De opbrengst van de loten gaat naar onderzoek naar alzheimer
Bij een loterij voor het goede doel heeft Fransman Ari Hodara een origineel schilderij van Pablo Picasso ter waarde van meer dan 1 miljoen euro gewonnen. Hodara, een ingenieur en kunstliefhebber, hoorde dinsdag dat hij de winnaar was toen hij een videogesprek beantwoordde van veilinghuis Christie’s in Parijs, meldt de BBC.
‘Hoe weet ik dat dit geen grap is?’, vroeg hij toen hem werd verteld dat hij de nieuwe eigenaar was van het werk uit 1941 van de Spaanse meester.
Volgens de organisatoren werden er meer dan 120.000 loten verkocht voor de prijstrekking tot 100 euro per stuk, waarmee ongeveer 11 miljoen euro werd opgehaald voor onderzoek naar de ziekte van Alzheimer. De trekking was de derde editie van de benefietloterij ‘1 Picasso voor 100 euro’, die in 2013 werd opgericht, aldus de BBC.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De prijs van dit jaar was Tête de Femme (Hoofd van een vrouw), een portret in gouache op papier, uitgevoerd in Picasso’s kenmerkende stijl. Het beeldt zijn partner en muze af, de Franse surrealistische kunstenares Dora Maar.
Van het ingezamelde geld gaat 1 miljoen euro naar de Opera Gallery, de eigenaar van het schilderij, en de rest wordt gedoneerd aan de Franse Alzheimer Research Foundation.
De eerste editie van de loterij werd gehouden in 2013 en gewonnen door een vijfentwintigjarige Amerikaan uit Pennsylvania. De opbrengst werd gebruikt voor het behoud van de Libanese stad Tyrus, die op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat.
Door tijdig politie-ingrijpen bleef het bij drie schilderijen
‘Drie meesterwerken’ van Renoir, Matisse en Cézanne, met een geschatte waarde van ‘enkele miljoenen euro’s’, zijn afgelopen weekend gestolen uit de collectie van de Magnani Rocca Foundation nabij Parma, meldde Il Corriere della Sera zondag.
Vier gemaskerde personen braken in de nacht van 22 op 23 maart in het museum in en stalen in ‘minder dan drie minuten tijd’ drie schilderijen uit de permanente collectie, waarna ze met hun buit op de vlucht sloegen. Het gaat om de schilderijen De vissen van Auguste Renoir, De odalisk op het terras van Henri Matisse en Stilleven met kersen van Paul Cézanne.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het museum verklaarde dat de dieven, die ‘gestructureerd en georganiseerd’ te werk gingen, niet nog meer kunstwerken konden stelen ‘dankzij de activering van de bewakingssystemen en het zeer snelle ingrijpen van de beveiliging en de Carabinieri’, het Italiaanse militaire politiekorps. Het onderzoek naar de kunstroof is toevertrouwd aan de Carabinieri.
Een lang verloren gewaand schilderij van barokmeester Peter Paul Rubens is op een veiling in Frankrijk verkocht voor 2,3 miljoen euro (2,7 miljoen dollar), aanzienlijk meer dan de vraagprijs. Het werk, Jezus Christus aan het kruis, geschilderd in 1613, werd vorig jaar opgegraven door veilingmeester Jean-Pierre Osenat in een Parijse villa nadat het meer dan vier eeuwen verborgen was geweest, aldus The Guardian.
Osenat – wiens veilinghuis het schilderij zondag verkocht voor de verwachte 1 à 2 miljoen euro – vond het doek toen hij het pand aan het voorbereiden was voor de verkoop. Hij zei eerder dit jaar dat het schilderij ‘een meesterwerk’ was, geschilderd door Rubens toen de 17e-eeuwse Vlaamse meester ‘op het hoogtepunt van zijn talent’ was. De totale prijs steeg tot 2,94 miljoen euro (3,41 miljoen dollar) na aftrek van de kosten, inclusief een opgeld, schrijft de Britse krant.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het werd gekocht door een 19e-eeuwse Franse academische schilder, William-Adolphe Bouguereau, en doorgegeven aan zijn familie, aldus het veilinghuis. Het schilderij werd geverifieerd door de Duitse kunsthistoricus Nils Büttner, bekend om zijn onderzoek naar de meester van de Vlaamse barok, vertelt Osenat.
Büttner zei vóór de veiling dat Rubens vaak kruisigingen schilderde, maar zelden ‘de gekruisigde Christus als een dood lichaam aan het kruis’ afbeeldde. ‘Dit is dus het enige schilderij waarop bloed en water uit de zij van Christus komen, en dit is iets dat Rubens maar één keer schilderde.’ Volgens Osenat werd de herkomst ervan vastgesteld met behulp van methoden zoals röntgenfoto’s en pigmentanalyse.
In een kunstwereld die lange tijd gedomineerd werd door het viseuele, zette de Japanse kunstenares Takako Saito (1929-2025) onze fundamentele annames over waarneming radicaal op hun kop. Saito is dochter van een Japanse grootgrondbezitter, studeerde psychologie en nam deel aan de Sāzo Biiku undo-beweging, voor kunstonderwijs. Kunstenaar en landgenoot Ay-O introduceerde haar in de avant-gardekringen van Tokio, en later in New York.
Daar introduceerde oprichtend lid en coördinator George Maciunas haar bij de Fluxusgroep, een internationale gemeenschap van kunstenaars, architecten, componisten en ontwerpers met wie ze dezelfde vrije geest deelde. Saito begon (onder andere) met eindeloze variaties op het schaakspel.
Ze verving de traditionele houten stukken door identieke transparante flesjes gevuld met verschillende kruiden. Witte pionnen werden kaneel, zwarte lopers komijn, de zwarte koning duivelsdreksaus. Om te kunnen spelen, moet de deelnemer eerst twaalf verschillende geuren memoriseren. Ze verzegelde dozen die verschillende geluiden maken, gebruikte gewichten als pionnen, transponeerde het vlakke schaakbord naar spiralen, trappen en zelfs een bord van slechts 1 vierkant breed maar 64 vierkanten lang.
De democratiserende impuls – ze wilde dat iedereen deelnemer kon zijn – werd de kern van haar werk. Waar schaak traditioneel een cerebraal spel is, dwong Saito spelers hun zintuigen in te zetten.
De meer dan honderd schaakgerelateerde werken zijn volgens kenners ‘de meest diepgaande verkenning van de relatie tussen schaak en kunst sinds Marcel Duchamp’, die het spel vierde als ‘doelloos en puur’ intellectueel vermaak. Saito’s rijke erfenis strekt zich uit tot het MoMA, British Museum en Centre Pompidou en herinnert ons eraan dat kunst de meest radicale vorm van vrijheid kan zijn.
Icarus was de man uit de mythe die te dicht bij de zon vloog
Na zes sprongen uit een klein vliegtuig was de missie van skydiver Gabriel C. Brown en astrofotograaf Andrew McCarthy voltooid. Hun nieuwste werk, getiteld The Fall of Icarus, toont het kolkende, vurige oppervlak van de zon met daartegen het omgekeerde silhouet van Brown, die van de zon af lijkt te vallen. Het duo voerde dit project onlangs uit in Arizona, aldus het online kunsttijdschrift This is Colossal.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
McCarthy staat bekend om zijn ongelooflijke geduld en minutieuze planning, die hem in staat stelden een reeks indrukwekkende foto’s en composities te maken die kosmische verschijnselen in detail laten zien. Hij werkt met een techniek waarbij hij meerdere hoogwaardige opnamen samenvoegt tot één beeld. Daarbij luisterde de timing bijzonder nauw; Browns sprong moest exact op het juiste moment worden vastgelegd.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Leugens en geheimen drijven familie uiteen
Haifa Chronicles gaat over de alledaagsheid van de spanningen
FILM – De kijker voelt onmiddellijk de spanning in Chroniques de Haïfa. Histoires palestiniennes (origineel Yinʿād ʿAlīkum), schrijft Sortir à Paris, dat de film typeert als een werk ‘in de traditie van geëngageerde realistische cinema’. Regisseur Scandar Copti volgt vier leden van een Palestijns gezin in Haifa, wier levens onder druk komen te staan door geheimen, sociale taboes en financiële last. Het zijn volgens de Franse site vooral ‘de alledaagse conflicten’ – de verantwoordelijkheid tegenover familie, de angst voor schande – die zwaar wegen.
Ook Télérama wijst op de manier waarop Copti zijn verhaal heeft opgebouwd: ‘als een puzzel’, een structuur die de verborgen spanningen langzaam blootlegt. Het blad benadrukt hoe de film ‘met overtuiging dodelijke ideologieën afwijst’ en tegelijk de intieme verhoudingen binnen een familie onderzoekt. Le Monde spreekt van ‘een netwerk van geheimen en leugens’ dat de familie uiteendrijft, en daarmee een scherp beeld schetst van de bredere sociale druk waaraan Palestijnse minderheden in Israël blootstaan. Copti zelf onderstreept in een interview in Courrier International dat zijn werk niet los te zien is van zijn afkomst; ‘Ik ben Palestijn voordat ik filmmaker ben.’ Hij groeide zelf op in Haifa en baseerde de film op ervaringen uit zijn eigen omgeving. Met niet-professionele acteurs, die maandenlang samenleefden om de familierelaties geloofwaardig te maken, wilde hij de alledaagsheid van die spanningen vangen.
Volgens Sortir à Paris wordt dat voelbaar in sleutelpassages, zoals de ontdekking van een zwangerschap en de ziekenhuisopname van dochter Fifi, momenten waarop ‘de façade van familie-eer afbrokkelt en de botsing tussen intimiteit en maatschappelijke verwachting scherp zichtbaar wordt’. ‘Alles begon met het verhaal van Shirley:’ vertelt Copti hierover, ‘een Joodse vrouw die gedwongen werd een abortus te ondergaan van een kind dat zij met een Palestijn had verwekt. Ik laat mij altijd inspireren door waargebeurde verhalen. (…) In mijn film stel ik vragen als: waarom zou ik geen seksuele relaties mogen hebben buiten het huwelijk? Of waarom zou ik mij moeten inschrijven bij het Israëlische leger?’
Opblaasbare ballen en pratende kikkers
Codes onctijferen door creatief te denken
KUNST– Museum Beelden aan Zee presenteert met Pas de Deux een expositie waarin de Britse multidisciplinaire kunstenaar Ryan Gander (1976) volgens curator Brigitte Bloksma het werk van de Franse schilder en beeldhouwer Paul Degas (1834-1917) herinterpreteert en in een hedendaagse context plaatst. Waar de schilderijen en sculpturen van Degas al anderhalve eeuw tot de verbeelding spreken, is het de eerste solotentoonstelling van Gander in Nederland.
Art Daily omschrijft Gander als een ‘veelzijdig neoconceptualist en amateur-filosoof wiens werk is doordrenkt van intellectuele speelsheid en scherpe humor. Van een kikker die menselijke taal spreekt tot onleesbare klokken, een fictieve vlag en de verzonnen geschiedenis van een paar broers en zussen.’ Zijn werken zijn ‘opvallend concreet’ en roepen tegelijkertijd ‘een ongrijpbaar gevoel van mysterie op’.
In de jaarlijkse Royal Academy Summer Exhibition in Londen zag Chiara Wilkinson namens TimeOut een serie reusachtige opblaasbare ballen van de hand van Gander. Daarop had hij vragen aangebracht als ‘Wanneer weet je dat je gelijk hebt?’ en ‘Gaan alle deuren open?’ ‘Niet alleen erg leuk om naar te kijken, maar het stelt ook de gangbare manier om naar kunst te kijken ter discussie. Met de bedoeling om nieuwsgierig en ruimdenkend te zijn voordat je het museum betreedt.’
Collega Evgenia Siokos is minder enthousiast over de installatie, bekent ze in The Telegraph. Ze vraagt zich af waarom een kunstenaar het nietsvermoedende publiek met zulke ‘banale’ vragen confronteert: ‘Wel was ik benieuwd hoe hard het geluid zou zijn wanneer ik zo’n bal losmaakte en vlak voor de bus op Piccadilly naar beneden gooide.’
Uit een profielschets van Australian Arts Review komt Gander naar voren als kunstenaar die mikt op ‘associatieve denkprocessen’. Zijn werk doet denken aan ‘een puzzel, een netwerk met meerdere verbindingen, de fragmenten van een ingebed verhaal of een enorme reeks verborgen aanwijzingen die moeten worden ontcijferd. Zo moedigt hij kijkers aan hun eigen verbanden te leggen om de schertsvertoning op te lossen die de kunstenaar in zijn werk heeft geënsceneerd.’
Ryan Gander X Paul Degas, Pas de deux, Museum Beelden aan Zee, Scheveningen, t/m 4 januari 2026.
Gedurfde metafoor voor de transformatie van Amerika
Het Wilde Westen bestaat nog steeds
FILM – De speelfilm Eddington van Ari Aster speelt zich af tijdens de eerste maanden van de corona- pandemie in een stoffig woestijnstadje in New Mexico. Daar voeren de sheriff (Joaquin Phoenix) en de burgemeester (Pedro Pascal) een bittere strijd over lockdown en preventiemaatregelen. Dan staat het land in brand na de dood van George Floyd door politiegeweld en komen normen en waarden nog verder op losse schroeven te staan. ‘Het stadje Eddington dient als een microscopisch kleine metonymie voor het hele land. De regisseur dompelt ons onder in een explosieve shaker die het kwaad, de gebreken en obsessies van de tijd condenseert’, schrijft Frédéric Foubert in Première.
‘Een gewaagde, verkwikkende out-of-the-box kosmisch-sociologische westerse thriller,’ vindt Owen Gleiberman Eddington in Variety. Volgens hem laat regisseur Aster ‘een boos, sinister en misschien wel gek, getransformeerd Amerika zien’. Alle recente ontwikkelingen komen aan bod. Van de ‘sluipende paranoia van de wapencultuur en complottheorieën’, tot ‘social media als donkere spiegelzaal waarin giftige krachten uitvergroot worden’ en de ‘onheilspellende opkomst van big tech’. ‘Aster is er met deze reflectieve pandemische western in geslaagd een zeer gedurfde verhandeling te maken over een diep gefragmenteerde samenleving’, noteert Dobrila Kontiç voor Kino-Zeit. ‘Dit horrordrama, dat slechts gedeeltelijk satirisch is, roept onaangename vragen op over de destructieve aspecten van politieke en persoonlijke kampvorming.’
In Empire verklapt John Nugent dat het verhaal uiteindelijk ‘verzandt in een totale farce’ maar volgens hem is de film ‘met vaste hand’ en ‘vol zelfvertrouwen’ gemaakt. Het eind mag dan voor sommigen ‘te bizar en dubbelzinnig’ zijn; ‘niemand maakt politieke en culturele satire met zo veel inzicht’.
Sophie Monks Kaufman concludeert in The Independent dat de film aantoont dat ‘het Wilde Westen nog steeds bestaat, op de grond en online’ en is gemaakt ‘met een scherp oog voor mensen die groeien in een zanderig, door bergen geflankeerd, eenzaam landschap’.
Eddington, regie Ari Aster, met Joaquin Phoenix, Candice Bergen en Emma Stone, vanaf 2 oktober in de bioscoop.
Het queer drama van King Princess
Over pijn, rivaliteit en verlangen
MUZIEK – Op haar nieuwe album Girl Violence, dat half september verscheen, grijpt King Princess volgens de recensenten terug op een mengeling van brutaliteit en kwetsbaarheid die haar doorbraak kenmerkte. ‘Het is gepolijst maar ook instinctief, een plaat waarin pijn en plezier, verdriet en woede hand in hand gaan’, schrijft Paste Magazine.
AP News spreekt van een werk dat ‘even eigenzinnig als oprecht’ is, waarin ‘queer verlangen en emotionele turbulentie worden verbonden met ambient synths en gruizige gitaren’. Hoogtepunten zijn volgens hen Girls en Cry Cry Cry, nummers die ‘tegelijk intiem en
explosief aanvoelen’. Volgens The New Yorker heeft Mikaela Straus, haar echte naam, op zesentwintigjarige leeftijd al een reputatie opgebouwd als ‘popster en provocateur van een nieuwe generatie’. Het New Yorkse magazine spreekt van een thuiskomst.
Maar niet elke recensent is onverdeeld positief. Indie Is Not A Genre noemt het album ambitieus, maar ook ‘oneffen’, met enkele songs die te veel op eerder werk lijken. Readdork vindt die oneffenheid juist een kracht: ‘King Princess toont lef door contrasten uit te vergroten – van rauwe humor tot openlijke wanhoop – en dat maakt Girl Violence onweerstaanbaar.’
Het ongemak en de intensiteit komen volgens Melodic Magazine het scherpst naar voren in de titeltrack, die ‘niet gaat over fysieke, maar psychologische girl violence: de wonden, de rivaliteit en het verlangen dat onderhuids woedt’.
‘In een wereld zonder betekenis lijkt er een psychische behoefte te bestaan aan orde en structuur’, schrijft Janan Ganesh. Maar we zouden een voorbeeld moeten nemen aan de impressionisten en ambivalentie leren omarmen.
Ik ben naar een tentoonstelling over het impressionisme. Er hangt een landschap van Georges Seurat dat zo vaag is dat ik niet weet of ik nu naar zand of naar tarwe sta te kijken. Een portret van Picasso waarin het perspectief zo verbrokkeld is dat driekwart van de geportretteerde erin verdwijnt. En dan de obligate Mont Sainte-Victoire van Cézanne: een kilometers hoog bergmassief dat er bij hem uitziet alsof het bij het minste briesje kan wegwaaien. Niets is hier zeker. Niets staat vast.
Daarom bracht deze kunst eind negentiende, begin twintigste eeuw het publiek ook zo van zijn stuk. In een wereld zonder betekenis lijkt er een psychische behoefte te bestaan aan orde en structuur. Niet iedereen heeft die behoefte (daarover later meer). Maar wie er wel naar verlangt, doet dat ook tot in het extreme.
Dat is eigenlijk de echte wortel van het kwaad, nietwaar? Begerigheid, ja, alleen niet naar duiten, maar naar duidelijkheid. Dat is wat mensen ertoe drijft liever een politiek dogma te omarmen dan te leven met dubbelzinnigheid. We staan nu aan het begin van het einde van zo’n fenomeen. Cultureel links is sinds 2020 volgens mij over zijn hoogtepunt heen. Hoor maar hoe het woord ‘woke’ alleen nog honend wordt gebruikt. Kijk hoe de kranten die zich er eerst achter schaarden, nu voorzichtig terugdeinzen. Geen reden voor gejuich, want er komt wel weer wat anders voor in de plaats. Waar linkse ‘activisten’ op uit waren, was niet zozeer dat dogma, maar een dogma: een denksysteem waarmee de wanorde van het echte leven in duidelijke categorieën (‘patriarchaat’) en regeltjes (‘niet meer doen’) kan worden gevangen. Welk systeem op enig moment aan die behoefte voldoet, is een kwestie van toeval en mode.
Taxonomie
Laat ik het zo zeggen: zou Lenin teleurgesteld zijn geraakt in het revolutionaire socialisme, dan was hij wel zo’n vrijemarktgekkie van de Oostenrijkse school geworden, of een steile predikant of zelfs een fanatieke tsarist. Er is geen scenario denkbaar waarin iemand met zo’n starre denktrant, zoveel angst voor de wanorde van de werkelijkheid ergens in het politieke midden kan uitkomen. Een voorbeeld van iets minder wereldhistorisch kaliber is de Britse Maajid Nawaz: begonnen als islamitische geloofsfanaat, tot inkeer gekomen, toen parlementskandidaat voor de Liberal-Democrats, en uiteindelijk geëindigd in de complothoek van het coronadebat. Zo iemand moet zijn drang naar structuur toch ergens in kwijt.
De tentoonstelling beslaat de periode van 1880 tot de Eerste Wereldoorlog. Dat was ongeveer de tijd dat marxisten en freudianen de rommeligheid van het menselijk bestaan te lijf gingen met de exactheid van de newtoniaanse natuurkunde. Er werden historische wetten ‘ontdekt’. Een taxonomie van het menselijk gedrag opgesteld. Het eerste van deze twee dogma’s veroverde uiteindelijk zo’n derde van de wereld. Het andere heeft in de vorm van populaire psychologie nog steeds de hoogopgeleide westerse stedeling in zijn greep. Het klinkt door als mensen je vertellen welk Myers-Briggs-persoonlijkheidstype ze zijn. Of wanneer gedrag dat te banaal voor woorden is het etiket ‘gaslighting’ krijgt opgeplakt. Zoiets is meer dan alleen een hobby van de welgestelde middenklasse. Het geeft blijk van een diepgewortelde drang om orde te scheppen in een wereld waar verontrustend weinig orde heerst.
Uiteindelijk hebben de impressionisten en postimpressionisten de strijd dus verloren
Uiteindelijk hebben de impressionisten en postimpressionisten de strijd daartegen dus verloren. Ja, de schilderkunst was voorgoed veranderd. Maar de wereld buiten de kunst bleef radeloos naar zekerheden zoeken: in de schilderkunst mochten ze zijn afgeschaft, maar in het denken eiste men heldere lijnen. De Europese politieke ontwikkelingen van de eerste helft van de twintigste eeuw zijn het dodelijkste voorbeeld van waar dat toe kan leiden. Er zijn ook luchtiger voorbeelden. Wie single is, kan het niet ontgaan hoe hardnekkig het geloof in astrologie blijft onder verder toch rationeel denkende volwassenen.
Dat ik deze zucht naar zekerheid overal zie, komt doordat ik zoveel reis. Wat mijn drie lievelingssteden Londen, Los Angeles en Bangkok definieert, is hun gebrek aan definitie. Er is daar geen sprake van een groot overkoepelend plan, geen architectonische samenhang, zodra je daar ergens de hoek omslaat kun je met een totaal ander stadsbeeld en sfeer worden geconfronteerd dan in de vorige straat. Ik schrijf dit met binnen handbereik een fles bourgogne, waar ik een zwak voor heb niet omdat die afkomstig is uit de beste, maar uit zo’n gevarieerde wijnstreek.
En wat politiek betreft: halverwege de twintig had ik op elk van de drie grote Britse partijen al eens gestemd. Ik weet nog steeds niet wat ik de volgende keer ga stemmen. Ongetwijfeld een teken van een slap en laf karakter. Maar ambivalentie is op zijn eigen manier radicaal. Het druist in tegen de menselijke behoefte aan structuur. En het omgekeerde is ook waar. Radicalen zíjn helemaal niet zo radicaal. Wat ik zie bij de vele radicalen die ik in de loop der jaren al heb ontmoet, is angst: voor het leven, voor de slordigheid van hun eigen soort.
Vrolijk en dubbelzinnig zoekt het Britse echtpaar Gilbert & George al sinds de jaren zeventig de grenzen van de kunst op. In hun succesvolle, vijftig jaar lange carrière zijn ze zelf tot hun belangrijkste werk uitgegroeid.
In het hart van Oost-Londen, in het bescheiden privémuseum van het kunstenaarsduo Gilbert & George dat geheel aan hun eigen werk is gewijd, opende het tweetal een tentoonstelling die de essentie van het bestaan benoemt: DEATH HOPE LIFE FEAR. Wat het betekent om te leven, te hopen, te vrezen en te sterven in een wereld die voortdurend verandert, maar waarin de menselijke natuur dezelfde blijft.
Gilbert Prousch (81) en George Passmore (83), zoals hun namen officieel luiden, laten in hun Gilbert & George Centre achttien monumentale werken zien, gemaakt tussen 1984 en 1998. Hoogtepunt van de tentoonstelling vormt het gelijknamige vierluik uit 1984, van bijna twintig meter breed, dat sinds 2007 niet meer in het Verenigd Koninkrijk te zien is geweest.
Eveneens te zien is een selectie uit de serie NEW DEMOCRATIC PICTURES en RUDIMENTARY PICTURES. Het uitgangspunt van deze serie is helder, schrijven de kunstenaars: jeugd, natuur, Gilbert & George zelf, en kleur. Het tweetal werd wereldberoemd met hun metersgrote fotocollages in de kleuren van moderne glas-in-loodramen, met scènes uit de natuur en het eigentijdse stadsleven, maar toch vooral met de afbeeldingen van de heren zelf, die al sinds de jaren zeventig de hoofdrol in vrijwel al hun werk spelen. In 1969 stonden ze urenlang op de trap van het Stedelijk Museum in Amsterdam als ‘levende standbeelden’, van top tot teen metaalkleurig geschminkt. In de serie NEW DEMOCRATIC PICTURES, die in 1992 voor het eerst in Londen werd getoond, verschenen beiden voor het eerst naakt.
Ook in RUDIMENTARY PICTURES zijn Gilbert & George ontdaan van het hun kenmerkende uniform – altijd tot in de puntjes gekleed in een tweedelig dennengroen, of baksteenrood. Ze verschijnen als verbaasde reizigers, die door mysterieuze landschappen trekken, opgebouwd uit vergrote beelden van lichaamsvloeistoffen.
Trouw aan hun streven proberen ze in deze serie opnieuw de grens tussen kunstenaar en kunstwerk op te heffen. Deden ze dat in de jaren zeventig nog als melancholische observatoren van stedelijke vervreemding, later presenteerden ze zichzelf steeds vaker als visionaire figuren met profetische allure.
Kleur is bij Gilbert & George nooit een simpele versiering, maar een drager van betekenis, emotie, en soms zelfs moraal. Rood kan liefde betekenen, of bloed, of gevaar, of vuur, als het maar het innerlijke tumult van de moderne mens weerspiegelt.
DEATH HOPE LIFE FEAR, tot februari 2026 in het Gilbert & George Centre, Londen.
Het is het grootste mysterie in de geschiedenis van de Belgische kunst: waar is het in 1934 gestolen paneel van het Lam Gods verborgen? Bestaat het nog? Vlaanderen wil al jaren de ontknoping van dit detectiveverhaal weten.
Iedereen wil het Lam Gods zien. De Franse revolutionairen en de hertog van Wellington, Hitler en Eisenhower, Jules Michelet en Albert Camus, koning Frederik III van Pruisen en zijn collega Jozef II uit het Heilige Roomse Rijk. Door de kunst en de geschiedenis is het altaarstuk, dat in opdracht werd gemaakt voor de kathedraal van Gent (waar het in gerestaureerde staat te bewonderen is), een van de beroemdste kunstwerken ter wereld.
Deze 3,75 meter hoge polyptiek, bestaande uit vier vaste panelen en twintig beweegbare luiken, werd tussen 1424 en 1432 gemaakt door Hubert Van Eyck en zijn jongere broer Jan Van Eyck. Het Lam Gods is een meesterwerk van de westerse kunst vanwege zijn harmonie, ontwerp, voorstelling, lichtval en uitvoering, schreef historicus Jules Michelet erover. De jongste van de gebroeders Van Eyck, die de olieverftechniek perfectioneerde, voegde veel details toe, zelfs de maankraters op de maan, en bracht de mensen, dieren, bomen en bloemen die op dit altaarstuk rond Christus (het Lam) zijn afgebeeld tot leven. Het Lam offert zijn leven, gesymboliseerd door zijn bloed, en ziet hoe engelen, heiligen, geestelijken en notabelen naar hem toe komen om hem te aanbidden.
Mysterie
Behalve schoonheid bevat het werk ook veel mysterie. In de lucht boven de stad zijn bijvoorbeeld gezichten van mensen onderscheiden. Maar wie zijn het? Tijdens de restauratie werd op de kop van het lam een tweede paar oren ontdekt. Deze zouden het eerste paar in de zestiende eeuw hebben vervangen. Maar waarom?
Historici wijzen ook op het voortdurende rondzwerven van het altaarstuk. In 1566 namen de calvinisten de macht over in Gent. Beeldenstormers wilden het werk van Jan Van Eyck vernietigen. Maar het werd op het laatste moment door de katholieken verborgen. Twee eeuwen later liet de burgemeester van Gent op verzoek van Jozef II de twee eikenhouten schilderijen met de afbeeldingen van Adam en Eva verwijderen, omdat de keizer deze te naakt vond. In 1794 brachten de revolutionairen het veelluik naar het Louvre, waarna Wellington het in 1816 persoonlijk terugbracht naar Gent. Via de ene verkoop na de andere belandde een deel ervan vervolgens in handen van de Pruisische koning Frederik III en daarna kwam het terecht in het Bode-Museum in Berlijn.
Het is zo vaak rondgegaan dat het Lam Gods door de eeuwen heen het meest gestolen, verspreide en getransporteerde schilderij ter wereld is geworden. En het gaat niet alleen om oude geschiedenis. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden de overgebleven delen in Gent ingemetseld en in 1918 werden de overige panelen in Berlijn teruggevonden. De nazi’s namen het werk in beslag in 1940 en verstopten het in de zoutmijn van Altaussee in Oostenrijk. Toen de de nazi’s de zoutmijn vier jaar later wilden laten ontploffen, werd het altaarstuk gered door de Monuments Men, opgericht door de Amerikaanse generaal Eisenhower.
De bisschop van Gent ontving een brief waarin om losgeld van een miljoen Belgische frank werd gevraagd
In 1940 hadden de Duitsers echter niet op het gehele altaarstuk de hand kunnen leggen. Er ontbrak een paneel, dat tot op heden mist. Toen kerkdienaar Van Volsem op 11 april 1934 de Sint-Baafskathedraal in Gent opende, ontdekte hij dat er twee panelen waren gestolen: het paneel met de afbeelding van de Rechtvaardige Rechters [binnenkant] en het paneel met de afbeelding van Johannes de Doper [buitenkant].
De politie had weinig aanknopingspunten. Op de laatste dag van dezelfde maand ontving de bisschop van Gent echter een brief waarin om losgeld van een miljoen Belgische frank werd gevraagd, ondertekend met de initialen D.U.A. De bisschop ging het gesprek aan en D.U.A. stuurde hem vervolgens een ticket voor een bagagedepot toe van het station Brussel-Noord. Ter plaatse overhandigde de medewerker van het bagagedepot een groot rechthoekig pakket aan de politie, waarin het paneel van Johannes de Doper zat. D.U.A. was dus geen oplichter. Maar toen de medewerker gevraagd werd naar het uiterlijk van de persoon die het pakket had achtergelaten, wist hij zich weinig te herinneren; hij omschreef hem als een man van in de vijftig met een sikje. Dat was alles.
Nadat het eerste paneel was overhandigd, besloot de politie een stap verder te gaan en bood aan om op 14 juni via een tussenpersoon in Antwerpen het losgeld te betalen om het tweede paneel terug te krijgen. Ze stopten echter slechts vijfentwintigduizend frank in de envelop. De dief, woedend, overhandigde de Rechtvaardige Rechters niet en het onderzoek liep vast.
Zijn geheim
Eind november 1934, tijdens een politieke bijeenkomst in Dendermonde vond een van de vreemdste feiten uit de hele zaak plaats. Nadat een man genaamd Arsène Goedertier een toespraak had gehouden, kreeg hij een hartaanval. Deze voormalige kerkdienaar en betrouwbare bankier uit Wetteren gaf op zijn sterfbed toe dat hij de enige was die wist waar het paneel met de Rechtvaardige Rechters zich bevond. Hij sprak de woorden ‘in mijn kantoor, sleutel, kast, map ziekenfonds…’, blies zijn laatste adem uit en nam zijn geheim mee het graf in. In de hoop meer te weten te komen ging men op zoek naar de bewuste map in Goedertiers kantoor. Er zat een envelop in met kopieën van de dertien losgeldbrieven, maar nergens was ook maar een spoor van het schilderij te bekennen…
In 1939 verklaarde de rechtbank Arsène Goedertier als de dief van de schilderijen, maar het laatste woord was hierover nog niet gezegd. Zoals dat gaat, doen sindsdien allerlei theorieën de ronde. Er werd bijvoorbeeld beweerd dat het schilderij zich bevond in de grafkelder van Koning Albert I, die in februari 1934 was overleden. In 2018 kwamen sommigen met het idee dat er zich onder de Kalandebergstraat, een winkelstraat in Gent, een kleine tunnel bevond. Maar er zijn geen doorslaggevende bewijzen. In 1941 werd een bestelling geplaatst bij een kopiist, die het schilderij reproduceerde en een van de Rechtvaardige Rechters afbeeldde in de gedaante van koning Leopold III. Albert Camus laat een van de personages in zijn roman De val het originele paneel in een kledingkast verstoppen.
Het verhaal eindigt hier niet. Caroline Dewitte, magistraat bij het parket van Gent en al twintig jaar verantwoordelijk voor de zaak van de Rechtvaardige Rechters, bevestigt dat er in oktober 2024 opnieuw een huiszoeking werd uitgevoerd in Oost-Vlaanderen. ‘Er waren wel degelijk aanwijzingen,’ benadrukt ze, ‘maar het schilderij is niet gevonden. Het Openbaar Ministerie doet altijd onderzoek als er geloofwaardige informatie binnenkomt. We willen geen deuren sluiten, enerzijds omdat het een belangrijk werk is en anderzijds om in toekomstig onderzoek duidelijk te kunnen maken dat een locatie al is gecontroleerd.’
‘Gemiddeld zijn er per jaar twee of drie sporen om te onderzoeken’
‘We hopen het nog steeds te vinden,’ zegt ze. ‘Er is geen bewijs dat suggereert dat het vernietigd is.’ Hoewel er bij het parket van Gent geen actief onderzoek loopt naar de zaak van de Rechtvaardige Rechters neemt het natrekken van aanwijzingen die door burgers of amateurspeurders worden doorgegeven ongeveer vijf procent van de werktijd van de magistraat in beslag. ‘Gemiddeld zijn er per jaar twee of drie sporen om te onderzoeken. Ik ben niet alleen. Er zijn twee agenten van de federale politie in Gent die ervaring hebben en meewerken aan het dossier.’
De zaak is in Gent nog steeds springlevend. Naar aanleiding van de recente berichten over de huiszoeking in oktober heeft Dewitte nadere informatie ontvangen.
In zijn invloedrijke werk The Story of Art beschrijft Ernst Hans Gombrich het ‘onvermoeibare geduld’ van Jan Van Eyck, waarbij hij detail na detail toevoegde om ervoor te zorgen dat zijn schilderijen de wereld om hem heen weerspiegelden. Dit is wat de Vlaamse schilderkunst onderscheidt van de Italiaanse. Op het Italiaanse schiereiland schilderden Brunelleschi en zijn collega’s – die de olieverfschilderkunst nog niet onder de knie hadden – de werkelijkheid na door middel van lijnen en perspectieven in plaats van minuscule details. Wie weet zal de opeenstapeling van aanwijzingen, details, verhoren, huiszoekingen en het onvermoeibare geduld van magistraten ons, in de geest van Jan Van Eyck, op een dag weer naar de Rechtvaardige Rechters leiden.
Een op de drie Italianen bezoekt weleens een museum
Italiaanse musea bieden sinds kort gratis hondenoppas aan om het aantal bezoekers te verhogen en hondenbezitters de gelegenheid te bieden om musea te bezoeken. Dat meldt het Britse dagblad The Times. Mensen kunnen hun hond achterlaten bij getrainde hondengeleiders, die de harige viervoeters bij de ingang ophalen. De honden worden uitgelaten en krijgen eten en drinken terwijl hun baasjes ongestoord de museumstukken kunnen bewonderen.
Het is de bedoeling dat vijftien geselecteerde culturele instellingen de service in heel Italië gaan invoeren. Musea in Rome waren de eerste die met de oppasservice begonnen. In de komende vijftien maanden willen de Galleria degli Uffizi in Florence en het Nationaal Archeologisch Museum in Napels dezelfde service gaan aanbieden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Dankzij dit project kunnen hondeneigenaren genieten van een cultureel uitstapje zonder lang van hun hond gescheiden te zijn. De honden zullen ook minder gestrest zijn dan wanneer hun baasje ze thuis had gelaten,’ aldus Dino Gasperini, hoofd van de organisatie Bauadvisor, die de hondenoppas regelt.
Deskundigen verwelkomen het initiatief. Ze zeggen dat het een goede manier is om mensen aan te moedigen culturele instellingen te bezoeken. In Italië bezoekt ongeveer een derde van de bevolking weleens een museum of tentoonstelling, volgens gegevens voor 2023 van het Italiaanse bureau van statistiek.
De Franse president Emmanuel Macron heeft plannen aangekondigd om het Louvre in Parijs te renoveren en uit te breiden, en de Mona Lisa onder te brengen in een speciale tentoonstellingsruimte. Het project zal een ‘herontworpen, gerestaureerd, uitgebreid Louvre’ opleveren, kondigde Macron dinsdag aan, terwijl de Mona Lisa over zijn schouder meekeek. Dat meldt The Washington Post.
De aankondiging kwam nadat ’s werelds meest bezochte kunstmuseum had gewaarschuwd dat de gebouwen verslechterden en dat het enorme aantal bezoekers zijn tol eiste. ‘Elke dag is deze zaal het toneel van intense onrust,’ zei Louvre-directeur Laurence des Cars dinsdag in de Salle des États, waar de Mona Lisa nu hangt.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De renovatie omvat een nieuwe ingang aan de kant van de rivier de Seine om opstoppingen bij de ingang bij de Piramide op de binnenplaats van het Louvre te beperken. Deze ingang zal naar verwachting tegen 2031 klaar zijn. Het museum is van plan open te blijven tijdens het renovatieproject. Macron gaf geen details over de kosten van de werkzaamheden, die naar schatting in de honderden miljoenen lopen.
De president beloofde in ieder geval dat het niet ten laste zou komen van de belastingbetaler. Dat is een belangrijk punt voor zijn Franse publiek in een tijd waarin Frankrijk worstelt om de uit de pan rijzende schulden te beteugelen en het gat in zijn financiën te dichten. De nieuwe ingang zou worden gefinancierd met de ‘eigen middelen’ van het museum, zei Macron, zoals donaties van mecenassen, royalty’s van de licentie bij het Louvre Abu Dabhi en inkomsten uit kaartverkoop.
Edoardo Almagià zou gestolen kunst hebben doorverkocht
Donderdag heeft de openbaar aanklager van Manhattan een arrestatiebevel uitgevaardigd ‘voor een vooraanstaande, aan Princeton opgeleide antiekhandelaar die nu in Italië woont’, dat schrijft The New York Times nadat de krant inzage heeft gehad in het tachtig pagina’s tellende arrestatiebevel. Het zou gaan om Edoardo Almagià, hij wordt beschuldigd van samenzwering vanwege het witwassen en in bezit hebben van gestolen kunst die toebehoort tot de Italiaanse staat.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens de krant zou het gaan om zo’n 1700 kunstobjecten, waaronder Romeinse sculpturen en Etruskische aardewerk. Als kunsthandelaar zou Almagià kunstwerken verkopen aan belangrijke musea en verzamelaars, maar volgens de aanklagers deed hij ook zaken met grafrovers en probeerde hij de geroofde kunst wit te wassen en via het legale circuit te verkopen, onder andere aan bekende kunstinstellingen. Via een informant is de politie in het bezit gekomen van Almagià’s schaduwboekhouding, waarin de gestolen objecten stonden genoteerd.
De aanklagers schrijven dat hun onderzoek in 2018 begon en voegen eraan toe dat er al 221 antieke kunstobjecten zijn teruggevonden die zijn gelinkt aan Almagià en een gezamenlijke waarde hebben van bijna 6 miljoen dollar. Er werden voorwerpen teruggevonden uit het Cleveland Museum of Art; het J. Paul Getty Museum; het Fordham Museum of Greek, Roman and Etruscan Art; het Museum of Fine Arts, Boston; het kunstmuseum van Princeton University; en andere instellingen, aldus de aanklagers.
De manier waarop we naar een roman, film, muziekstuk of schilderij kijken, wordt vaak aangetast door onthullingen over het privéleven van de maker. Heeft kunst op zichzelf waarde of moeten we rekening houden met de moraal van de persoon die een werk heeft gemaakt? Twee Spaanse schrijvers gaan met elkaar in debat.
‘Wij kunstenaars zijn ons werk, of we het leuk vinden of niet’
Een commentaar van Alejandro Palomas, schrijver van het boek Esto no se dice
‘Is het goed om de kunstenaar te scheiden van zijn werk of is dat wat de hand creëert het verlengstuk van de hand zelf, en dus van het bloed dat zijn creatie voedt?’ Over die vraag blijft schrijver Alejandro Palomas maar nadenken.
In een artikel in de Spaanse krant El Paísvertelt hij over een goede vriend van hem die werkte onder leiding van een zeer ‘bewonderde en gerespecteerde’ theaterregisseur. ‘Ik was er nauw bij betrokken en was bij een aantal repetities aanwezig. Ik zag hoe het theater in een hel veranderde onder leiding van een persoon die regisseerde door zijn acteurs en zijn team te straffen en te vernederen’, schrijft Palomas. ‘Vanaf het moment dat ze de zaal binnenkwam, was de spanning om te snijden.’
Palomas vertelt hoe iedereen in het theater bang was voor de woedeuitbarstingen en stemmingswisselingen van de regisseur. Maar toen het stuk even later in de theaters verscheen, was het een doorslaand succes. ‘Bijna niemand weet van het slijk en het menselijk lijden waarop het genie van de voorstelling rust.’
‘Kunst kan niet gescheiden worden van degenen die het maken’
‘Tot op de dag van vandaag ben ik de enige in mijn omgeving die het stuk niet gezien heeft en het ook niet wil zien,’ vervolgt de auteur. ‘Aan de ene kant zegt mijn hoofd me dat de privé-informatie die ik over de regisseur heb mijn plezier in het werk niet in de weg mag staan, aan de andere kant is mijn hart nog steeds doordrongen van wat ik voelde toen ik haar zag opbloeien onder haar beledigingen, spot en mishandeling, en die wond houdt vandaag de dag nog steeds aan.’
En dus stelt Palomas zichzelf de vraag: ‘Betekent applaudisseren voor het werk van een artiest zoals zij dat je de artiest waardeert of alleen het werk? Kunnen we het creatieve proces loskoppelen van het resultaat? En zouden we dat moeten doen?’
Palomas stelt dat we maker en creatie niet los van elkaar kunnen zien. ‘Wij kunstenaars zijn wat we doen. Wij zijn ons werk, of we het leuk vinden of niet, of we het willen of niet. Er is geen keuze. Wij zijn wat we delen met degenen die ons lezen, met degenen die naar ons komen kijken in het theater, die genieten van onze concerten. En ik wou dat het niet zo was, maar kunst kan niet gescheiden worden van degenen die het maken.’
‘We kunnen kunstenaars beoordelen op hun werk, niet op hun leven’
Een commentaar van Carmen Domingo, schrijver van het boek Cancelado
‘Beoordelen we de kunstenaar met de ogen van de tijd waarin hij leefde of met de ogen van vandaag? Moeten we werken – meesterwerken – ongeldig verklaren omdat de auteur een verachtelijk wezen is? Met andere woorden, kan het werk van een kunstenaar worden verboden op basis van zijn leven?’ Die vragen stelt auteur Carmen Domingo in hetzelfde artikel in El País.
‘Dat een kunstenaar en diens werk nauw met elkaar verbonden zijn, betekent niet dat we kunstenaars kunnen beoordelen op hun leven,’ stelt Domingo. ‘Het idee van een creatieve wereld die door louter “goede mensen” is opgebouwd is niet alleen naïef, maar, zou ik zeggen, zelfs schadelijk voor de creatie. Ethiek is, net als ideologie, geen garantie voor esthetische kwaliteit. Het spreekt voor zich dat we anders een wereld vol genieën zouden hebben.’
Domingo vraagt zich vervolgens af of we het werk dan volledig moeten loskoppelen van de maker. ‘Voelen we ons ongemakkelijk als we het werk waarderen van iemand die geheel andere denkbeelden heeft dan wij? Zouden we in een betere wereld leven als we niet van Guernica [van Picasso] zouden genieten?’ Als we dat kunstwerk zouden loskoppelen van de maker, zouden we het misschien niet eens begrijpen, stelt Domingo. ‘Juist door kennis ervan kunnen we onder ogen zien dat de wereld in die tijd racistisch, antisemitisch of seksistisch was, en dat iedereen dat heel gewoon vond.’
‘Censuur en cancellen lossen noch geweld, noch machismo, noch antisemitisme, noch racisme, noch pedofilie op’
Vandaag de dag kijken we daar met andere ogen naar. ‘Maar censuur en cancellen lossen noch geweld, noch machismo, noch antisemitisme, noch racisme, noch pedofilie op,’ gaat Domingo verder. ‘Laten we accepteren dat de identificatie van het werk met de auteur nooit volledig is (soms is men van plan om het ene te doen en doet men uiteindelijk iets anders, of men wil een idee overbrengen maar dat wordt heel anders geïnterpreteerd). Misschien is het het verstandigst om de geschiedenis van elk van de kunstenaars te leren kennen en te aanvaarden en met die kennis zonder meer van het werk te genieten.’
‘Laten we aanvaarden dat John Lennon zijn vrouw sloeg, dat Lou Reed werd beschuldigd van antisemitisme en racisme, dat Picasso een allesbehalve voorbeeldige partner was voor zijn vrouwen, dat Hemingway niet het beste gezelschap was tijdens een avondje uit en dat Alain Delon homofoob en seksistisch was. En laten we vanaf dat punt genieten van de werken die op de een of andere manier hebben bijgedragen aan de vooruitgang van de mensheid. Ik zal in ieder geval blijven genieten van een schilderij van Picasso, een roman van Hemingway en een film van Delon’, sluit Domingo haar commentaar af.
De werken waren begin 2023 op mysterieuze wijze verdwenen
Twee zeventiende-eeuwse schilderijen – een militaire scène van Robert van den Hoecke en een stilleven van Dirck de Bray – zijn weer opgedoken in het Kunsthaus in Zürich, nadat ze begin 2023 op mysterieuze wijze waren verdwenen. Omdat het onderzoek ‘nog gaande’ is, gaf het museum geen details over ‘waar en hoe’ de schilderijen zijn gevonden, maar het verzekerde dat ze ‘in goede staat zijn teruggevonden en binnenkort weer tentoongesteld kunnen worden’, aldus Blick.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De schilderijen waren na de brand in het Kunsthaus in augustus 2022 samen met bijna zevenhonderd andere werken weggehaald om schoongemaakt en gerestaureerd te worden. Het museum was ze vervolgens uit het oog verloren. ‘Interne zoekacties leverden niets op. Het museum kon daarom een diefstal niet uitsluiten en schakelde de politie in,’ voegt de Zwitserse website toe.
De twee werken – Soldaten in het kamp van Robert van den Hoecke en Narcissen en andere bloemen van Dirck de Bray – hebben een gezamenlijke waarde van meer dan 550.000 euro.
Bij de brand werd 85 procent van de 20 miljoen exemplaren en artefacten verwoest
Burkhard Pohl, een Zwitsers-Duitse verzamelaar en ondernemer die een van ’s werelds grootste particuliere fossielencollecties beheert, heeft ongeveer 1100 exemplaren aan het Nationaal Museum van Brazilië overgedragen, die allemaal afkomstig zijn uit Brazilië. Dat schrijft The New York Times. Het museum kan met de schenking een deel van de collectie herbouwen voorafgaand aan de geplande heropening in 2026.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De donatie is de grootste en belangrijkste wetenschappelijke bijdrage tot nu toe aan de wederopbouw van het museum, na het verlies van 85 procent van de ongeveer 20 miljoen exemplaren en artefacten door de enorme brand in 2018, waarbij de oudste wetenschappelijke instelling van het land en een van de grootste en belangrijkste musea van Zuid-Amerika verwoest werden.
Deze verhuizing geeft ook wetenschappelijke schatten terug aan een land dat zijn natuurlijke erfgoed vaak buiten zijn grenzen heeft zien verdwijnen – en presenteert een potentieel mondiaal model voor het bouwen van een natuurhistorisch museum in de 21e eeuw.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
