Wat schrijven internationale commentatoren en opiniemakers over het gebrek aan vooruitgang in de kabinetsformatie in Nederland? ‘Zo’n tweeënhalve maand na de Nederlandse verkiezingen zijn Wilders, en de Nederlanders met hem, weer terug bij af.’
‘Wat dacht Pieter Omtzigt toen hij zich plotseling terugtrok uit de verkennende gesprekken om een nieuwe Nederlandse regering te vormen? (…) De aanpak van Omtzigt is riskant; het zal hem niet alleen sympathie kosten bij potentiële partners, maar ook bij zijn eigen kiezers, die volgens peilingen in overgrote meerderheid voor samenwerking met Wilders zijn. Aan de andere kant blijft hij trouw aan zijn principes, wat op de lange termijn in zijn voordeel kan werken.’
‘Het beloofde nooit makkelijk te worden om een nieuwe regering te vormen in Nederland toen de verkiezingen werden gewonnen door een extreemrechtse fanatiekeling die de Koran wil verbieden, alle nieuwe asielaanvragen wil afwijzen, de EU wil verlaten en een heleboel milieuregels wil verscheuren. Het werd echter een stuk moeilijker toen een belangrijk potentieel lid zich terugtrok uit coalitiebesprekingen, wat betekent dat Geert Wilders bijna geen kans maakt om een meerderheidsregering te vormen – hoewel een minderheidskabinet tot de mogelijkheden blijft behoren.’
‘Wilders heeft Omtzigt ervan beschuldigd “de deur open te zetten” voor de groen-rode alliantie van Frans Timmermans, die tweede werd na de PVV en daarom de voor de hand liggende partij zou zijn om de besprekingen te leiden als een centrumrechtse coalitie onmogelijk blijkt. Maar Timmermans zelf heeft tegen de NOS gezegd dat er nog te veel onduidelijk is. (…) Met andere woorden: Zo’n tweeënhalve maand na de Nederlandse verkiezingen zijn Wilders, en de Nederlanders met hem, weer terug bij af.’
‘We zijn terug bij af, met drie opties: voortzetting van de driepartijengesprekken (PVV, VVD, BBB) om een minderheidscoalitie te vormen, een – hoogst onzekere – oproep aan andere partijen om deel te nemen aan de coalitie, of een terugkeer naar de stembus. De laatste optie zou weleens de voorkeur van Wilders kunnen krijgen: in de laatste peilingen krijgt zijn partij nu vijftig zetels, ruim voor alle andere partijen. Het is misschien om dit vooruitzicht te vermijden dat zijn drie huidige gesprekspartners, ondanks alles, zouden kunnen proberen de brokken te lijmen, ook al omschreef Omtzigt de mogelijkheid van zijn deelname als “zeer klein”.’
Minister van Binnenlandse Zaken Braverman is ontslagen
De Britse premier Rishi Sunak heeft maandag voormalig premier David Cameron teruggehaald naar de politiek. Cameron wordt benoemd als de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, meldt Financial Times. Daarnaast ontsloeg hij minister van Binnenlandse Zaken Suella Braverman, die openlijk kritiek had geuit op de politie.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Conservatieve Partij van Sunak heeft in de peilingen een grote achterstand op de Labourpartij en met de terugkeer van Cameron lijkt Sunak een meer centristische, ervaren politicus te willen inbrengen, nadat de partij, mede met Braverman, richting radicaal-rechts afgleed. Braverman uitte de afgelopen weken vaker openlijk kritiek op Conservatieven en haar uitlatingen over de politie, die ze ervan betichtte ‘te vriendelijk’ op te treden tegen pro-Palestijnse marsen, hebben haar de nek omgedaan.
Met de terugkeer van Cameron is het debat over Brexit weer opgelaaid bij de Tories: Cameron organiseerde het referendum over het lidmaatschap van de Europese Unie in 2016 en voerde campagne om in de unie te blijven. Hij stapte op nadat het land nipt vóór een vertrek uit de EU stemde.
De val van het Nederlandse kabinet is het zoveelste voorbeeld van wereldwijde ontevredenheid over immigratie, schrijft The Wall Street Journal. Nu immigratie naar een recordhoogte stijgt, worden rechts-populistische partijen in een groot deel van de wereld populairder.
Een recordaantal immigranten vertrekt naar welvarende landen. Dat leidt wereldwijd tot steeds meer protest, waardoor populistische partijen almaar populairder worden. Regeringen worden onder druk gezet om hun beleid aan te scherpen en de migratiegolf in te dammen.
In veel landen, waaronder Canada en delen van Europa en Azië, worden migranten aangemoedigd om te komen, zodat ze tekorten aan arbeidskrachten kunnen verlichten en demografische dalingen kunnen compenseren. Maar die grote toestroom zorgt er, in combinatie met de toename van illegale immigratie naar de Verenigde Staten en Europa, tevens voor dat steeds meer kiezers ontevreden worden. Sinds het einde van de coronapandemie is de migratiestroom toegenomen, waardoor samenlevingen veranderen. Veel mensen geven immigranten de schuld van een toename in criminaliteit en hogere woonprijzen.
Afgelopen vrijdag viel het Nederlandse kabinet. De verschillende partijen konden het niet eens worden over nieuwe maatregelen om de immigratie, die tot een recordhoogte is gestegen, te beperken. In Italië en Finland zijn onlangs anti-immigratiepartijen aan de macht gekomen en in Zweden gedogen ze sinds kort minderheidsregeringen. De extreemrechtse FPÖ [Vrijheidspartij] in Oostenrijk staat momenteel bovenaan in de landelijke peilingen.
80 procent meer
Vorig jaar verhuisden er ongeveer vijf miljoen meer mensen naar welvarende landen dan dat er mensen vertrokken. Volgens dataonderzoek van Wall Street Journal is dat 80 procent meer dan vóór de pandemie. De stijging wordt veroorzaakt door versoepeling van de reisbeperkingen die tijdens corona golden, toename van tekorten aan arbeidskrachten in rijke landen en grotere economische problemen in ontwikkelingslanden.
Opiniepeilingen tonen aan dat de weerstand tegen immigratie in welvarende landen toeneemt – ook in landen die bekendstaan als het meest gastvrij voor nieuwkomers.
Ruwweg de helft van de Canadezen is het niet eens met nieuwe plannen van de regering, die ongeveer een half miljoen immigranten per jaar wil gaan binnenlaten. Ze vinden dat te veel voor een land met veertig miljoen inwoners. Volgens een peiling van Léger, een onderzoeksbureau uit Montreal, is driekwart van de mensen bang dat het plan een buitensporige vraag naar huisvesting, gezondheidsdiensten en sociale diensten als gevolg heeft.
In het Verenigd Koninkrijk zijn de regels versoepeld: het doel is om afgestudeerden uit het buitenland aan te trekken om een tekort aan vakkennis op te lossen. Volgens een enquête van onderzoeksbureau Public First vindt de helft van de mensen in het Verenigd Koninkrijk dat er te veel legale migratie plaatsvindt.
Een groot deel van de bevolking in de Verenigde Staten is al langere tijd tegen immigratie. Die weerstand is het afgelopen jaar toegenomen: volgens Gallup polls ligt de tevredenheid van Amerikanen over immigratie rond de 28 procent, waar dat vorig jaar nog 34 procent was. Het is het laagste cijfer in tien jaar tijd.
Finland is bezig langs de Russische grens een technologisch geavanceerd hek van tweehonderd kilometer te bouwen
In Frankrijk vonden dagenlang gewelddadige protesten plaats, omdat de politie er onlangs een tiener van Noord-Afrikaanse afkomst doodschoot. Toch suggereren recente peilingen dat Marine Le Pen, de extreemrechtse leider van Front National, de volgende presidentsverkiezingen van het land zou kunnen winnen. Le Pen is ook voorstander van strengere immigratiewetten.
Kiezers maken zich over het algemeen vooral zorgen om illegale immigratie, die vaak invloed heeft op lonen en sociale voorzieningen. Illegale immigratie via de Middellandse Zee naar Europa en vanuit Mexico naar de Verenigde Staten heeft de afgelopen maanden een recordhoogte bereikt.
Maar mensen maken zich ook zorgen over de komst van laag- en zelfs hoogopgeleide legale migranten. De angst bestaat dat de prijzen voor wonen en andere kosten stijgen door hun komst, terwijl er al sprake is van hoge inflatie.
Europese landen bouwen voort op maatregelen die al vóór de coronapandemie in gang zijn gezet: er worden honderden kilometers aan nieuwe land- en zeebarrières gebouwd om illegale migratie zo veel mogelijk te verhinderen. Finland is bezig langs de Russische grens een technologisch geavanceerd hek van tweehonderd kilometer te bouwen. Kyriakos Mitsotakis, de Griekse premier, beloofde in maart dat er langs de Turkse grens een stalen hek van zo’n honderdvijftig kilometer zou komen om illegale oversteek te voorkomen.
Vooral in Europa ‘is er absoluut een discrepantie tussen het soort mensen dat onze arbeidsmarkten nodig heeft en het soort mensen dat binnenkomt’, zegt Roland Freudenstein, vicevoorzitter van de onafhankelijke denktank Globsec in Brussel. Veel mensen verhuizen naar Europa vanwege de sociale voorzieningen die worden aangeboden in landen als Zweden en Duitsland, aldus Freudenstein. In de Verenigde Staten ligt dat volgens hem anders: daar komen immigranten meer voor het werk, deels omdat er minder sociale voorzieningen zijn.
Vacatures
Het aantal immigranten naar de Verenigde Staten en Europa steeg in 2015 en 2016 enorm. De weerstand daartegen is een van de redenen dat Groot-Brittannië uit de Europese Unie stapte en Donald Trump president kon worden. ‘We zien nu een vergelijkbare ontwikkeling, die nog verder reikende gevolgen zou kunnen hebben,’ zegt Freudenstein.
Ook in Nederland staan rechtse partijen bovenaan in de peilingen. De conservatieve partij van Mark Rutte heeft onlangs geprobeerd om de stroom asielzoekers naar het land te beperken, maar twee van de coalitiepartners weigerden hierin mee te gaan. Het leidde ertoe dat Rutte, de langstzittende regeringsleider in de Nederlandse geschiedenis, zichzelf gedwongen zag zijn ontslag aan te bieden aan de koning.
De regering heeft voorspeld dat het aantal asielaanvragen dit jaar kan oplopen tot meer dan zeventigduizend, meer dan het vorige recordaantal uit 2015 [de voorlopige cijfers van de eerste zes maanden van 2023 ligger lagen dan verwacht: 20.122 asielaanvragen]. Met achttien miljoen inwoners is het een dichtbevolkt land en de huisvesting komt hierdoor onder druk te staan. Conservatievere kiezers roepen daarom op tot strengere controles.
In veel landen is er nog steeds veel steun voor meer migratie, vooral onder bedrijfsleiders die bang zijn dat ze bepaalde functies niet kunnen bezetten zonder talent uit het buitenland. Japan stond lang bekend om zijn anti-immigratiebeleid, maar heeft vorige maand de regels voor buitenlandse werknemers versoepeld. Ook in Duitsland, Spanje en Zuid-Korea worden meer buitenlandse werknemers toegelaten of wordt de wetgeving versoepeld.
Maar de groeiende weerstand onder de bevolking maakt het voor regeringen steeds moeilijker om een dergelijk beleid door te voeren. Toch is het volgens sommige leiders de enige manier om vacatures op te vullen, nu mensen in rijkere landen ouder worden en met pensioen gaan.
In Duitsland haalt de anti-immigrantenpartij Alternative für Deutschland (AfD) in de peilingen rond de 20 procent van de stemmen. Dat is twee keer zoveel als bij de nationale verkiezingen van 2021. Het zou betekenen dat de AfD na de christendemocraten de populairste partij van het land is, populairder nog dan de sociaaldemocraten van bondskanselier Olaf Scholz. Uit de peilingen blijkt dat het immigratiebeleid voor de achterban van de AfD de belangrijkste reden is om de partij te steunen.
Slechts zo’n honderdduizend van de ongeveer miljoen Oekraïners in Duitsland hebben een baan
Duitsland heeft de afgelopen jaren miljoenen vluchtelingen uit Afghanistan, Syrië en Oekraïne opgenomen. Toch klagen bedrijven nog steeds dat ze meer hoogopgeleide migranten nodig hebben, omdat vluchtelingen moeilijk op te leiden en te integreren zijn. Slechts zo’n honderdduizend van de ongeveer miljoen Oekraïners in Duitsland hebben een baan.
In Frankrijk heeft de regering van president Emmanuel Macron onlangs plannen opgeschort die het mogelijk maakten voor immigranten zonder papieren om in sectoren met een tekort aan arbeidskrachten te gaan werken. De plannen moeten worden uitgesteld vanwege een geschil met Italië over de illegale oversteek van de Frans-Italiaanse grens.
Volgens een peiling die na het begin van de rellen door Odoxa-Backbone Consulting voor de krant Le Figaro werd afgenomen, wil ongeveer 60 procent van de Fransen dat de immigratiewetgeving wordt aangescherpt. Le Pen zei in februari dat een groot aantal immigranten ‘ervoor zorgt dat [banen] in eigen land worden “uitbesteed”’. Oftewel: werknemers van Franse afkomst moeten het afleggen tegen werknemers met een buitenlandse afkomst. ‘Als we een fabriek kunnen offshoren, doen we dat. En als dat niet kan, omdat je een restaurant of constructiewerk niet aan het buitenland kan uitbesteden, halen we meer immigranten binnen.’
Ron DeSantis, gouverneur van Florida en Republikeinse presidentskandidaat, nam in mei een nieuwe wet aan die ongedocumenteerde immigranten in die staat nog verder criminaliseert. Belangrijke figuren uit de agrarische sector en de bouwsector zeggen dat de wet de tekorten aan arbeidskrachten daar zal vergroten.
Australië en Nieuw-Zeeland haalden al lange tijd veel hoogopgeleide immigranten binnen, maar nu krijgen buitenlanders de schuld van de stijgende woonprijzen. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat de gemiddelde huur- en koopprijzen met ongeveer 1 procent stijgen als het equivalent van 1 procent van de bevolking van een stad daarnaartoe immigreert. Volgens recente opiniepeilingen is ongeveer 60 procent van de Australiërs voorstander van een migratiestop, zodat de woonprijzen kunnen dalen.
Record
In het Verenigd Koninkrijk zeggen ministers dat ze het aantal immigranten willen verminderen, hoewel dat aantal het afgelopen jaar door hun eigen beleid tot een recordhoogte is gestegen. Suella Braverman, de Britse minister van Binnenlandse Zaken, zei in mei dat we niet moeten vergeten hoe we zelf dingen kunnen doen. ‘Er is geen goede reden waarom we niet genoeg vrachtwagenchauffeurs, slagers of fruitplukkers zouden kunnen opleiden.’
Vorig jaar verhuisden ongeveer zeshonderdduizend meer mensen naar het Verenigd Koninkrijk dan er het land verlieten – een record. Het is onwaarschijnlijk dat dit zo door zal gaan, want dat zou het aandeel van immigranten in de bevolking in tien jaar tijd met 5 procent verhogen, tot ongeveer 20 procent. Dat stelt Alan Manning, professor aan de London School of Economics en voormalig voorzitter van het U.K. Migration Advisory Committee [Adviescomité Migratie Verenigd Koninkrijk], dat de Britse regering adviseert over immigratiebeleid. ‘Alle infrastructuur zou dan moeten mee ontwikkelen, omdat er anders opstoppingen ontstaan,’ zegt hij.
Experts zeggen dat de weerstand tegen immigranten onderdeel is van een zich herhalende cyclus. Bedrijven zetten zich voortdurend in voor soepeler immigratiewetten, omdat dat hun arbeidskosten verlaagt en hun winst verhoogt. Op rechts krijgen ze steun van neoliberale politici en op links van leiders die integratie nastreven. Daardoor wordt er een immigratiebeleid doorgevoerd dat soepeler is dan de gemiddelde kiezer wil.
Het gevolg daarvan is volgens Manning dat het populisme een enorme boost krijgt. Populistische politici smoren vervolgens de immigratie in de kiem, waardoor de angsten van de kiezers afnemen en de cyclus opnieuw begint.
Manning ontving honderden reacties van geïnteresseerde partijen toen hij als voorzitter van het U.K. Migration Advisory Committee informatie inwon. Bijna allemaal wilden ze dat er meer immigranten zouden worden binnengelaten. ‘Maar volgens opiniepeilingen wilden de meeste mensen juist minder immigratie,’ aldus Manning.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de val van het Nederlandse kabinet en het aangekondigde vertrek uit de politiek van premier en VVD-leider Mark Rutte. Wat schrijft de buitenlandse pers hierover?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Hoe kijkt het buitenland naar de val van het kabinet?
‘Ruzies over migratiebeleid hebben de Nederlandse regering verdeeld, die al een strenger immigratiebeleid heeft dan sommige andere EU-landen’, schrijft The New York Times. De Amerikaanse krant wijst erop dat migratie hoog op de agenda stond in Nederland sinds vorige zomer honderden asielzoekers in een ‘geïmproviseerd kamp buiten een overval opvangcentrum [in Ter Apel] werden opgevangen, onder wat hulpverleners beschreven als erbarmelijke omstandigheden’.
Na de asielcrisis van 2015 is flink bezuinigd op de asielopvang in Nederland, schrijft The Washington Post. ‘Maar het aantal asielaanvragen in Nederland neemt weer toe en het uitgeklede systeem heeft moeite om de toestroom aan te kunnen.’
‘De coalitiepartners – Rutte’s VVD, het CDA, het progressieve D66 en de kleinere ChristenUnie – waren al weken in gesprek over het asielbeleid. Hoewel ze dicht bij een akkoord waren, escaleerde het conflict woensdag [5 juli] toen Rutte abrupt niet-onderhandelbare eisen introduceerde. De problemen stapelden zich vanaf dat moment op’, aldus Bloomberg.
‘De discussies onderstreepten de ideologische verdeeldheid in de coalitie tussen de partnerpartijen die niet voor een streng migratiebeleid zijn – D66 en ChristenUnie – en de twee partijen die voor strengere maatregelen zijn – Ruttes conservatieve VVD en het CDA’, typeert The Guardian.
Toch waren partijen het erover eens dat migratie ingeperkt moest worden. ‘De huidige zorgen over de huizencrisis, hoge gasprijzen en inflatie, probeerden sommigen af te schuiven op buitenlandse migranten – internationale studenten, rijkere “expats” en vooral asielzoekers’, schrijft het Britse dagblad in een analyse. ‘Maar het aftreden van de regering zal Nederland waarschijnlijk niet helpen om de dringende problemen op te lossen’, voegt het eraan toe.
‘Waarom deze plotselinge val van de coalitie?’ vraagt correspondent Thomas Kirchner zich af in Süddeutsche Zeitung. ‘Deze coalitiepartijen hadden überhaupt moeite om tot elkaar te komen. In anderhalf jaar hebben ze niet veel bereikt, maar wel íéts, ondanks de energiecrisis en de inflatie. In het buitenlandbeleid hebben ze een verfrissend duidelijke pro-Oekraïnekoers gevolgd. Toen het moeilijk werd, trokken ze samen op; niemand wilde nieuwe verkiezingen riskeren. Maar nu ineens wel?’
Het was niet de asielkwestie waar het Rutte om te doen was, schrijft Kirchner. ‘Rutte zocht gewoon een voorwendsel om deze coalitie te beëindigen. Enerzijds omdat het hem duidelijk was dat het niet zou lukken om een veel ernstiger probleem onder controle te krijgen: de stikstofcrisis. (…) Anderzijds omdat Rutte kansen zag. De peilingcijfers van de VVD kunnen ermee door, terwijl de concurrentie, vooral in het midden en op links, op haar gat ligt. Rutte liet de coalitie bewust barsten om, zoals hij dat zag, op tijd weg te sluipen van een volledige desintegratie. En door te focussen op het asielbeleid, leidde hij de aandacht af van het falen op stikstof. Zijn aanpak zou dus theater zijn, een poging om aan de macht te blijven van machiavelliaan met dertien jaar ervaring in de regering.’
Het Hongaarse regeringsgezinde dagblad Magyar Nemzet verkneukelt zich over het falen van een van de felstste critici van Hongarije en zijn migratiebeleid. ‘Mark Rutte, die ooit zei dat de Hongaren op de knieën moesten worden gedwongen [in reactie op een Hongaarse anti-lhbti-wet in 2021], is nu op de knieën gedwongen. Zijn regering is ingestort – wat een verrassing – vanwege interne meningsverschillen over migratie.’
Wat vinden buitenlandse media van het vertrek van Rutte?
‘Hij was de grote overlever van de Nederlandse politiek, een man wiens vermogen om kritiek te ontwijken en schandalen te overleven hem de bijnaam “Teflon Mark” opleverde. Hij combineerde achterkamertjesvaardigheden met een imago van alledaagsheid om de langstzittende leider van het land te worden’, schrijft Jon Henley van The Guardian in een analyse. Maar zijn besluit om uit de politiek te vertrekken ‘maakt een einde aan zijn zeventienjarig leiderschap van de VVD en dertien jaar als minister-president van Nederland, aan het hoofd van vier verschillende regeringen’. Dat hij lange tijd zo populair heeft kunnen zijn, verklaart The Economist als volgt: ‘Zijn imago van gewone man, die zich net zo goed thuis voelt in pak als in spijkerbroek en polo, past goed bij de vreemde combinatie van nuchter calvinisme en onverbloemd hedonisme binnen de Nederlandse cultuur.’
‘Nederland zonder Rutte betekent het einde van een tijdperk’, aldus Thomas Kirchner in een portret in Süddeutsche Zeitung. ‘Een tijd waarin het aan de ene kant goed ging met het land. Het slaagde erin de financiële crisis te boven te komen door massaal te bezuinigen en het vertraagde in ieder geval de opkomst van de rechtse populisten. Op het Europese toneel wordt Rutte gezien als een bekwame en betrouwbare partner, vooral van de Duitse regering. Rutte trad al vroeg zeer krachtig op tegen het Rusland van Vladimir Poetin. Deze houding kwam mede voort uit het neerschieten van vlucht MH17 boven Oekraïne door Russisch gesteunde separatisten in 2014, een crisis waarin Rutte het land bij elkaar hield’, aldus Kirchner.
Maar de Duitse correspondent is ook kritisch. ‘De demissionaire premier laat een berg onopgeloste problemen achter, van klimaat- en huisvestingsbeleid tot de vraag hoe het nu verder moet met de landbouw. De gesprekken met boeren over een oplossing voor de “stikstofcrisis” zitten in een impasse. Daarnaast bevorderde Rutte een algemeen verlies van vertrouwen in de politiek door regelmatig over zaken te liegen.’
Veel mensen in Nederland vreesden dat Rutte door zou gaan voor een vijfde kabinet, schrijft Kirchner in een opiniestuk in dezelfde krant. ‘Meer stagnatie, meer manoeuvres om de macht te behouden. Meer van hetzelfde met de altijd lachende man die sinds 2010 aan het roer stond, die met een appel in zijn hand naar kantoor fietste, die zo sympathiek en snel van begrip leek. Die zoveel crises had overleefd.’
Maar ‘zelfs aan de carrière van succesvolle politici komt een einde. Angela Merkel voelde dat voor zichzelf op tijd aan. Mark Rutte niet. Een groot aantal Nederlanders was hem beu’, aldus Kirchner. ‘Rutte had twee jaar geleden eigenlijk al politiek gezien afgedaan’ toen hij ternauwernood het toeslagenschandaal en het ‘Omtzigt, functie elders’-schandaal overleefde. ‘Het werd tijd.’
Henley van The Guardian schrijft hierover: ‘Misschien was het grootste voordeel van de vertrekkende Nederlandse premier wel dat er nooit iets aan hem leek te kleven. Hij is eerder een manager dan een visionair leider – zijn favoriete uitspraak is naar verluidt die van de voormalige Duitse kanselier Helmut Schmidt: “Mensen met visie moeten naar de dokter” – zijn aloude beleid van meeveren, altijd meeveren, liet hem uiteindelijk in de steek.’
Volgens The Economist verdwijnt Rutte niet compleet van het politieke toneel. ‘Er gaan veel geruchten dat hij een kandidaat is om Jens Stoltenberg te vervangen als hoofd van de NAVO, wanneer diens termijn volgend jaar afloopt.’ Verschillende media schrijven ook dat voor Rutte misschien een positie bij de Europese Unie in het verschiet ligt.
Hoe nu verder?
‘Wat er nu gaat gebeuren, is op zijn zachtst gezegd onzeker’, schrijft The Guardian in een hoofdredactioneel commentaar. ‘[Ruttes] vertrek laat een tijdelijke leegte achter die extremere krachten hopen op te vullen. Na de pandemie zijn ook in Nederland de problemen rondom de kosten van levensonderhoud, de energiecrisis, toenemende wereldwijde migratie en de groene transitie een zegen gebleken voor radicaal rechts, waarvan de invloed doorsijpelt naar de mainstream.’
‘Het vertrek van Rutte luidt het uur nul in in Nederland, de natie is onthoofd en moet zich hergroeperen’, oordeelt Thomas Kirchner. ‘In het beste geval wordt er ruimte en lucht gecreëerd om na te denken over wat het land nodig heeft. (…) Het welvarende land, dat lang zo zelfverzekerd was, gaat een periode van grote onzekerheid tegemoet.’
Kirchner vervolgt: ‘Het meest waarschijnlijke scenario op dit moment lijkt een coalitie tussen de liberaal-conservatieve VVD en de BoerBurgerBeweging van Caroline van der Plas, die echter het ambt van regeringsleider schuwt. Hoe zo’n alliantie het aantal landbouwhuisdieren, het moeilijkste probleem, zal verminderen, is niet te voorzien. De uitstoot van de veehouderij moet hoe dan ook omlaag.’
‘Er staat ons nu een onverwacht turbulente politieke zomer en herfst te wachten’, aldus The Guardian. ‘Het aftreden van Rutte betekent dat er voor het einde van het jaar vier belangrijke Europese verkiezingen zullen plaatsvinden. In Spanje zou bij vervroegde verkiezingen later deze maand voor het eerst sinds de terugkeer van de democratie een rechtsradicale partij in de regering kunnen zitten. In Slowakije gaat een Poetin-vriendelijke partij voorop in de peilingen, die gekant is tegen verdere militaire steun aan Oekraïne. In Polen hoopt de conservatief-nationalistische partij PiS dit najaar op een derde opeenvolgende overwinning.’
The New York Times wijst ook op de wijdverspreide ruk naar rechts in Europa. ‘Afgelopen najaar wonnen de Zweedse Democraten, een partij met wortels in de neonazibeweging, 20,5 procent van de stemmen in Zweden, en werden zo de op een na grootste partij in het parlement. In Frankrijk haalde de extreemrechtse leider Marine Le Pen, die al lange tijd een anti-immigratie standpunt inneemt, vorig jaar de laatste ronde van de presidentsverkiezingen. In Hongarije is premier Viktor Orbán deels aan de macht gekomen door te protesteren tegen immigratie. En vorig jaar verkoos Italië een hard-rechtse coalitie onder leiding van Giorgia Meloni, wier lange staat van dienst van kritiek op immigratie en de Europese Unie bezorgdheid heeft gezaaid over de betrouwbaarheid van de natie in de westerse alliantie.’
Ook Kirchner baart deze trend zorgen. ‘In verschillende landen verschuift de politieke as op dit moment naar rechts, meestal vanwege de manier waarop met de migratiekwestie wordt omgegaan. Voor een deel is dit een realistisch probleem, dat moet worden aangepakt. Voor een deel, zoals in Nederland, is het probleem veroorzaakt door nalatigheid van de overheid. Maar voor een deel ook is het veroorzaakt door jarenlange haatzaaierij.’
‘Tegen die onheilspellende achtergrond heeft het vertrek van Rutte een betekenis die verder gaat dan de Nederlandse grenzen’, vervolgt The Guardian. ‘Rutte, een invloedrijke figuur op het internationale toneel, was een veteraan van de generatie sociaal-liberale, fiscaal conservatieve leiders die de politiek van de Europese Unie bepaalden na de crash van 2008. De daaruit voortvloeiende bezuinigingen maakten de weg vrij voor de opkomst van populistische partijen, het tot zondebok maken van migranten en voor een nationalistische opleving. Om radicaal rechts van zich af te schudden, hebben de mainstream partijen een andere aanpak nodig dan die van de Rutte en gelijkgestemde bondgenoten; een aanpak met de nodige investeringen en genoeg ambitie om de uitdagingen van deze tijd aan te pakken.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
