,’ aldus deze specialist in marketingadvies. ‘Zelfs mensen die meer dan 100.000 dollar [per jaar] verdienen, hebben het moeilijk.’ Overigens heeft ze zelf geen last van de huurstijgingen, omdat die van haar door de gemeente New York is vastgelegd op 2400 dollar per maand.
Loriane Lafont-Grave, doctoraatsstudent literatuurfilosofie in Chicago, vertelt dat de Fransen stomverbaasd zijn over de situatie in Amerika. ‘De Universiteit van Chicago heeft onze doctoraatsbeurzen aanzienlijk verhoogd. In 2018, toen ik aankwam, bedroeg een beurs 32.000 dollar per jaar. Nu is dat 45.000 dollar, waarbij rekening is gehouden met de inflatie. In Frankrijk kun je dat bedrag gerust door 2,5 delen,’ aldus de jonge vrouw, die vertelt dat ze het salaris van een Franse universitair docent verdient en een idee geeft van de enorme stromen geld die er op de Amerikaanse universiteiten omgaan: ‘Voor een conferentie aan de Universiteit van Chicago wordt 30.000 dollar uitgetrokken; in Frankrijk is dat 3000 dollar. De kloof is enorm.’
Dat ze er desondanks warmpjes bij zit, heeft ze te danken aan haar man, een Franse ingenieur die in de techindustrie in San Francisco werkt. ‘In de Verenigde Staten is het niet ongewoon om tussen de 100.000 en 400.000 dollar [per jaar] te verdienen. In Frankrijk is het dat wel,’ merkt ze op; 20 procent van de huishoudens verdient meer dan 100.000 dollar en 2 procent meer dan 400.000 dollar, volgens het Witte Huis.
Rijk Amerika
Rijk Amerika, alleen voor de rijken? Dat geldt nu minder dan aan het begin van de eeuw, toen de Franse econoom Thomas Piketty in de Verenigde Staten een gevierd man werd door in Kapitaal in de 21ste eeuw (Bezige Bij, 2014; Seuil, 2013) de 1 procent die verreweg het meeste bezit aan de kaak te stellen, en toen econoom Robert Gordon in 2016 een blijvende stagnatie voorspelde die het gevolg zou zijn van werkloosheid, zwakke groei en een gebrek aan loonstijgingen.
Alles veranderde aan het einde van de ambtstermijn van Obama, en ging vervolgens in een stroomversnelling. Volledige werkgelegenheid dwong bedrijven om de lonen te verhogen – Amazon stelde zijn minimumuurloon vast op 15 dollar vanaf november 2018 – en de coronacrisis versterkte deze ontwikkeling doordat werknemers massaal ontslag namen en de dienstensector opnieuw werd gedwongen de loonstrookjes te evalueren. Als gevolg hiervan zijn tussen 2015 en begin 2023 de lage salarissen meer gestegen dan andere, zoals blijkt uit de Wage Growth Tracker van de Federal Reserve Bank van Atlanta (Georgia).
In 2016 deed Bernie Sanders, de socialistische senator uit Vermont, het destijds revolutionaire voorstel om het minimumloon te verhogen naar 15 dollar. Daar heeft niemand het nog over, aangezien de markt het probleem grotendeels heeft opgelost.
‘Na vijf decennia van groeiende ongelijkheid en loonstagnatie hebben werknemers met lage en middeninkomens in de Verenigde Staten de afgelopen vier jaar hun reële loon aanzienlijk zien stijgen,’ zegt Arindrajit Dube, econoom aan de Universiteit van Massachusetts in Amherst.
In de VS, dat nog steeds het westerse land met de grootste ongelijkheid is, daalde het armoedepercentage van 14 procent in 2016 naar 12,4 procent in 2022, maar het was lager in 2019 onder Trump, toen het 10,5 procent bedroeg.
Groei, inflatie – wat de oorzaak ook is, Amerika is ontoegankelijk geworden voor Europeanen. Het is moeilijk voor een Frans bedrijf om een Amerikaanse CEO aan te trekken, wiens salarisverwachting aanzienlijk hoger is dan die van een Franse kandidaat. Geconfronteerd met stijgende kosten bezuinigen bedrijven op expats, een fenomeen dat door de coronapandemie nog eens is versterkt.
Franse toeristen in de VS schrikken zich kapot. Vijftigplussers hebben herinneringen aan hun jeugd, met hotdogs van 1 dollar in Central Park, motels van 30 dollar in het Amerikaanse Westen en goedkope jeans.
Voor een taxi vanaf de luchthaven John F. Kennedy is het basistarief, dat in 2017 nog 52 dollar bedroeg, inmiddels 75 dollar. Daar komen nog allerlei tolkosten bij; uiteindelijk moet 95 dollar worden afgerekend. Museumbezoeken drijven de kosten ook flink op. Het Metropolitan Museum heeft een einde gemaakt aan de mogelijkheid van gratis toegang voor toeristen, die tot 2018 het advies kregen om 25 dollar te betalen. De prijs is nu gestegen tot 30. Voeg daar de stijgende prijs van trans-Atlantische vliegtickets aan toe, nog eens aangewakkerd door het faillissement van de goedkope luchtvaartmaatschappij Norwegian in 2020, en de reis wordt bijkans onbetaalbaar.
Volgens The Economist is New York de op twee na duurste stad ter wereld, na het Zwitserse Zürich en Singapore
In New York kost een croissant voor de Fransman met heimwee 4,50 dollar, een pot jam ongeveer 8 dollar en de prijs van Époisses Berthaut [Franse kaassoort], die in 2017 nog voor 13 dollar werd verkocht, is gestegen tot 29 dollar, terwijl deze na zo’n lange reis niet op zijn best is.
De prijzen op het restaurantmenu zijn bedrieglijk: tel er 8,8 procent belasting en 20 procent fooi bij op. Zelfs in een eenvoudig Italiaans restaurant betaal je meer dan 200 dollar voor twee personen, als je er graag een drankje bij drinkt. Volgens de laatste ranglijst van The Economist is New York de op twee na duurste stad ter wereld, na het Zwitserse Zürich en Singapore.
‘De totale kosten van een reis naar de Verenigde Staten (vliegtuig, hotel, autohuur) zijn erg hoog geworden voor gezinnen. Wat boekingen betreft zien we een daling van zo’n 10 procent,’ aldus Jean-François Rial, CEO van reisbureau Voyageurs du monde.
Ook de ziektekosten liggen in de VS onvoorstelbaar hoog. Een bezoek aan de kinderarts kost 360 dollar – vaccinaties niet meegerekend –, het trekken van een verstandskies 1320 dollar.
Volgens de Kaiser Family Foundation (KFF, een non-profitorganisatie die onderzoek doet op het gebied van gezondheidszorg) kost een ziektekostenverzekering gemiddeld 24.000 dollar voor een gezin en 8400 dollar voor een alleenstaande. De stijging voor een gezin is 47 procent sinds 2013. De resterende uitgaven per hoofd van de bevolking bedragen 1425 dollar, vergeleken met 900 dollar in andere ontwikkelde landen. Een standaarddoktersbezoek brengt altijd een out-of-pocketuitgave van tussen de 30 en 50 dollar met zich mee.
De meest exorbitante bedragen worden ongetwijfeld gerekend voor shows in Las Vegas – kaartjes voor de Super Bowl van 2024 kosten 2000 dollar, vergeleken met 90 dollar gecorrigeerd voor inflatie in 1967 – en skivakanties. In Jackson Hole, een ultrachic resort in Wyoming, kostte een dag groepsles voor kinderen in de winter van 2023 maar liefst 420 dollar. Een skiër uit de regio New York vertelt dat hij het plan had opgevat om te gaan skiën in het Franse Chamonix, omdat dat goedkoper was. Hij deed het uiteindelijk niet omdat er te weinig sneeuw lag.
