Landen willen dit alleen doen in coördinatie met de VS
Vier jaar na de Russische invasie van Oekraïne lijken Europese leiders langzaamaan de diplomatieke banden met Rusland te willen aanhalen. Ze hebben de afgelopen maanden gedebatteerd over het herstellen van de dialoog met Rusland, schrijft The Moscow Times.
Velen hebben zich verzet tegen dit idee, omdat Ruslands harde eisen onveranderd zijn en Moskou diplomatiek geïsoleerd moet blijven als straf voor de invasie van Oekraïne. Sommigen vrezen dat Europese belangen op de achtergrond raken in de door de VS geleide pogingen om een vredesakkoord in Oekraïne te sluiten.
De Franse president Emmanuel Macron bevestigde onlangs dat hij de gesprekken met Rusland had hervat door zijn belangrijkste buitenlandadviseur naar Moskou te sturen voor een ontmoeting met zijn Russische ambtgenoot.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
In plaats van rechtstreeks met Moskou in gesprek te gaan, willen Europese leiders dit coördineren met de VS om ervoor te zorgen dat hun standpunten en belangen worden meegenomen.
NAVO-chef Mark Rutte deelt die wens: ‘We zijn het er allemaal over eens dat Amerikaans leiderschap hier cruciaal is (…) Maar ik denk dat elk initiatief dat snel een einde maakt aan deze oorlog, aangemoedigd kan worden.’
Volgens hoogste EU-diplomaat Kaja Kallas zal dezer dagen een lijst met concessies, waaronder beperkingen op de omvang van het Russische leger en de terugkeer van alle ontvoerde Oekraïense kinderen, aan de EU-lidstaten worden voorgelegd.
‘Heeft Rutte de code gekraakt?’ vroeg Sky News zich af, verwijzend naar NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte. Na een gesprek met ‘de man die hem daddy noemt’, maakte Donald Trump in Davos bekend dat er een raamovereenkomst over Groenland was bereikt en dat hij afzag van zijn dreigement met importheffingen tegen Europa.
Als Rutte ‘hem op andere gedachten wist te brengen tijdens een borrel in de wandelgangen van Davos, verdient hij de titel “Trump-fluisteraar” ten volle’, grapte de Britse omroep. Een paar uur eerder had de Amerikaanse president de Europeanen de les gelezen en een militaire overname van Deens grondgebied uitgesloten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Le Soir ziet het liever als het begin van ‘een de-escalatie met de Europeanen’. De Belgische krant is van mening dat dit het gevolg is van het gedrag van de Europeanen, die, ‘nadat ze de appeasement-kaart volledig hadden uitgespeeld’, eindelijk van zich afbeten en ‘hun spieren lieten zien om dit autonome gebied dat bij Denemarken hoort te beschermen. Het is duidelijk dat deze aanpak zijn vruchten heeft afgeworpen’.
Details over deze ‘raamovereenkomst’, zoals Trump die op CNBC presenteerde, ontbreken. De miljardair beweerde tegenover de pers dat de Verenigde Staten ‘alles hadden gekregen wat ze wilden’, waarbij hij zowel veiligheid als mineralen noemde. De kwestie van de soevereiniteit van Groenland ‘kwam echter niet aan de orde’ tijdens het gesprek, vertelde Rutte aan Fox News.
The New York Times onthult het bestaan van een compromis dat de Verenigde Staten soevereiniteit zou verlenen over kleine stukjes Groenland voor de bouw van militaire bases. Naast de mogelijkheid om militaire operaties uit te voeren zonder toestemming van Denemarken te vragen, zou de overeenkomst de Verenigde Staten ook toestaan om zeldzame mineralen op het eiland te winnen.
Rusland zou binnen vijf jaar een NAVO-land kunnen aanvallen
In een van zijn meest uitgesproken verklaringen tot nu toe zei NAVO-chef Mark Rutte donderdag in Berlijn dat de tweeëndertig NAVO-leden hun defensieve inspanningen moeten opvoeren om een oorlog met Rusland te voorkomen die ‘van dezelfde omvang zou kunnen zijn als de oorlog die onze grootouders en overgrootouders hebben meegemaakt’.
‘Wij zijn het volgende doelwit van Rusland. En we zijn al in gevaar,’ aldus Rutte, geciteerd door Radio Free Europe / Radio Liberty. Daarbij merkte hij op dat Rusland binnen vijf jaar gereed zou kunnen zijn om militair geweld tegen de NAVO te gebruiken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Ik vrees dat te veel mensen zich stilzwijgend tevreden stellen. Te veel mensen voelen de urgentie niet. En te veel mensen denken dat de tijd aan onze kant staat. Dat is niet zo. Het is nu tijd om in actie te komen’, aldus Rutte. Hij riep daarbij op tot een ‘snelle verhoging’ van de defensie-uitgaven en -productie van de bondgenoten om ervoor te zorgen dat de strijdkrachten van het bondgenootschap ‘beschikken over wat ze nodig hebben om ons te beschermen’.
De NAVO is op haar hoede sinds het begin van de oorlog in Oekraïne, het grootste en dodelijkste conflict in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. De Russische president Vladimir Poetin waarschuwde de Europese mogendheden op 2 december dat als zij een oorlog met Rusland beginnen, Moskou klaarstaat om te vechten.
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov zei op 11 december tijdens een rondetafelgesprek met ambassadeurs in Moskou dat het Kremlin geen plannen heeft om militair op te treden tegen de Europese Unie of de NAVO en ‘bereid is om de relevante garanties schriftelijk en in een juridisch document vast te leggen’.
Operatie Eastern Sentinel gaat de komende dagen van start
NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte kondigde op vrijdag 12 september een operatie aan om de verdediging van de oostflank van Europa te versterken, twee dagen nadat een Russische drone het Poolse luchtruim was binnengedrongen. Operatie Eastern Sentinel gaat de komende dagen van start en zal middelen mobiliseren uit Denemarken, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en andere landen, zei Rutte tijdens een persconferentie.
Woensdagochtend vroeg staken eenentwintig Russische drones, vermoedelijk ongewapende lokvliegtuigen, de Poolse grens over, aldus The Guardian. Slechts drie of vier werden er neergeschoten en één drone vloog 257 kilometer het land in, waardoor vier luchthavens moesten worden gesloten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Deze inval op Pools grondgebied werd donderdag door Donald Trump, in een gesprek met verslaggevers in het Witte Huis, omschreven als een mogelijke ‘fout’. De Poolse leiders waren stelliger in hun oordeel, merkt The Guardian op. Zo sprak de Poolse premier Donald Tusk vrijdag van een ‘aanval’. ‘We willen ook graag geloven dat de droneaanval op Polen een vergissing was. Maar dat was het niet. En dat weten we’, schreef hij in een Engelstalig bericht op sociale media.
Mark Rutte van zijn kant ‘bleef neutraal’, aldus de Britse krant. ‘De beoordeling door de NAVO van de incidenten van woensdag is nog gaande’, zei hij tijdens zijn persconferentie op vrijdag, waarbij hij benadrukte dat, ‘of de Russische acties nu opzettelijk waren of niet, Rusland het NAVO-luchtruim heeft geschonden’, wat een reactie vereist.
‘Het roekeloze gedrag van Rusland langs onze oostflank komt steeds vaker voor,’ voegde Rutte eraan toe. ‘We hebben drones ons luchtruim zien schenden in Roemenië, Estland, Letland en Litouwen. Of het nu opzettelijk was of niet, dit is gevaarlijk en onacceptabel.’
Rusland moet binnen vijftig dagen een akkoord sluiten
Donald Trump dreigde maandag tijdens een ontmoeting met NAVO-chef Mark Rutte Rusland en zijn bondgenoten te straffen met invoerrechten van 100 procent ‘als het Kremlin binnen vijftig dagen geen wapenstilstandsakkoord met Oekraïne bereikt’. Ook beloofde hij Kyiv ‘miljarden dollars aan militair materieel’, met name ‘Patriot-luchtverdedigingsraketsystemen’, zo meldt de Amerikaanse publieke radiozender NPR.
The Guardian stelt zich enigszins terughoudend op tegenover deze ‘vage aankondiging’. ‘Het is moeilijk om precies te weten welk bedrag aan militaire aankopen het verschil zou kunnen maken en Vladimir Poetin zou kunnen dwingen een staakt-het-vuren te overwegen’, analyseert de Britse krant. Wel is de krant van mening dat ‘elk pakket met een waarde van meer dan 10 miljard dollar een sterk signaal zou zijn aan Moskou, gezien de 67 miljard dollar die Joe Biden in bijna drie jaar tijd al aan Oekraïne heeft betaald’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens Rutte is dit in ieder geval ‘uitstekend nieuws voor Oekraïne’. Een mening die The Kyiv Post lijkt te delen. Volgens deze Oekraïense krant heeft Rutte bekendgemaakt dat hij al contact heeft gehad met ‘tal van Europese landen’ die wapens van de Verenigde Staten willen kopen ten behoeve van Oekraïne, waaronder Finland, Zweden, Noorwegen, Denemarken, Nederland, Duitsland, Canada en het Verenigd Koninkrijk, waarna hij toevoegde: ‘Als ik vandaag Vladimir Poetin was (…) zou ik de onderhandelingen over Oekraïne serieuzer nemen.’
In het kielzog daarvan kwam de Amerikaanse president met nog een andere belangrijke mededeling: hij dreigde Rusland met ‘secundaire’ invoerrechten – dat wil zeggen invoerrechten die van invloed zijn op handelspartners, met name China en India, die olie en gas kopen van Moskou – ter hoogte van 100 procent als er ‘binnen vijftig dagen’ geen akkoord over Oekraïne zou worden bereikt.
De dreiging met sancties blijft echter ‘vaag’, aldus Il Corriere della Sera, en ‘vijftig dagen is een lange tijd’. Rusland, China en India kunnen namelijk ‘hopen dat Trump tegen die tijd van gedachten is veranderd’, zoals hij al vele malen heeft gedaan. Voor het Italiaanse dagblad blijft dan ook ‘de gebruikelijke vraag: in hoeverre is Trump bereid [Poetin] te straffen?’ Toen een journalist de Amerikaanse president vroeg wat hij zou doen als zijn Russische ambtgenoot zou kiezen voor escalatie, antwoordde hij: ‘Stel me die vraag niet.’
Met de belangrijke NAVO-top in Den Haag in aantocht stuurde secretaris-generaal Mark Rutte een brief naar alle lidstaten waarin duidelijk werd gemaakt wat de Amerikaanse president Donald Trump van hen verwachtte, waaronder een minimale uitgave van 5 procent van het bbp voor militaire doeleinden. ‘Dit is meer dan wat elk land op het moment aan defensie uitgeeft, inclusief de VS’, meldt El País. De Spaanse regering reageerde dan ook dat dit voor haar een te hoog bedrag is. In haar geval zou dit neerkomen op 80 miljard euro per jaar, dat is ongeveer de helft van haar nationale pensioenen.
Bij de aankomende NAVO-top kunnen verscheidene landen een veto uitbrengen op bepaalde regelingen die unaniem moeten worden aangenomen. ‘Uiteraard willen wij niet de ambities van andere bondgenoten begrenzen of de uitkomst van de top in de weg zitten’, schrijft premier Sánchez in een brief aan Mark Rutte. ‘Voor Spanje zou het streven naar uitgaven van 5 procent niet alleen onredelijk zijn, maar ook contraproductief; Spanje zou zijn budget niet optimaal benutten en het zou de EU verhinderen om een sterk ecosysteem van veiligheid en defensie te genereren.’
Verschillende NAVO-landen hebben ook kritiek geuit op de grote sprong in het bbp-percentage voor militaire uitgaven, dat op dit moment nog maar 2 procent bedraagt. ‘Sommige landen vinden dat de doelen niet een vast percentage zouden moeten zijn, maar eerder specifieke doelen en capaciteiten. Deze landen zouden liever andere uitgaven binnen deze 5 procent scharen: 3,5 procent voor puur militaire uitgaven en de overige 1,5 procent voor cybersecurity, infrastructuur en andere zaken’, aldus El País.
Groenland zal ‘vroeg of laat’ bij de VS horen, aldus Trump
Tijdens een persconferentie in het Witte Huis op donderdag beweerde Donald Trump opnieuw dat hij Groenland ‘vroeg of laat’ onder de Amerikaanse vlag zal scharen. Toen een journalist hem vroeg naar zijn visie op de annexatie van het grootste eiland ter wereld, antwoordde hij: ‘Ik denk dat het zal gebeuren.’ De inlijving van Groenland was volgens hem in het belang van de ‘internationale veiligheid’. Zijn gesprekspartner, NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte, gaf geen direct commentaar en zei dat hij de NAVO niet in deze zaak wilde ‘meeslepen’. Wel benadrukte hij het strategische belang van het Noordpoolgebied en van de beveiliging daarvan, schrijft CNN.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De politieke leiders van Groenland hebben de expansionistische ambities van Trump unaniem verworpen. Zo kondigde de vertrekkende premier van Groenland Mute Egede donderdag aan dat hij partijleiders zou oproepen om hun verzet tegen het Amerikaanse annexatieplan kracht bij te zetten, meldt CNN. ‘De president van de Verenigde Staten heeft opnieuw het idee geopperd (…) Genoeg is genoeg,’ reageerde Egede op Facebook. Jens Frederik Nielsen, leider van de Groenlandse Demokraatit-partij, die de laatste parlementsverkiezingen won, hekelde de ‘ongepaste’ uitspraken van Trump en riep op tot eenheid tegenover druk van buitenaf.
Mark Rutte wordt secretaris-generaal van de NAVO, al is Oost-Europa het er niet mee eens. Maar de ex-premier weet hoe om te gaan met de grootste dreiging voor het bondgenootschap: Donald Trump.
Er zijn maar weinig landen waar je zulke sympathieke beelden kunt verwachten van een vreedzame machtsoverdracht: Mark Rutte, aftredend premier van Nederland, ontving zijn opvolger Dick Schoof vorige week in het Torentje, de ambtswoning van Den Haag, overhandigde hem de rituele houten voorzittershamer voor de kabinetsvergaderingen, en zwaaide vervolgens naar de camera om op zijn fiets zijn nieuwe avontuur tegemoet te gaan – zonder helm, zonder bewaker, een burger als alle andere.
In zijn dertien jaar als premier heeft Mark Rutte een imago verworven dat perfect balanceert tussen benaderbaarheid en eigenzinnigheid, en dat hem tot een van de populairste politici van zijn land heeft gemaakt: hij is altijd correct gekleed, woont altijd in hetzelfde bescheiden huis en gaat elk jaar met dezelfde vriend op vakantie naar New York. Hagenaars konden hem op de fiets naar kantoor zien gaan, bijtend in een appel. Vaak stopte hij onderweg even voor een praatje.
Deze nabijheid tot de mensen is binnenkort verleden tijd, aangezien Rutte de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO wordt. De alliantie had nog vóór de top ter gelegenheid van het 75-jarig jubileum, die van 9 tot 11 juli in Washington plaatsvindt, hierover overeenstemming bereikt. De ex-minister-president zal zich moeten voorbereiden op een leven in een streng beveiligde vleugel.
Rutte is niet alleen populair in zijn thuisland, maar ook onder zijn collega’s. Dat bleek uit de spontane knuffel van Emmanuel Macron op de laatste EU-top, die meteen viraal ging. Rutte was bezig een menigte Brusselse journalisten te woord te staan toen Macron vanaf de achtergrond in beeld verscheen. De Fransman onderbrak het interview van zijn collega. ‘Sorry, ik heb dorst’, zei Macron in het Engels tegen de camera’s. Daarom zou hij Rutte meevoeren. ‘We zijn hier allemaal verdrietig omdat we een geweldige kameraad en premier verliezen,’ voegde hij eraan toe. Emotie, knuffel, schouderklopje. Een perfect moment voor op TikTok en een onverwacht coole meme voor de NAVO.
Dit ontroerende tafereel kon de bittere waarheid niet verdoezelen: Mark Rutte staat, net als Emmanuel Macron, voor een liberaal centrum dat momenteel door nationalisten overal in het Westen wordt verdrongen. In Parijs grijpt het Rassemblement National van Marine Le Pen de macht. In Den Haag droeg Rutte de macht over aan een regering onder leiding van nationaal-populist Geert Wilders.
Mark Rutte leidde zijn land bijna veertien jaar lang, ruim vijfduizend dagen, in vier verschillende coalities. Hij is wat je in Duitsland een neoliberaal zou noemen. Hoewel zijn kabinetten allerlei politieke smaken combineerden, waaronder de sociaaldemocratie, bleef Rutte altijd vasthouden aan het ideaal van een niet al te aanwezige overheid. In zijn ogen was de staat iets waarvan burgers bevrijd moesten worden, zodat ze ‘met verve konden leven’. Zelfs toen Europa achtereenvolgens te maken kreeg met de financiële crisis, de migratiecrisis en vervolgens de pandemie, bleef Rutte onverschrokken.
Het feit dat de terugtrekking van de staat onder zijn bewind de burgers een gevoel van onveiligheid bezorgde, kwam tot uiting in steeds nieuwe regeringscrises – en in de winst die rechts-extremistische en nationaal-populistische partijen boekten.
Aan het einde van zijn liberale tijdperk staat, paradoxaal genoeg, het verlangen naar veiligheid vanuit de staat nu voorop. Het beheersen van migratie, het verlagen van de kosten van levensonderhoud, het beschermen tegen oorlog in Europa – het zijn vragen waarop het liberalisme van Mark Rutte geen antwoord kon geven. De illiberale krachten rondom Wilders namen de macht over – tegen de immigratie, tegen de EU en lange tijd ook tegen Oekraïne.
Wat heeft de opkomst van de illiberalen te maken met de recordtermijn van aartsliberaal Rutte? Of fundamenteler: hoe verdedig je de democratie vandaag de dag tegen haar vijanden? Dit zijn vragen waar Mark Rutte mee te maken krijgt als hij binnenkort leiding geeft aan de militaire alliantie, die zichzelf ziet als een paraplu en een schild van de liberale democratie tegen autocratie.
Volgens een inside joke verdient de Russische president eigenlijk de onderscheiding ‘Verkoper van het Jaar’
De nieuwkomer treft een NAVO aan die op haar 75ste verjaardag zowel van buitenaf als van binnenuit onder druk staat zoals misschien wel nooit eerder in haar geschiedenis. Het is goed mogelijk dat Rutte de alliantie niet alleen ten opzichte van Vladimir Poetin zal moeten herpositioneren, maar ook tegen de aanvallen van Donald Trump.
De nieuwe zoektocht van Rusland naar wijdverbreide macht is, hoe paradoxaal het in eerste instantie ook klinkt, geen al te grote uitdaging voor het zelfbeeld van de NAVO. De Russische oorlog brengt hen terug naar het oorspronkelijke doel van de Koude Oorlog, toen het Westen probeerde de agressieve expansiedrift van de Sovjet-Unie in toom te houden. Vladimir Poetin heeft de NAVO versterkt (in tegenstelling tot zijn bedoeling uiteraard); de organisatie is recentelijk uitgebreid met Zweden en Finland en telt nu 32 lidstaten. Volgens een inside joke verdient de Russische president eigenlijk de onderscheiding ‘Verkoper van het Jaar’. De bestaansreden van de NAVO is lang niet zo onbetwist geweest als nu – althans vanuit Europees perspectief.
En juist op dit punt worden de zaken lastig voor de toekomstige secretaris-generaal. Zijn moeilijkste taak zal zijn om de NAVO door een tweede presidentschap van Trump te leiden. De existentiële dreiging voor het huidige bondgenootschap komt van binnenuit. Trump gebruikt de alliantie al jarenlang als iets om mee te schermen. Ofwel de Europeanen betalen meer, snoeft hij tijdens verkiezingscampagnes, ofwel ik laat Poetin met hen doen wat hij wil.
Niemand binnen de NAVO spreekt dit openlijk uit, al was het maar om Joe Biden niet af te vallen, maar Mark Rutte is gekozen met de terugkeer van Trump al in gedachten. Financial Times heeft onlangs onthuld dat Rutte de NAVO al eens van zijn toorn heeft gered. Tijdens een top in juli 2018 in Brussel verraste Trump de verzamelde regeringsleiders met een ultimatum. De verdeling van de lasten is oneerlijk, was zijn klacht. De VS betalen een onevenredig hoog bedrag voor een bondgenootschap dat in de eerste plaats dient om Europa te verdedigen.
Vooral de toenmalige Duitse president werd volgens het FT-artikel op haar stuk gezet. De Bondsrepubliek gaf aanzienlijk minder dan de afgesproken twee procent uit aan defensie en kocht grote hoeveelheden gas van Rusland. Trump sprak Angela Merkel sarcastisch toe: ‘Wij verdedigen jou tegen Rusland, maar jij betaalt miljarden dollars aan Rusland?’ Het toenmalige (en huidige) hoofd van de NAVO, Jens Stoltenberg, probeerde Trump van repliek te dienen. Tijdens de Koude Oorlog, zei hij, hebben we geleerd dat we ‘samen sterker’ zijn. Trump antwoordde: ‘Hoe kun je samen sterk zijn als een land zijn energie bij de persoon vandaan haalt waartegen het ook beschermd wil worden?’ Ofwel iedereen zou zijn defensie-uitgaven verhogen, dreigde Trump, ofwel de VS zouden zich terugtrekken op nieuwjaarsdag 2019.
In de paniek die volgde kwam het moment van Mark Rutte. Merkel, Macron en Stoltenberg stuurden hem naar voren om Trump te sussen met een drievoudige tegemoetkoming: u heeft gelijk als u ons bekritiseert; jullie hebben al voor hogere militaire uitgaven gezorgd; wij zullen in de toekomst veel meer doen. Trump stemde ermee in en dat leverde Rutte sinds 12 juli 2018 de reputatie op een Trump-fluisteraar te zijn.
De chantage van Trump werkte (samen met de aanval van Poetin). De defensie-uitgaven van de NAVO-leden (exclusief de VS) zijn sinds de crash op de top met 55 procent gestegen. Destijds voldeden twee leden aan de doelstelling van twee procent; nu zijn dat er tweeëntwintig.
Onconventionele ideeën
Mark Rutte hoeft op het gebied van de lastenverdeling dus niet helemaal van voren af aan te beginnen wanneer hij straks opnieuw tegenover president Trump komt te staan. Maar rondom de belangrijkste kwestie is de situatie anders: de steun aan Oekraïne. Trump heeft hierover eveneens onconventionele ideeën: hij wil de oorlog snel beëindigen door Amerikaanse militaire hulp te gebruiken om beide partijen tot een deal te bewegen. Aan Zelensky wil Trump het signaal geven dat hij hiermee zal stoppen als de Oekraïense president bereid is te onderhandelen. Poetin daarentegen dreigt hij dat hij zijn steun anders zal verhogen.
De NAVO bereidt zich voor op dit scenario door de coördinatie van de steun aan Oekraïne over te dragen van de door de VS gecontroleerde Ramstein-groep aan het bondgenootschap. Het idee is dat in de toekomst een NAVO-missie de levering van wapens en de training van Oekraïense soldaten zal controleren. (Waarschijnlijk zal de missie niet zo worden genoemd omdat de Duitse regering de naam afwijst; mensen in Berlijn vrezen dat het de indruk zou kunnen wekken dat de NAVO de troepen stuurt.)
Rutte is een sympathieke stuurman die met veel mensen overweg kan en niet bang is voor contact met rechtspopulisten
Vanuit Midden- en Oost-Europa werd de kandidatuur van Mark Rutte sterk bekritiseerd. Niet zonder reden: Rutte was lange tijd een van de voorstanders van de Nord Stream 2-Oostzeepijpleiding; Nederland heeft de doelstelling van twee procent niet gehaald; en eigenlijk zouden de nieuwe frontlijnstaten van het bondgenootschap eindelijk het voortouw moeten nemen. Dit was de reden voor de kandidatuur van de Estse premier Kaja Kallas voor de functie van secretaris-generaal van de NAVO.
En toch is Rutte een goede keuze vanuit het perspectief van degenen die krachtige steun voor Oekraïne willen. Tijdens zijn ambtsperiode werd in juli 2014 vlucht MH17 van Malaysia Airlines boven Oekraïne door Rusland neergehaald, aan het begin van de eerste invasie door de Russen. Er kwamen 298 mensen om het leven, waaronder 192 Nederlanders. De Russische regering probeerde de misdaad te verdoezelen met eindeloze propagandaleugens. Het was Mark Rutte die de nabestaanden moest troosten en hen van informatie moest voorzien.
Het betekende het einde van zijn naïviteit ten aanzien van het Ruslandbeleid en het verklaart ook waarom Nederland keer op keer een voortrekkersrol speelde bij de wapenleveranties aan Oekraïne met bijvoorbeeld de zelfrijdende houwitser uit 2000 en de F-16-straaljager.
Als je tegenwoordig naar NAVO-insiders luistert, ontstaat het volgende beeld: als regeringsleider heeft Mark Rutte met zijn pragmatische onderhandelingsvaardigheden vier kabinetten van alle politieke smaken bij elkaar gehouden. Geen slechte training om de westerse alliantie van nu 32 landen te leiden. Rutte is een sympathieke stuurman die met veel mensen overweg kan – van extreemrechts tot centrumlinks – en niet bang is voor contact met rechtspopulisten. Dit is niet alleen belangrijk met betrekking tot Trump, maar mogelijk ook in de omgang met Frankrijk.
En dat de liberaal Rutte het naïeve geloof van veel West-Europeanen heeft belichaamd dat zij de veiligheid volledig aan de VS kunnen uitbesteden, hoeft geen nadeel te zijn als hij straks de taak op zich neemt om dit decennialange misverstand recht te zetten.
Vrijwel zeker dat Rutte de opvolger van Stoltenberg wordt
De Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland hebben zich allemaal achter de vertrekkende Nederlandse premier Mark Rutte geschaard om de volgende secretaris-generaal van de NAVO te worden, ‘op een cruciaal moment voor de alliantie nu de oorlog van Rusland tegen Oekraïne voortwoedt’, zo schrijft Al Jazeera. De vier belangrijkste NAVO-landen spraken donderdag hun steun uit voor Rutte om de huidige voorzitter Jens Stoltenberg op te volgen wanneer deze in oktober aftreedt. Rutte komt hiermee ‘in een sterke positie om het leiderschap van de trans-Atlantische alliantie in de wacht te slepen’, aldus de Qatarese nieuwszender.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘De Verenigde Staten hebben onze NAVO-bondgenoten duidelijk gemaakt dat wij geloven dat Rutte een uitstekende secretaris-generaal voor de NAVO zou zijn,’ zei John Kirby, woordvoerder van de Amerikaanse Nationale Veiligheidsraad, donderdag tegen journalisten. De woordvoerder van premier Rishi Sunak van het Verenigd Koninkrijk zei dat het VK Rutte ‘krachtig steunt’. Een hooggeplaatste Franse functionaris vertelde persbureau Reuters dat president Emmanuel Macron al in een vroeg stadium voorstander was van de benoeming van Rutte. En de Duitse regeringswoordvoerder Steffen Hebestreit zei op X dat Rutte de steun van Berlijn had en prees hem als ‘een uitstekende kandidaat’.
De Nederlandse politicus en voormalig EU-commissaris Frans Timmermans noemt de ommezwaai op klimaatgebied van landen als Engeland ‘verbijsterend’. In een interview met The Guardian vertelt hij hoe hij bouwt aan een groene toekomst in een gefragmenteerd politiek landschap.
Frans Timmermans, de politicus die zijn hoge positie bij de EU heeft opgegeven om mee te doen aan de Nederlandse verkiezingen, roept alle progressieve partijen in Europa op om zich te verenigen tegen de ‘verbijsterende’ ondermijning van de klimaatdoelen door rechts. De voormalige vicevoorzitter van de Europese Commissie voert nu de gezamenlijke lijst van GroenLinks en de PvdA aan en is van mening dat links zich moet mobiliseren tegen het streven van radicaal-rechts om klimaatmaatregelen als ‘onbetaalbaar’ weg te zetten. Hij gaf TheGuardian een van zijn eerste campagne-interviews en zei daarin dat het Verenigd Koninkrijk een van de eerste landen was waarvan de regering terugkomt op haar klimaatbeloften.
De Britse premier Rishi Sunak zwakte de klimaatplannen van zijn regering vorige maand danig af met de mededeling dat het verbod op de verkoop van nieuwe diesel- en benzineauto’s vijf jaar wordt uitgesteld en ook de afschaffing van gasboilers minder snel zal worden ingevoerd. ‘Het grote gevaar is nu dat rechts gaat zeggen, en Sunak is daar een goed voorbeeld van: we kunnen ons geen klimaatbeleid veroorloven, het is te duur, vooral voor mensen met een smalle beurs,’ zegt Timmermans. ‘Het is vrij verbijsterend om te zien dat politici die meestal weinig oog hebben voor mensen met lage inkomens zich ineens wel sterk voor hen maken nu dat in hun strijd tegen het klimaatbeleid past,’ vindt hij. ‘Daar zitten duidelijk economische belangen achter. Het gevaar voor links, voor progressieve partijen, is dat deze tegenstelling tussen sociale rechtvaardigheid en klimaatrechtvaardigheid door rechts wordt uitgebuit en bij links verdeeldheid kan zaaien.’
‘Het grote gevaar is nu dat rechts gaat zeggen: we kunnen ons geen klimaatbeleid veroorloven’
Timmermans wil de Nederlandse uitstoot van broeikasgassen in 2030 hebben teruggebracht met 65 procent (meer dus dan de 55 procent die de EU zich ten doel stelt) en hij denkt dat het bedrijven en consumenten alleen maar in verwarring zal brengen als klimaatmaatregelen nu weer worden afgezwakt. Net als het Verenigd Koninkrijk heeft ook Zweden onlangs aangekondigd in zijn klimaatbeleid te gaan snijden, en in Duitsland wordt geklaagd over de kosten van het isoleren van gebouwen. Maar Timmermans’ scherpste kritiek geldt de beleidsvoornemens van Sunak. Hij waarschuwt dat de Conservatieve Partij ‘door de radicalen lijkt te worden overgenomen’. Uitstel van het verbod op benzineauto’s is volgens hem een schijnbesparing. ‘Ik hoop dat we onze burgers ervan kunnen overtuigen dat hoe langer je wacht met het nemen van klimaatmaatregelen, hoe duurder ze worden en hoe moeilijker het zal zijn om nog te veranderen,’ zegt hij.
Historisch dieptepunt
De populaire sociaaldemocraat en oud-minister, die vermaard is om zijn talenkennis en sinds kort met een grijze baard rondloopt, werd vrij recent tot lijsttrekker uitgeroepen en op slag stond de nieuwe fusiepartij bovenaan in de peilingen. Op dit moment moet hij maar twee partijen voor zich laten: de centrumrechtse VVD van de huidige premier Rutte en het pas opgerichte Nieuw Sociaal Contract van de ‘gematigde outsider’ Pieter Omtzigt. Maar het vertrouwen in de politiek bevindt zich op een historisch dieptepunt. Mede dankzij de kritiek van Omtzigt in de Kamer viel het vorige kabinet Rutte in 2021 over een schandaal waarbij duizenden ouders, vaak mensen met een dubbele nationaliteit, onterecht van fraude met kindertoeslagen waren beschuldigd. En het land betaalt momenteel een ereschuld van 22 miljard euro aan de provincie Groningen, waar 85.000 woningen zijn beschadigd door de decennialange gaswinning.
Timmermans heeft net een rondgang van vijf weken door het land gemaakt en beloofd de bureaucratie terug te dringen en te streven naar meer vertrouwen tussen burger en overheid. ‘Als iemand die uit een mijnstreek komt, sta ik nog steeds versteld [van Groningen]. Want in de mijnstreek hadden we precies hetzelfde probleem, dat woningen schade opliepen, maar daar werd meteen iets aan gedaan,’ zegt hij. Een recent schandaal waarbij de fiscus zich bij fraude-onderzoek schuldig bleek te hebben gemaakt aan etnisch profileren, waarvan de minister van Financiën achteraf heeft erkend dat het een vorm van ‘institutioneel racisme’ was, wordt door Timmermans genoemd als een andere reden voor het gebrek aan vertrouwen in de Nederlandse politiek. Hij vindt het ‘vreselijk, vreselijk pijnlijke’ onthullingen en erkent dat het ‘een hele tijd zal duren’ voordat het vertrouwen bij de kiezer is hersteld.
Ruttes huidige vierpartijenkabinet is in juli weliswaar gevallen over ‘onoverbrugbare’ verschillen van mening over de asielproblematiek, maar volgens Timmermans zal immigratie in de aanloop naar de verkiezingen op 22 november geen splijtzwam worden. ‘Onbeheersbare migratie is een van de factoren die bijdragen aan de onzekerheid in onze samenleving, dus daar moet links net zo goed als rechts een aanpak voor vinden,’ zegt hij. ‘We hebben een verantwoord migratiebeleid nodig, en dat begint met onze internationale overeenkomsten.’ En hij neemt het Verenigd Koninkrijk weer op de korrel, waar minister van Binnenlandse Zaken Suella Braverman in een populistische toespraak vorige week waarschuwde voor een ‘orkaan’ van massa-immigratie: ‘Wij zijn Braverman niet. Dat zijn onze grondbeginselen. Dat is waar de hele westerse democratie om draait.’
Veerkracht
Zijn verkiezingsprogramma belooft een verhoging van het minimumloon en meer tegemoetkomingen aan de lage inkomens, meer belasting op vervuiling en op de winsten van bedrijven, een nieuw toptarief voor de inkomstenbelasting, een extra ‘miljonairsbelasting’ en hardere aanpak van belastingontduiking. Maar hij heeft ook voorstellen die de gewone burger in de portemonnee zullen raken, zoals de geleidelijke afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. Hij beseft dat dit weerstand kan oproepen: ‘Op sommige mensen werkt klimaatbeleid als een rode lap, ze winden zich daar enorm over op, en in de rechtse media word ik al heel lang als “klimaatpaus” weggezet.’ Maar hij zegt te staan voor een ‘betere samenleving’. ‘Er heerst een diep gevoel van onrechtvaardigheid in onze samenleving, en we moeten het vraagstuk van de herverdeling aanpakken,’ meent hij. ‘Dat zal ook tot meer zelfvertrouwen leiden. Onze mentaliteit van “er is niks wat wij niet kunnen oplossen, want wij zijn Nederlanders” is omgeslagen in “er is niks wat wij kunnen oplossen, want wij zijn Nederlanders”.’
‘Als je geen vertrouwen meer hebt in je eigen veerkracht, wordt alles een probleem’
Deze Monty Python-fan, gekleed in een keurig hemd en jasje met daaronder een spijkerbroek en sneakers, schreef na brexit een verdrietige liefdesbrief aan Groot-Brittannië en ziet nog steeds grote overeenkomsten tussen dat land en Nederland. ‘Om het te zeggen zoals mijn kinderen zouden doen: we zijn onze swag kwijt,’ zegt hij. ‘Herinneren jullie je de tijd van Cool Britannia nog? Niemand heeft het daar nog over. Maar als je trots bent op je land, heb je ook meer veerkracht. Als je geen vertrouwen meer hebt in je eigen veerkracht, wordt alles een probleem.’ De kracht van verenigd links, het bouwen aan een groene toekomst in een gefragmenteerd politiek landschap, is zijn oplossing voor dat probleem. ‘Een van de redenen dat ik weer de nationale politiek in ben gegaan,’ zegt hij, ‘is dat we nu een kans hebben om tot een beweging in de andere richting te komen.’
De val van het Nederlandse kabinet is het zoveelste voorbeeld van wereldwijde ontevredenheid over immigratie, schrijft The Wall Street Journal. Nu immigratie naar een recordhoogte stijgt, worden rechts-populistische partijen in een groot deel van de wereld populairder.
Een recordaantal immigranten vertrekt naar welvarende landen. Dat leidt wereldwijd tot steeds meer protest, waardoor populistische partijen almaar populairder worden. Regeringen worden onder druk gezet om hun beleid aan te scherpen en de migratiegolf in te dammen.
In veel landen, waaronder Canada en delen van Europa en Azië, worden migranten aangemoedigd om te komen, zodat ze tekorten aan arbeidskrachten kunnen verlichten en demografische dalingen kunnen compenseren. Maar die grote toestroom zorgt er, in combinatie met de toename van illegale immigratie naar de Verenigde Staten en Europa, tevens voor dat steeds meer kiezers ontevreden worden. Sinds het einde van de coronapandemie is de migratiestroom toegenomen, waardoor samenlevingen veranderen. Veel mensen geven immigranten de schuld van een toename in criminaliteit en hogere woonprijzen.
Afgelopen vrijdag viel het Nederlandse kabinet. De verschillende partijen konden het niet eens worden over nieuwe maatregelen om de immigratie, die tot een recordhoogte is gestegen, te beperken. In Italië en Finland zijn onlangs anti-immigratiepartijen aan de macht gekomen en in Zweden gedogen ze sinds kort minderheidsregeringen. De extreemrechtse FPÖ [Vrijheidspartij] in Oostenrijk staat momenteel bovenaan in de landelijke peilingen.
80 procent meer
Vorig jaar verhuisden er ongeveer vijf miljoen meer mensen naar welvarende landen dan dat er mensen vertrokken. Volgens dataonderzoek van Wall Street Journal is dat 80 procent meer dan vóór de pandemie. De stijging wordt veroorzaakt door versoepeling van de reisbeperkingen die tijdens corona golden, toename van tekorten aan arbeidskrachten in rijke landen en grotere economische problemen in ontwikkelingslanden.
Opiniepeilingen tonen aan dat de weerstand tegen immigratie in welvarende landen toeneemt – ook in landen die bekendstaan als het meest gastvrij voor nieuwkomers.
Ruwweg de helft van de Canadezen is het niet eens met nieuwe plannen van de regering, die ongeveer een half miljoen immigranten per jaar wil gaan binnenlaten. Ze vinden dat te veel voor een land met veertig miljoen inwoners. Volgens een peiling van Léger, een onderzoeksbureau uit Montreal, is driekwart van de mensen bang dat het plan een buitensporige vraag naar huisvesting, gezondheidsdiensten en sociale diensten als gevolg heeft.
In het Verenigd Koninkrijk zijn de regels versoepeld: het doel is om afgestudeerden uit het buitenland aan te trekken om een tekort aan vakkennis op te lossen. Volgens een enquête van onderzoeksbureau Public First vindt de helft van de mensen in het Verenigd Koninkrijk dat er te veel legale migratie plaatsvindt.
Een groot deel van de bevolking in de Verenigde Staten is al langere tijd tegen immigratie. Die weerstand is het afgelopen jaar toegenomen: volgens Gallup polls ligt de tevredenheid van Amerikanen over immigratie rond de 28 procent, waar dat vorig jaar nog 34 procent was. Het is het laagste cijfer in tien jaar tijd.
Finland is bezig langs de Russische grens een technologisch geavanceerd hek van tweehonderd kilometer te bouwen
In Frankrijk vonden dagenlang gewelddadige protesten plaats, omdat de politie er onlangs een tiener van Noord-Afrikaanse afkomst doodschoot. Toch suggereren recente peilingen dat Marine Le Pen, de extreemrechtse leider van Front National, de volgende presidentsverkiezingen van het land zou kunnen winnen. Le Pen is ook voorstander van strengere immigratiewetten.
Kiezers maken zich over het algemeen vooral zorgen om illegale immigratie, die vaak invloed heeft op lonen en sociale voorzieningen. Illegale immigratie via de Middellandse Zee naar Europa en vanuit Mexico naar de Verenigde Staten heeft de afgelopen maanden een recordhoogte bereikt.
Maar mensen maken zich ook zorgen over de komst van laag- en zelfs hoogopgeleide legale migranten. De angst bestaat dat de prijzen voor wonen en andere kosten stijgen door hun komst, terwijl er al sprake is van hoge inflatie.
Europese landen bouwen voort op maatregelen die al vóór de coronapandemie in gang zijn gezet: er worden honderden kilometers aan nieuwe land- en zeebarrières gebouwd om illegale migratie zo veel mogelijk te verhinderen. Finland is bezig langs de Russische grens een technologisch geavanceerd hek van tweehonderd kilometer te bouwen. Kyriakos Mitsotakis, de Griekse premier, beloofde in maart dat er langs de Turkse grens een stalen hek van zo’n honderdvijftig kilometer zou komen om illegale oversteek te voorkomen.
Vooral in Europa ‘is er absoluut een discrepantie tussen het soort mensen dat onze arbeidsmarkten nodig heeft en het soort mensen dat binnenkomt’, zegt Roland Freudenstein, vicevoorzitter van de onafhankelijke denktank Globsec in Brussel. Veel mensen verhuizen naar Europa vanwege de sociale voorzieningen die worden aangeboden in landen als Zweden en Duitsland, aldus Freudenstein. In de Verenigde Staten ligt dat volgens hem anders: daar komen immigranten meer voor het werk, deels omdat er minder sociale voorzieningen zijn.
Vacatures
Het aantal immigranten naar de Verenigde Staten en Europa steeg in 2015 en 2016 enorm. De weerstand daartegen is een van de redenen dat Groot-Brittannië uit de Europese Unie stapte en Donald Trump president kon worden. ‘We zien nu een vergelijkbare ontwikkeling, die nog verder reikende gevolgen zou kunnen hebben,’ zegt Freudenstein.
Ook in Nederland staan rechtse partijen bovenaan in de peilingen. De conservatieve partij van Mark Rutte heeft onlangs geprobeerd om de stroom asielzoekers naar het land te beperken, maar twee van de coalitiepartners weigerden hierin mee te gaan. Het leidde ertoe dat Rutte, de langstzittende regeringsleider in de Nederlandse geschiedenis, zichzelf gedwongen zag zijn ontslag aan te bieden aan de koning.
De regering heeft voorspeld dat het aantal asielaanvragen dit jaar kan oplopen tot meer dan zeventigduizend, meer dan het vorige recordaantal uit 2015 [de voorlopige cijfers van de eerste zes maanden van 2023 ligger lagen dan verwacht: 20.122 asielaanvragen]. Met achttien miljoen inwoners is het een dichtbevolkt land en de huisvesting komt hierdoor onder druk te staan. Conservatievere kiezers roepen daarom op tot strengere controles.
In veel landen is er nog steeds veel steun voor meer migratie, vooral onder bedrijfsleiders die bang zijn dat ze bepaalde functies niet kunnen bezetten zonder talent uit het buitenland. Japan stond lang bekend om zijn anti-immigratiebeleid, maar heeft vorige maand de regels voor buitenlandse werknemers versoepeld. Ook in Duitsland, Spanje en Zuid-Korea worden meer buitenlandse werknemers toegelaten of wordt de wetgeving versoepeld.
Maar de groeiende weerstand onder de bevolking maakt het voor regeringen steeds moeilijker om een dergelijk beleid door te voeren. Toch is het volgens sommige leiders de enige manier om vacatures op te vullen, nu mensen in rijkere landen ouder worden en met pensioen gaan.
In Duitsland haalt de anti-immigrantenpartij Alternative für Deutschland (AfD) in de peilingen rond de 20 procent van de stemmen. Dat is twee keer zoveel als bij de nationale verkiezingen van 2021. Het zou betekenen dat de AfD na de christendemocraten de populairste partij van het land is, populairder nog dan de sociaaldemocraten van bondskanselier Olaf Scholz. Uit de peilingen blijkt dat het immigratiebeleid voor de achterban van de AfD de belangrijkste reden is om de partij te steunen.
Slechts zo’n honderdduizend van de ongeveer miljoen Oekraïners in Duitsland hebben een baan
Duitsland heeft de afgelopen jaren miljoenen vluchtelingen uit Afghanistan, Syrië en Oekraïne opgenomen. Toch klagen bedrijven nog steeds dat ze meer hoogopgeleide migranten nodig hebben, omdat vluchtelingen moeilijk op te leiden en te integreren zijn. Slechts zo’n honderdduizend van de ongeveer miljoen Oekraïners in Duitsland hebben een baan.
In Frankrijk heeft de regering van president Emmanuel Macron onlangs plannen opgeschort die het mogelijk maakten voor immigranten zonder papieren om in sectoren met een tekort aan arbeidskrachten te gaan werken. De plannen moeten worden uitgesteld vanwege een geschil met Italië over de illegale oversteek van de Frans-Italiaanse grens.
Volgens een peiling die na het begin van de rellen door Odoxa-Backbone Consulting voor de krant Le Figaro werd afgenomen, wil ongeveer 60 procent van de Fransen dat de immigratiewetgeving wordt aangescherpt. Le Pen zei in februari dat een groot aantal immigranten ‘ervoor zorgt dat [banen] in eigen land worden “uitbesteed”’. Oftewel: werknemers van Franse afkomst moeten het afleggen tegen werknemers met een buitenlandse afkomst. ‘Als we een fabriek kunnen offshoren, doen we dat. En als dat niet kan, omdat je een restaurant of constructiewerk niet aan het buitenland kan uitbesteden, halen we meer immigranten binnen.’
Ron DeSantis, gouverneur van Florida en Republikeinse presidentskandidaat, nam in mei een nieuwe wet aan die ongedocumenteerde immigranten in die staat nog verder criminaliseert. Belangrijke figuren uit de agrarische sector en de bouwsector zeggen dat de wet de tekorten aan arbeidskrachten daar zal vergroten.
Australië en Nieuw-Zeeland haalden al lange tijd veel hoogopgeleide immigranten binnen, maar nu krijgen buitenlanders de schuld van de stijgende woonprijzen. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat de gemiddelde huur- en koopprijzen met ongeveer 1 procent stijgen als het equivalent van 1 procent van de bevolking van een stad daarnaartoe immigreert. Volgens recente opiniepeilingen is ongeveer 60 procent van de Australiërs voorstander van een migratiestop, zodat de woonprijzen kunnen dalen.
Record
In het Verenigd Koninkrijk zeggen ministers dat ze het aantal immigranten willen verminderen, hoewel dat aantal het afgelopen jaar door hun eigen beleid tot een recordhoogte is gestegen. Suella Braverman, de Britse minister van Binnenlandse Zaken, zei in mei dat we niet moeten vergeten hoe we zelf dingen kunnen doen. ‘Er is geen goede reden waarom we niet genoeg vrachtwagenchauffeurs, slagers of fruitplukkers zouden kunnen opleiden.’
Vorig jaar verhuisden ongeveer zeshonderdduizend meer mensen naar het Verenigd Koninkrijk dan er het land verlieten – een record. Het is onwaarschijnlijk dat dit zo door zal gaan, want dat zou het aandeel van immigranten in de bevolking in tien jaar tijd met 5 procent verhogen, tot ongeveer 20 procent. Dat stelt Alan Manning, professor aan de London School of Economics en voormalig voorzitter van het U.K. Migration Advisory Committee [Adviescomité Migratie Verenigd Koninkrijk], dat de Britse regering adviseert over immigratiebeleid. ‘Alle infrastructuur zou dan moeten mee ontwikkelen, omdat er anders opstoppingen ontstaan,’ zegt hij.
Experts zeggen dat de weerstand tegen immigranten onderdeel is van een zich herhalende cyclus. Bedrijven zetten zich voortdurend in voor soepeler immigratiewetten, omdat dat hun arbeidskosten verlaagt en hun winst verhoogt. Op rechts krijgen ze steun van neoliberale politici en op links van leiders die integratie nastreven. Daardoor wordt er een immigratiebeleid doorgevoerd dat soepeler is dan de gemiddelde kiezer wil.
Het gevolg daarvan is volgens Manning dat het populisme een enorme boost krijgt. Populistische politici smoren vervolgens de immigratie in de kiem, waardoor de angsten van de kiezers afnemen en de cyclus opnieuw begint.
Manning ontving honderden reacties van geïnteresseerde partijen toen hij als voorzitter van het U.K. Migration Advisory Committee informatie inwon. Bijna allemaal wilden ze dat er meer immigranten zouden worden binnengelaten. ‘Maar volgens opiniepeilingen wilden de meeste mensen juist minder immigratie,’ aldus Manning.
Europa investeert in Tunesië om migratie in te dammen
De Europese Unie heeft zondag de laatste hand gelegd aan een overeenkomst met Tunesië om de handelsbetrekkingen te stimuleren en het vertrek van migranten uit het Afrikaanse land naar Europa in te dammen. Volgens de overeenkomst, ‘die de Europese Commissie met moeite over de streep heeft weten te trekken, zal de EU geld geven aan Tunesië in ruil voor strengere grenscontroles’, schrijft Politico.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen reisde zondag samen met de Italiaanse premier Giorgia Meloni en de Nederlandse premier Mark Rutte naar Tunesië voor een nieuwe ontmoeting met de Tunesische president Kais Saied. De EU is van plan 1 miljard euro te betalen aan Tunesië om het te helpen zich economisch te ontwikkelen en illegale immigratie via zijn grondgebied te bestrijden.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de val van het Nederlandse kabinet en het aangekondigde vertrek uit de politiek van premier en VVD-leider Mark Rutte. Wat schrijft de buitenlandse pers hierover?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Hoe kijkt het buitenland naar de val van het kabinet?
‘Ruzies over migratiebeleid hebben de Nederlandse regering verdeeld, die al een strenger immigratiebeleid heeft dan sommige andere EU-landen’, schrijft The New York Times. De Amerikaanse krant wijst erop dat migratie hoog op de agenda stond in Nederland sinds vorige zomer honderden asielzoekers in een ‘geïmproviseerd kamp buiten een overval opvangcentrum [in Ter Apel] werden opgevangen, onder wat hulpverleners beschreven als erbarmelijke omstandigheden’.
Na de asielcrisis van 2015 is flink bezuinigd op de asielopvang in Nederland, schrijft The Washington Post. ‘Maar het aantal asielaanvragen in Nederland neemt weer toe en het uitgeklede systeem heeft moeite om de toestroom aan te kunnen.’
‘De coalitiepartners – Rutte’s VVD, het CDA, het progressieve D66 en de kleinere ChristenUnie – waren al weken in gesprek over het asielbeleid. Hoewel ze dicht bij een akkoord waren, escaleerde het conflict woensdag [5 juli] toen Rutte abrupt niet-onderhandelbare eisen introduceerde. De problemen stapelden zich vanaf dat moment op’, aldus Bloomberg.
‘De discussies onderstreepten de ideologische verdeeldheid in de coalitie tussen de partnerpartijen die niet voor een streng migratiebeleid zijn – D66 en ChristenUnie – en de twee partijen die voor strengere maatregelen zijn – Ruttes conservatieve VVD en het CDA’, typeert The Guardian.
Toch waren partijen het erover eens dat migratie ingeperkt moest worden. ‘De huidige zorgen over de huizencrisis, hoge gasprijzen en inflatie, probeerden sommigen af te schuiven op buitenlandse migranten – internationale studenten, rijkere “expats” en vooral asielzoekers’, schrijft het Britse dagblad in een analyse. ‘Maar het aftreden van de regering zal Nederland waarschijnlijk niet helpen om de dringende problemen op te lossen’, voegt het eraan toe.
‘Waarom deze plotselinge val van de coalitie?’ vraagt correspondent Thomas Kirchner zich af in Süddeutsche Zeitung. ‘Deze coalitiepartijen hadden überhaupt moeite om tot elkaar te komen. In anderhalf jaar hebben ze niet veel bereikt, maar wel íéts, ondanks de energiecrisis en de inflatie. In het buitenlandbeleid hebben ze een verfrissend duidelijke pro-Oekraïnekoers gevolgd. Toen het moeilijk werd, trokken ze samen op; niemand wilde nieuwe verkiezingen riskeren. Maar nu ineens wel?’
Het was niet de asielkwestie waar het Rutte om te doen was, schrijft Kirchner. ‘Rutte zocht gewoon een voorwendsel om deze coalitie te beëindigen. Enerzijds omdat het hem duidelijk was dat het niet zou lukken om een veel ernstiger probleem onder controle te krijgen: de stikstofcrisis. (…) Anderzijds omdat Rutte kansen zag. De peilingcijfers van de VVD kunnen ermee door, terwijl de concurrentie, vooral in het midden en op links, op haar gat ligt. Rutte liet de coalitie bewust barsten om, zoals hij dat zag, op tijd weg te sluipen van een volledige desintegratie. En door te focussen op het asielbeleid, leidde hij de aandacht af van het falen op stikstof. Zijn aanpak zou dus theater zijn, een poging om aan de macht te blijven van machiavelliaan met dertien jaar ervaring in de regering.’
Het Hongaarse regeringsgezinde dagblad Magyar Nemzet verkneukelt zich over het falen van een van de felstste critici van Hongarije en zijn migratiebeleid. ‘Mark Rutte, die ooit zei dat de Hongaren op de knieën moesten worden gedwongen [in reactie op een Hongaarse anti-lhbti-wet in 2021], is nu op de knieën gedwongen. Zijn regering is ingestort – wat een verrassing – vanwege interne meningsverschillen over migratie.’
Wat vinden buitenlandse media van het vertrek van Rutte?
‘Hij was de grote overlever van de Nederlandse politiek, een man wiens vermogen om kritiek te ontwijken en schandalen te overleven hem de bijnaam “Teflon Mark” opleverde. Hij combineerde achterkamertjesvaardigheden met een imago van alledaagsheid om de langstzittende leider van het land te worden’, schrijft Jon Henley van The Guardian in een analyse. Maar zijn besluit om uit de politiek te vertrekken ‘maakt een einde aan zijn zeventienjarig leiderschap van de VVD en dertien jaar als minister-president van Nederland, aan het hoofd van vier verschillende regeringen’. Dat hij lange tijd zo populair heeft kunnen zijn, verklaart The Economist als volgt: ‘Zijn imago van gewone man, die zich net zo goed thuis voelt in pak als in spijkerbroek en polo, past goed bij de vreemde combinatie van nuchter calvinisme en onverbloemd hedonisme binnen de Nederlandse cultuur.’
‘Nederland zonder Rutte betekent het einde van een tijdperk’, aldus Thomas Kirchner in een portret in Süddeutsche Zeitung. ‘Een tijd waarin het aan de ene kant goed ging met het land. Het slaagde erin de financiële crisis te boven te komen door massaal te bezuinigen en het vertraagde in ieder geval de opkomst van de rechtse populisten. Op het Europese toneel wordt Rutte gezien als een bekwame en betrouwbare partner, vooral van de Duitse regering. Rutte trad al vroeg zeer krachtig op tegen het Rusland van Vladimir Poetin. Deze houding kwam mede voort uit het neerschieten van vlucht MH17 boven Oekraïne door Russisch gesteunde separatisten in 2014, een crisis waarin Rutte het land bij elkaar hield’, aldus Kirchner.
Maar de Duitse correspondent is ook kritisch. ‘De demissionaire premier laat een berg onopgeloste problemen achter, van klimaat- en huisvestingsbeleid tot de vraag hoe het nu verder moet met de landbouw. De gesprekken met boeren over een oplossing voor de “stikstofcrisis” zitten in een impasse. Daarnaast bevorderde Rutte een algemeen verlies van vertrouwen in de politiek door regelmatig over zaken te liegen.’
Veel mensen in Nederland vreesden dat Rutte door zou gaan voor een vijfde kabinet, schrijft Kirchner in een opiniestuk in dezelfde krant. ‘Meer stagnatie, meer manoeuvres om de macht te behouden. Meer van hetzelfde met de altijd lachende man die sinds 2010 aan het roer stond, die met een appel in zijn hand naar kantoor fietste, die zo sympathiek en snel van begrip leek. Die zoveel crises had overleefd.’
Maar ‘zelfs aan de carrière van succesvolle politici komt een einde. Angela Merkel voelde dat voor zichzelf op tijd aan. Mark Rutte niet. Een groot aantal Nederlanders was hem beu’, aldus Kirchner. ‘Rutte had twee jaar geleden eigenlijk al politiek gezien afgedaan’ toen hij ternauwernood het toeslagenschandaal en het ‘Omtzigt, functie elders’-schandaal overleefde. ‘Het werd tijd.’
Henley van The Guardian schrijft hierover: ‘Misschien was het grootste voordeel van de vertrekkende Nederlandse premier wel dat er nooit iets aan hem leek te kleven. Hij is eerder een manager dan een visionair leider – zijn favoriete uitspraak is naar verluidt die van de voormalige Duitse kanselier Helmut Schmidt: “Mensen met visie moeten naar de dokter” – zijn aloude beleid van meeveren, altijd meeveren, liet hem uiteindelijk in de steek.’
Volgens The Economist verdwijnt Rutte niet compleet van het politieke toneel. ‘Er gaan veel geruchten dat hij een kandidaat is om Jens Stoltenberg te vervangen als hoofd van de NAVO, wanneer diens termijn volgend jaar afloopt.’ Verschillende media schrijven ook dat voor Rutte misschien een positie bij de Europese Unie in het verschiet ligt.
Hoe nu verder?
‘Wat er nu gaat gebeuren, is op zijn zachtst gezegd onzeker’, schrijft The Guardian in een hoofdredactioneel commentaar. ‘[Ruttes] vertrek laat een tijdelijke leegte achter die extremere krachten hopen op te vullen. Na de pandemie zijn ook in Nederland de problemen rondom de kosten van levensonderhoud, de energiecrisis, toenemende wereldwijde migratie en de groene transitie een zegen gebleken voor radicaal rechts, waarvan de invloed doorsijpelt naar de mainstream.’
‘Het vertrek van Rutte luidt het uur nul in in Nederland, de natie is onthoofd en moet zich hergroeperen’, oordeelt Thomas Kirchner. ‘In het beste geval wordt er ruimte en lucht gecreëerd om na te denken over wat het land nodig heeft. (…) Het welvarende land, dat lang zo zelfverzekerd was, gaat een periode van grote onzekerheid tegemoet.’
Kirchner vervolgt: ‘Het meest waarschijnlijke scenario op dit moment lijkt een coalitie tussen de liberaal-conservatieve VVD en de BoerBurgerBeweging van Caroline van der Plas, die echter het ambt van regeringsleider schuwt. Hoe zo’n alliantie het aantal landbouwhuisdieren, het moeilijkste probleem, zal verminderen, is niet te voorzien. De uitstoot van de veehouderij moet hoe dan ook omlaag.’
‘Er staat ons nu een onverwacht turbulente politieke zomer en herfst te wachten’, aldus The Guardian. ‘Het aftreden van Rutte betekent dat er voor het einde van het jaar vier belangrijke Europese verkiezingen zullen plaatsvinden. In Spanje zou bij vervroegde verkiezingen later deze maand voor het eerst sinds de terugkeer van de democratie een rechtsradicale partij in de regering kunnen zitten. In Slowakije gaat een Poetin-vriendelijke partij voorop in de peilingen, die gekant is tegen verdere militaire steun aan Oekraïne. In Polen hoopt de conservatief-nationalistische partij PiS dit najaar op een derde opeenvolgende overwinning.’
The New York Times wijst ook op de wijdverspreide ruk naar rechts in Europa. ‘Afgelopen najaar wonnen de Zweedse Democraten, een partij met wortels in de neonazibeweging, 20,5 procent van de stemmen in Zweden, en werden zo de op een na grootste partij in het parlement. In Frankrijk haalde de extreemrechtse leider Marine Le Pen, die al lange tijd een anti-immigratie standpunt inneemt, vorig jaar de laatste ronde van de presidentsverkiezingen. In Hongarije is premier Viktor Orbán deels aan de macht gekomen door te protesteren tegen immigratie. En vorig jaar verkoos Italië een hard-rechtse coalitie onder leiding van Giorgia Meloni, wier lange staat van dienst van kritiek op immigratie en de Europese Unie bezorgdheid heeft gezaaid over de betrouwbaarheid van de natie in de westerse alliantie.’
Ook Kirchner baart deze trend zorgen. ‘In verschillende landen verschuift de politieke as op dit moment naar rechts, meestal vanwege de manier waarop met de migratiekwestie wordt omgegaan. Voor een deel is dit een realistisch probleem, dat moet worden aangepakt. Voor een deel, zoals in Nederland, is het probleem veroorzaakt door nalatigheid van de overheid. Maar voor een deel ook is het veroorzaakt door jarenlange haatzaaierij.’
‘Tegen die onheilspellende achtergrond heeft het vertrek van Rutte een betekenis die verder gaat dan de Nederlandse grenzen’, vervolgt The Guardian. ‘Rutte, een invloedrijke figuur op het internationale toneel, was een veteraan van de generatie sociaal-liberale, fiscaal conservatieve leiders die de politiek van de Europese Unie bepaalden na de crash van 2008. De daaruit voortvloeiende bezuinigingen maakten de weg vrij voor de opkomst van populistische partijen, het tot zondebok maken van migranten en voor een nationalistische opleving. Om radicaal rechts van zich af te schudden, hebben de mainstream partijen een andere aanpak nodig dan die van de Rutte en gelijkgestemde bondgenoten; een aanpak met de nodige investeringen en genoeg ambitie om de uitdagingen van deze tijd aan te pakken.’
Duitsland staat er plotseling behoorlijk alleen voor
‘Diepe scheuren in de Panzer-coalitie’, kopt Die Welt. Volgens het Duitse dagblad gaan de regeringen van Nederland en Denemarken geen Leopard 2-tanks leveren. Premier Mark Rutte zei dat de enige tanks die Nederland in theorie kon leveren, achttien Leopard 2-tanks waren die het land van Duitsland had geleased. Beide landen besloten dat deze tanks niet beschikbaar waren voor Oekraïne.
De Deense regering, die vierenveertig tanks in haar arsenaal heeft, zei tegen Die Welt dat zij niet zou deelnemen aan de tankcoalitie van Duitsland. Zowel Nederland als Denemarken hebben echter financiële middelen toegezegd voor het opknappen van honderd Leopard 1-tanks in Duitse magazijnen.
Zo is ‘binnen een paar weken de rol van Duitsland drastisch veranderd’, aldus Die Welt. Voor bondskanselier Olaf Scholz is het altijd belangrijk geweest dat hij genoeg medestanders had als het aankwam op tankleveringen en die dacht hij ook te hebben toen hij eind januari zijn grote Europese Leopard 2-coalitie aankondigde. Berlijn kan echter niet meer in de buurt komen van een alliantie op de oorspronkelijk beoogde schaal.
Varianten van het John de Mol-product The Voice of Holland worden in vijftig landen uitgezonden. Zijn mediabedrijf Talpa produceert vijfenzeventig verschillende programma’s voor maar liefst honderdtachtig landen. Het nieuws over het #MeToo-schandaal bij The Voice of Holland gaat dan ook de wereld over, zo blijkt uit een ronde langs de internationale pers.
‘De Nederlandse talentenjacht The Voice of Holland is uit de lucht gehaald vanwege een schandaal rondom seksueel wangedrag. De opspraak werpt een schaduw over de toekomst van dit kijkcijferkanon in het land waar het werd bedacht door een mediamagnaat. De ophef betreft een van de meest serieuze #MeToo-schandalen die de Nederlandse entertainmentwereld tot nu toe hebben geraakt en richt zich op een show die in Nederland is gemaakt, maar die in lokaal geproduceerde versies over de hele wereld wordt uitgezonden.’
Dat schrijft Mike Corder, correspondent van Associated Press in Den Haag, in zijn bericht over het Talpa-schandaal. Zijn artikel is inmiddels opgepikt door een reeks van lokale Amerikaanse kranten, zoals The Idaho Statesman, The Sun Herald, Columbus Ledger-Enquirer, Washington Times-Herald en Buffalo News, maar ook door een groot nieuwskanaal als ABC News. Met andere woorden: de naam van The Voice, Talpa en John de Mol ligt overal in de Verenigde Staten te grabbel. Maar niet alleen daar.
‘Uno scandalo sessuale travolge The Voice in Olanda’, ofwel: ‘Een seksschandaal overspoelt The Voice of Holland‘. Met die woorden opent Eleonora Mureddu van de Italiaanse nieuwssite EuropaToday haar artikel over de onthullingen van seksueel wangedrag bij de talentenjacht van Talpa. ‘Journalistiek onderzoek bracht een cultuur van misbruik rond het programma aan het licht’, aldus Mureddu. ‘Het brengt de grondlegger van het format, dat over de hele wereld bekend is en dat werd doorverkocht aan tal van landen, in verlegenheid.’
Anouk
Volgens EuropaToday gaat het schandaal een stuk verder dan alleen de vermeende seksuele intimidatie, maar schaadt het ook het imago van de betrokken personages. ‘Vooral de muzikaal leider van de show, de vijftigjarige Jeroen Rietbergen, die als eerste onmiddellijk zijn ontslag aankondigde, bekende dat hij “seksueel contact” heeft gehad met enkele vrouwen die betrokken waren bij het programma en dat hij “WhatsApp-berichten met een seksueel karakter” heeft gestuurd. Rietbergen is niet alleen een bekende professional in de industrie, maar hij is ook de echtgenoot van Linda de Mol, de zus van de Nederlandse mediamagnaat John de Mol, een van de machtigste mannen in de Nederlandse showbusiness en de oorspronkelijke bedenker van het programma dat in 2010 werd geboren als The Voice of Holland, maar sindsdien werd geadopteerd door verschillende landen, waaronder Italië.’
Samen met Rietbergen, schrijft Mureddu, staat ook rapper en coach Ali B. centraal in het schandaal, ‘maar in tegenstelling tot de muzikale leider ontkent de artiest de beschuldigingen. Zijn collega Anouk, een coach die in 1997 internationaal succes had met “Nobody’s Wife”, een soort feministisch rockmanifest, kondigde haar ontslag aan bij de show. Ze zegt de feiten die door het journalistieke onderzoek werden gemeld, bevestigd te hebben gekregen: “Ik wil niet werken op een plek waar meerdere mannen hun positie door de jaren heen hebben misbruikt, en waar ze er bewust voor hebben gekozen om het geheim te houden en de andere kant op te kijken”, schreef ze in een bericht op Instagram.’
‘De zaak is vooral explosief omdat de vooraanstaande mediafamilie de Mol er nauw bij betrokken is’
Het Duitse weekblad Der Stern vindt de zaak vooral brisant vanwege de betrokkenheid van ‘de mediafamilie De Mol’ bij de affaire: ‘Het is de grootste #MeToo-affaire in de Nederlandse showbusiness tot nu toe. De zaak is vooral explosief omdat de vooraanstaande mediafamilie de Mol er nauw bij betrokken is. The Voice of Holland is ontwikkeld door tv-producent John de Mol en is inmiddels aan tientallen landen verkocht. De beschuldigde muzikant Rietbergen was de partner van John de Mols zus Linda.’
Het weekblad meldt dat zelfs premier Mark Rutte zich over de zaak heeft uitgelaten: ‘Mark Rutte, minister-president van Nederland, zei tegen De Telegraaf dat de misstanden “onaanvaardbaar en schandalig” waren. Steeds meer oud-deelnemers van de castingshow The Voice of Holland maken in de Nederlandse media melding van misbruik. Het ministerie van Justitie roept potentiële slachtoffers op om aangifte te doen.’
Eerder al schreef schreef Der Stern: ‘Nadat de beschuldigingen bekend werden, beëindigde Linda de Mol na veertien jaar haar relatie met Rietbergen. De bekende zevenenvijftigjarige tv-presentator nam ook vrij van haar werk. “Ik leef al dagen in een vreselijke nachtmerrie”, schreef ze op haar mediaplatform Linda.nl.’ Het blad memoreert dat The Voice in 2010 werd gelanceerd en dat de daarop gebaseerde Duitse versie The Voice of Germany sinds 2011 bestaat.
Advertentie
De Britse krant The Guardian en het Duitse dagblad Westfalische Nachrichten berichtten over de zaak nadat de uitzending van BOOS over het misbruikschandaal, met daarin John de Mol, had geleid tot de paginagrote advertentie in het Algemeen Dagblad met de tekst ‘Beste John, het ligt niet aan de vrouwen. Groet, de vrouwen uit je bedrijf’.
Brussel-correspondent Daniel Boffey schrijft in The Guardian: ‘De maker van reality-tv-programma’s, waaronder The Voice en Big Brother, is door de vrouwelijke werknemers van zijn bedrijf beschuldigd van victim blaming na aantijgingen over wijdverbreid seksueel misbruik van deelnemers aan de originele Nederlandse versie van The Voice. In een paginagrote advertentie in het Algemeen Dagblad hekelde een groep medewerkers van productiebedrijf Talpa Media de oprichter, John De Mol, omdat hij suggereerde dat zowel vrouwen als mannen lessen moesten trekken uit het schandaal dat het land deze week in zijn greep houdt.’
Boffey duikt ook even in de geschiedenis en wijst erop dat het Britse ITV Talpa Media zeven jaar geleden kocht voor 355 miljoen Britse pond, zo’n 424 miljoen euro, een bedrag dat ‘afhankelijk van toekomstige prestaties’, kan oplopen ‘tot een totale potentiële kostprijs van 920.000 pond’, ofwel ruim 1,1 miljard euro. ‘Het bedrijf heeft vijfenzeventig shows gemaakt in meer dan honderdtachtig landen. Het The Voice-format, waarin zangers worden geselecteerd via openbare audities en vervolgens worden gecoacht door professionals in een wedstrijd om een platencontract, is in vijftig landen uitgezonden’, aldus Boffey.
Ook Westfalische Nachrichten wijst op de advertentie in het Algemeen Dagblad en schrijft: ’In het schandaal rond seksueel misbruik bij de talentenjacht The Voice of Holland staat mediaproducent John de Mol inmiddels in het middelpunt van de belangstelling.’
De krant wijst op bemoeienis vanuit de politiek met de zaak: ‘Staatssecretaris voor Cultuur en Media Gunay Uslu kondigde gesprekken aan met de Mol en met de tv-zenders. “Dit gedrag moet worden aangepakt”, zei ze. “Het ligt echt niet aan de vrouwen. Mannen dienen hier hun verantwoordelijkheid te nemen.”‘
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
