Joe Biden, de president van de Verenigde Staten, heeft op de top van Amerikaanse Staten een voorstel aangekondigd voor een nieuw economisch partnerschap met Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, bedoeld om de groeiende invloed van China tegen te gaan, bericht Al Jazeera.
Als gastheer van de regionale top in Los Angeles probeerde Biden de verzamelde leiders te verzekeren van de inzet van zijn regering voor de regio, ondanks de aanwezige bezorgdheid dat de VS soms nog steeds proberen hun armere zuidelijke buren de wet voor te schrijven.
De Mexicaanse president en verscheidene andere leiders bleven uit protest weg
Op de top ontstond onenigheid over de gastenlijst, schrijft Al Jazeera. Het aantal aanwezige staatshoofden en regeringsleiders werd teruggebracht tot eenentwintig nadat Biden Cuba, Venezuela en Nicaragua had uitgesloten, wat de Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador en verscheidene andere leiders ertoe aanzette om uit protest weg te blijven.
De Amerikaanse regering blijft er echter bij dat de top ondanks de afwezigheid van een aantal belangrijke leiders een succes kan worden. ‘Omdat wij democratieën zijn, bespreken wij onze meningsverschillen met wederzijds respect en dialoog,’ aldus Biden. Hij beloofde dat de bijeenkomst gepaard zou gaan met ‘gedurfde ideeën, ambitieuze acties’ die ‘onze burgers zullen laten zien hoe groot het vermogen van democratieën is om het leven voor iedereen beter te maken’.
Biden negeert belofte na moord Khashoggi voor lagere olieprijzen
De Amerikaanse president brengt tegen het einde van de maand een bezoek aan de Saoedische kroonprins, meldden Amerikaanse media donderdag. Voor zijn verkiezing had Joe Biden daarentegen aangekondigd dat hij de omstreden leider als een ‘paria’ zou behandelen, na de moord op journalist Jamal Khashoggi.
Het besluit komt nadat de OPEC+, het kartel van olie-exporterende landen onder leiding van Riyad, donderdag heeft toegezegd de olieproductie op te voeren. Dit gebeurt na maanden van afwachten ondanks de sterk stijgende prijzen, waarmee gehoor werd gegeven aan oproepen uit het Westen.
‘Biden plaatst zijn behoefte om de olieprijzen omlaag te brengen en zo Rusland te straffen voor de invasie van Oekraïne, boven zijn standpunt over mensenrechten’, merkt The Guardian op over het Saoedische staatsbezoek van de president.
Onder druk van de grote babymelkschaarste in het land heeft de Amerikaanse president woensdag een nieuw actieplan aangekondigd onder de naam Operation Fly Formula, meldt The Wall Street Journal. Hiermee kunnen commerciële luchtvaartmaatschappijen worden gemobiliseerd om zuigelingenvoeding in andere landen op te halen.
De regering-Biden wil ook gebruikmaken van de Defense Production Act, een wet die is overgeërfd van de Koreaanse oorlog, om de producenten te verplichten hun ingrediënten bij voorrang te leveren aan de Amerikaanse fabrikanten van zuigelingenmelk.
Begin mei was in 43 procent van de winkels die normaal babyvoeding verkopen, het product niet op voorraad, volgens Datasembly, een bedrijf dat productgegevens levert. De crisis treft armere gezinnen onevenredig hard. Bijna de helft van de babyvoeding in de VS wordt gekocht in het kader van een ondersteuningsprogramma dat bedoeld is om gezinnen met een laag inkomen te helpen. Nu deze producten niet geleverd konden worden, moeten gezinnen naarstig op zoek naar alternatieven, schrijft The Guardian.
President Joe Biden aarzelde dinsdag niet om de dodelijke massale schietpartij in Buffalo (staat New York) een daad van binnenlands terrorisme te noemen en veroordeelde de racistische ideologie van de vermoedelijke schutter, schrijft CNN. ‘Witte suprematie is een gif. Het is een gif dat door ons politieke lichaam stroomt,’ zei Biden tijdens een toespraak.
De Amerikaanse president reisde af naar Buffalo om eer te betuigen aan de tien Afro-Amerikaanse slachtoffers van een racistische schietpartij. Tijdens zijn toespraak aldaar veroordeelde hij de omvolkingstheorieën die door de schutter werden verspreid en zei: ‘Ik roep alle Amerikanen op deze leugen te verwerpen en ik veroordeel iedereen die deze leugen verspreidt om macht, stemmen en geld te winnen.’
Voorzichtige versoepeling van sancties tegen Maduro
De regering-Biden heeft besloten een gebaar te maken en versoepelt enkele sancties tegen Venezuela om zo te proberen de dialoog tussen het regime van Nicolás Maduro en de oppositie aan te moedigen, zei een hoge Amerikaanse ambtenaar dinsdag, aldus El País. Het besluit lijkt zijn vruchten te hebben afgeworpen: kort na de aankondiging kwamen de socialistische regering en de oppositie bijeen om de besprekingen te hervatten. De onderhandelingen, die vorig jaar in Mexico waren begonnen, werden in oktober onderbroken.
Na de Russische inval in Oekraïne zijn de regeringen van de VS en Venezuela nader tot elkaar gekomen
De veranderingen zijn niet materieel ingrijpend, maar geven wel degelijk een signaal af. Bovendien zei een hoge regeringsambtenaar dat bijkomende stappen kunnen worden ondernomen indien de dialoog gunstig verloopt, en de versoepelingen teruggedraaid kunnen worden wanneer dit niet het geval is. Met haar nieuwe besluit zal de regering de Amerikaanse oliemaatschappij Chevron toestaan te onderhandelen over een vergunning met de staatsoliemaatschappij PDVSA. Chevron mag nog steeds niet boren op Venezolaans grondgebied of olie uit het land exporteren.
Na de Russische inval in Oekraïne zijn de regeringen van de VS en Venezuela nader tot elkaar gekomen. Venezolaanse olie wordt vanwege de sancties tegen Rusland van grotere strategische waarde.
‘Biden bekritiseerde de ambities van Poetin en verklaarde dat “een dictator die vastbesloten is zijn rijk weer op te bouwen, nooit de liefde van een volk voor vrijheid zal uitwissen”. In plaats daarvan beloofde hij “een betere toekomst, geworteld in democratie en principes, hoop en licht, fatsoen en waardigheid, vrijheid en mogelijkheden”. Over Poetin zei Biden: “In godsnaam, deze man kan niet aan de macht blijven.” Het enige wat ik kan zeggen is: Amen.’
‘Joe Biden heeft hardop gezegd wat elke westerse leider heimelijk wenst: het einde van het bewind van Vladimir Poetin. Het lastige is dat verandering van het Russische regime nu kan worden gezien als het expliciete doel van de NAVO. Dat zou er natuurlijk voor kunnen zorgen dat Poetin nog minder geneigd is om voorwaarden te accepteren die een einde kunnen maken aan de Russische invasie van Oekraïne. Maar zal dit de overwegingen van Poetin in de praktijk veranderen? Waarschijnlijk niet.’
‘Dit is een alarmerende uitspraak. We zullen de Amerikaanse president nauwlettend blijven volgen. Een staatsman moet zijn temperament in bedwang kunnen houden. Elke keer dat zulke persoonlijke beledigingen worden geuit, verkleinen ze de kans op verbetering van de bilaterale betrekkingen. Het is noodzakelijk om hierbij stil te staan. En vergeet niet dat dit de man is die ooit eiste dat Joegoslavië zou worden gebombardeerd. Hij eiste dat mensen werden gedood. Daarom is het ongepast om zoiets van hem te horen.”
‘Laten we ons aan de feiten houden. Ik zou dit soort bewoordingen niet gebruiken omdat ik nog steeds in gesprek ben met president Poetin. Wat willen we collectief bereiken? We willen een einde maken aan de oorlog die Rusland in Oekraïne is begonnen, zonder gevechten te beginnen en zonder escalatie. Langs diplomatieke weg moet worden gestreefd naar een staakt-het-vuren en volledige terugtrekking van de troepen. Als we dat willen bereiken, moet er geen escalatie zijn, noch in woorden, noch in daden.’
Wat was er gebeurd als het Russische offensief in Oekraïne had plaatsgevonden toen Donald Trump nog Amerikaans president was? Volgens Joachim Käppner, veiligheidsexpert van Süddeutsche Zeitung, was de westerse reactie dan heel anders geweest.
Ondanks alle verontwaardiging over de gruwelijkheden die Vladimir Poetin en zijn generaals nu op Oekraïne ten westen van Lviv loslaten, staan maar weinig mensen stil bij wat er had kunnen gebeuren als de Russische president anderhalf jaar eerder het bevel tot invasie had gegeven. Toen zat er geen Joe Biden in het Witte Huis die zou oproepen tot eenheid in de vrije wereld en die soldaten van de 82nd Airborne Division naar de oostgrens van de NAVO zou sturen ter afschrikking – overigens een zeer symbolisch gebaar als je bedenkt dat het deze divisie van parachutisten was die in 1944 het voortouw nam bij de herovering van Europa op de nazi’s. Anderhalf jaar geleden werden de VS nog geleid door een sinistere politieke clown die nu het ‘geniale’ en ‘briljante’ karakter van Poetin en zijn oorlog tegen een Oekraïens leger dat hopeloos in het nadeel is, bejubelt.
Europa had vermoedelijk geen hulp van Donald Trump kunnen verwachten. Zonder de beschermende militaire suprematie van de Amerikanen zou de NAVO niet meer zijn dan een erfenis uit betere tijden, verworden tot een lege huls, zoals Trump de organisatie publiekelijk omschreef. En de vrijheid van het hele continent zou bedreigd worden zoals decennialang niet is gebeurd. Europa zou op zijn minst gedwongen zijn geweest de pax russica in het Oosten te aanvaarden. Trumpisme is niet alleen een ongekend gevaar voor ’s werelds oudste democratie, maar voor de gehele vrije wereld.
Keerpunt
De terugkeer van oorlog in het hart van Europa is een keerpunt zoals in 1953, 1956 of 1968, toen Sovjettanks het streven naar vrijheid in de satellietstaten van de USSR de kop indrukten. Of zoals in 1989, toen het tijdperk aanbrak van de illusie dat de gesel van oorlog niets meer was dan een herinnering aan het verleden. Of zoals in 1992, toen het Servische nationalisme en de verschrikkingen van de Balkanoorlog ons eraan herinnerden hoe dun het laagje vernis van de beschaving is.
De oorlog van Poetin betekent dus een keerpunt, maar zijn timing is slecht. Joe Biden is misschien niet de sterkste president die de Verenigde Staten ooit hebben gehad, maar hij is ontegenzeggelijk een voorvechter van het trans-Atlantische bondgenootschap en heeft sinds het begin van zijn ambtstermijn in 2021 benadrukt dat een krachtig gemeenschappelijk optreden van democratieën fungeert als tegengif tegen populisme, autoritaire regimes en aanvallen op vrijheden.
Zes maanden geleden trokken de laatste NAVO-troepen weg uit Kaboel en leek het trans-Atlantisch bondgenootschap op een dieptepunt te zijn beland. Vandaag laat het door de oorlog van Poetin weer zien wat het is: een levensverzekering voor democratieën in een wereld vol bedreigingen. Poetin kan Oekraïne met geweld veroveren en mogelijk een stuk van de voormalige Sovjet-Unie terugwinnen, maar hij kan ook het tegenovergestelde bereiken van wat hij wil.
De gedestabiliseerde westerse wereld vindt haar kracht en haar waarden terug: menselijke waardigheid, grondrechten, vrijheid van meningsuiting
Terwijl Poetin Europa tracht te verdelen en te ondermijnen, zorgt hij er juist voor dat de onderlinge banden verstevigd worden. De meeste Europese landen die zich na 1989 haastten om tot de NAVO toe te treden, zien nu hun voorgevoel bevestigd. Zelfs traditioneel neutrale landen als Zweden en Finland streven er inmiddels serieus naar om onder de beschermende paraplu van de alliantie te kunnen schuilen.
De agressie van Poetin zou tot gevolg kunnen hebben dat de gedestabiliseerde westerse wereld haar kracht en haar waarden terugvindt: menselijke waardigheid, grondrechten, vrijheid van meningsuiting. Terwijl het rechts-populisme natiestaten oproept om allianties en instellingen als de NAVO en de Europese Unie te verwerpen, tonen de Russische tankcolonnes bij Kyiv ons de dwaasheid van deze voorstellen.
Democratieën kunnen van hun fouten leren, zij hebben het vermogen om zichzelf te corrigeren
De oorlog van Poetin is imperiale machtspolitiek die rechtstreeks uit de negentiende eeuw stamt, zonder rekening te houden met burgerslachtoffers aan Oekraïense kant of opoffering van de eigen soldaten. Veel mensen in Europa, vooral Duitsers met een post-nationalistische inslag, worden daardoor ruw wakker geschud. Sommige mensen zouden zich iets meer bewust mogen zijn van het geluk dat zij hebben om te kunnen leven in een vrij land waar zij hartstochtelijk hun eigen belangen kunnen nastreven en een modieuze autoritaire minachting voor open samenlevingen kunnen uitdragen. Innerlijke vrijheid, democratie en de rechtsstaat zijn niet zo vanzelfsprekend als wij zijn gaan geloven.
Historicus Heinrich August Winkler presenteerde het Westen – opgevat als een geleidelijk gevormde gemeenschap van vrije staten waartoe Duitsland pas laat toetrad – als een ‘geheel van [sociale] verworvenheden dat uniek is in de wereldgeschiedenis’. Niet dat deze landen vrij zijn van gebreken of fouten, getuige de afwijking van de Trump-jaren of de – met het internationaal recht strijdige – invasie van Irak in 2003, die in het Midden-Oosten niet minder instabiliteit teweegbracht dan Poetin vandaag in Oost-Europa. Maar democratieën kunnen van hun fouten leren, zij hebben het vermogen om zichzelf te corrigeren, zoals de VS in 2020 hebben gedaan.
Bundeswehr
Voor Duitsland betekent dit dat het tijd is om de lippendienst die werd bewezen onder Angela Merkel waar te maken en de Bundeswehr weer in staat te stellen zijn echte taken te verrichten, namelijk een geloofwaardige afschrikkingsmacht zijn voor de verdediging van het land en het NAVO-gebied. Dit wil niet zeggen dat Berlijn er verkeerd aan heeft gedaan zo lang mogelijk de dialoog met Poetin aan te gaan; het land dat tachtig jaar geleden een vernietigingsoorlog tegen Rusland (en Oekraïne) ontketende, had de plicht dit te proberen, bovenal in het belang van het Russische volk.
Duitsland is daar helaas niet in geslaagd. Als Europa’s grootste economie kan zij zich niet langer onttrekken aan haar toezegging – gedaan na de annexatie van de Krim in 2014 en vervolgens botweg genegeerd – om haar militaire uitgaven te verhogen tot 2 procent van het bbp om de immense gebreken van de Bundeswehr te herstellen [Olaf Scholz kondigde op 27 februari in de Bondsdag terecht aan dat hij zelfs verder zou gaan dan dit percentage]. Er is amper een andere manier om een gemeenschappelijke capaciteit tot afschrikking op te bouwen en een vrij Europa te verdedigen. Oekraïne ervaart nu wat er kan gebeuren als die ontbreekt.
Veel Russen weigeren de oorlogsberichten te geloven die ze uit Oekraïne horen. Ze wuiven ze weg en praten liever over de economische zorgen. Die zijn volgens velen de schuld van het Westen. ‘Poetin? Wat heeft hij hier nou mee te maken?’ Een anoniem verslag uit Sint-Petersburg.
De naam van de auteur van dit stuk is bekend bij de redactie van Mother Jones, maar wordt om veiligheidsredenen niet genoemd
Het is rustig hier in Sint-Petersburg. Vreemd, afschuwelijk, stil. Alsof er helemaal geen oorlog is.
Deze stad is de thuisbasis van landmacht- en marine-academies. Thuisbasis van het enorme staatsenergiebedrijf Gazprom, thuisbasis van het Constitutionele Hof. Het is de oude keizerlijke hoofdstad en Poetins geboortestad. Heel geschikt voor patriottische praat. Maar het is rustig.
Op 24 februari begonnen Russische strijdkrachten Oekraïense steden te bombarderen. De week daarop verschenen overal in de stad billboards met de letter ‘Z’ en de tekst ‘Wij laten de onzen niet in de steek!’ De letter ‘Z’ verscheen ook op de helmen van de oproerpolitie en op de auto’s van Rosgvardia. Ik heb metrowerkers gezien die hem op hun uniform droegen. Op de vraag of ze daartoe verplicht zijn, zeggen sommigen met stellige blik: ‘Helaas wel.’ Ik zie deze letter ‘Z’ echter zelden op privéauto’s in de stad.
Waarom Z?
Op 24 februari, toen Russische pantservoertuigen Oekraïne binnenrolden, waren ze gemarkeerd met grote witte letters, Z of V: merktekens om troepen te onderscheiden en eigen vuur te vermijden. De meest redelijke verklaring voor deze markeringen is dat Z staat voor Zapad of West, V voor Vostok, of het Oosten, wat de twee richtingen aangeeft van waaruit de voertuigen Oekraïne binnenkwamen. Maar waarom zijn ze in het Latijnse alfabet geschreven? En waarom is de Z het officiële symbool geworden van deze ‘speciale militaire operatie’, die wettelijk gezien geen oorlog mag worden genoemd? Het Russische ministerie van Defensie gaat gemakkelijke antwoorden uit de weg. Op 2 maart legde het aan zijn Instagram-volgers uit dat ‘Z staat voor Za Pobedu!’ [‘Op de Overwinning!’] Op 15 maart werd de gouverneur van Sint-Petersburg formeel diezelfde uitleg gegeven.
Velen geven er de voorkeur aan om niet te veel over de situatie na te denken
Officiële verklaringen zijn achterlijk. De symbolen zijn leeg, losgekoppeld van elke redelijke semantische inhoud. Toch is er een achterliggende reden. De helmen van de oproerpolitie die Russische antioorlogsdemonstranten in elkaar slaat, hebben hetzelfde zinloze merkteken als de gepantserde voertuigen die Oekraïense steden en dorpen decimeren. De Russische staat ziet dit geweld als verschillende uitingen van dezelfde oorlog.
Dit is een burgeroorlog, om meerdere redenen. En hier in Sint-Petersburg wordt die gesteund met stilte. Er is weinig publiek enthousiasme voor dit conflict, hoewel er ook niet veel veroordelingen zijn. Veel mensen zijn ontzet over wat het Russische leger heeft aangericht in Oekraïense steden en dorpen, maar durven zich niet uit te spreken. Velen zijn verontwaardigd als zij vernemen dat dienstplichtigen naar het front zijn gestuurd, maar zien geen reden om te protesteren. Velen geven er de voorkeur aan om niet te veel over de situatie na te denken.
Twee ongelooflijke mediagebeurtenissen
Op 14 maart liep een tv-redactrice van Kanaal 1, een vrouw genaamd Marina Ovsjannikova, in beeld tijdens het nieuws van 21:00 uur. Ze droeg een handgeschilderd bord met daarop: ‘Stop de oorlog! Er wordt tegen jullie gelogen!’ Ze werd gearresteerd en beboet. De nieuwe wet, die haar een jarenlange gevangenisstraf had kunnen opleggen voor ‘het oproepen om geen Russische troepen in te zetten ter bescherming van Russische belangen’, moet nog worden bekrachtigd. Maar wat haar daad zo opmerkelijk maakt, is de plek waar die plaatsvond: dit programma op de staatstelevisie valt onmogelijk te negeren. Zelfs Kanaal 1 moest toegeven dat ze het hadden gezien. In een interview op 20 maart verklaarde het hoofd van de nieuwsredactie dat Ovsjannikova door de Britse ambassade was betaald om haar land en haar collega’s te verraden. Hij vergeleek haar met Judas Iskariot.
Op 14 maart bracht Morgenshtern een nieuwe videoclip uit, getiteld ‘12’. Morgenshtern, in 2021 uitgeroepen tot Spotify’s topartiest in Rusland, is de zelfbenoemde bad boy van de Russische popmuziek: dure auto’s, diamanten, oneerbiedige taal en ironie. In ‘12’ is de stemming donker en het geweld serieus. De video eindigt met een spraakbericht van de moeder van een vriend, die vanuit Oekraïne belt: ‘Ons dak werd er vanmorgen bijna afgeblazen. We dachten aan vluchten, maar toen kwamen we terug. We zijn nu hier. We hebben een schuilkelder in de kelder gemaakt, dus schat, maak je geen zorgen.’ De video werd in de eerste 24 uur dat hij online stond vijf miljoen keer bekeken. En binnen een week waren er al 50.000 commentaren op gekomen – de meeste in het Russisch, maar ook veel geschreven door Oekraïners.
No War-stickers
Ik zit met mijn collega’s in een bar over de oorlog te praten. Ze zijn jong, overgekwalificeerd en werkloos, tegen de oorlog, en politiek actief. Ze gaan naar protesten, ze werden gearresteerd en geslagen. Ze zien de toekomst somber in. Ze zouden Rusland het liefst verlaten, maar dat lijkt nu bijna onmogelijk. Maar als ze hier blijven en gaan werken, zijn ze dan niet medeplichtig? En als ze niet werken, hoe komen ze dan aan eten?
We plakken ‘No War’-stickers op buitenmuren en in de toiletten van kroegen. Maar de lijm is slecht en de stickers zijn van papier, gedrukt door een of andere man met een bijbaantje bij een copyshop. Ze blijven niet lang zitten.
Op weg terug naar de metro, komt een van hun vrienden naast me lopen en zegt: ‘Ik kom uit Charkiv.’ De op een na grootste stad van Oekraïne, gelegen in het noordoosten van het land en overwegend Russischtalig, ligt zwaar onder vuur van de Russische strijdkrachten.
Mensen zeggen: ‘Godzijdank is mijn oma overleden en heeft ze dit niet meer hoeven zien.’
‘Ik durf het niet te vragen,’ zeg ik, ‘hoe gaat het met je familie?’
‘Vreselijk,’ antwoordt ze.
Ik zeg: ‘Het spijt me zo.’
Wat moet je eigenlijk zeggen?
Nu de burgeroorlog drie weken duurt, worden in Rusland voortdurend dergelijke gesprekken gevoerd. Als ik burgeroorlog zeg, bedoel ik niet dat Oekraïne en Rusland als één land moeten worden beschouwd. Ik bedoel alleen dat de mensen hier er vrienden en familie hebben. En vice versa. Naties en talen worden geboren en groeien, ze paren en planten zich voort, ze vechten en zwijgen en sterven. Het zijn sociale entiteiten, niet anders dan individuele personen. Als deze burgeroorlog een conflict tussen twee individuen was, zou het er ongeveer als volgt uitzien: een man spoort decennia na hun scheiding zijn ex-vrouw op. Hij vergiftigt haar hond, ontvoert haar kinderen, steekt haar huis in brand. Hij wordt aangehouden en gevraagd wat hij in vredesnaam dacht. De man zegt: ‘Je had moeten zien wat die slet vorige week op Facebook heeft gezet.’
Gestoord? Ja. Net als deze hele situatie.
Mensen zeggen: ‘Godzijdank is mijn oma overleden en heeft ze dit niet meer hoeven zien.’
Ze zeggen: ‘Godzijdank heeft corona zoveel oude mensen meegenomen, voordat deze oorlog begon.’
In een poging tot duiding van deze situatie, die schommelt tussen burgeroorlog, genocide en Armageddon, hebben westerse nieuwsanalisten redelijkerwijs geprobeerd te begrijpen wat de Russen denken. Waarom komen ze niet in opstand?
‘Hoe kan een drugsverslaafde clown nou de held van alle tijden en alle volkeren zijn geworden?’
Beste lezer, ze komen niet in opstand omdat ze een manier hebben gevonden om de focus van hun geweten te verleggen. De mediaverhalen van de staat stellen hen in staat om apolitiek te blijven, om medeplichtigheid te ontkennen. Vele miljoenen mensen in Rusland hebben vrienden en familieleden in Oekraïne. Wanneer deze vrienden en familieleden bellen om te vertellen dat ze gebombardeerd worden, weigeren sommige van hen dat te geloven. ‘De Russische televisie betekent meer voor hen dan hun dochter of zus,’ schrijft het verbannen Russische tijdschrift Meduza. Hoe gek ook, ik heb hetzelfde verhaal van verschillende van mijn vrienden gehoord: ‘Pa gelooft zijn Oekraïense vrienden niet. En als hij ophangt, schreeuwt hij tegen zijn vrouw: “Nee, nee, nee! Nee, het is niet waar!’’’
Ik heb hier een kennis, een vrouw van in de dertig. We hebben gemeenschappelijke vrienden en soms doen we samen kleine klusjes. Ze komt iets afgeven voor een vriend, blijft voor thee. We zitten wat te grappen over Bidens blunders: dat ‘Poetin nooit de harten en geesten van het Iraanse volk zal winnen’; dat Poetin heeft besloten ‘Rusland binnen te vallen’. Het gesprek verplaatst zich naar de Oekraïense president. ‘En dan is er Zelensky,’ zegt ze. ‘Hoe kan een drugsverslaafde clown nou de held van alle tijden en alle volkeren zijn geworden?’ De context: haar vrienden in Kyiv haatten Zelensky openlijk, zegt ze, maar toen werden ze allemaal gek daar en nu zijn ze allemaal voor hem.
‘Heb je vrienden in Kyiv?’ vraag ik. ‘Bellen ze je?’
‘Vroeger wel,’ antwoordt ze. ‘Maar het is onmogelijk geworden om met ze te praten. Nu beginnen ze te schreeuwen: “Dit komt allemaal door jullie! Jullie Russen!” En ik heb zoiets van, hallo? Wat heb ik er precies mee te maken?’
‘Belden ze om te zeggen dat ze gebombardeerd werden?’
‘Eh, ja.’
‘Wow. Hoe reageerde je daarop?’
‘Ik vond het verrassend, natuurlijk. We hebben er hier niets over gehoord.’
‘Wat doe je met die informatie?’
‘Niets.’ Ze haalt haar schouders op. ‘Wat zou ik ermee hebben kunnen doen?‘ Ze gaat niet naar antioorlogsprotesten. Ze heeft zich wel aangemeld bij het Telegram-kanaal waar de plaatsen en tijden van de protesten worden gepost, maar alleen om beter door de stad te kunnen navigeren om niet in een file terecht te komen als de oproerpolitie alles afsluit. Ze scrolt door het Telegram-kanaal en lacht: ‘Ik kan verdomme niet geloven wat mensen allemaal in hun chats schrijven. Sommigen hebben al genoeg gezegd voor een gevangenisstraf van vijftien jaar. En dat allemaal in die Telegram-app! Idioten, het is een Russische app, gevestigd in Rusland!’
Panty’s van goede kwaliteit en geïmporteerde wasmiddelen verdwijnen of zijn al verdwenen
En ze heeft gelijk. Telegram wordt nauwlettend in de gaten gehouden. Mensen zijn al strafrechtelijk vervolgd voor hun berichten op Telegram.
Ze moet niets van Poetin hebben. Ze vindt dat zijn nieuwe wetten krankzinnig zijn, dat zijn acties in de internationale politiek ons aan de rand van de economische ineenstorting hebben gebracht. Ze wil als de sodemieter weg uit dit land sinds men begon te praten over het creëren van een eigen ‘soeverein internet’. Een paar jaar geleden had ze definitieve plannen om naar Spanje te verhuizen. Maar toen kwamen de lockdowns en nu de oorlog, die roet in al haar plannen gooit.
Het is onmogelijk geworden om de sancties niet op te merken. Prijzen zijn 40 tot 140 procent gestegen, populaire winkels zijn gesloten: Uniqlo, IKEA, H&M. Medicijnen zijn bijna op en er staan lange rijen voor de goedkope apotheken. Panty’s van goede kwaliteit en geïmporteerde wasmiddelen verdwijnen of zijn al verdwenen. Maar er is nog geen voedseltekort, er is geen sprake van ‘lege schappen’. En voor veel mensen hier zijn deze economische zorgen alledaagse problemen om over te mopperen in de trant van: ‘Wat zullen die klootzakken nu weer eens bedenken?‘ Die klootzakken kunnen de NAVO zijn of westerse staten die sancties opleggen, het kunnen internationale bedrijven zijn of lokale tussenpersonen. Maar ze worden niet duidelijk gelinkt aan de vernietigende oorlog van Rusland tegen Oekraïne.
Ongezond
Een vriendin van mij kwam een paar dagen geleden een van haar buren tegen, toen ze ’s ochtends haar hond uitliet. De buurvrouw heeft ook een hond, en ze kunnen goed met elkaar opschieten, zoals vaak geldt voor mensen die in dezelfde buurt hun hond uitlaten. Heeft ze nog steeds haar baan, vraagt mijn vriendin aan haar buurvrouw. Ja, ze werkt in de logistiek, en ze worden overstelpt met werk. De prijzen veranderen dagelijks; groothandels kopen graan op om redenen die zij niet kan doorgronden, waardoor paniek op de markt ontstaan en de prijzen stijgen. Nou, ik weet het niet, zegt mijn vriendin, mijn laatste hoop is dat iemand tegen Pasen Poetin heeft afgezet.
‘Poetin?’ De buurvrouw kijkt haar vol ongeveinsde verwarring aan. ‘Wat heeft hij hier nou mee te maken?’
De roebel is onze munt en Poetin is onze president. Poetin is overal aanwezig, als een alledaags feit van het leven.
Onder het Poetin-onvriendelijke publiek doen geruchten de ronde dat hij misschien ernstig ziek is. Misschien volgt hij een steroïdenkuur; hij zou kanker kunnen hebben.
De staat is er snel bij om dergelijke geruchten de kop in te drukken. Een folder die vorige week aan basisscholieren werd gegeven leert hun hoe om te gaan met nepnieuws. ‘Zoek naar bevestigend bewijs.’ ‘Gebruik je gezond verstand en luister naar je innerlijke stem.’ Zo beweert een nieuwsbericht dat president Poetin plotseling is overleden. ‘Dat is onmogelijk!’ aldus de folder.
Voordat de oorlog begon, speculeerden sommigen dat Poetin misschien niet meer bestond
Maar toch, in zijn recente video’s ziet Poetin er ongezond uit. Hij zit in een geel getint hokje, leunt zwaar op zijn bureau voor videogesprekken met de belangrijkste staatstelevisiezenders, zijn gezicht gezwollen, zijn uitdrukking opgewonden en boos, pratend over de Vijfde Colonne: ‘nationale verraders, zij die hier, bij ons, geld verdienen, maar daar wonen, en dan niet eens “wonen” in de geografische zin van het woord, maar in hun gedachten, in hun slavenmentaliteit.’ In gedachten eet die slaafse Vijfde Colonne oesters in hun herenhuis in Miami, verlangend naar buitenlandse goederen en gendervrijheid.
Op straat praten de mensen niet veel over Poetin. Ze hebben het eerder over hun dagelijkse problemen, over stijgende prijzen en winkels die sluiten, over het zoeken naar werk.
Wat nou als Poetin plotseling zou verdwijnen door een deux ex machina? Het is moeilijk om je een machtsoverdracht voor te stellen. Er wordt voor zover bij ons gewone stervelingen bekend is geen interne machtsstrijd gevoerd. Er zijn geen duidelijke kanshebbers voor de troon. Het ontbreekt aan een goed functionerend systeem om verkiezingen te houden. Voordat de oorlog begon, speculeerden sommigen dat Poetin misschien niet meer bestond: dat hij een computer gegenereerd beeld of een dubbelganger is, dat hij niets beslist in het land. Maar zijn recente daden zijn zo onverklaarbaar dat dit niet meer aannemelijk lijkt. Het is gemakkelijker te geloven dat één persoon zijn verstand heeft verloren dan dat dat voor de hele deep state zou gelden.
Verschillende gepensioneerde legerofficieren hebben me verteld dat ze verbijsterd zijn over de militaire operatie van Rusland: de doelen zijn onduidelijk, de logistiek is slecht, de commandanten zijn idioten. Maar ze voegen er helaas ook aan toe dat als de NAVO binnenvalt, ze zullen opstaan om hun land te verdedigen. Het zijn goede mannen. Ze houden van kinderen en dieren, zorgen voor hun zieke familieleden en hun bejaarde buren. Wat voor andere keus hebben ze?
Politiek is intiem, controversieel en privé. Iets voor als je alleen bent, en alleen als je ouder bent dan achttien
‘We zitten in een zeer gecompliceerde situatie,’ vertelt mijn baas ons tijdens een vergadering, ‘we doen er alles aan om ervoor te zorgen dat niemand zal worden lastiggevallen vanwege zijn politieke opvattingen.’ Dat is waarom we niet over politiek praten. Politiek is intiem, controversieel en privé. Iets voor als je alleen bent, en alleen als je ouder bent dan achttien. ‘Het is onaanvaardbaar om kinderen bij politiek te betrekken’, vertelt de staat ons al jaren, en om daar helder over te zijn wordt deze vermaning ondersteund met strafrechtelijke sancties. Vorig jaar zette het universitaire studentenblad DOXA een video online ter ondersteuning van vreedzame straatprotesten. De redacteuren staan nog steeds onder huisarrest, in afwachting van hun proces. Ze worden beschuldigd van ‘het betrekken van minderjarigen bij criminele of antisociale daden’.
Politiek is zondig en gevaarlijk, zelfs smerig. Maar kleuters neerzetten in de vorm van de letter ‘Z’ gaat kennelijk niet over politiek. ‘Z’ is zinloos, en daarom apolitiek. ‘We laten de onzen niet in de steek!’
Een morele claim. Natuurlijk doen we dat niet. Wie kan dat tegenspreken?
Hollywood
Vandaag is het 21 maart. De oorlog van Rusland in Oekraïne gaat de vierde week in. Russische kranten geven Oekraïense ‘bandieten’ de schuld van de verwoesting van Marioepol, Russische rechtbanken verklaren burgers schuldig aan het belasteren van de letter Z door er bijvoorbeeld op te spugen.
Veel mensen in mijn omgeving zijn er nog steeds van overtuigd dat de verhalen en beelden over de vernietigende acties van Rusland nep zijn. Ik was gisteravond bij een vriendin toen ze een telefoontje kreeg van een collega. Hun gesprek begon over alledaagse dingen, zoals het uitwisselen van strategieën om goederen te bemachtigen die snel aan het verdwijnen zijn, maar nam toen een politieke wending. ‘Jij bent gehersenspoeld!’ riep de collega lachend naar mijn vriendin. ‘Geloof jij die NAVO-propaganda? Dat is allemaal gefilmd in Hollywood.’ De collega richt zich op de problemen van alledag, en weet zeker dat alles uiteindelijk wel goed komt. Dat was altijd zo, toch?
Maar anderen zijn ontzet. Een vriendin kwam vanochtend ontbijten. Ze is begin zestig, gepensioneerd na een administratieve baan in de internationale haven van Sint-Petersburg. Door haar werkverleden is ze goed op de hoogte van de Russische afhankelijkheid van import. Maar dat is niet wat haar de meeste zorgen baart.
‘Ik ben bang voor wat mijn kleinkinderen zullen worden. Wat zal deze staat in hun hoofd planten?’
‘Ik ben oud,’ zegt ze. ‘Ik heb een goed leven gehad, ik heb alles gezien. Maar ik heb kleinkinderen.’
‘Ben je bang dat ze niets te eten zullen hebben?’
‘Ik ben bang voor wat ze zullen worden. Wat zal deze staat in hun hoofd planten?’
Ze huilt terwijl ze dit zegt. Ze huilt al weken.
‘Wat moet ik mijn kleinzoon vertellen over de letter Z, als hij ernaar vraagt?‘ zegt ze.
Haar kleinzoon is zeven.
Ik kreeg vandaag een brief van een vriend, waarin staat dat hij is opgeroepen voor het leger. Ik zag hem drie weken geleden voor het laatst. Hij verliet Sint-Petersburg om terug te keren naar Odessa, hoewel hij een apolitieke pacifist is. Hij droeg een gele davidster op zijn blauwe jas genaaid. Vliegen over Europa was al onmogelijk; hij reisde over land, via Finland.
Hij ging terug om zijn stad te verdedigen. Mijn vrienden en ik bidden hier voor zijn veiligheid. Toen hij vertrok, zei hij dat hij ook voor ons zou bidden.
Na lange tijd te zijn verguisd, is kernenergie een onontkoombaar onderdeel geworden van de wereldwijde strategie voor CO2-reductie. Wat is er veranderd, en zal dit zo blijven?
Jarenlang heeft de kernenergiesector geklaagd: Waarom houdt niemand van ons? Kernenergie is tenslotte de Atlas van de CO2-vrije energieproductie die de wereld jaar in jaar uit op zijn schouders torst met duizenden megawatturen elektriciteit waaraan geen fossiele brandstoffen te pas komen. Ook nu nog genereren kerncentrales wereldwijd meer CO2-vrije energie dan wind en zon bij elkaar.
En toch is de sector, zo luidt de klacht, genegeerd, gehaat en gemarginaliseerd. Traditionele milieuactivisten hadden geen goed woord over voor kernenergie, verzetten zich tegen de bouw van nieuwe centrales en waarschuwden voor rampzalige ongelukken. Nog in 2017 waarschuwde de Amerikaanse Sierra Club Foundation dat kernenergie een ‘grote CO2-voetafdruk’ had omdat er fossiele brandstoffen werden gebruikt om uranium voor splijtstofstaven te winnen, ook al zou diezelfde kritiek kunnen gelden voor de winning van lithium, silicium en andere mineralen voor duurzame energiebronnen. Dit soort psychologische spelletjes wekten irritatie bij voorstanders van kernenergie en maakten dat de beroepsgroep zich tegen de energiewereld keerde. ‘Kernenergie kan de wereld redden,’ mompelden ze, ‘als iemand ons de kans maar geeft.’
Hoe werden ze hun frustratie de baas? Het antwoord is dat ze, zoals bij zoveel problemen in het leven, gewoon moesten doorgaan met hun werk, in afwachting van wat komen ging.
De afgelopen tijd is kernenergie in de ogen van zowel rechts als links een onontkoombaar onderdeel geworden van de wereldwijde strategie voor CO2-reductie. Kernenergie maakt deel uit van de CO2-reductieplannen van de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en China en zal vermoedelijk een nog grotere rol gaan spelen in armere landen die hun zware energie willen behouden. Een aantal keuzes dat het afgelopen decennium is gemaakt begint nu vrucht af te werpen. Kernenergie mag zich misschien nog niet in liefde of aanbidding verheugen, maar toch tenminste in een tandenknarsende genegenheid.
Research en ontwikkeling
‘Ik denk dat je rustig kunt zeggen dat kernenergie steeds meer op voet van gelijkheid wordt behandeld,’ zegt Jackie Toth, directielid van het Good Energy Collective, een progressieve pro-nucleaire organisatie. ‘Is het een herleving of een moment van buigen of barsten? Allebei een beetje.’
De opbloei van kernenergie is merkbaar tijdens de Conferentie van de Partijen (COP), de permanente klimaatconferentie van de Verenigde Naties in Glasgow. Alleen dat erover gesproken wordt is al opmerkelijk. ‘Bij COP 25 werd ik nog gewaarschuwd dat ik niet eens hoefde te komen,’ zei Rafael Mariano, de directeur van het Internationaal Atoomenergieagentschap tegen persbureau Bloomberg News. Tijdens de conferentie van dit jaar noemden vertegenwoordigers van de Verenigde Staten, Rusland en Brazilië kernenergie allemaal een belangrijk onderdeel van hun CO2-reductiestrategie.
‘Wij zijn erg optimistisch over deze geavanceerde kernreactoren’
Inderdaad heeft de regering-Biden het Amerikaanse cohort van ‘geavanceerde nucleaire’ start-ups en hun (hopelijk) veiligere reactoren onderdeel van haar klimaatdiplomatie gemaakt. Tijdens de COP van afgelopen november kondigden de Verenigde Staten en Roemenië een partnerschap aan dat ervoor zal zorgen dat de Amerikaanse start-up NuScale, producent van fabrieksmatig vervaardigde modulaire reactoren, vijf daarvan in gesloten kolencentrales in Roemenië zal installeren. Ook dat de VS het land, dat grofweg een zevende van zijn elektriciteit uit kolen haalt, zal helpen om zijn kolencentrales tussen nu en 2032 geleidelijk te sluiten. De reactoren zullen de uitstoot van kooldioxide met 45 miljoen ton per jaar reduceren.
‘Wij zijn erg optimistisch over deze geavanceerde kernreactoren,’ zei Jennifer Granholm, de Amerikaanse minister van Energie, tegen Yahoo News. ‘We steunen die dan ook met ook een heleboel geld voor research en ontwikkeling.’
De afgelopen jaren staat ook de klimaatbeweging positiever tegenover kernenergie. In 2018 meldde de Amerikaanse Union of Concerned Scientists, die oorspronkelijk als waakhond toezag op de nucleaire veiligheid (de bezorgde wetenschappers waren kerngeleerden), dat naar verwachting meer dan een derde van de Amerikaanse kerncentrales voortijdig zou sluiten. Die centrales zouden dan waarschijnlijk worden vervangen door kolen- en gascentrales, waarschuwden de wetenschappers.
Enorme bedragen
Amerikaanse politici van beide partijen staan inmiddels zo open voor kernenergie dat ze er enorme bedragen in zijn gaan pompen. Het ministerie van Energie van de regering-Trump was zo opgewonden over geavanceerde kerntechnologie dat het een nepdatingapp maakte om die te promoten. (‘Het is lang geleden dat kernenergie op vrijersvoeten was’, zo begon de post ter aankondiging.) Het wetsvoorstel voor infrastructuur dat afgelopen november door beide partijen in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden is aangenomen reserveert 8,47 miljard dollar voor bestaande kerncentrales (inclusief een nieuwe subsidie om ze tot halverwege de jaren twintig in bedrijf te houden) en projecten voor geavanceerde kernenergie. De Build Back Better Act, Joe Bidens gigantische investeringsprogramma, voorziet in aparte nieuwe belastingvoordelen voor kerncentrales.
Dit gebeurt niet alleen maar in de Verenigde Staten. China wil de komende vijftien jaar honderdvijftig nieuwe reactoren bouwen. De Franse president Emmanuel Macron kondigde onlangs aan dat Frankrijk na een stagnatie van decennia ‘de bouw van kernreactors zal hervatten’. Volgens Bloomberg News gaat het al met al om meer reactoren dan de hele wereld sinds 1986 heeft gebouwd. En de Europese ‘groene taxonomie’, een uitgebreide regeling die specificeert welke energie-investeringen volgens de Europese Unie als ‘groen’ kunnen worden aangemerkt, zal kernenergie naar verwachting als klimaatvriendelijk classificeren.
De eerste demonstratieprojecten zullen nog wel enkele jaren op zich laten wachten
Ondertussen komen enkele Amerikaanse kernenergie-start-ups van de grond, doorgaans een tijdrovend karwei. Twee bedrijven, Terra Power en X-energy, hebben plannen ingediend bij de U.S. Nucleary Regulatory Commission, het Amerikaanse toezichtsorgaan op nucleaire activiteiten. Terra Power, gevestigd in Washington State met Bill Gates als bestuursvoorzitter, gebruikt als brandstof uranium in een container met koelvloeistof van gesmolten zout; X-energy in Maryland gebruikt in zijn reactorontwerp grafietbollen ter grootte van een biljartbal die ‘pebbles’ worden genoemd.
Mensen zoals ik horen al jaren over geavanceerde reactors zonder dat duidelijk is wat ze precies inhouden of wanneer ze klaar zullen zijn. Ze lijken zich in een griezelig tussengebied te bevinden waarin niemand nog ooit een geavanceerde reactor heeft gebouwd, terwijl de veiligheid van de technologie al regelmatig onder de loep wordt genomen. De eerste demonstratieprojecten zullen nog wel enkele jaren op zich laten wachten. Dus het lijkt onverstandig om erop te rekenen dat ze klaar zullen zijn in, zeg, 2035, wanneer Biden hoopt dat het Amerikaanse elektriciteitsnet geheel CO2-vrij zal zijn.
Huiverig
Toch is de tijd tussen concept en commercialisering in het geval van kerntechnologie ongewoon kort. Als we normaliter over een wetenschappelijke doorbraak of een nieuwe technologie horen, moeten we jaren (of decennia) wachten voordat we die op de markt zien verschijnen. Ingenieurs leren deels hoe een bepaalde technologie werkt door die te ontwikkelen, uit te testen en vervolgens geschikt te maken voor massaproductie.
Maar vanwege het risico van kernongelukken moet nucleaire technologie al officieel worden goedgekeurd voordat de plannen worden uitgevoerd. Het ontwerp voor een nieuwe reactor wordt in de VS geïnspecteerd en doorgelicht door de Nuclear Regulatory Commission. De tijd tussen de blauwdruk en de feitelijke bouw van een ‘goedgekeurde’ geavanceerde kernreactor kan heel kort zijn: binnen enkele jaren zou TerraPower of X-energy officiële goedkeuring kunnen krijgen voor zijn ontwerp, een demonstratiemodel kunnen bouwen en, gesteld dat dat werkt, zijn orderboek kunnen vullen.
Met andere woorden, kernenergie verliest haar stigma
Natuurlijk is er één ding dat kernenergie weer in het defensief kan dringen: een groot ongeluk. Rampen op Three Miles Island en in Tsjernobyl en Fukushima hebben regeringen, nutsbedrijven en investeerders huiverig gemaakt voor de technologie. Na Fukushima begon Japan met de geleidelijke sluiting van al zijn vijftig reactors, een proces waarin pas onlangs een kentering is gekomen, en Duitsland heeft plannen aangenomen om zijn CO2-vrije kerncentrales jaren eerder te sluiten dan zijn kolencentrales.
Ondertussen begint de tijd te dringen. ‘De grote stappen voor klimaatverandering en bestellingen van nutsbedrijven moeten voor 2030 zijn genomen,’ aldus Jackie Toth van het Good Energy Collective. Met name nutsbedrijven zullen snel moeten beslissen wat ze zullen bouwen om hun klimaatneutrale beloften na te komen. ‘Dat betekent dat de eerste toepassingen van geavanceerde kernreactoren in de VS uitzonderlijk succesvol zullen moeten zijn om klanten van het aardgas te laten afstappen.’
Met andere woorden, kernenergie verliest haar stigma. Ze mag aan tafel bij de getapte jongens. De pesterijen zijn voorbij. Nu moet ze zich waarmaken.
De Amerikaanse president Joe Biden heeft woensdag Vladimir Poetin voor het eerst een ‘oorlogsmisdadiger’ genoemd. ‘Dit is de scherpste veroordeling van Poetins acties door een Amerikaanse hoogwaardigheidsbekleder sinds de oorlog in Oekraïne drie weken geleden begon’, merkt CNN op. ‘Ambtenaren, waaronder Biden, hebben tot nu toe vermeden te beweren dat er oorlogsmisdaden zijn gepleegd in Oekraïne’, en geven er de voorkeur aan ‘het lopende onderzoek‘ te laten bepalen ‘of de term al dan niet kan worden gebruikt’.
Andere wereldleiders hebben minder schroom getoond, aldus de Amerikaanse zender, onder wie de Britse premier Boris Johnson, ‘die vorige week verklaarde dat er oorlogsmisdaden worden begaan’ in Oekraïne.
Het Kremlin reageerde onmiddellijk: ‘Wij beschouwen dergelijke retoriek van het [Amerikaanse] staatshoofd, wiens bommen honderdduizenden mensen over de hele wereld hebben gedood, als onaanvaardbaar en onvergeeflijk’, aldus de woordvoerder van de Russische president, geciteerd door persagentschap Tass.
Geconfronteerd met de invasie van Oekraïne door Rusland moeten de Verenigde Staten intensieve diplomatie verkiezen boven militaire escalatie. Een directe oorlog tussen de twee grootmachten zou alleen maar verliezers kennen, aldus Noam Chomsky, die zich altijd sterk heeft verzet tegen Amerikaanse buitenlandse (militaire) inmenging.
Keuze uit het archief
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky opperde deze week – in navolging van Macron begin dit jaar – het idee om westerse troepen in Oekraïne in te zetten om het land te helpen de Russen terug te dringen.
Als je het aan filosoof Noam Chomsky vraagt, is het inzetten van Amerikaanse militairen in Oekraïne simpelweg geen optie. In dit interview met Truthout van twee jaar geleden zet hij zijn standpunten over de oorlog in Oekraïne duidelijk uiteen. Volgens Chomsky moeten de VS een militair conflict met Rusland koste wat het kost vermijden en de diplomatieke weg bewandelen om de oorlog tot een einde te brengen. Daarbij moet het land grondig reflecteren op het eigen handelen in het verleden.
De Russische invasie in Oekraïne heeft een groot deel van de wereld verrast. Het is een aanval zonder enige aanleiding of rechtvaardiging die de geschiedenis zal ingaan als een van de grootste oorlogsmisdaden van de eenentwintigste eeuw, zegt Noam Chomsky in een exclusief interview met Truthout. Politieke overwegingen, zoals naar voren zijn gebracht door de Russische president Vladimir Poetin, kunnen niet als argument worden gebruikt om het binnentrekken van een soevereine natie te rechtvaardigen. Maar nu ze met deze verschrikkelijke invasie worden geconfronteerd moeten de Verenigde Staten intensieve diplomatie verkiezen boven militaire escalatie, omdat dat laatste fatale gevolgen voor de mensheid zou kunnen hebben en er alleen maar verliezers zouden zijn, aldus Chomsky.
Noam Chomsky geniet internationaal erkenning als een van de belangrijkste nog levende intellectuelen. Zijn intellectuele statuur is vergeleken met die van Galileo, Newton en Descartes, en zijn werk heeft onvoorstelbaar veel invloed gehad in vele takken van wetenschap, waaronder linguïstiek, logica en wiskunde, computerwetenschap, psychologie, mediastudies, filosofie, politicologie en internationale betrekkingen. Hij is de auteur van zo’n honderdvijftig boeken en ontvanger van tal van uiterst prestigieuze prijzen, waaronder de Sydney Peace Prize en de Kyoto Prize (het Japanse equivalent van de Nobelprijs), en van tientallen eredoctoraten van de meest vooraanstaande universiteiten. Chomsky is emeritus professor van het Massachusetts Institute of Technology en momenteel ereprofessor van de University of Arizona.
Noam Chomsky
Noam Chomsky is al decennia een felle criticus van het Amerikaanse buitenlandbeleid. De van oorsprong taalkundige spreekt zich al sinds de Vietnamoorlog uit tegen wat hij Amerikaans imperialisme noemt.
In een opinieartikel in The Economist uit 2021 stelt Chomsky dat de VS zich sinds 9/11 gedragen als een pestkop op het wereldtoneel. De VS pretenderen de bewaker van vrijheid en democratie te zijn, maar ze houden zich niet aan ‘dezelfde normen die [de VS] andere opleggen’, schrijft de emeritus hoogleraar van de Massachusetts Institute of Technology.
Critici hebben Chomsky er eerder van beschuldigd dat hij agressieve acties van Poetin, zoals de annexatie van de Krim, vergoelijkt door er slechts onrechtmatige interventies van de Verenigde Staten tegenover te zetten, zonder zich uit te spreken tegen Ruslands imperialistische neigingen.
De Russische invasie in Oekraïne heeft de meeste mensen verrast en is als een schokgolf door de wereld gegaan, al waren er volop aanwijzingen dat Poetin nogal geagiteerd was geraakt door de oostwaartse expansie van de NAVO en de weigering van Washington om zijn ‘rode lijn’, zijn veiligheidseisen ten aanzien van Oekraïne, serieus te nemen. Waarom denkt u dat hij op dit moment een invasie is begonnen?
‘Voordat ik inga op die vraag moeten we enkele onweerlegbare feiten onder ogen zien. Het cruciaalste is dat de Russische invasie in Oekraïne een oorlogsmisdaad van de eerste orde is, die zich kan meten met de Amerikaanse inval in Irak en de inval van Hitler en Stalin in Polen in september 1939, om maar twee saillante voorbeelden te noemen. Zoeken naar verklaringen is altijd zinnig, maar er is geen rechtvaardiging, geen vergoelijking.
Nu dan de vraag: er bestaan tal van uiterst zelfgenoegzame verklaringen voor Poetins geestesgesteldheid. Het gebruikelijke verhaal is dat hij in de ban is van paranoïde fantasieën, geheel in zijn eentje handelt en wordt omringd door kruiperige hovelingen, vergelijkbaar met de laatste resten van de Republikeinse Partij hier in Amerika die zich naar Mar-a-Lago slepen om de zegen van de Leider te ontvangen.
Hoe terecht alle scheldkanonnades ook mogen zijn, misschien moeten er ook andere mogelijkheden in overweging worden genomen. Misschien meenden Poetin en zijn medestanders wel wat ze al jarenlang luid en duidelijk beweerden. Het zou bijvoorbeeld kunnen dat, “aangezien Poetins belangrijkste eis de verzekering is dat de NAVO geen nieuwe leden zal aannemen, en vooral niet Oekraïne of Georgië, er geen reden voor de huidige crisis zou zijn geweest als het bondgenootschap zich na de Koude Oorlog niet sterk had uitgebreid, of als die uitbreiding gepaard was gegaan met de opbouw van een veiligheidsstructuur in Europa waarvan ook Rusland deel uitmaakte”.
Deze woorden werden kort voor de invasie geschreven door Jack Matlock, de voormalige Amerikaanse ambassadeur in Rusland en een van de weinige echte Ruslandspecialisten in het corps diplomatique van de VS. Matlock besluit met de overweging dat de crisis “gemakkelijk kan worden opgelost met een beroep op het gezond verstand. Het gezond verstand dicteert dat het in het belang van de Verenigde Staten is om vrede te bevorderen, geen conflict. Pogingen om Oekraïne los te weken uit de Russische invloedssfeer, wat voorstanders van de ‘kleurenrevoluties’ bepleitten, waren zowel dwaas als gevaarlijk. Zijn we de les van de Cubacrisis al zo snel vergeten?”
‘De crisis broeide al 25 jaar lang omdat de VS de Russische veiligheidsbezwaren minachtend afwimpelden’
Matlock staat bepaald niet alleen. William Burns, het voormalige hoofd van de CIA en een van de weinige andere authentieke Ruslandkenners, komt min of meer tot dezelfde conclusie. Het nog krachtiger standpunt van diplomaat George Kennan is, helaas te laat, in brede kring geciteerd, onder andere door de voormalige Amerikaanse minister van Defensie William Perry en, buiten de diplomatieke gelederen, door de bekende specialist op het gebied van internationale betrekkingen John Mearsheimer en tal van andere toonaangevende figuren.
Dit alles is verre van geheim. Volgens door WikiLeaks geopenbaarde Amerikaanse documenten leidde het roekeloze aanbod van een NAVO-lidmaatschap aan Oekraïne door Bush II tot een scherpe waarschuwing van de kant van Rusland dat een uitbreiding van de militaire dreiging niet zou worden geduld. Begrijpelijk.
Hier doet zich overigens het merkwaardige fenomeen voor dat “links” regelmatig het verwijt krijgt van “links” dat het niet sceptisch genoeg tegenover de “Kremlinlijn” staat.
Het punt is dat we eigenlijk niet weten waarom de beslissing voor een invasie is genomen, en zelfs niet of die door Poetin alleen is genomen of door de Russische Veiligheidsraad waarin hij een leidende rol vervult. Er zijn echter een paar dingen die we wel vrij zeker weten, mede op basis van gegevens waarin de eerder geciteerde Amerikaanse hoogwaardigheidsbekleders inzage hebben gehad. Het komt er in het kort op neer dat de crisis al vijfentwintig jaar lang broeide omdat de VS de Russische veiligheidsbezwaren minachtend afwimpelden, met name de duidelijke rode lijnen Georgië en vooral Oekraïne.
Er is goede reden om aan te nemen dat deze tragedie tot op het laatste moment voorkomen had kunnen worden. We hebben het hier al eerder over gehad, herhaaldelijk. Over de vraag waarom Poetin zijn criminele agressie juist nu botviert, kunnen we zoveel speculeren als we willen. Maar de onmiddellijke achtergrond is duidelijk, en alleen veronachtzaamd, niet bestreden.
Waarom het in de ogen van de slachtoffers van deze misdaad van onacceptabele toegeeflijkheid getuigt om te onderzoeken waarom die plaatsvindt en hoe hij vermeden had kunnen worden, is begrijpelijk. Begrijpelijk, maar onterecht. Willen we op deze tragedie reageren op manieren waarbij de slachtoffers gebaat zullen zijn, en waardoor nog ergere rampen die in het verschiet liggen kunnen worden voorkomen, dan is het verstandig en noodzakelijk om zo goed mogelijk te achterhalen wat er verkeerd is gegaan en hoe de zaak had kunnen worden bijgestuurd. Hoe bevredigend historische gebaren ook mogen zijn, je schiet er weinig mee op.
‘Wanneer heeft rechtvaardigheid ooit gezegevierd in internationale kwesties?’
Zoals wel vaker moet ik denken aan een les die ik lang geleden heb geleerd. Aan het eind van de jaren zestig nam ik deel aan een bijeenkomst in Europa met een aantal vertegenwoordigers van het Nationaal Bevrijdingsfront van Zuid-Vietnam, de Vietcong in de volksmond. Het was in de korte periode dat er fel werd geprotesteerd tegen de afschuwelijke Amerikaanse misdaden in Indochina. Sommige jonge mensen waren zo woedend dat ze vonden dat de gruwelen alleen met geweld beantwoord konden worden, door het breken van ruiten en het opblazen van gebouwen in de VS. Een andere reactie zou medeplichtigheid aan vreselijke misdaden impliceren. De Vietnamezen zagen dat heel anders. Zij waren sterk tegen dergelijke acties gekant en toonden hun eigen manier om effectief te protesteren: een paar vrouwen die stil stonden te bidden bij graven van Amerikaanse soldaten die waren gesneuveld in Vietnam. Zij waren niet geïnteresseerd in dingen die de Amerikaanse tegenstanders van de oorlog een rechtschapen en eerzaam gevoel gaven. Ze wilden gewoon overleven.
Het is een les die ik vaak in een of andere vorm heb geleerd van slachtoffers van gruwelijke misdaden in het ‘Globale Zuiden’, het voornaamste doelwit van het geweld van grootmachten. Een les die we ter harte moeten nemen, aangepast aan de omstandigheden. Vandaag de dag betekent het een poging om te begrijpen waarom deze tragedie zich voltrekt en hoe ze had kunnen worden afgewend, en om die les toe te passen op wat komen gaat.
Het is een gevoelige kwestie. Er is nu geen tijd om daar langdurig bij stil te staan, maar bij een echt of denkbeeldig conflict wordt vaker naar een vuurwapen gegrepen dan naar een olijftak. Dat is bijna een reflex en de gevolgen zijn over het algemeen afschuwelijk, voor de gebruikelijke slachtoffers. Het is altijd de moeite waard om te proberen het te begrijpen, om een stap of twee vooruit te denken over de waarschijnlijke gevolgen van het al of niet ondernemen van actie. Dat zijn natuurlijk dooddoeners, maar ze kunnen niet vaak genoeg worden herhaald omdat ze zo gemakkelijk over het hoofd worden gezien als de gemoederen terecht hoog oplopen.
De opties die overblijven na de invasie zijn grimmig. De minst slechte is steun voor de diplomatieke mogelijkheden die er nog zijn, in de hoop een resultaat te bereiken dat enkele dagen geleden nog haalbaar leek: een Oostenrijks getinte neutralisering van Oekraïne, een intern federalisme van het type Minsk II [in het tweede Minsk-akkoord uit 2015 werd een wapenstilstand in de Donbas afgesproken en een tijdelijk zelfbestuur van de afvallige Oekraïense regio’s Loehansk en Donetsk]. Dat is nu veel moeilijker te bereiken. En, noodzakelijkerwijze, een ontsnappingsluik voor Poetin, anders zal de afloop nog ijzingwekkender zijn, misschien bijna op het onvoorstelbare af, niet alleen voor Oekraïne, maar voor iedereen.
Verre van rechtvaardig dus. Maar wanneer heeft rechtvaardigheid ooit gezegevierd in internationale kwesties? Moeten we het ontstellende doopceel opnieuw lichten?
Of we het nu leuk vinden of niet, de keuzes zijn inmiddels beperkt tot ofwel een afzichtelijk resultaat dat Poetin eerder beloont dan bestraft voor zijn agressie, ofwel de mogelijkheid van een fatale oorlog. Hoe bevredigend het ook voelt om de beer in een hoek te drijven van waaruit hij wanhopig zal uithalen – en dat kan hij –, verstandig is het niet.
‘Daarnaast moeten we manieren proberen te vinden om een veel grotere groep slachtoffers te steunen: al het leven op aarde’
Ondertussen moeten we alles in het werk stellen om degenen die hun vaderland dapper tegen wrede agressors verdedigen op een zinvolle manier te steunen, evenals degenen die aan de gruwelen ontsnappen en de duizenden moedige Russen die grote persoonlijke risico’s lopen door openlijk tegen de misdaad van hun land te protesteren, een les voor ons allemaal.
Daarnaast moeten we manieren proberen te vinden om een veel grotere groep slachtoffers te steunen: al het leven op aarde. Deze ramp voltrekt zich op een moment dat alle grootmachten, wij allemaal zelfs, moeten samenwerken om de gigantische afbraak van het milieu te beperken die zijn grimmige tol nu al eist en binnenkort nog veel erger zal worden als er niet snel grootscheeps wordt ingegrepen. De IPCC heeft onlangs haar jongste en veruit onheilspellendste rapport gepubliceerd over de ramp die op ons af dendert.
Ondertussen worden de noodzakelijke acties uitgesteld, en zelfs teruggedraaid, omdat hoogst noodzakelijke natuurlijke hulpbronnen voor vernietiging worden ingezet en de wereld bezig is het gebruik van fossiele brandstoffen weer op te voeren, waaronder de allergevaarlijkste, die in ruime mate voorhanden is, namelijk steenkool.
Een kwaadaardige duivel zou nauwelijks een groteskere conjunctuur kunnen bedenken. We mogen er onze ogen niet voor sluiten. Elke minuut telt.’
De Russische invasie is een duidelijke schending van Artikel 2(4) van het VN-Handvest, dat het bedreigen van of gebruik van geweld tegen de territoriale integriteit van een andere staat verbiedt. Maar tijdens zijn toespraak op 24 februari heeft Poetin juridische argumenten aangedragen voor de invasie, en Rusland voert Kosovo, Irak, Libië en Syrië op als bewijs dat de Verenigde Staten en hun bondgenoten het internationaal recht zelf ook herhaaldelijk schenden. Kunt u commentaar geven op Poetins juridische argumenten voor de invasie in Oekraïne en op de status van het internationaal recht in het tijdperk na de Koude Oorlog?
‘Over Poetins poging om met juridische argumenten voor zijn agressie te komen valt niets te zeggen. Die zijn van generlei waarde.
Natuurlijk is het waar dat de VS en hun bondgenoten het internationaal recht schenden zonder met hun ogen te knipperen, maar dat maakt Poetins misdaden er niet minder om. Toch hebben Kosovo, Irak en Libië rechtstreekse implicaties gehad voor het conflict over Oekraïne.
De invasie in Irak was een schoolvoorbeeld van de misdaden waarvoor nazi’s zijn opgehangen in Neurenberg, pure agressie zonder enige aanleiding. En een klap in het gezicht van Rusland.
‘Er waren diplomatieke opties, maar die werden zoals gewoonlijk genegeerd ten gunste van geweld’
In het geval van Kosovo werd de NAVO-agressie (lees: de agressie van de VS) ‘illegaal maar terecht’ genoemd (bijvoorbeeld door de Internationale Commissie voor Kosovo onder leiding van Richard Goldstone) omdat de bombardementen zouden zijn uitgevoerd om een eind te maken aan voortdurende wreedheden. Voor dat oordeel moest de chronologie worden omgedraaid. Er is een overweldigende hoeveelheid bewijs voor het feit dat de stortvloed van wreedheden het gevolg was van de invasie: voorspelbaar, voorspeld, verwacht. Bovendien waren er diplomatieke opties, maar die werden zoals gewoonlijk genegeerd ten gunste van geweld.
Hoge Amerikaanse functionarissen bevestigen dat vooral het bombarderen van Ruslands bondgenoot Servië, zonder waarschuwing vooraf, een ommekeer betekende voor de Russische pogingen om na afloop van de Koude Oorlog samen met de VS een soort Europese veiligheidsorde te creëren, een ommekeer die werd versneld door de invasie in Irak en het bombarderen van Libië nadat Rusland had toegezegd geen veto uit te spreken over een resolutie van de VN-Veiligheidsraad die door de NAVO onmiddellijk werd geschonden.
Gebeurtenissen hebben gevolgen, maar de feiten kunnen binnen het doctrinaire systeem worden verhuld.
De status van het internationaal recht is in de periode na de Koude Oorlog niet veranderd, niet in woorden en al helemaal niet in daden. President Clinton maakte duidelijk dat de VS niet van zins waren zich eraan te houden. De Clintondoctrine bepaalde dat de VS zich het recht voorbehouden “indien nodig unilateraal te handelen” en “unilateraal militaire machtsmiddelen in te zetten” om vitale belangen te verdedigen zoals “het garanderen van onbeperkte toegang tot essentiële markten, energievoorraden en strategische middelen“. Hetzelfde gold en geldt voor zijn opvolgers, en voor iedereen die ongestraft de wet kan overtreden.
Dat wil niet zeggen dat het internationaal recht geen waarde heeft. Het is breed toepasbaar en in sommige opzichten een nuttig handvat.‘
Doel van de Russische invasie lijkt te zijn de regering-Zelensky af te zetten en te vervangen door een pro-Russische. Maar wat er ook gebeurt, Oekraïne gaat een huiveringwekkende toekomst tegemoet door zijn beslissing een pion in de geostrategische spelletjes van Washington te worden. Hoe waarschijnlijk is het in die context dat economische sancties de Russische houding jegens Oekraïne zullen veranderen? Of beogen de economische sancties iets groters, zoals het ondermijnen van Poetins macht binnen Rusland en zijn banden met landen als Cuba, Venezuela en mogelijk zelfs China?
‘Oekraïne heeft misschien niet de verstandigste keuzes gemaakt, maar het land mist ten enenmale de opties die de grootmachten ter beschikking staan. Ik vermoed dat de sancties Rusland nog afhankelijker zullen maken van China. Tenzij er een serieuze verandering intreedt natuurlijk. Rusland is een kleptocratische petrostaat die afhankelijk is van een inkomstenbron die snel zal moeten opdrogen als we er niet allemaal aan willen gaan. Het is niet duidelijk of het financiële systeem van het land bestand is tegen een scherpe aanval in de vorm van sancties of andere middelen. Des te meer reden om met een vertrokken gezicht een ontsnappingsluik te bieden.’
Westerse regeringen, gematigde oppositiepartijen zoals de Labour Party in het VK en massamedia hebben zich allemaal aangesloten bij een chauvinistische anti-Ruslandcampagne. Doelwit zijn niet alleen Russische oligarchen maar ook musici, dirigenten en zangers en zelfs eigenaren van voetbalclubs zoals Roman Abramovitsj van Chelsea FC. Rusland mag niet meedoen aan het Eurovisiesongfestival 2022. Dat is toch dezelfde houding die de massamedia en de internationale gemeenschap in het algemeen tegenover de VS innamen na de invasie in Irak en de vernietiging ervan?
‘Uw cynisme is terecht. En zo kunnen we nog wel even doorgaan.’
Denkt u dat de invasie een nieuw tijdperk van langdurige strijd tussen Rusland (mogelijk samen met China) en het Westen zal inluiden?
‘Het valt moeilijk te voorspellen waar de as zal neerdalen, en dat zou weleens meer dan een metafoor kunnen blijken te zijn. Tot dusver houden de Chinezen zich gedeisd, en ze zullen vermoedelijk doorgaan met hun uitgebreide programma om een groot deel van de wereld economisch aan zich te binden. Zo hebben ze een paar weken geleden nog Argentinië opgenomen in hun Nieuwe Zijderoute. En onderwijl kijken ze hoe hun rivalen zichzelf te gronde richten.
Zoals eerder gezegd kan een militaire escalatie fatale gevolgen voor de mensheid hebben, met alleen maar verliezers. We bevinden ons op een cruciaal punt in de menselijke geschiedenis. Dat valt niet te ontkennen. Dat valt niet te negeren.’
De Verenigde Staten namen dinsdag het besluit om import van Russische energie te verbieden. Europa, dat voor energie zeer afhankelijk is van Moskou, aarzelt. ‘In recordtijd is het idee van een energie-embargo veranderd van onzinnig in zeer waarschijnlijk.’
‘Wat een week geleden nog bijna ondenkbaar was, lijkt nu bijna onvermijdelijk’, schreef columnist Ambrose Evans-Pritchard van The Daily Telegraph afgelopen dinsdag, naar aanleiding van stemmen die sinds het weekeinde in het Westen opgaan om een embargo in te stellen op Russische fossiele brandstoffen, met als doel om Moskou te dwingen een einde te maken aan de oorlog in Oekraïne.
Alleen olie is al goed voor 40 procent van de Russische staatsbegroting. Een embargo ‘zou voorkomen dat het Kremlin langer dan een paar weken kan doorgaan met een serieus offensief in Oekraïne’, en zou ‘de interne desintegratie van het regime van Vladimir Poetin op gang kunnen brengen’, aldus de columnist van het Britse conservatieve dagblad.
‘Het extreme idee van een energie-embargo is in recordtijd veranderd van onzinnig in zeer waarschijnlijk’
Ook de Spaanse krant El País bevestigt dat het ‘extreme’ idee van een energie-embargo ‘in recordtijd is veranderd van onzinnig in zeer waarschijnlijk’. De krant wijst erop dat ‘energie voorzichtigheidshalve van de eerste economische sancties tegen Moskou was uitgesloten.’
Het dagblad uit Madrid benadrukte maandag dat de Verenigde Staten tot nu toe het meest gemotiveerd zijn voor een boycot, ‘met een regering die bereid is om alleen te handelen, als Europa niet zou volgen’. En daar kreeg de krant gelijk in.
Afgelopen zondag zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken nog te hopen met de Europeanen één front te kunnen vormen. Hij benadrukte dat de Verenigde Staten ‘zeer actief’ waren in besprekingen met de Europese Unie over een olie-embargo. Evans-Pritchard van The Telegraph bevestigde dat Washington de leiding had en naar oplossingen voor een embargo zocht:
‘Het Witte Huis stuurt missies naar Saoedi-Arabië en Venezuela om extra vaten olie te halen en dringt aan op een snelle overeenkomst in het nucleair overleg met Teheran om Iraanse olie weer op de markt te kunnen brengen. Alle gebruikelijke diplomatieke voorbehouden worden terzijde geschoven.’
‘De VS importeren slechts 3 procent van de benodigde aardolie en minder dan 1 procent kolen uit Rusland’
The Wall Street Journal schreef afgelopen maandag nog dat het embargo ook kan worden opgelegd door middel van een ‘presidentieel decreet’, in de woorden van Bidens woordvoerster Jen Psaki, maar dat de Amerikaanse president de voors en tegens nog aan het afwegen was. ‘De president en zijn adviseurs willen vermijden een beslissing te nemen die de benzineprijzen voor Amerikanen verder zou kunnen doen stijgen’, aldus het Amerikaanse dagblad.
Een dag later, op dinsdag, was de kogel door de kerk en had Joe Biden besloten tot een embargo op alle fossiele brandstoffen uit Rusland. Volkomen terecht, schreef The Wall Street Journal die dag in een hoofdredactioneel commentaar, ook al stelt de stap niet al te veel voor: ‘Het verbieden van de invoer van Russische energie gaat niet heel erg ver. De VS importeren slechts 3 procent van de benodigde aardolie en minder dan 1 procent kolen uit Rusland.’
Europa
In Europa liggen de zaken heel anders, merkte Deutsche Welle op: ‘Duitse, Britse en Nederlandse regeringsleiders zeiden maandag dat Europa te afhankelijk is van Russische energieleveranties om de import van de ene op de andere dag stop te kunnen zetten.’ De Duitse bondskanselier Olaf Scholz, die tijdens de eerste sanctieronde al heel wat moest slikken vanwege de blokkering van de Nord Stream 2-pijpleiding, benadrukte dat olie en gas uit Rusland ‘essentieel’ blijven voor Europa.
‘De Europese energievoorziening voor verwarming, vervoer, elektriciteit en industrie kan momenteel niet anders worden gewaarborgd’ dan door de invoer van Russische fossiele brandstoffen, aldus Scholz.
De Britse premier Boris Johnson beveelt een ‘stapsgewijze’ aanpak aan, maar erkent dat de situatie ‘zeer, zeer snel’ verandert en dat opties die een paar weken geleden nog ondenkbaar waren, nu ‘op tafel’ liggen.
‘Het is onmogelijk om snel vervanging te vinden voor het volume Russische olie op de Europese markt’
Joe Biden, Olaf Scholz en Emmanuel Macron zijn volgens BBCin ieder geval wel eensgezind en vastbesloten om de kosten van de invasie van Oekraïne voor Rusland te blijven opdrijven.
Dat het Russische persagentschap Tass uit een heel ander vaatje tapt was te verwachten: ‘Het besluit van het Westen om de invoer van Russische olie te verbieden zal catastrofale gevolgen hebben voor de wereldmarkt, aldus de Russische vicepremier Alexander Novak tegen verslaggevers.’
‘Het is onmogelijk om snel vervanging te vinden voor het volume Russische olie op de Europese markt. Dat zal meer dan een jaar duren’, voegde hij eraan toe. Een verbod op Russische olie zal leiden tot een stijging van de prijzen voor brandstof, elektriciteit en verwarming in Europa en de Verenigde Staten, aldus Novak.
‘Volgens Novak is de hoogte van prijsstijgingen onvoorspelbaar, maar bedragen van “meer dan 300 dollar per vat” sluit hij niet uit’, aldus Tass.
Dat lijkt rijkelijk overdreven, want de bank JP Morgan schat dat de prijs van een vat zich zal stabiliseren rond 185 dollar als Russische olie van de markt verdwijnt, aldus El País. Maandagavond lag de prijs van een vat rond de 120 dollar.
Russen werden donderdag wakker met het gezicht van Vladimir Poetin op hun televisieschermen. De Russische president sprak ten overstaan van zijn landgenoten, kort voor zes uur ’s ochtends in Moskou, de zin uit die iedereen vreesde: ‘Ik heb het besluit genomen om een speciale militaire operatie te lanceren’, meldt The New York Times.
Poetin zei dat het zijn doel was ‘het land te demilitariseren, niet te bezetten’, en riep de Oekraïense soldaten op ‘onmiddellijk de wapens neer te leggen’, aldus het Amerikaanse dagblad. Hij zei ook dat hij handelde ‘nadat hij een verzoek om bijstand had ontvangen van de leiders van de pro-Russische separatistische gebieden’ in het oosten van het land.
‘Minuten na de toespraak van Poetin werden explosies gemeld in de buurt van de grootste steden van Oekraïne’
De Amerikaanse president Joe Biden reageerde onmiddellijk en veroordeelde de ‘niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde aanval’ door Moskou, die ‘zal resulteren in catastrofaal lijden en verlies van levens’, aldus CNN. Biden heeft donderdag een ontmoeting met de leiders van de G7 en zal ’s middags de Amerikanen toespreken.
‘Minuten na de korte toespraak van Poetin werden explosies gemeld in de buurt van de grootste steden van Oekraïne, waaronder de hoofdstad Kiev’, meldde The Guardian. Een adviseur van het Oekraïense ministerie van Binnenlandse Zaken bevestigde kort daarna ‘het begin van de invasie’ van Oekraïne, waarbij ’raketten op Kiev werden afgevuurd’.
Een ‘grootse toespraak’, volgens CNN, ‘flamboyant’, volgens Los Angeles Times en met ‘vurige retoriek’, beschrijft The Washington Post. Joe Biden ‘nam geen blad voor de mond’, vat Politico samen. Dinsdag in Atlanta, minder dan een week na een reeds opmerkelijke toespraak over de aanslag op het Capitool, verdedigde de Amerikaanse president met verve twee wetten inzake stemrecht die binnenkort in de Senaat worden behandeld.
Hij ging zelfs zo ver dat hij ‘senatoren die tegen de wetgeving waren, vergeleek met de segregationisten [die rassenscheiding bepleitten] van de jaren zestig’, aldus The Huffington Post. ‘Hoe wilt u herinnerd worden? Wilt u aan de kant van Dr. [Martin Luther] King of George Wallace staan? Wilt u aan de kant van Abraham Lincoln of Jefferson Davis staan?’ vroeg het staatshoofd.
De John Lewis Voting Rights Advancement Act, genoemd naar de voormalige senator en burgerrechtenactivist, zou de federale regering meer controle geven over de verkiezingsprocedures in de deelstaten, aldus The Wall Street Journal. De ‘Freedom to Vote Act’ zou van de verkiezingen een feestdag maken (een dinsdag) en het mogelijk maken in het hele land bij verstek te stemmen.
‘De Republikeinen beschuldigen de Democraten ervan dat zij de wetten willen veranderen om aan de macht te blijven’
Zoals The Atlanta Journal-Constitution opmerkt, zijn de Republikeinen tegen deze voorstellen en ‘beschuldigen zij de Democraten ervan dat zij de wetten willen veranderen om aan de macht te blijven’. De krant wijst er echter op dat het initiatief van de Democraten pas is ontstaan nadat Republikeinse staten, waaronder Georgia, restrictieve kieswetten hadden ingevoerd.
In totaal hebben sinds de presidentsverkiezingen van 2020 al negentien staten dergelijke wetgeving aangenomen, aldus ABC News. Het televisienetwerk merkt op dat ‘veel van deze wetten waren ingegeven door de beschuldigingen van de voormalige president van wijdverspreide fraude’.
De wetgeving zal worden behandeld op 17 januari, Martin Luther King Day in de VS. In de huidige senaatsconfiguratie van vijftig Democratische en vijftig Republikeinse leden heeft zij echter zeer weinig kans om een meerderheid te halen.
Ondanks Amerikaanse sancties is de Chinese techgigant overal ter wereld op zoek naar technisch talent voor hun ‘strijdmacht’. Nou ja, bijna overal. In Amerika is geen enkele vacature van het bedrijf te vinden.
Wie dacht dat Huawei onder de druk van de jarenlange Amerikaanse campagne tegen het bedrijf was bezweken, zal er misschien van opkijken dat het zoveel vacatures heeft openstaan voor chipontwerpers in München, softwareontwikkelaars in Istanbul en AI-onderzoekers in Canada, en dat het zowel in China als daarbuiten honderden promovendi wil aantrekken. Deze wervingscampagne is een teken dat het bedrijf verre van verslagen is, maar juist vastberaden op zoek naar nieuwe manieren om te groeien, na de schade die de sancties en de politieke druk van Washington hebben toegebracht aan Huawei’s voorheen zo bloeiende handel in smartphones en telecomapparatuur.
We hebben de vacatures op de verschillende wervingspagina’s en de officiële LinkedIn-account van het bedrijf geïnventariseerd en vonden honderden posities in Europa en Canada op het vlak van kunstmatige intelligentie, zelfrijdende auto’s, software- en computerinfrastructuur, chipontwikkeling en kwantumcomputers – allemaal terreinen waarop ook de VS zwaar investeert. In dat land heeft Huawei op deze gebieden momenteel echter geen vacatures.
De Amerikaanse sancties legden op pijnlijke wijze de zwakke punten bloot in de toeleveringsketens van Huawei
‘In die nieuwe, opkomende vakgebieden kan Huawei het niet met lokaal talent alleen af, ze hebben ze internationaal talent nodig om technische vooruitgang te boeken en als bedrijf concurrerend te blijven,’ zegt Chiu Shih-fang, een specialist op het gebied van technologische productieketens bij het Taiwan Institute of Economic Research. ‘Vroeger trok Huawei jong talent aan door universiteiten donaties te geven of onderzoeksprogramma’s te financieren, maar dat wordt door de geopolitieke perikelen nu bemoeilijkt. Ze moeten dus andere manieren vinden om te zorgen dat hun kweekvijver van diverse talenten blijft groeien. Door in meerdere landen massaal mensen aan te nemen bijvoorbeeld.’
De oprichter van Huawei, Ren Zhengfei, geeft dat zelf ook toe en heeft zich voorgenomen in 2021 minstens achtduizend pas afgestudeerde mensen in dienst te nemen en het budget voor onderzoek sterk uit te breiden. ‘2021 en 2022 worden de meest kritieke en uitdagende jaren voor het voortbestaan en de strategische ontwikkeling van Huawei. Talent speelt daarbij een sleutelrol,’ zo zei hij in een toespraak binnen het bedrijf waarvan wij de transcriptie hebben ingezien. Hij zei verder dat het bedrijf dit jaar nog ‘enkele miljarden dollars’ in toonaangevende technologieën wil steken, bovenop het normale R&D-budget.
Bedreiging voor de nationale veiligheid
Dat wervingsoffensief en die openlijke financiële injectie getuigen van een bewuste poging van Huawei om zijn technologische voorsprong te behouden en zo mogelijk zelfs te vergroten, in weerwil van de Amerikaanse tegenwerking die onder president Trump is ingezet. Het was Trumps regering die Huawei in mei 2019 een bedreiging voor de nationale veiligheid noemde en het op de zogenaamde Entity List plaatste van bedrijven waaraan Amerikaanse technologie niet zomaar mag worden verkocht. Om het hoofd boven water te houden, zocht Huawei toen zijn toevlucht bij leveranciers buiten de VS, waarop Washington het net van de handelsbeperkingen nog strakker aanhaalde: in 2020 verbood de Amerikaanse regering ook buitenlandse leveranciers om zonder voorafgaande toestemming producten met Amerikaanse technologie aan Huawei te leveren.
De Amerikaanse sancties legden op pijnlijke wijze de zwakke punten bloot in de toeleveringsketens van Huawei, met name voor de geavanceerde chips waar hun apparaten op draaien. Zoals wij hier al eerder meldden, probeert Huawei daar iets aan te doen door zijn investeringen in Chinese chipfabrikanten flink op te schroeven. Ook onder de in januari aangetreden Biden lijken de maatregelen immers niet te worden versoepeld. De Amerikaanse minister van Handel Gina Raimondo zegt geen reden te zien om bedrijven van de zwarte lijst te halen en Huawei zegt zelf ook te verwachten dat het Amerikaanse verbod ‘een campagne van de lange adem’ zal zijn. Daarom richt het zich in zijn overlevingsstrategie niet meer alleen op de bestendiging van bestaande bedrijfssegmenten, zoals smartphones, maar ook op de uitbreiding met nieuwe activiteiten.
En die trend is zichtbaar in het huidige wervingsoffensief. In München is Huawei verschillende ontwikkelingsteams aan het werven voor draadloze chipsets en chips voor de autoindustrie – München is ook de thuisbasis van BMW. Het Chinese bedrijf zet groot in op geavanceerde autotechnologie. Het werft niet alleen veel ingenieurs aan op het vlak van autotechniek en zelfrijdende systemen, maar werkt sinds kort ook met de Chinese autofabrikant Seres samen aan de ontwikkeling van ‘intelligente’ elektrische voertuigen. Verder heeft Huawei in München een laboratorium voor kwantumcomputers en optische computers. De wereld van de kwantumcomputers, ontworpen volgens de principes van de kwantummechanica en daardoor krachtiger dan conventionele supercomputers, is een cruciaal strijdperk voor de grootste technologiebedrijven ter wereld, waaronder IBM, Intel en Google.
Software is een prioriteit geworden nadat de hardwaretak van het bedrijf door de Amerikaanse sancties onderuit werd gehaald
Huawei’s onderzoekscentrum in Istanbul, zijn belangrijkste hub voor software-ontwikkeling buiten China, is ook op zoek naar meer dan veertig nieuwe werknemers. Software is een prioriteit geworden nadat de hardwaretak van het bedrijf door de Amerikaanse sancties onderuit werd gehaald. Op dit vlak werkt Huawei onder meer aan de ontwikkeling van HarmonyOS, zijn alternatief voor Googles besturingssysteem Android. In Canada, Finland, Zweden en Rusland zijn er de afgelopen maand verschillende vacatures bijgekomen voor AI-onderzoek en computerarchitectuur, en het bedrijf is ook op zoek naar wetenschappers voor zijn onderzoekscentrum in Zürich.
Verder neemt Huawei ook in China honderden ingenieurs aan en is het bereid om goed te betalen voor toptalent. Een ervaren ingenieur verdient bij Huawei gemiddeld 191.024 dollar per jaar, inclusief bonussen. Ter vergelijking: volgens een overzicht van het wervingsplatform Glassdoor bedraagt het gemiddelde basissalaris voor dezelfde functie bij Google 161.733 dollar. Toptalent werd door Ren in zijn recente toespraak ‘van cruciaal belang voor elke strijd’ genoemd. ‘We hebben geld en ruimte genoeg om wereldwijd talent in huis te krijgen,’ hield hij zijn leidinggevenden voor, en hij spoorde ze aan op zoek te gaan naar veelbelovende kandidaten om de ‘strijdmacht’ van het bedrijf zo snel mogelijk mee uit te breiden. Volgens Huawei’s laatste rapport over maatschappelijk verantwoord ondernemen telde het bedrijf in 2019 op zijn totale personeelsbestand van 190.000 mensen al meer dan 37.000 buitenlandse werknemers.
Verlies
De vraag is alleen of deze wervings- en investeringsinitiatieven genoeg zijn om de klappen te compenseren die Huawei kreeg in de bedrijfsonderdelen die van oudsher het best rendeerden: smartphones en telecomhardware. Het is nog steeds wereldwijd de grootste fabrikant van telecomapparatuur, maar begint in die sector buiten China snel marktaandeel te verliezen, aldus Stephane Teral, hoofdanalist bij LightCounting Market Research. ‘Huawei heeft in heel Europa meer dan 90 procent van zijn marktaandeel verloren,’ zegt hij. ‘Meer dan veertig 5G-contracten gingen daar naar Ericsson, en ook elders hebben ze het overal zwaar te verduren, behalve in Rusland en een paar landen in Zuidoost-Azië.’ Volgens de ervaren telecomanalist trekt de VS geld uit om Ethiopië en andere landen in Afrika en het Midden-Oosten over te halen hun Huawei-apparatuur te vervangen. ‘Maar Huawei zal het hoe dan ook goed blijven doen in China, de grootste markt voor 4G en 5G ter wereld, en die trend houdt nog wel even aan,’ aldus Teral.
Ondertussen kelderde Huawei’s marktaandeel op de mondiale smartphonemarkt naar 4 procent in het eerste kwartaal van 2021, waar het nog 18 procent was geweest in datzelfde kwartaal van het jaar ervoor, toen het de op één na grootste smartphonefabrikant na Samsung was, volgens cijfers van Counterpoint Research. Eind vorig jaar verkocht Huawei zijn budgetmerk Honor aan een groep investeerders onder aanvoering van de gemeentelijke overheid van Shenzhen. En HiSilicon Technologies, ooit China’s grootste ontwikkelaar van mobiele chips en een kroonjuweel van de Huawei-groep, is aan het kwakkelen sinds het door de Amerikaanse exportbeperkingen geïsoleerd werd van zijn belangrijkste productiepartner, Taiwan Semiconductor Manufacturing Co.
Maar in andere opzichten heeft Huawei het tij weer mee: de ambitie om een zelfstandige productieketen voor chips op te zetten is helemaal in lijn met de doelstellingen van Beijing op dat vlak. China lanceerde in 2014 het zogenaamde ‘Grote Fonds’ om zijn eigen chipindustrie op te zetten. Toen Amerika in 2019 de druk op Huawei begon op te voeren, stak Beijing nog eens 204 miljard yuan (ruim 30 miljoen dollar) extra in dat fonds.
‘Of deze Chinese bedrijven hun buitenlandse tegenhangers echt kunnen vervangen, zal in de praktijk nog moeten blijken’
Volgens onze analyse van cijfers die te vinden zijn bij Qichacha, een Chinese verzamelaar van bedrijfsgegevens, had Huawei in juni van dit jaar al in tien bedrijven geïnvesteerd die te maken hebben met de productie van chips. Dat betreft dan onder meer Rainbow Simulation Technologies en LEDA Technology, die software leveren voor het ontwerpen van chips – een sector die gedomineerd wordt door Amerikaanse leveranciers als Synopsys en Cadence Design Systems. Het in november opgerichte LEDA Technology zegt dat het zijn missie is om ‘China zelfredzaam te maken op het gebied van EDA-tools’ en vindt veel steun bij de overheid en particuliere klanten. Rainbow Simulation zegt dat zijn ontwerpsoftwaretools bruikbaar zijn voor verschillende soorten chips, telecommunicatiesystemen en defensie- en ruimtevaarttechnologie.
In februari heeft Huawei een belang van 10 procent gekocht in het in Shanghai gevestigde Bonotec Electronic Materials, een fabrikant van hechtmiddelen die worden gebruikt bij de productie van halfgeleiders en beeldschermen. Tot de belangrijkste aandeelhouders van Bonotec behoren een investeringstak van het Grote Fonds en China’s grootste chipproducent, Semiconductor Manufacturing International Co.
De investeringen van Huawei strekken zich inmiddels ook uit tot de apparatuur voor het produceren van chips, eveneens een sector die lange tijd is gedomineerd door Amerikaanse leveranciers als Applied Materials, Lam Research en KLA. Het heeft een belang genomen van ongeveer 5 procent in Beijing RSLaser Opto-Electronics Technology, een door de Chinese overheid gesteunde producent van lasers die gebruikt worden in lithografiemachines. Beijing RSLaser zegt in een openbare verklaring (te vinden bij Qichacha) dat het ‘de Chinese ambitie ondersteunt om zelfstandiger te worden in het maken van apparatuur voor chipproductie.’ Huawei wilde zelf geen commentaar geven op zijn investeringsstrategie.
Er is natuurlijk geen enkele garantie dat zulke investeringen zich ook uitbetalen. ‘Huawei probeert zijn kwetsbaarheid in de toeleveringsketen van chips te verhelpen door opkomende Chinese aanbieders te helpen en stimuleren,’ zegt Chiu Shih-fang. ‘Maar of deze Chinese bedrijven hun buitenlandse tegenhangers echt kunnen vervangen, zal in de praktijk nog moeten blijken.’
Nieuwe Infrastructuur Initiatief
Toch lijken de inspanningen van Huawei wel vruchten af te werpen. In de bedrijfsonderdelen voor smartphones en telecomapparatuur, in 2020 nog goed voor respectievelijk 54 procent en 34 procent van de totale bedrijfsomzet, is de groei weliswaar gestagneerd, maar de afdeling bedrijfsdiensten groeit snel. Dit onderdeel levert clouddiensten en oplossingen voor digitale transformatie, voornamelijk voor overheidsinstanties, en zag zijn inkomsten vorig jaar met 23 procent stijgen, de snelste groei van alle onderdelen binnen het bedrijf. En China’s Nieuwe Infrastructuur Initiatief, dat vooral gericht is op de invoering van 5G-netwerken en digitale transformatie, levert Huawei veel omzet op door de vraag naar 5G-basisstations en apparatuur voor clouddiensten.
‘Nu Huawei in Amerika zo onder vuur ligt, doet het er goed aan om te blijven investeren in onderzoek en ontwikkeling en innovatie, en om zich te blijven ontwikkelen op terreinen waar de VS niet zulke strenge beperkingen kan opleggen,’ zegt Donnie Teng, een technologieanalist bij Nomura Securities. ‘Zo kan Huawei zijn leger aan talent misschien vasthouden in afwachting van nieuwe kansen in de toekomst. Je kunt beter rustig blijven en vechten voor je leven dan te snel de handdoek in de ring gooien.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
