Netanyahu beschuldigde Macron van laksheid in strijd tegen antisemitisme
In een ‘zeer directe’ brief die dinsdag openbaar werd gemaakt, reageert Emmanuel Macron in ‘scherpe’ bewoordingen op de recente beschuldigingen van Benjamin Netanyahu dat de erkenning van de Palestijnse staat door Frankrijk ‘het vuur van het antisemitisme zou aanwakkeren’. Het is een ‘belediging voor heel Frankrijk’, verklaart hij in zijn brief.
Het is een even ‘ongebruikelijke’ als ‘scherpe’ brief die Macron aan Netanyahu heeft gestuurd om ‘de staat van dienst van zijn regering op het gebied van de strijd tegen antisemitisme te verdedigen’, bevestigt The Jerusalem Post.
‘Deze beschuldigingen van passiviteit tegenover een plaag die we met alle kracht bestrijden, zijn onaanvaardbaar en beledigend voor heel Frankrijk’, protesteerde de Franse president, eraan toevoegend dat ‘de strijd tegen antisemitisme geen onderwerp van instrumentalisering mag zijn en geen aanleiding mag geven tot onenigheid tussen Israël en Frankrijk’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
The Washington Post herinnert eraan dat ‘het aantal meldingen van antisemitische incidenten spectaculair is toegenomen’ in Frankrijk sinds de dodelijke aanval van Hamas op 7 oktober en de ‘brute’ oorlog van Israël tegen Gaza. Volgens een officieel rapport ‘werden vorig jaar ongeveer 1570 antisemitische incidenten gemeld in het land – een cijfer dat iets lager ligt dan het totale aantal gemelde incidenten in 2023, maar veel hoger dan vóór 2023’, meldt de krant.
De ‘reactie’ van de Franse president op de Israëlische premier onderstreept hoezeer ‘de spanningen tussen Netanyahu en Macron zijn verergerd’ sinds Frankrijk vorige maand ‘een diplomatieke campagne lanceerde om landen te overtuigen de Palestijnse staat te erkennen en zich ertoe verbond om in september het eerste G7-land te worden dat dit doet’, merkt Financial Times op.
‘De twee leiders hebben niet met elkaar gesproken’ sinds de beschuldigingen van Netanyahu, stelt het economische dagblad, waarbij het benadrukt dat ‘Macron bijzonder gevoelig is voor kritiek op zijn staat van dienst op het gebied van de strijd tegen antisemitisme, aangezien Frankrijk de grootste joodse gemeenschap van Europa herbergt alsook een grote moslimgemeenschap die gevoelig is voor het lot van de Palestijnen’.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de diplomatieke spanningen tussen Frankrijk en Algerije. Vorige week zetten beide landen elkaars diplomaten uit, waardoor de toch al gespannen relatie verder verslechterde. Wat is er precies gebeurd en hoe past dit in de complexe geschiedenis tussen deze twee landen?
Wat gebeurde er vorige week?
De diplomatieke betrekkingen tussen Frankrijk en Algerije zijn vorige week sterk verslechterd na wederzijdse uitzettingen van diplomaten. Frankrijk kondigde op dinsdag 15 april aan twaalf Algerijnse diplomatieke en consulaire medewerkers te zullen uitwijzen en riep zijn ambassadeur terug uit Algiers. Dit gebeurde slechts een dag nadat Algerije twaalf Franse diplomaten had bevolen binnen 48 uur het land te verlaten, aldus Al Jazeera.
Het Franse staatshoofd probeerde de situatie aanvankelijk te bagatelliseren, schrijft Le Matin d’Algérie. ‘Toen bleek dat de Algerijnse autoriteiten niet op hun besluit terugkwamen om de diplomaten uit te zetten, verhardde de Franse toon.’ Het Palais de l’Élysée verklaarde op zijn beurt dat ‘de Algerijnse autoriteiten verantwoordelijk zijn voor een plotselinge verslechtering van onze bilaterale betrekkingen.’ De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Noël Barrot, die begin april nog naar Algiers reisde in een poging de betrekkingen te herstellen, stelde dat Algerije ‘gekozen heeft voor escalatie’.
Volgens Le Monde begon deze ruzie met de arrestatie van een medewerker van het Algerijnse consulaat in een Parijse buitenwijk op 11 april. De aanhouding – het is de eerste keer dat Frankrijk een Algerijnse consulaire medewerker heeft gearresteerd – maakte deel uit van een onderzoek naar de ontvoering van de influencer Amir Boukhors. Boukhors, beter bekend als Amir DZ, is een prominente criticus van de Algerijnse regering, met meer dan een miljoen volgers op TikTok. Hij woont sinds 2016 in Frankrijk en kreeg in 2023 politiek asiel. Boukhors werd een dag na de ontvoering weer vrijgelaten.
Het Algerijnse ministerie van Buitenlandse Zaken hekelde de arrestatie van een medewerker van zijn consulaat als ‘onaanvaardbaar en onverdedigbaar’ en beloofde dat het ‘niet onbeantwoord zou blijven’, aldus The New Arab.
‘Deze breuk is het resultaat van een complot, een opzetje van extreemrechts in Frankrijk’, schrijft het Algerijnse proregeringsdagblad L’Expression. ‘Hoewel beide staatshoofden een vreedzame relatie nastreven, worden betrekkingen telkens geschaad door incidenten die de Franse minister van Binnenlandse Zaken aanwakkert.’ Volgens het blad markeren deze gebeurtenissen een nieuw dieptepunt in de toch al gecompliceerde Frans-Algerijnse relaties.
Wat ging eraan vooraf?
Sinds de zomer van 2024 zit de relatie in een vrije val. Volgens Le Monde heeft dat te maken met drie grote gebeurtenissen. De eerste grote klap kwam op 30 juli, toen Macron in een brief aan de Marokkaanse koning steun uitsprak voor Marokko’s claim op de Westelijke Sahara, een gebied dat grotendeels door Marokko wordt bezet. Frankrijk had zich hierover eerder altijd terughoudend opgesteld, maar sprak nu expliciet van een Marokkaans autonomieplan als ‘enige serieuze oplossing’. Voor Algerije, dat juist de onafhankelijkheidsbeweging Polisario steunt, kwam dit als een klap in het gezicht. Het land riep zijn ambassadeur in Parijs terug en verweet Macron gebrek aan respect. Algerije was in het bijzonder boos omdat de stem van Frankrijk als permanent lid van de VN-veiligheidsraad veel gewicht in de schaal legt, voegt Deutsche Welle toe.
Na de Franse erkenning van de Westelijke Sahara liepen de spanningen met Algerije op, met name over immigratie en de behandeling van Algerijnse onderdanen die een OQTF (bevel om het Franse grondgebied te verlaten) hebben ontvangen.
Dit bleek ook toen er in januari 2025 tumult ontstond rondom enkele controversiële Algerijnse influencers die in Frankrijk gevestigd waren. De Franse minister van Binnenlandse Zaken, Bruno Retailleau, reageerde agressief en zette in reactie hierop een van hen op 9 januari uit. De Algerijnse autoriteiten accepteerden de influencer echter niet op hun grondgebied en stuurden hem uiteindelijk dezelfde dag nog terug naar Parijs.
Volgens The New Arab heeft de mesaanval in Mulhouse in februari 2025, die werd uitgevoerd door een Algerijn tegen wie al meerdere uitzettingsbevelen liepen, de huidige crisis verder aangewakkerd. ‘De aanval deed het migratiedebat in Parijs opnieuw oplaaien. Conservatieve ministers riepen op tot opschorting van de migratieovereenkomst uit 1968, die het verkeer van Algerijnse onderdanen en diplomaten vergemakkelijkt.’
En dan is er nog de zaak van schrijver Boualem Sansal. Hij werd in maart in Algerije tot vijf jaar cel veroordeeld omdat hij in een Frans radicaal-rechts tijdschrift had gesuggereerd dat een deel van Algerije eigenlijk Marokkaans zou zijn. De Franse regering sprak zich publiekelijk uit tegen zijn veroordeling, maar de Algerijnse autoriteiten zagen de zaak juist als een manier om hun controle en soevereiniteit te onderstrepen, aldus Le Monde. Een gratieverlening leek even in zicht, maar de hernieuwde spanningen maken die kans nu weer klein.
Na een periode van grote spanningen bereikten de president van Algerije Abdelmadjid Tebboune en zijn Franse ambtgenoot Emmanuel Macron eind maart via een telefoongesprek een akkoord om de banden te herstellen en de diplomatieke samenwerking nieuw leven in te blazen. Begin april bracht de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noel Barrot een bezoek aan Algiers, waar hij tijdens zijn ontmoeting met president Tebboune het ‘begin van een nieuwe fase’ in de betrekkingen tussen de twee landen toejuichte. ‘De ontwikkelingen van vorige week suggereren echter dat de toenadering van korte duur was. Parijs en Algiers lijken nu klaar voor een nieuwe diplomatieke botsing, die beide partijen niet snel zullen oplossen,’ analyseert The New Arab.
Wat betekent dit voor de toekomst?
‘De Frans-Algerijnse relatie is zo complex dat ze met geen enkele andere te vergelijken is’, schrijft Le Monde. ‘Door de verstrengeling van koloniaal verleden en economische en strategische belangen is de band tussen Frankrijk en Algerije inherent moeilijk te reguleren.’ Daarnaast is Frankrijk de thuisbasis van een enorme Algerijnse diaspora – volgens sommige tellingen hebben bijna een miljoen Franse burgers de Franse en Algerijnse nationaliteit en nog eens enkele miljoenen inwoners zijn van Algerijnse komaf. ‘Aan de ene kant fungeert de Algerijnse diaspora in Frankrijk als een brug tussen de samenlevingen; aan de andere kant is het een bliksemafleider in de Franse binnenlandse politiek, vaak weerspiegeld in debatten over immigratie, integratie en nationale identiteit’, schrijft Hafed Al-Ghwell, Senior Fellow en directeur van de North Africa Initiative aan Johns Hopkins University en voormalig adviseur bij de Wereldbank, in Arab News.
Tewfik Hamel analyseert in Middle East Eye hoe gevoelig de relatie tussen Frankrijk en Algerije ligt. ‘In Frankrijk gebruiken politici over het hele spectrum de Algerijnse kwestie en migratie om nationalistische sentimenten aan te spreken. In Algerije dient kritiek op Frankrijk ook om de nationalistische ideologieën te versterken en om de aandacht af te leiden van interne uitdagingen, zoals politieke en economische stagnatie.’ Volgens hem zitten de twee landen nu vast in een neerwaartse spiraal. ‘De koloniale geschiedenis blijft een lange schaduw werpen over het heden. Voor elke vorm van duurzame verzoening is een openhartige afrekening met het verleden nodig, een hernieuwde blik op gedeelde belangen en het loskoppelen van geschiedenis en politiek. Alleen dan kunnen de twee naties een relatie smeden die gebaseerd is op gelijkheid, respect en een gedeelde lotsbestemming.’
Maher Mezahi in Africa is a Country ziet ook mogelijkheden voor het verbeteren van de Frans-Algerijnse relatie, maar geeft vooral Frankrijk hierin de verantwoordelijkheid. ‘Zolang Frankrijk niet de fundamentele problemen van extreemrechtse ideeën in haar samenleving aanpakt en de politiek leiders geen blijk geven van meer politieke durf, is een herhaling van conflicten slechts een kwestie van tijd.’
Volgens Hafed Al-Ghwell in Arab News ligt de verantwoordelijkheid bij beide landen. ‘Echte normalisatie zou een niveau van vertrouwen en wederzijds begrip vereisen dat eenvoudigweg niet bestaat.’ In plaats daarvan blijven beide regeringen in wezen gevangenen van de geschiedenis en de politiek. ‘Frankrijk kan zich niet verontschuldigen voor het verleden zonder thuis een vuurstorm te ontketenen. Aan de andere kant kan de Algerijnse regering, die wordt gedomineerd door de oude militair-politieke elite, haar revolutionaire verhaal niet loslaten en Frankrijk niet plotseling vergeven. Elke Algerijnse leider die te dicht bij Parijs staat, loopt het risico door zijn rivalen thuis als verrader te worden bestempeld.’ Zo creëert de status quo, hoe frustrerend ook, volgens hem ‘een vreemde vorm van stabiliteit’.
Het is volgens hem dus ook niet zo dat er een definitieve breuk in het verschiet ligt. ‘De twee landen zijn te sterk met elkaar verweven om volledig van elkaar los te komen. De bilaterale handel bedraagt jaarlijks bijna 12 miljard euro en groeit nog steeds. Daarnaast is er de wederzijdse afhankelijkheid op het gebied van energie.’ Bovendien blijven de banden tussen het Franse en Algerijnse volk op veel niveaus sterk, zoals blijkt uit familiebanden, culturele affiniteit en de gedeelde taal. ‘Een volledige verbreking van de betrekkingen zou destructief zijn en beide landen weten dat.’
Ze onthulden omstreden uitspraken van hem over Israël
Emmanuel Macron heeft zijn eigen ministers en journalisten ervan beschuldigd ‘onprofessioneel‘ te zijn omdat ze controversiële opmerkingen onthulden die hij maakte over Israël tijdens een besloten vergadering van de ministerraad, meldt Politico.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Netanyahu moet niet vergeten dat zijn land is opgericht door een besluit van de VN‘, zou de Franse president volgens deelnemers hebben gezegd, wat bevestigd is door minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot. Zijn opmerkingen wekten de woede op van de Israëlische premier en de verontwaardiging van de Joodse instellingen in Frankrijk en een deel van de politieke klasse.
‘Maar op donderdagavond in Brussel probeerde Macron de controverse te blussen door zijn regering en de media aan te vallen tijdens een persconferentie na een top van Europese leiders‘, schrijft Politico. Macron verguisde de ministers die ‘verdraaide verklaringen hadden herhaald‘ en de ’journalisten die ze hadden opgepikt‘, en zei dat hij ‘geen buikspreker nodig had. Dit alles bewijst in feite dat het publieke debat is ingestort en dat er een gebrek aan professionalisme is.‘
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Frankrijk, waar president Emmanuel Macron na de winst van de extreemrechtse partij Rassemblement National (RN) tijdens de Europese verkiezingen, nieuwe nationale verkiezingen heeft uitgeschreven. Waarom is Macron hiertoe overgegaan? En is – gezien de grote populariteit van RN – een verkiezingswinst van Le Pen nog te stoppen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – tijdelijk al vanaf €1,50 per maand – op 360 Magazine.
Waarom heeft Macron nieuwe verkiezingen uitgeschreven?
‘De verpletterende overwinning van extreemrechts in Frankrijk bij de Europese verkiezingen op zondag [9 juni] en de vernederende nederlaag van de partijgenoten van Emmanuel Macron hebben een politieke crisis met onvoorspelbare gevolgen ontketend’, schrijftEl País. Nog op verkiezingsavond kondigde de Franse president onverwachts landelijke verkiezingen aan. Dat deed hij nadat bleek dat RN 31,4 procent van de stemmen kreeg bij de Europese verkiezingen – meer dan het dubbele van de 14,6 procent voor de centristische alliantie van de Franse president.
Het wordt een drukke zomer in Frankrijk. Want het land maakt zich niet alleen op voor grote sportevenementen als de Tour de France (29 juni tot 21 juli) en de Olympische Spelen (26 juli tot 11 augustus), maar zal bovendien op 30 juni en 7 juli naar de stembus gaan. De parlementsverkiezingen stonden eigenlijk pas gepland voor 2027; veel tijd om een doorwrocht programma te schrijven en een uitgekiende campagnestrategie te bedenken is er dus niet. ‘Frankrijk bevindt zich nu op onvoorspelbaar terrein, waarbij de toekomst van de tweede termijn van Macron mogelijk op het spel staat. Met minder dan een maand te gaan voor de verkiezingen, proberen de partijen nu kandidatenlijsten op te stellen, hun boodschap aan te scherpen en, in sommige gevallen, allianties te smeden’, aldus The New York Times. Volgens The Guardianneemt Macron dan ook een ‘grote gok’.
‘Hij gokt er misschien op dat proteststemmen een prominente rol speelden bij de Europese verkiezingen’
Tijdens zijn toespraak op nationale televisie van 9 juni verantwoordde Macron zijn beslissing zelf door te zeggen dat ‘Frankrijk een overtuigende meerderheid nodig heeft om op kalme en harmonieuze manier verder te gaan’. Macron is de eerste president sinds 1997 die overgaat tot de ontbinding van het 577 zetels tellende parlement.
Want aan die overtuigende meerderheid ontbreekt het op dit moment voor Macron. Toen hij in 2022 werd verkozen voor een tweede termijn als president, slaagde zijn partij er niet in een volledige meerderheid te behalen in het parlement. De centristische coalitie die hij vormde, regeerde sindsdien met een kleine meerderheid maar had moeite om bepaalde wetsvoorstellen erdoor te krijgen zonder steun van de oppositie. Volgens veel analisten geloofde Macron dat een ontbinding onvermijdelijk was geworden, aldus The New York Times – conservatieve parlementariërs dreigden zijn regering in de herfst omver te werpen. ‘Het land op stelten zetten met een plotselinge verkiezing zou voor Macron ook een manier kunnen zijn om te voorkomen dat de oppositie zich organiseert – en om kiezers de harde keuze te bieden tussen hem of extreemrechts’, aldus de Amerikaanse krant.
‘Het ontbinden van de Nationale Assemblee is een manier voor Macron om te laten zien dat hij de critici heeft gehoord’, aldus The Washington Post. ‘Hij gokt er misschien op dat proteststemmen een prominente rol speelden bij de Europese verkiezingen en dat mensen anders zullen stemmen als het om Frankrijk gaat.’
‘Eén ding is zeker: Macron was op zoek naar een manier om zijn gezicht te redden op de avond van zijn vernederende nederlaag’, schrijft commentator Solenn de Royer in Le Monde. De Royer stelt dat de voortijdige verkiezingen Macron verschillende voordelen opleveren: ‘Op de korte termijn maskeren ze zijn persoonlijke mislukking en werken ze afleidend (…) Ook hoeft hij niet in te gaan op vragen over de score van de RN, die nog nooit zo hoog is geweest, zeven jaar na zijn komst naar het Elysée.’
Daarnaast, aldus De Royer, speelt hij in op de verdeeldheid bij zowel rechts als links. Die laatste groep is ‘verdeeld tussen de aanhangers van redelijk links, die terrein hebben herwonnen rond Raphaël Glucksmann [de leider van een centrumlinkse coalitie die zetels heeft gewonnen tijdens de Europese verkiezingen], en de “rebellen” van Jean-Luc Mélenchon [van de populistisch linkse partij La France Insoumise]’. Rechts is op zijn beurt ‘verdeeld tussen degenen die, om hun zetels te redden, geneigd zullen zijn om zich aan te sluiten bij de presidentiële meerderheid [de coalitie van Macron], en de diehards, die koste wat kost zullen weigeren om aan boord van de Titanic te gaan’. Een week na dato blijkt de verdeeldheid op links mee te vallen, zoals later in deze nieuwsbrief blijkt.
‘Door met vuur te spelen, zou het staatshoofd uiteindelijk zichzelf kunnen verbranden’
‘Tegelijkertijd brengt de heer Macron zijn eigen coalitie op één lijn’, vervolgt De Royer, ‘en vermijdt hij een bloedige afrekening na de verkiezingen: hij muilkorft de linkervleugel, die haar messen slijpte tegen zijn rechtse beleid, dat volgens hen verantwoordelijk is voor de verkiezingsnederlaag. En hij smoort elke poging tot onafhankelijk optreden in de kiem, waardoor degenen die durven tegenspraak te geven deserteurs lijken in de “waardenstrijd” die wordt gevoerd tegen extreemrechts. Nu hij meer verzwakt is dan ooit haalt Macron zijn steen der wijzen tevoorschijn – de steen die hem in staat stelde de macht te veroveren en te behouden [bij de vorige verkiezingen], maar die sindsdien zijn waarde heeft verloren – door opnieuw de confrontatie op leven en dood tussen populisten en progressieven uit te spelen, dat wil zeggen: “het is ik, of de chaos”. Hij gokt erop om het “allen tegen Macron” om te buigen in “allen tegen RN”.’
Hoe zal Macrons plan uitpakken?
Macron mag zijn beslissing om nieuwe verkiezingen af te kondigen dan als onvermijdelijk zien, volgens Solenn de Royer is zijn plan ‘krankzinnig riskant’. ‘Door met vuur te spelen, zou het staatshoofd uiteindelijk zichzelf kunnen verbranden. En het hele land met zich meenemen’.
Buiten kijf staat dat RN nu in een overwinningsroes de verkiezingen in kan gaan. De uitslag van de Europese verkiezingen zorgde voor een ‘politieke aardverschuiving in Frankrijk’, concludeert Die Welt. In de nationale peilingen van de afgelopen weken en maanden gaat de partij van Le Pen al duidelijk aan kop. ‘Als haar partij een absolute meerderheid zou behalen in de Nationale Assemblee, zou Macron gedwongen zijn om [Jordan] Bardella tot premier te benoemen’, schrijft de Duitse krant. Le Temps voegt eraan toe: ‘RN domineert nu het politieke landschap met Marine Le Pen en Jordan Bardella, de zeer jonge voorzitter van de partij [28 jaar] en lijsttrekker bij deze Europese verkiezingen, wiens populariteit een stempel heeft gedrukt op de campagne. Deze partij haalde nooit eerder zulke cijfers.’
‘Sinds 2011 is Le Pen erin geslaagd haar imago te veranderen’
Ook volgens de Brusselse krant Le Soiris het erop of eronder voor Macron. ‘Als het hem niet lukt, kan Jordan Bardella zijn intrek nemen in het Matignon [de ambtswoning van de Franse premier], terwijl Marine Le Pen zich voorbereidt op de volgende presidentsverkiezingen. Verkiezingen die Emmanuel Macron, die zich na twee opeenvolgende termijnen niet verkiesbaar mag stellen, alleen als machteloze toeschouwer kan gadeslaan.’
Het succes van Le Pens partij is volgens de Franse politicoloog Nonna Mayer te danken aan een succesvolle normalisatiestrategie. ‘Sinds 2011 is [Le Pen] erin geslaagd haar imago te veranderen door afstand te nemen van de antisemitische lijn van haar vader, door haar partij te presenteren als een bolwerk van secularisme en democratie dat zich verzet tegen de dreiging van het islamisme en door zichzelf uit te roepen tot “quasifeministe”. In 2023 ziet slechts 41 procent van de respondenten RN als een gevaar voor de democratie, tegenover 58 procent in 2017. Bijna een op de twee is van mening dat RN de afgelopen jaren gematigder is geworden en twee op de drie geloven dat RN ooit aan de macht zou kunnen komen’, schrijft de politicoloog in Le Monde.
Ook dat de partijzich als gay friendly profileert legt haar geen windeieren. Bij regionale verkiezingen in 2015 kreeg Front National, zoals de partij toen nog heette, bovengemiddeld veel stemmen onder homoseksuele mannen. En sinds 2012 stemmen evenveel vrouwen als mannen op de partij. ‘Een beslissend voordeel, aangezien vrouwen 53 procent van het geregistreerde electoraat uitmaken’, aldus Mayer.
Daarnaast is Marcon zelf uiterst impopulair. De meest voorkomende reden die de kiezers opgaven om op RN te stemmen in de Europese verkiezingen was om ‘hun verzet te tonen tegen de president van de Republiek en de regering’ (68 procent tegenover een gemiddelde van 38 procent, volgens een peiling van Ipsos in mei). De strategie van de president speelt extreemrechts zelfs in de kaart. ‘Macron heeft precies gedaan wat studies over strategieën om extreemrechts aan te pakken afraden, namelijk het politieke debat reduceren tot een confrontatie tussen hemzelf en Marine Le Pen zodat er een polarisatie ontstaat rondom de ideeën van RN’, analyseert Mayer.
‘De verschuiving naar rechts in de Franse samenleving die RN lijkt aan te jagen is slechts relatief’
Maar er liggen ook kansen voor Macron. ‘De verschuiving naar rechts in de Franse samenleving die RN lijkt aan te jagen is slechts relatief’, schrijft Mayer. ‘In tegenstelling tot de retoriek van RN tonen de enquêtes van de Nationale Adviescommissie voor Mensenrechten jaar na jaar dat de acceptatie van minderheden en immigranten de afgelopen dertig jaar is toegenomen, vooral onder nieuwe generaties.’ Progressieve partijen zouden een logische keus zijn voor die jonge kiezers, die echter vaak niet stemmen: slechts 17 procent van de Fransen onder de dertig bracht zijn stem uit bij de landelijke verkiezingen van 2022. ‘Dit is een bron van frustratie, maar die jonge kiezers vormen een enorm potentieel electoraat dat, als het opnieuw gemobiliseerd wordt, het tij zou kunnen keren’, concludeert Mayer.
Hoe reageren de andere partijen op de opkomst van RN?
In tegenstelling tot wat veel commentatoren dachten, en waar Macron mogelijk op gokte, is een brede coalitie van linkse partijen er toch in geslaagd zich te verenigen. ‘Links trekt samen op tegen Le Pen’, kopte Süddeutsche Zeitung vrijdag. Onder de naam Nouveau Front Populaire (NPF) is links Frankrijk op 13 juni tot een stembusakkoord gekomen en hebben ze een gezamenlijk programma gepresenteerd. Dit alles in slechts ‘vier dagen en drie nachten’.
De linkse coalitie bestaat uit de centrumlinkse Parti Socialiste, de populistisch linkse La France Insoumise, de groene Europe Ecologie-Les Verts, de communistische Parti Communiste Français, de ecosocialistische Génération.s, de sociaal-liberale Place Publique en de antikapitalistische Nouveau Parti Anticapitaliste. De partijen schuiven gezamenlijk per kiesdistrict een kandidaat naar voren. In het Franse parlementaire stelsel zit het namelijk zo dat elk kiesdistrict – in totaal zijn er 577 – één parlementariër afvaardigt die met een meerderheid van de stemmen wordt verkozen. Als geen enkele kandidaat een meerderheid heeft na de eerste ronde (die ditmaal op 30 juni plaatsvindt) dan vindt er een tweede ronde plaats (op 7 juli) tussen de twee kandidaten met de meeste stemmen.
‘De vorming van deze linkse electorale alliantie zou een gamechanger kunnen zijn bij deze parlementsverkiezingen’
Op een persconferentie in het Maison de la Chimie in Parijs presenteerde het Nieuwe Volksfront de ‘150 maatregelen’ van het gezamenlijke programma voor de parlementsverkiezingen. Bij de presentatie van het programma zei NPF dat haar topprioriteit de bestaanszekerheidscrisis is. NPF beloofde een plafond in te stellen voor de prijzen van essentiële voedingsmiddelen, elektriciteit, gas en benzine. Ook wil de alliantie de impopulaire pensioenwijzigingen die vorig jaar door de regering-Macron werden doorgedrukt onmiddellijk terugdraaien en de Franse pensioenleeftijd terugbrengen naar zestig jaar, verder wil ze een recente wijziging van de werkloosheidsuitkeringen terugdraaien en een vermogensbelasting invoeren. Ze wil daarnaast het Franse minimumloon en AOW verhogen, een onmiddellijk staakt-het-vuren in Gaza en erkenning van de Palestijnse staat, doorgaan met het leveren van de nodige wapens aan Oekraïne en een CO2-neutraal Frankrijk tegen 2050.
‘De vorming van deze linkse electorale alliantie zou een gamechanger kunnen zijn bij deze parlementsverkiezingen’, duidt de Zuid-Duitse krant. Opiniepeilingen suggereren namelijk dat NPF – na Le Pens RN – de op een na grootste zou kunnen worden in de landelijke verkiezingen, meldt The Guardian. Volgens de recente peilingen zou NPF iets minder dan 30 procent van de stemmen krijgen en RN iets meer dan 30. Hiermee zou NPF ‘meer dan genoeg afgevaardigden in de Nationale Assemblee hebben om te voorkomen dat zowel de centrumcoalitie van Macron, die naar verwachting de helft van zijn parlementsleden zal verliezen, als RN, dat zijn aantal zou kunnen verdubbelen, een stabiele meerderheid kan vormen’, aldus de Britse krant.
‘Er is een drempel waarboven weerstand tegen onze opmars niet meer mogelijk is’
Op rechts is daarentegen wel sprake van grote verdeeldheid, en zelfs chaos. ‘De prijs voor absurde capriolen gaat naar de conservatieve Les Républicains (LR)’, schrijft Politico. Wat is er aan de hand bij deze rechtse partij die nog niet zo lang geleden een stabiele machtsfactor was? ‘Na de Europese verkiezingen van 9 juni heeft Eric Ciotti, voorzitter van de partij Les Républicains (LR), de ernstigste verkiezingsdaad in de geschiedenis van zijn partij begaan door een samenwerking aan te gaan met extreemrechts’, schrijft Le Monde. Deze aankondiging wekte de woede op van de overgrote meerderheid van de partijbestuurders, die de volgende dag een vergadering van het politiek bureau bijeenriepen om de voorzitter uit zijn functie te ontheffen. Ondertussen verschanste Éric Ciotti zich in zijn kantoor in de Nationale Assemblee en beweerde hij dat hij nog steeds de leider van de partij was. Dit werd gevolgd door een bizarre scène waarbij de deur van het partijhoofdkwartier werd geopend door de vicevoorzitter, die gewoon een reservesleutel had. Éric Ciotti ging vervolgens naar de rechter om zijn ontslag aan te vechten en kreeg voorlopig gelijk, een definitieve uitspraak volgt volgende week.
Ondertussen heeft Ciotti geen kandidaten namens LR kunnen indienen, die macht ligt bij het politiek bureau, dat er voor de deadline van zondag in is geslaagd bijna vierhonderd kandidaten voor te dragen in kiesdistricten verspreid over het land (577 in totaal). Ciotti heeft op eigen conto 62 kandidaten ingeschreven onder de vlag van een samenwerking tussen LN en RN. Hij is ervan overtuigd dat andere LR-leden ‘zich later bij hen aan zouden sluiten’, citeert Le Monde de (ex-)voorzitter.
De vraag blijft in de lucht hangen of de ‘fatsoenlijk’ rechtse partij LN mogelijk de extreemrechtse RN aan de macht gaat helpen; een scenario dat zeer waarschijnlijk is als Ciotti de machtsstrijd in zijn partij wint. ‘Het akkoord met Eric Ciotti zou extreemrechts in staat kunnen stellen een parlementaire meerderheid te behalen en voor het eerst aan de macht te komen’, concludeert politiek redacteur Abel Mestre van Le Monde. Le Pen voorzag dit al, brengt Mestre in herinnering. ‘Er is een drempel waarboven weerstand tegen onze opmars niet meer mogelijk is’, zei de partijleider van RN in 2011. De verkiezingen die over drie weken plaatsvinden moeten uitwijzen of extreemrechts ook in Frankrijk gaat regeren.
Drie andere Franse staatsburgers zitten nog steeds gevangen
De Franse president Emmanuel Macron maakte woensdag op X bekend dat de Fransman Louis Arnaud, die sinds september 2022 werd vastgehouden in Iran, is vrijgelaten. ‘Louis Arnaud is vrij. Hij komt morgen terug naar Frankrijk na te lang in Iran opgesloten te hebben gezeten’, kondigde Macron aan, waarbij hij erop wees dat drie andere Franse staatsburgers nog steeds gevangen worden gehouden door het regime in Teheran.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De 30-jarige Arnaud, een ‘gepassioneerde reiziger’ volgens zijn familie, was door een revolutionaire rechtbank veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf wegens ‘propaganda tegen de Islamitische Republiek en poging tot ondermijning van haar veiligheid’, aldus Al Arabiya. Hij werd beschuldigd van deelname aan demonstraties na de dood van Mahsa Amini, een jonge Iraanse Koerdische vrouw die stierf nadat ze was gearresteerd door de zedenpolitie.
Daarmee wordt een ‘historisch en symbolisch taboe doorbroken’
De voorzitter van de Franse radicaal-rechtse partij Rassemblement National (RN), Jordan Bardella, bevestigde dinsdagavond dat er een ‘overeenkomst’ was bereikt tussen zijn partij en de sociaal-liberale partij Les Républicains (LR) voor de komende parlementsverkiezingen. ‘Het akkoord is gesloten met enkele tientallen parlementsleden van LR die gesteund worden door de RN of macht van deze partij hebben gekregen’, meldt Le Temps.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
LR-leider Éric Ciotti had eerder op de dag de weg vrijgemaakt voor een dergelijke overeenkomst, tot groot ongenoegen van de partijbestuurders, die fel gekant zijn tegen een dergelijke alliantie. Het is een ‘historisch en symbolisch taboe dat wordt doorbroken, dat van de Republikeinse barricade of “cordon sanitaire” tegen extreemrechts’, merkt het Zwitserse dagblad op.
Macron sprak voor het eerst over het sturen van troepen
Emmanuel Macron heeft gezegd dat het sturen van westerse troepen naar Oekraïne in de toekomst ‘niet kan worden uitgesloten’, meldt Le Monde. Die uitspraak deed de Franse president tijdens een conferentie in Parijs met westerse leiders over steun aan Oekraïne. ‘We zullen alles doen wat nodig is om ervoor te zorgen dat Rusland deze oorlog niet kan winnen,’ aldus Macron.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Franse president is zich bewust dat het Westen nog ver verwijderd is van deze stap. ‘Er is vandaag geen consensus om troepen op een officiële, geaccepteerde en bekrachtigde manier ter plaatse te sturen.’ Deze optie was nooit eerder door Frankrijk genoemd. Gevraagd na de bijeenkomst op het Elysée, zei de Nederlandse premier Mark Rutte tegen Le Monde dat de kwestie van het sturen van grondtroepen niet op de agenda had gestaan.
‘Veel van de mensen die vandaag zeggen “nooit, nooit” waren dezelfde mensen die twee jaar geleden zeiden: “Nooit tanks, nooit vliegtuigen, nooit langeafstandsraketten”’, legde Emmanuel Macron uit aan de Franse krant. ‘Laten we nederig genoeg zijn om toe te geven dat we vaak zes tot twaalf maanden achterlopen op schema. Dat was het doel van de discussie van vanavond: alles is mogelijk als het nuttig is om ons doel te bereiken.’
Op migratie en pensioenen heeft de regering het zwaar
De Franse premier Elisabeth Borne is maandag afgetreden, zo schrijft Le Monde, enkele maanden voordat de verkiezingen voor het Europees Parlement en de Olympische Spelen in Parijs plaatsvinden. President Macron heeft nog geen opvolger aangewezen, maar Bornes vertrek wordt gezien als een poging om zijn regering frisse energie te geven.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Franse president heeft het lastig in het parlement sinds zijn partij haar absolute meerderheid heeft verloren in 2022. Het terugtreden van Borne volgt op een jaar dat werd gekenmerkt door politieke crises, onder meer rondom hervormingen van het pensioenstelsel en immigratiewetten.
Opiniepeilingen laten zien dat Macrons partij acht tot tien procentpunten achterligt op de extreemrechtse leider Marine Le Pen voor de Europese verkiezingen in juni. Wat betreft de mogelijke opvolgers wordt gewezen naar de 34-jarige minister van Onderwijs Gabriel Attal en de 37-jarige minister van Defensie Sebastien Lecornu.
Voor de Franse regering is de afwijzing een grote nederlaag
Het Franse parlement heeft maandag de migratiewet van de regering afgewezen en zo een klap toebracht aan het project van president Emmanuel Macron, die het wetsvoorstel zonder meerderheid in stemming liet brengen. Dat meldt Le Monde. Zowel rechtse als linkse partijen stemden tegen het voorstel, nog voordat over de wet gedebatteerd werd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De afwijzing in het parlement betekent overigens niet het einde van de migratiewet. De regering kan nu beslissen om het wetsvoorstel terug te sturen naar de Senaat, het naar een gemengde commissie van senatoren en afgevaardigden te sturen om een compromis te vinden, of het wetsvoorstel weer in te trekken, wat onwaarschijnlijk is.
Met de wet wil Macron laten zien dat hij streng kan zijn op het gebied van migratie en dat Frankrijk tegelijkertijd de deur wil openhouden voor buitenlandse werknemers die de economie kunnen helpen. Met de wet kunnen enerzijds migranten makkelijker uitgezet worden, maar anderzijds makkelijker werkvisa krijgen voor banen in sectoren met een tekort aan arbeidskrachten.
Gepland staatsbezoek van Macron aan Duitsland is afgezegd
In Frankrijk is het al zes dagen op rij zeer onrustig. In steden door heel Frankrijk protesteren jongeren op vaak gewelddadige wijze tegen politiegeweld, nadat een zeventienjarige jongen was doodgeschoten door een politieagent. In de nacht van zaterdag op zondag werd het huis van de burgemeester van de Parijse voorstad L’Hay-les-Roses doelwit van een aanval, meldt Le Monde.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De burgemeester in kwestie was op het moment dat het gebeurde niet thuis. Zijn vrouw en kinderen wel; zij ontvluchtten het huis nadat betogers met een auto hun tuin waren ingereden. Tijdens de vluchtpoging werd er vuurwerk op de vrouw en kinderen afgevuurd, zij raakten gewond bij de actie die door premier Borne veroordeeld is.
De oma van de zeventienjarige jongen die dinsdag werd doodgeschoten heeft de rellende jongeren in Frankrijk gevraagd te stoppen met het geweld. Ze zei hun woede te begrijpen, maar benadrukte dat het vernielen van bussen, bushokjes en scholen niet helpt. President Emmanuel Macron heeft zijn staatsbezoek aan Duitsland vanwege de aanhoudende rellen afgezegd.
Premier omzeilde het parlement om pensioenwet door te voeren
In meerdere Franse steden is het dit weekend zeer onrustig geweest naar aanleiding van de aangekondigde pensioenhervorming van de Franse regering, schrijft Le Monde. Aanleiding is de actie van de premier Elisabeth Borne, die aankondigde grondwetsartikel 49.3 te gebruiken om een stemming over de hervorming in het parlement te omzeilen. De premier vreesde geen meerderheid te hebben voor de hervormingsplannen.
Ook in steden als Nantes, Bordeaux en Marseille is het al dagen onrustig
De actie wordt door oppositieleden als ondemocratisch gezien en machtige vakbonden, studentenorganisaties en tegenstanders van de regering gingen massaal de straat op om tegen de beslissing te protesteren. In onder meer Parijs ging het er gewelddadig aan toe: de oproerpolitie werd bekogeld en er werden brandende barricades opgezet. Politieagenten moesten meerdere malen traangas en waterkanonnen inzetten om de menigte uiteen te drijven.
Ondanks een verbod op protesten in Parijs gaan mensen nog steeds de straat op. Tientallen mensen zijn inmiddels opgepakt. Ook in steden als Nantes, Bordeaux en Marseille is het al dagen onrustig. Volgens veel betogers gaan ze er financieel op achteruit door de pensioenhervorming en zullen ze daarnaast langer moeten werken.
‘Frankrijk, Europa en de vrije wereld hebben een aanzienlijke aanval op hun collectieve welzijn overleefd. Voor de Russische president is het een zware slag dat Emmanuel Macron zijn extreemrechtse uitdager Marine Le Pen heeft weten te verslaan. Voorlopig heeft het Westen een trouwe bondgenoot met democratische aspiraties en principes die een anker zou kunnen zijn voor de toekomst van Europa – de regering Biden was zeer bezorgd dat Le Pen wellicht haar weg zou vinden naar het presidentiële paleis.’
‘Het resultaat van Le Pen was aanzienlijk beter dan bij de vorige verkiezingen in 2017, toen ze 34 procent behaalde in de tweede ronde. Toen haar vader in 2002 de laatste ronde haalde, won hij slechts 18 procent van de stemmen. De afgelopen twee decennia is een groeiend deel van de Franse burgers afgegleden naar de nationalistische politiek van Le Pen, met zijn vijandigheid tegenover moslims en scepsis tegenover instellingen die West-Europa sinds de Tweede Wereldoorlog grotendeels vreedzaam en verenigd hebben gehouden.’
‘Eind goed, al goed? Nee. Het politieke midden is uitgehold. De traditionele partijen zijn irrelevant geworden. En Marche van Macron is grotendeels de presidentiële verkiezingsclub gebleven die niet diep geworteld is in de regio’s. Een partij voor welgestelden in de steden, maar niet voor de gemarginaliseerden op het platteland. Ondertussen is het politieke discours in het land naar rechts verschoven. Het is Marine Le Pen gelukt wat haar vader Jean-Marie niet was gegeven: “présidentiable” te worden geacht, ofwel geschikt voor het presidentschap.’
‘De Franse president Emmanuel Macron kreeg geen respijt na zijn herverkiezing. Zijn politieke tegenstanders riepen hun kiezers onmiddellijk op ervoor te zorgen dat hem geen parlementaire meerderheid wordt geboden. Als Macron er niet in slaagt om bij de parlementsverkiezingen van 12 en 19 juni opnieuw een overwinning te behalen, dan zal het voor de pro-Europese, centristische president moeilijk worden om zijn probusiness-agenda door te voeren, met daarop onder andere impopulaire plannen om de pensioenleeftijd te verhogen.’
We moeten deze tijd benutten om te heroverwegen wat belangrijk is, stelt de Franse filosoof Bruno Latour. ‘Mijn hypothese, en die van velen met mij, is dat de gezondheidscrisis de weg bereidt voor de klimaatcrisis.’
Het samenvallen van een algehele lockdown dit voorjaar met de vastentijd was weliswaar onvoorzien, maar bood een mooie gelegenheid om tijdens de deze seculiere en republikeinse ramadan na te denken over wat belangrijk is en wat niet.
Zo kon dit virus dienen als generale repetitie voor de volgende crisis, namelijk die waarin veranderen van levensstijl voor iedereen geldt en voor alle aspecten van het dagelijks leven, die we dan zorgvuldig moeten leren kiezen. Mijn hypothese, en die van velen met mij, is dat de gezondheidscrisis de weg bereidt voor de klimaatcrisis. Een opmaat die ons ertoe aanzet ons daarop voor te bereiden. Nu moeten we die hypothese nog testen.
De pandemie is net zo min een ‘natuurlijk’ verschijnsel als de hongersnoden van vroeger of de huidige klimaatcrisis
Het virus is maar één schakel in een keten. Wat het verbinden van deze twee crises rechtvaardigt is het plotselinge en pijnlijke besef dat de klassieke definitie van ‘de maatschappij’ – het samenzijn van mensen onder elkaar – geen betekenis meer heeft. De sociale orde hangt altijd af van verbanden tussen vele actoren, waarvan de meeste geen menselijke vorm hebben. Het geldt voor microben – dat weten we sinds Pasteur – maar ook voor het internet, het recht, de gezondheidszorg, de bevoegdheden van de staat en evengoed voor het klimaat.
En natuurlijk, ondanks al het lawaai rond de ‘oorlog’ tegen het virus, is dat virus maar één schakel in een keten waarin de beschikbaarheid van mondkapjes of coronatests, de regelgeving omtrent het eigendomsrecht, omgangsvormen en uitingen van solidariteit allemaal even zwaar meewegen in de mate van kwaadaardigheid van de ziekteverwekker.
Duidelijkheid
Als je begrijpt dat het virus maar een schakel is in een wereldwijd netwerk, is het niet verwonderlijk dat het op een andere manier te werk gaat in Taiwan, Singapore, New York of Parijs. De pandemie is net zo min een ‘natuurlijk’ verschijnsel als de hongersnoden van vroeger of de huidige klimaatcrisis.
De maatschappij houdt zich al heel lang niet meer aan de beperkte maatschappelijke grenzen.
Toch weet ik niet of die parallel veel verder gaat dan dat. Want uiteindelijk zijn gezondheidscrises niets nieuws, en het snelle en radicale ingrijpen van de staat lijkt tot nu toe niet veel verandering te brengen. Je hoeft alleen maar het enthousiasme van president Macron te zien, nu hij eindelijk het staatsmanschap kan tonen dat hem tot nu toe zo treurig ontbrak. Veel beter dan de aanslagen, die ondanks alles vooral een zaak voor de politie zijn, geven de pandemieën een soort duidelijkheid, zowel voor de leiders als voor hun volgelingen: ‘Wij moeten u beschermen’, en ‘u moet ons beschermen’. Door die duidelijkheid krijgt de staat zijn gezag terug en kan hij dingen eisen die in elke andere omstandigheid tot rellen zouden leiden.
Maar die staat is niet de staat van de eenentwintigste eeuw en van de ecologische veranderingen, het is de staat van de negentiende eeuw en van wat de ‘biomacht’ is gaan heten. Om met statisticus Alain Desrosières te spreken is het de staat van de statistieken: management van afgebakende populaties, van bovenaf uitgevoerd door een machtige groep deskundigen. Precies wat we nu weer zien opkomen, met als enige verschil dat het stap voor stap wordt gereproduceerd, tot het de hele wereld omspant.
Het nieuwe van de huidige situatie is in mijn ogen dat wij, opgesloten in ons eigen huis terwijl buiten de politiebevoegdheden worden uitgebreid en de ambulances loeien, collectief een karikaturale uitbeelding spelen van de grafiek van de biomacht die rechtstreeks weggelopen lijkt te zijn uit een college van filosoof Michel Foucault. Daarin ontbreken de vele onzichtbare arbeidskrachten die toch moeten werken opdat de anderen zich thuis kunnen blijven verschuilen – en niet te vergeten de migranten die onmogelijk op één plek te houden zijn. Maar zelfs dat is een karikatuur uit een tijd die niet meer de onze is.
Er is een immense kloof tussen de staat die kan zeggen: ‘Ik bescherm u voor eeuwig’ – dat wil zeggen: tegen de infectie door een virus dat alleen deskundigen kunnen opsporen en waarvan de effecten duidelijk worden door het bijhouden van de statistieken – en de staat die zou durven zeggen: ‘Ik bescherm u voor eeuwig, want ik zorg voor het behoud van de levensomstandigheden van alle levende wezens waarvan u afhankelijk bent.’
Laten we een gedachte-experiment doen. Stel je eens voor dat president Macron op even Churchilliaanse toon een reeks maatregelen had aangekondigd om de olie- en gasvoorraden in de aarde te houden, om een eind te maken aan het gebruik van pesticiden, om het diepploegen uit te bannen en om, het toppunt van stoutmoedigheid, terrasverwarming op terrassen te verbieden. Als je bedenkt dat alleen al het verhogen van de accijns op benzine de gelehesjesbeweging heeft ontketend, huiver je bij de gedachte aan de rellen die het land zouden overspoelen. En toch is de noodzaak om de Fransen voor hun eigen bestwil tegen de dood te beschermen bij de klimaatcrisis oneindig veel groter dan bij de gezondheidscrisis, want daarbij gaat het letterlijk om de hele wereld en niet slechts om een paar duizend mensen – en niet tijdelijk, maar voor altijd.
Welnu, het is duidelijk dat die staat niet bestaat. En nog zorgwekkender is dat we niet weten of de staat zich er wel op voorbereidt om van de ene crisis over te gaan op de andere. In de gezondheidscrisis speelt de overheid de klassieke pedagogische rol, en haar gezag valt volmaakt samen met de oude nationale grenzen: de archaïsche terugkeer naar Europese grenzen is daarvoor het treurige bewijs.
In de gezondheidscrisis is het inderdaad het volk dat opnieuw, als op de kleuterschool, braaf moet leren de handen te wassen en in de elleboog te niezen. Maar voor de ecologische ommekeer geldt het tegenovergestelde: daar is de overheid de leerling die van een veelvormig volk, op vele niveaus, moet leren hoe het bestaan eruit moet zien, op terreinen die totaal veranderd zijn door de noodzaak om uit de huidige geglobaliseerde productie te stappen. Dan kan de staat onmogelijk van bovenaf maatregelen opleggen.
Het zijn de mensen
Maar er is nog een reden die de statistiek van de ‘oorlog tegen het virus’ onbegrijpelijk maakt: in de gezondheidscrisis is het misschien zo dat de mensen met zijn allen ‘tegen de virussen vechten’, ook al trekken die zich daar niets van aan en doen ze via keel en neus gewoon hun dodelijke werk. Maar in de ecologische verandering is de situatie tragisch omgekeerd: de ziekteverwekker die met verschrikkelijke kracht de levensomstandigheden van alle aardbewoners heeft veranderd is hier niet het virus, het zijn de mensen! En niet alle mensen, maar bepaalde mensen die oorlog tegen ons voeren, zonder ons de oorlog te hebben verklaard. En op die oorlog is de nationale staat zo slecht voorbereid, zo slecht toegerust, zo slecht ingericht als maar mogelijk is, want er zijn vele fronten, die ons allemaal raken. In die zin bewijst de ‘algehele mobilisatie’ tegen het virus in geen enkel opzicht dat we klaar zijn voor de volgende. Militairen zijn niet de enigen die altijd een oorlog achter lopen.
Maar je weet het nooit, uiteindelijk kan een vastentijd, ook al is die niet-religieus en republikeins, misschien spectaculaire veranderingen brengen. Voor het eerst in jaren herontdekken miljoenen mensen die thuis opgesloten zitten deze vergeten luxe: tijd om na te denken en te zien waar ze zich altijd zo onnodig druk om maken. Laten we deze lange, onverwachte vastentijd goed benutten.
Zeer vereerd maar nee, bedankt. Dat is kort samengevat de reactie waarmee de 85-jarige Italiaanse intellectueel Corrado Augias zijn Legion d’Honneur teruggeeft. Vanwege de moord op een Italiaanse student in 2016, weigert Augias de belangrijkste onderscheiding van Frankrijk te delen met de Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi, die deze week dezelfde onderscheiding ontving.
Corrado Augias, wiens vader in Frankrijk werd geboren, is een Italiaanse journalist, schrijver en tv-presentator. Hij schreef onder meer voor de gerenommeerde Italiaanse krant La Repubblica en voor de weekbladen l’Espresso en Panorama. Daarnaast heeft hij verschillende historische misdaadromans op zijn naam staan. Hij werd populair in Italië als presentator van tv-programma’s over mysteries en bijzondere historische voorvallen, die hij tot vorig jaar presenteerde. Als politicus was Augias in de jaren negentig Europees Parlementslid voor de sociaaldemocratische PDS, die inmiddels is opgegaan in de Italiaanse Partito Democratico.
Augias kreeg zijn Legion d’Honneur in 2007, maar toen hij vernam dat al-Sisi afgelopen week tijdens een staatsbezoek met dezelfde eer is onderscheiden door de Franse president Macron, liet hij weten de versierselen te retourneren. Vandaag brengt hij ze persoonlijk terug naar het Palazzo Farnese in Rome, waar de Franse ambassade is gevestigd, zo schrijft de Franse krant Libération. ‘Naar mijn mening had president Macron het Legion d’Honneur niet mogen toekennen aan een staatshoofd dat objectief gezien medeplichtig is aan gruwelijke misdaden‘, liet Augias gisteren weten aan de Italiaanse krant La Repubblica.
Een bloedende wond
De beslissing van Augias heeft alles te maken met wat hij ‘een bloedende wond’ noemt voor alle Italianen: de moord in Egypte op Giulio Regeni, een Italiaanse student aan de universiteit van Cambridge. Op 3 februari 2016, tien dagen na zijn verdwijning in Caïro, werd het lichaam van de 28-jarige promovendus gevonden langs een snelweg. Autopsie toonde aan dat hij dagenlang was gemarteld: gebroken botten en handen, vijf ontbrekende tanden, gebroken ribben, armen en benen. Volgens zijn moeder herkende ze haar zoon uiteindelijk aan het puntje van zijn neus.
Al vanaf het begin van het onderzoek dat volgde, klaagden Italiaanse onderzoekers over tegenwerking door Caïro bij het verkrijgen van informatie. Het regime van president al-Sisi trok voortdurend rookgordijnen op, door maandenlang met wisselende verklaringen over de tragedie te komen, uiteenlopend van een auto-ongeluk, tot represailles vanwege vermeende criminele activiteiten, tot betrokkenheid bij spionage. Ondanks alle pogingen om sporen uit te wissen en ondanks het gebrek aan medewerking door de autoriteiten in Caïro, liet het parket van Rome afgelopen donderdag weten vier Egyptische officieren, inclusief een generaal, voor de rechter te dagen.
Diezelfde dag noemde het Franse programma Quotidien van TF1 het staatsbezoek van al-Sisi aan Frankrijk, een paar dagen eerder, een ‘verborgen ceremonie’. ‘Hadden we alleen de beelden van de persdienst van het Elysée geloofd, dan hadden we gedacht dat de Egyptische president al-Sisi maar heel even in Parijs was.‘ Op wat beelden na van een ontmoeting tussen Macron en al-Sisi, werd er in Frankrijk weinig persmateriaal over het staatsbezoek verspreid, wellicht ‘om critici niet te veel te voeden’. Maar volgens Quotidien werden in Egypte daarentegen beelden van het bezoek naar hartenlust verspreid door de persafdeling van al-Sisi, ‘met maar één doel: president al-Sisi verheerlijken’.
‘De man die 60.000 mensen opsloot wordt getrakteerd op de heilige Graal van de diplomatie’
Op die beelden is te zien dat ‘de man die 60.000 mensen opsloot omdat ze het met hem oneens zijn’, wordt gefêteerd en ‘getrakteerd op de heilige Graal van de diplomatie: een driedaags staatsbezoek, met alle pracht en praal. Een ontmoeting met Emmanuel Macron, een ceremonie in de Invalides, een warm welkom door de burgemeester van Parijs, de Republikeinse garde op een voor de gelegenheid leeggehaalde Place de l’Etoile, een ontmoeting met de voorzitter van de Senaat en een gala onder de verguldsels van het Elysée-paleis.’ Én het ceremonieel waarmee al-Sisi het Legion d’Honneur krijgt opgespeld door Macron.
Dat leidde tot de woede van Corrado Augias, die zijn ongenoegen aan de Franse ambassadeur kenbaar heeft gemaakt in een brief die La Repubblica gisteren in zijn geheel afdrukte:
‘Meneer de ambassadeur, ik geef u de versierselen van het Legioen van Eer terug. Toen deze mij werd toegekend, ontroerde het gebaar me diep. Het was een soort van bezegeling van mijn liefde voor Frankrijk, voor haar cultuur. Ik heb uw land altijd als de oudere zus van Italië beschouwd en als mijn tweede thuis, waar ik al heel lang woon, en ik ben van plan dat te blijven doen. In juni 1940 plengde mijn vader tranen vanwege de agressie van het fascistische Italië tegen het reeds bijna verslagen Frankrijk.
Ik geef U deze insignes dan ook terug met pijn, want ik was trots om het rode lint in het knoopsgat van mijn revers te tonen. Maar ik wil deze eer niet delen met een staatshoofd dat objectief gezien medeplichtige is van criminelen.
De moord op Giulio Regeni is voor ons Italianen een bloedende wond, een belediging, en ik had van president Macron een gebaar van begrip zo niet van broederschap verwacht, in naam van het Europa dat we samen zo hard proberen te bouwen.
Ik wil u niet te naïef overkomen. Ik ben bekend met de werking van zakelijkheden en diplomatie, maar ik weet ook dat er een maat is, zoals de Latijnse dichter Horatius schrijft: ‘Sunt certi denique fines, quos ultra citraque nequit consistere rectum.’ [Er zijn bepaalde grenzen waarbuiten het juiste niet kan bestaan.] Ik geloof dat in dit geval de mate van juistheid ruimschoots is overschreden, wat daarom leidt tot verontwaardiging.
Ayaan Hirsi Ali, het toenmalige roemruchte kamerlid voor de VVD en tegenwoordig onderzoeker bij een conservatieve denktank in Californië vindt dat de Franse president ‘meer lef’ moet tonen om de radicale islam met wetgeving te bestrijden.
In de eerste week van oktober zei Emanuel Macron dat hij een eind wilde maken aan het ‘islamitisch separatisme’ in Frankrijk omdat een minderheid van de naar schatting zes miljoen moslims in Frankrijk een ‘tegenmaatschappij’ dreigt te vormen. Enkele dagen later zagen we daar het zoveelste voorbeeld van, toen een geschiedenisleraar in een Franse voorstad op straat werd onthoofd. Samuel Paty had in de klas over vrijheid van meningsuiting gesproken en cartoons van Mohammed laten zien. Enkele ouders hadden geprotesteerd, wat tot meer ophef leidde, en uiteindelijk tot zijn dood. Paty werd vermoord, zei Macron, ‘omdat hij de vrijheid van meningsuiting behandelde, de vrijheid om te geloven of niet te geloven’. De president werpt zich nu op als verdediger van de Franse waarden en zegt vastbesloten te zijn de islamistische put te dempen.
Dat Macron een anti-islamistische toespraak hield was op zichzelf al een teken dat het debat in Frankrijk snel verandert. Vijf jaar geleden, toen Fox News repte van ‘no-gozones’ in Parijs, dreigde de burgemeester van die stad met een proces. Nu zien we Emanuel Macron, het vleesgeworden politieke midden, waarschuwen dat de islamistische ‘ideologie’ als ‘einddoel’ heeft de samenleving ‘volledig in haar greep te krijgen’. Macron belooft een wet tegen ‘islamistisch separatisme’, wil het thuisonderwijs van moslims beperken en eist dat islamitische groeperingen die subsidies van de Franse staat ontvangen een ‘seculier handvest’ ondertekenen.
Maar als het hem menens is, waarom zou hij het dan daarbij laten? Een week voor zijn toespraak, bijvoorbeeld, vond er een steekpartij plaats voor het kantoor van Charlie Hebdo. Het zou van moed en daadkracht getuigen als er een monument werd opgericht ter nagedachtenis van mensen die door islamisten zijn vermoord terwijl ze zich inzetten voor de vrijheid van meningsuiting: misschien een beeld van het team van Charlie Hebdo of van mijn overleden vriend Theo van Gogh. Bij de onthulling van dat monument zou Macron het – momenteel steeds wijder verbreide – waanidee kunnen weerleggen dat een kritische houding tegenover het islamisme en islamisten een uiting van ‘islamofobie’ is. Het verdedigen van de universele mensenrechten is een daad van compassie, geen ‘fobie’; wie dat niet keer op keer benadrukt, geeft extreemrechtse fanatici alleen maar vrij spel.
Tijdens zijn toespraak zei Macron ook dat het zaak is ‘diegenen te bestrijden die in naam van een godsdienst zijn ontspoord (…) maar degenen die in de islam geloven en volwaardige burgers van de republiek zijn te beschermen’. Als hij dat werkelijk meent, kan hij wellicht de Franse moslims steunen en beschermen die zo moedig zijn zich uit te spreken tegen de radicale islam. Ook zou hij de Franse moslims kunnen steunen die zich inzetten voor het veranderen van de sharia, het in een historische context plaatsen van de soenna (de traditionele leefregels voor moslims) en het trekken van een duidelijke scheidslijn tussen religie en staat door de doctrinaire zuiverheid ter discussie te stellen. Om extremisten te bestrijden is het van groot belang onderscheid te maken tussen moslims die echte verandering willen en islamisten met gladde praatjes. Veel Franse moslims vechten tegen de islamisten, en Macron zou veel meer kunnen doen om hen te steunen.
De ideologische strijd tegen het islamisme zal noodzakelijkerwijze lang zijn, en als hij wil slagen zal Macron ervoor moeten zorgen dat de Franse civil society en de filantropische instellingen volledig bij deze poging betrokken worden. Hij moet subversieve islamistische organisaties die de ideologische basis voor geweld leggen ontbinden, en andere Europese leiders oproepen hetzelfde te doen. Het is verbazingwekkend dat dit onderwerp zelfs nu nog door velen van hen wordt gemeden.
Kernwaarden
Ook zou hij de immigratiewetten kunnen aanscherpen om ervoor te zorgen dat de kernwaarden van de Franse samenleving meetellen bij toelating. Nieuwkomers in de Franse Republiek moet worden voorgehouden dat ze achter het Franse idee van sociale cohesie dienen te staan, wat betekent dat ze separatisme en islamisme afwijzen en geen lid zijn van organisaties die zich daarvoor inzetten.
De bestaande wetgeving zou meer moeten worden toegepast. Niet zo lang geleden werd een Algerijnse vrouw die tijdens een Franse naturalisatieplechtigheid weigerde mannelijke ambtenaren de hand te schudden het staatsburgerschap onthouden. Op deze manier kan islamisten duidelijk worden gemaakt dat ze in Frankrijk niets te zoeken hebben.
De Franse wet biedt de regering de mogelijkheid naturalisatieverzoeken af te wijzen op grond van ‘gebrek aan andere dan linguïstische assimilatie’. Dus in de geest van deze wet zou Macron moeten beginnen met het repatriëren van asielzoekers die zich schuldig maken aan geweld of het uitlokken daarvan, in het bijzonder tegen vrouwen.
Veel Franse moslims vechten tegen de islamisten
Qua buitenlandbeleid zou hij het ideologisch extremisme kunnen aanpakken dat de regeringen van – onder andere – Qatar en Turkije verspreiden door hun steun aan islamisten en islamistische en communitaristische bewegingen in Europa (inclusief Frankrijk). Hij zou zich veel geharnaster kunnen opstellen tegenover het Iraanse regime – zowel bilateraal als op EU-niveau – dat zich schuldig maakt aan vijandige activiteiten op Europese bodem, onvoorstelbare wreedheid tegenover de eigen bevolking en pogingen om het revolutionaire islamisme naar de rest van het Midden-Oosten te exporteren.
Het Franse corps diplomatique beschikt nog altijd over buitengewoon veel historische en linguïstische kennis inzake Afrika, Azië en het Midden Oosten. Die zou kunnen worden ingezet tegen de activiteiten van groeperingen als de Moslimbroederschap, Tablighi Jamaat, Hezbollah, Hizb ut Tahrir en de vele vertakkingen daarvan. Macron zegt dat zijn wetsvoorstel de genadeslag zal betekenen voor islamitische groeperingen waarvan de principes in strijd zijn met die van de Franse Republiek.
Hij kan dat doen door de geldstromen af te snijden van buitenlandse mogendheden naar de islamistische organisaties binnen Frankrijk. Macron heeft gelijk: het islamitisch separatisme dreigt Frankrijk inderdaad in twee naties te verdelen. Maar om het probleem echt aan te pakken moet de president niet alleen het lef tonen om de radicale islam aan de kaak te stellen, maar ook om die daadwerkelijk de kop in te drukken.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
