360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Gitaarvirtuoos
MUZIEK | Samba Touré speelt traditionele Malinese muziek, ook wel aangeduid als ‘woestijnblues’ vanwege de melancholische riffs en hypnotiserende ritmes. Hij wordt beschouwd als een van de meest innovatieve gitaristen uit West-Afrika.
Tolhuistuin, 23/3
Hijskraan hoogmoed
BEELDENDE KUNST | De tentoonstelling KRAAAN – de drie a’s zijn een verwijzing naar het Nederlandse ‘kraan’ plus het Duitse Kran – biedt een overzicht van Raphaela Vogels vroege visuele experimenten en recente installaties. De Duitse kunstenares raakte geïnspireerd door een film van Helke Sander uit 1981 waarin een vrouw met twee kinderen in een kraan omhoogklimt, uit pure wanhoop over de te hoge huurlasten en het tekort aan woningen. De hijskraan in haar werk staat symbool voor hoogmoed, de misplaatste trots van mensen die ‘zichzelf meten met de goden’. Dat begrip loopt als een rode draad door de tentoonstelling. Ook stelt Vogel thema’s aan de orde over gender en de relaties tussen mensen, dieren en machines, en de positie van vrouwen in een door mannen gedomineerde (kunst)wereld.
KRAAAN, Museum de Pont, Tilburg. Tot 27/8
Rauw, radicaal en ongecensureerd
BEELDENDE KUNST | De Amerikaanse kunstenaar Alice Neel (1900-1984) was haar tijd ver vooruit. Een pionier dus en een vrouw, ook om die reden heeft ze lang, veel te lang op erkenning moeten wachten. Haar levendige en levensechte portretten waren rauw en legden de ziel bloot van de geportretteerden. Ze beschreef zichzelf dan ook als ‘een verzamelaar van zielen’.
In een periode waarin figuratieve schilderkunst uit de mode was, legde zij de veranderende sociale en politieke context van de Amerikaanse twintigste eeuw vast. Ze schilderde mensen die werden gemarginaliseerd in de samenleving. Rauw, radicaal, indringend en ongecensureerd, zoals dat al in de fotografie gebeurde. Ze spaarde zichzelf ook niet. Weinig flatteus zijn de tekeningen die Neel al in 1935 (!) van zichzelf en haar toenmalige minnaar John Rothschild maakte; zij zit naakt op de wc en steekt intussen haar lange rode haar op; hij pist met een half stijf geslacht in de wastafel. Bang om aanstoot te geven was ze toen al niet. De Amerikaanse porno-actrice en activiste Annie Sprinkle zei over het portret dat Neel in 1982 van haar maakte: ‘Het was een erotische ervaring. Alice en ik bedreven de liefde door middel van kunst. Het was een artgasm.’ ‘And she got my boobs perfectly.’
Neel schilderde geen typetjes, maar liet in elk van haar portretten het bijzondere van die ene mens zien. De tentoonstelling toont meer dan zeventig van Neels portretten, naast archieffoto’s en filmmateriaal, en brengt wat zij ‘de werveling van het tijdperk’ noemde tot leven.
Alice Neel: Hot Off The Griddle, Barbican, Londen. Tot 21 mei.
Mix van mens en harig dier
TENTOONSTELLING | Patricia Piccinini’s griezelige wezens zijn een mix van mens en dier: harige, kwetsbare schepsels die elkaar omarmen; een veld met vlezige bloemen en gemuteerde mannen die eieren uitbroeden. Hyperrealistisch, gemaakt van siliconen en menselijk haar.
Kunsthal, Rotterdam. Tot 4/6.
Fleishman in de problemen
MINISERIE | Jesse Eisenberg en Claire Danes spelen een neurotische arts en zijn vrouw Rachel in de miniserie Fleishman Is in Trouble. Als Rachel hem verlaat, staat hij oog en oog met het flipbook van relationeel New York, de datingapps en giftige, maar onontkoombare relaties.
Te zien op Disney+.
Kunstenaars vuur Julian Assange
KUNSTMANIFESTATIE | Wikileaks-ambassadeur Joseph Farrell en kunstconsulent bij Stichting Wau Holland Chloe Schlosberg organiseren een grote kunstmanifestatie voor klokkenluider Julian Assange, die voor het lekken van duizenden overheids-documenten veroordeeld werd tot 175 jaar celstraf en sinds 2019 wordt vastgehouden in de zwaarbeveiligde Belmarsh-gevangenis in Londen. Confidentiële documenten zullen op eigen risico in te zien zijn.
Inzet is de schijnwerpers te richten op repressieve, mondiale machtsstructuren. En Farrell en Schlosberg willen publiciteit genereren over de buitenproportionele straf die Assange is opgelegd voor het publiceren van de waarheid.
Kunstenaars, muzikanten, activisten en onderzoeksjournalisten, onder wie Ai Weiwei, Dread Scott en The Vivienne Foundation zullen allemaal werken presenteren die gaan over onderdrukking, oorlog en marteling, politiegeweld en surveillance. Een begeleidend programma wordt gepresenteerd door hiphopartiest en activist Lowkey.
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Portretten van Amerika
FOTOGRAFIE | In het Fotomuseum in Den Haag is een overzichtstentoonstelling te zien van de legendarische fotograaf Judith Joy Ross. Opgegroeid in een mijnstad voelde ze zich aan-getrokken tot lotgenoten, die ze met empathie fotografeerde.
Portraits of America, t/m 26/3
‘Hoe het zou zijn als ik die ander was’
BEELDENDE KUNST | De Belgische kunstenaar Rinus van de Velde (1983), enigmatisch bouwer van zijn eigen ‘fictieve biografie’, krijgt van Museum Voorlinden ruim baan om zijn tekeningen, sculpturen, foto’s en films te laten zien. Enorme houtskooltekeningen – woest maar uiterst realistisch op karton getekend en met hand uitgeveegd – houden oude meesterwerken uit de museumcollectie gezelschap. Uit fascinatie voor de Duitse kunstenaar Joseph Beuys koos hij diens slee met vilt en vet uit het depot van Voorlinden. Ook selecteerde hij een werk van de onlangs overleden Canadese kunstenaar Rodney Graham, en van zijn zielsverwanten en landgenoten René Magritte en Marcel Broodthaers.
‘Als ik me moet laten inspireren door wat ik in mijn atelier meemaak, ben ik in twee tekeningen klaar’
Sinds 2013 bouwt Van de Velde enorme installaties, zoals een trein van karton, waarin hij zichzelf laat fotograferen en die ook verschijnt in zijn films The Villagers en La ruta natural. Het is zijn manier om een narratief te maken van de stroom aan beelden die dagelijks binnenkomen. Zonder context stellen ze weinig voor; alleen samen vormen ze pas een betekenisvol geheel.
Ook de ‘sets’ en sculpturen zijn deel van zijn biografie: absurd, surrealistisch en tegelijkertijd realistisch. ‘Ik moet wel,’ zegt hij. ‘Als ik me moet laten inspireren door wat ik in mijn atelier meemaak, ben ik in twee tekeningen klaar.’ Dus gebruikt hij niet alleen zijn eigen verbeelding, maar ook die van zijn alter ego Isaac Weiss. Om de ander te begrijpen kruipt hij in de huid van een performance-artist en een schaakgrootmeester, nieuwsgierig naar ‘hoe het zou zijn als ik die ander was’.
Rinus van de Velde, Museum Voorlinden, Wassenaar, 11/2 t/m 29/5.
Eerherstel voor Rombouts
TENTOONSTELLING | Het Museum voor Schone Kunsten in Gent presenteert de eerste monografische tentoonstelling over Theodoor Rombouts (1597-1637), de ‘virtuoos van het Vlaamse caravaggisme’. Na zijn korte leven verdween zijn artistieke nalatenschap in de vergetelheid. Tijd voor eerherstel!
MSK Gent, t/m 23/4.
Fluweel van Blanchard
MUZIEK | Trompettist Terence Blanchard, ook bekend als componist voor films van o.a. Spike Lee, haalt altijd fluwelen klanken uit zijn trompet. Op het album Absence (Blue Note) brengt hij met zijn ensemble een eerbetoon aan saxofonist Wayne Shorter.
Muziekgebouw, Amsterdam, 15/2.
Terry O’Neills alfabet
FOTOGRAFIE | De meeste celebrity’s hebben voor zijn camera gestaan, waarschijnlijk allemaal. Of bijna allemaal: alleen Marilyn Monroe ontbrak in zijn ‘A-Z of Fame’, de schitterende portrettengalerij van Mohammed Ali tot Catherine Zeta-Jones. Ook Johan Cruijff werd door hem gefotografeerd, en The Beatles, The Rolling Stones, David Bowie, Elton John, Marlene Dietrich, Ava Gardner, Elizabeth Taylor, Ursula Andress, Liza Minnelli, Roger Moore, Sean Connery, Frank Sinatra, Audrey Hepburn, Brigitte Bardot en Faye Dunaway, met wie hij enkele jaren getrouwd was.
De Britse fotograaf Terry O’Neill (1938-2019) was een echte pionier op het gebied van celebrityfotografie, iets waar hij nietsvermoedend in 1958 in Londen mee begon – toen de relatie tussen fotograaf en onderwerp nog berustte op vriendschap en vertrouwen. Die gemoedelijkheid is op veel foto’s te zien. Vandaag de dag is het vrijwel onmogelijk om door het cordon van impresariaten en zaakwaarnemers van de rich and famous heen te dringen. Een van de laatste sterren die O’Neill voor zijn dood fotografeerde, was Amy Winehouse.
BEELDENDE KUNST | Het is nu niet direct naast de deur, maar het zou (hypothetisch gezien) bijna de moeite waard zijn de overtocht naar Boston te maken om het werk van de unieke Amerikaanse kunstenaar Cy Twombly (1928-2011) te zien.
Samen met schilders Jasper Johns en Robert Rauschenberg maakte Twombly deel uit van de rebelse naoorlogse voorhoede, met hun zwart-witte schilderijen in de abstract-expressionistische stijl van Willem de Kooning en Jackson Pollock.
Maar Twombly hield enorm van tradities, en in plaats van aan popart laafde hij zich aan de oude Grieken en Egyptenaren. Zijn krabbels lijken op inscripties in steen en zijn weerbarstige schilderijen concurreren qua sensualiteit met de mythische meesters uit de collectie van het Museum of Fine Arts.
Making Past Present: Cy Twombly, Museum of Fine Arts, Boston, t/m 7/5
Expert komt met nieuwe verklaring voor naamgeving Für Elise
Al generaties lang is er gespeculeerd over de vraag wie de Elise is aan wie Beethoven zijn beroemde pianostuk Für Elise heeft opgedragen. Een bevredigend antwoord is tot nog toe echter uitgebleven.
Daar lijkt nu verandering in te zijn gekomen, aldus The Guardianafgelopen zondag. Beethovenexpert Norman Lebrecht concludeert in zijn nog niet verschenen boek Why Beethoven namelijk dat deze Elise helemaal nooit bestaan heeft, althans niet tijdens het leven van Beethoven. Waarschijnlijker acht hij dat het stuk is opgedragen aan pianiste Therese Malfatti, van wie bekend is dat Beethoven iets voor haar voelde.
Een connectie met Beethoven is er hoe dan ook niet
Zijn bewijsvoering gaat als volgt: Malfatti maakte eens een tour met pianist Rudolf Schachner, die na haar dood in 1851 al haar muziek overerfde. Schachner was de onechte zoon van ene Babette Bredl, een gepensioneerde lerares in München die zo toevallig het manuscript van Für Elise in bezit kreeg omdat haar zoon met Therese gewerkt had en bevriend was geweest. Na Thereses dood vertrok Schachner met zijn gezin naar Londen in de hoop daar werk als musicus te kunnen vinden.
Volgens Lebrecht was Bredl zo verslagen vanwege hun vertrek dat ze mogelijk aan haar schoondochter en kleindochter (die allebei Elise heetten) dacht toen ze de opdracht boven het manuscript voorlas aan een Beethovenexpert die haar manuscripten kwam onderzoeken, wat leidde tot een verspreking. Of ze deed het bewust, om duidelijk te maken dat ze dit manuscript aan haar kleindochter zou nalaten. Hoe het ook zij, een connectie met Beethoven is er dus hoe dan ook niet. Gelukkig doet het er eigenlijk helemaal niet toe aan wie het stuk oorspronkelijk was opgedragen; de muziek is voor iedereen.
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
MAXXI toont multitalent
BEELDENDE KUNST | Dat Bob Dylan een multitalent is, is alom bekend, maar de kunstwereld besteedt pas de afgelopen twee decennia serieus aandacht aan zijn beeldende kunst. Museum MAXXI in Rome toont schilderijen die hij maakte tijdens reizen.
MAXXI, Rome, t/m 30 april
Textielwezens Abakanowicz leiden eigen leven
BEELDHOUWKUNST | Kunstenaars die de mogelijkheden van textiel onderzochten, liepen het gevaar in de handwerkachtige hoek geplaatst te worden. Totdat de Poolse kunstenaar Magdalena Abakanowicz (1930-2017) haar enorme, voluptueuze, seksuele, expressieve kleden exposeerde. Groot, schokkend en het tegen- overgestelde van benauwend.
Every Tangle of Thread and Rope schetst Abakanowicz’ ontwikkeling als textielkunstenaar vanaf het midden van de jaren vijftig tot het einde van de eeuw. Ze begint met wandtapijten maar breidt al snel uit naar beeldhouwkunst, mét textiel.
Haar grote wollen ‘textielwezens’ gaan een tastbaar eigen leven leiden
Geboren in een aristocratische familie, bracht Abakanowicz haar jeugd door in de bossen rond het landgoed van haar familie. Ze werd als jong meisje geconfronteerd met de gruwelen van oorlog; op 12-jarige leeftijd zag ze hoe de arm van haar moeder door geweervuur werd afgerukt. Een herinnering die zij verwerkte in de ingetogen gebalde vuist van sisal in 1975.
Haar grote wollen ‘textielwezens’, waarin soms fleece, paardenhaar, katoen en kunstzijde worden verwerkt, gaan een tastbaar eigen leven leiden.
In het oog springen de steeds openlijkere verbeeldingen van het vrouwenlichaam, van schaamlippen tot fantasieborsten en zwangere buiken. De materialen geven Abakanowicz grote flexibiliteit en roepen associaties op met de vervrouwelijkte arbeid van naaien en weven.
Every Tangle of Thread and Rope Tate Modern, Londen, tot 21 Mei 2023.
Femme fatale
TENTOONSTELLING | Uiteenlopende kunstenaars, van Dante Gabriel Rossetti tot Nan Goldin, worden in de Hamburger Kunsthalle samengebracht om de oorsprong van het stereotype ‘femme fatale’ opnieuw te onderzoeken en nieuwe invalshoeken te vinden.
Femme Fatale: Gaze, Power, Gender, T/m 10 april 2023.
Terug naar de blues
MUZIEK | Lucinda Williams is nog altijd een van de leidende artiesten in de country- rock- en folkwereld. Met haar veertiende album Good Souls Better Angels gaat ze terug naar haar basis: de blues; ze schreef en produceerde het met haar partner en manager Tom Overby.
Paradiso, 19 januari
Eschers open huis
GRAFIEK | Met de onlangs vernieuwde tentoonstelling Thuis bij M.C. Escher eert het Princessehof in Leeuwarden een van zijn beroemdste bewoners: de graficus Maurits Cornelis Escher (1898-1972). Er zijn jeugdfoto’s, voorwerpen zijn uitgestald in vitrines en er is een documentaire te zien waarin de invloed van keramiek op het kunstenaarschap van Escher wordt verduidelijkt.
Speciaal voor de presentatie maakte straatkunstenaar Leon Keer een grote muurschildering in de kelder van het Princessehof
Speciaal voor de presentatie maakte straatkunstenaar Leon Keer een grote muurschildering in de kelder van het Princessehof. Hij liet zich daarbij inspireren door Eschers werk Hol en Bol. Met zijn driedimensionale vertaling van het werk zorgt Keer voor optische illusies in de gewelfde kelderruimte van Eschers geboortehuis. Daarin gebruikte hij Eschers elementen om te laten zien dat je in een ruimte een holle variant en een bolle variant kan zien. Het ligt er maar aan welk(vogel)perspectief je neemt. In de kelder zijn, volgens Keer, vier speciale punten te vinden vanwaar alles het beste te zien is omdat alle lijnen er samen komen.
Thuis bij M.C. Escher Princessehof, Leeuwarden. Vaste tentoonstelling
McQueen in het depot
VIDEO | De Britse kunstenaar en cineast Steve McQueen maakte in opdracht van het International Film Festival Rotterdam in samenwerking met Depot Boijmans Van Beuningen Sunshine State. Het meest recente werk van de met Oscar en Turner Prize-gelauwerde McQueen is de eerste tentoonstelling die in het depot zal worden gehouden sinds de opening in 2021. De wereldpremière kon destijds niet doorgaan vanwege de lockdowns.
Het multichannel-videoproject bestaat uit twee schermen die naast elkaar zijn geplaatst. McQueen, die bekendstaat om zijn eigen beeldtaal, laat een brandende zon verschijnen die zich ontrafelt, terwijl daarnaast beelden langskomen en geanalyseerd worden uit het muzikale drama The Jazz Singer (1927), met de zanger Al Jolson in de hoofdrol.
Sunshine State Boijmans: 26 januari t/m 12 februari 2023
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Installatie in de Oude Kerk
TENTOONSTELLING | Speciaal voor de Oude Kerk in Amsterdam maakte de Ghanese kunstenaar Ibrahim Mahama (1987) een ruimte vullende installatie geïnspireerd op de vloer met tweeduizend grafzerken. Mahama riep hulp in om de stenen met houtskool over te trekken.
Tot 13/01/23
Hels en hemels spektakel
MULTIMEDIA | De voormalige doopsgezinde kerk aan Prince of Wales Road in Londen is omgetoverd tot een interactieve speelhal. En daar gebeurt nou net alles wat God verboden heeft: een loopje met de werkelijkheid nemen bijvoorbeeld, zoals de Chinese multimediakunstenaar LuYang doet. In de nieuwe werelden die LuYang met zijn digitale technologie creëert op talloze kleurrijke schermen, heeft niets een vaste vorm. NetiNeti heet de tentoonstelling dan ook, die nu te zien is in de Zabludowicz Collection in Londen: ‘noch dit, noch dat’ in het Sanskriet. Maar wel alles dat er tussen ligt.
Volgens de verantwoording bij NetiNeti staat ‘DOKU’, een avatar van de kunstenaar zelf, centraal in de grote hal en komen de zes versies van DOKU overeen met de zes paden van de boeddhistische reïncarnatie: Hel, Hemel, Hongerige Geest, Dier, Asura en Mens. De mix van religie, filosofie, neurowetenschappen, psychologie en moderne technologie die dat oplevert, is wellicht een knipoog van de kunstenaar naar de ooit goddelijke grond waarop de expositie is ingericht.
De bezoekers worden, voordat het psychedelische avontuur begint, gewaarschuwd
De bezoekers worden, voordat het psychedelische avontuur begint, gewaarschuwd: niet alleen voor de desoriënterende en de voor sommigen verontrustende beelden, maar ook voor de felle kleuren, de knipperende lichten en de harde geluiden die hun te wachten staan.
Allemaal redenen om de niet zo doopsgezinde kerk – stel, u bent in de buurt – binnen te treden en het helse en hemelse spektakel te ondergaan.
KUNST | De overzichtstentoonstelling In the Eye of the Storm in Museo Thyssen-Bornemisza in Madrid, met Oekraïense modernistische meesterwerken uit de periode 1900-1930 van instortende keizerrijken, wordt geopend door de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zelf.
Tot 30/06/23
Fosso’s vele gedaantes
FOTOGRAFIE | Het beviel de Frans-Kameroense fotograaf Samuel Fosso (1962, Kumba, Kame- roen) niet toen hij als tien-jarige op de foto werd gezet. Dat kan ik beter, moet hij gedacht hebben. Op zijn twaalfde begon hij als assistent in een fotostudio in Bangui (Centraal-Afrikaanse Republiek) en op zijn dertiende opende hij er zelf een. Inmiddels is Fosso vijftig jaar en honderden zelfportretten verder: meestal verkleed als staatsman, onafhankelijkheidsstrijder, sportheld of als de eerste zwarte paus.
In de traditie van de Malinese fotograaf Malick Sidibé speelt Fosso ingenieus met kostuums en attributen, en ironiseert hij de westerse blik op Afrikaanse leiders. Of hij spreekt zich met zijn beelden anderszins politiek uit over racisme, kolonialisme en de invloed van China in Afrika.
Samuel Fosso, Huis Marseille, Amsterdam, Van 10/12 tot 12/03/2023
Logically Yours
MUZIEK | De Engelse band Essential Logic komt, 43 jaar na hun debuut bij Rough Trade, met een nieuw album, Logically Yours. Distributeur Cargo raadde frontvrouw uit het bedwelmende post-punk rauwe tijdperk Lora Logic aan een eigen label te beginnen om een boxset op uit te brengen, en zo geschiedde.
Kunstenaarsvrienden
SCHILDERKUNST | Een beroemde foto van fotograaf John Deakin uit 1963 van de vier schilders in het Londense Soho om 11 uur ’s ochtends in Wheeler’s restaurant vormde de inspiratiebron voor de tentoonstelling. Liever zitten we echt aan tafel met Lucian Freud, Francis Bacon, Frank Auerbach, Michael Andrews, en ook Timothy Behrens, maar de klok kan helaas niet worden teruggedraaid. Gelukkig maakt hun fenomenale werk dat gemis makkelijk goed. Behalve verbanden tussen hun respectievelijke praktijken, hangen er ook enkele portretten die de kunstenaars van elkaar maakten.
Lucian Freud staat – in zijn honderdste geboortejaar – centraal in de tentoonstelling, met meer dan veertig schilderijen uit particuliere en openbare collecties. Hij verzamelde destijds het werk van zijn goede vriend Francis Bacon en anderen uit de groep. Bij zijn dood bezat hij zestien schilderijen van Auerbach en een klein olieverfdoek van Andrews.
Friends and Relations: Lucian Freud, Francis Bacon, Frank Auerbach, Michael Andrews, Gagosian, Londen, tot 28/01/23
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.
Pijnlijke paradox rond vreemdelingenhaat
Morele thriller in Transsylvanië
FILM | Vlak voor Kerstmis neemt Matthias – half Roma, half Duits – ontslag bij een slachthuis in Duitsland, om terug te keren naar het bergdorp in Transsylvanië waar hij vandaan komt. Hij wil zijn zoontje Rudi aan het praten krijgen, zijn zieke vader opzoeken en de relatie met zijn ex Csilla nieuw leven inblazen. De sfeer is grimmig en wordt er niet beter op wanneer Csilla drie gevluchte Sri Lankanen aanneemt in haar bakkerij.
Zo begint de speelfilm R.M.N. (de Roemeense vertaling van ‘MRI’) van de Roemeense regisseur Cristian Mungiu, die internationaal in de prijzen viel met 4 maanden, 3 weken & 2 dagen en Graduation. Het resulteert volgens recensent David Ehrlich van IndieWire in een ‘sociaal-economische smeltkroes die de kijker geleidelijk bij de keel grijpt. Een weliswaar iets te breed opgezet, maar tijdloos verhaal over vreemdelingenhaat in een lokale setting.’
Lee Marshall schrijft voor Screen Dailydat regisseur Mungiu te veel thema’s tegelijk wil aanroeren. Volgens de criticus komt dat aan het licht in een sleutelscène op het stadhuis: ‘Geschoten vanuit één camerastandpunt is dat een indrukwekkende krachttoer. Maar het voelt ook alsof de maker hier in één keer alles uit de kast wil halen. Als een Franse medewerker van een ngo een betoog houdt over het behoud van de berenpopulatie in de omgeving, krijgt hij alles over zich heen, van Charlie Hebdo tot de erfenis van het Franse koloniale verleden.’
‘Ondanks een gebrek aan ambitie in de finale is dit een prachtige nieuwe mijlpaal in het werk van deze Roemeense meester’
Voor Ben Croll van het Amerikaanse Wrap Magazine kwam diezelfde scène juist als geroepen, want aanvankelijk was het of hij ‘een hoop puzzelstukjes aan elkaar moest leggen’. ‘De eerste negentig minuten voelen als een proloog, maar dan volgt een take van zeventien minuten waarin de regisseur zijn ware intenties uitkristalliseert. Het tekent Mungiu’s grote filmtalent.’
Ook de criticus van Franse filmsite Le Bleu du Miroir is lovend over R.M.N., waarin een hedendaagse paradox volgens hem fraai in beeld wordt gebracht: ‘De angst voor buitenlanders, racisme, vooroordelen: het is des te verrassender omdat de dorpsbewoners zich uitdrukken in verschillende talen.’ Tegelijkertijd gaan diezelfde bewoners in het buitenland werken om in hun levens-onderhoud te voorzien. ‘Ondanks een gebrek aan ambitie in de finale is dit een prachtige nieuwe mijlpaal in het werk van deze Roemeense meester.’
R.M.N. van Cristian Mungiu draait vanaf 1 december in de bioscoop
Door Diederik Samwel
Dagermans tijdloze waarschuwing tegen radicalisering
Een roman die bedachtzaam en ontroerend is tegelijk
LITERATUUR | Stig Dagerman heeft ‘kunst in zijn vingers’, citeert Sweden Posts English de Zweedse journalist Ivar Harrie over Dagermans roman Bränt barn uit 1948. ‘Hij breekt los van de experimentele mogelijkheden van literaire techniek.’ De Zweedse auteur Sven Stolpe noemde het uitzonderlijk om een boek te schrijven dat tegelijk zo ontroerend en zo bedachtzaam is. Het meest onvergetelijk noemt hij ‘de stevige greep van de auteur op zijn jonge held’, die met enige afstandelijkheid wordt benoemd als ‘de zoon’. Deze jonge held, de twintigjarige Bengt, schrijft na de dood van zijn moeder brieven aan zichzelf, die, zoals zij voorspeld had, moeten helpen tegen zijn verdriet. Maar al snel ziet de lezer hoe zijn woede en onmacht alleen maar toenemen, helemaal als hij erachter komt dat zijn drankzuchtige vader een nieuwe vriendin heeft. ‘Het wordt duidelijk dat er een vreselijke afrekening in het verschiet ligt; de enige vraag is tot welke specifieke puinhoop die zal leiden,’ schrijft John Self in The Guardian.
Als Dagerman de roman schrijft, is hij zelf ook nog jong, wat volgens Self tot uiting komt in ‘een overdaad aan emoties en details, cynisme dat grenst aan nihilisme’. Maar in dit geval werken deze kenmerken in zijn voordeel, aldus de Britse recensent, die in de roman een tijdloze waarschuwing ziet tegen radicalisering. De Zweedse auteur Viveka Heyman, die overigens bekendstond vanwege haar felle recensies, zag in de jonge leeftijd van de auteur evenmin een nadeel; ze vond zijn voorgaande werk juist sterker. Ondanks ‘alle ingrediënten voor een meesterlijke Dagerman-roman’ bekroop haar tijdens het lezen steeds het gevoel dat dit ‘al eerder en beter was gedaan’.
Self betreurt in The Guardian dat we nooit zullen weten hoe Dagerman op latere leeftijd zou schrijven
Dagerman schreef het manuscript in enkele zomermaanden in een vissersdorpje in Bretagne; ‘in grote eenzaamheid in een afgesloten kamer’, meldt hij zijn uitgever, aangehaald door LitteraturMagazinet. Het zal een roman worden ‘over liefde en verdriet in een arbeidershuis in Söder [een stadsdeel in Stockholm]’, aldus de schrijver, wiens moeder enige maanden na zijn geboorte vertrok om nooit terug te keren. Omdat zijn vader niet voor hem kon zorgen, groeide hij op bij zijn grootouders.
Self betreurt in The Guardian dat we nooit zullen weten hoe Dagerman op latere leeftijd zou schrijven: hij stopte in 1949, op zijn zesentwintigste, met het schrijven van fictie en beroofde zich vijf jaar later van het leven.
Bränt barn wordt in december heruitgegeven bij uitgeverij Koppernik als Het verbrande kind, in een vertaling van Bernlef
Door Laura Weeda
Liefdesverhalen als metafoor voor verstikking
Jafar Panahi filmde opnieuw in het geheim
FILM | ‘No Bears is de beste film van Jafar Panahi sinds hij ondergronds is gegaan. Hierin verbeeldt hij op creatieve wijze de wanhoop die heerst in de Iraanse samenleving’, schrijft Babak Ghafoori Azar op de Praagse nieuwssite Radio Farda.
Net als Panahi’s eerdere films werd deze in het geheim geschoten. Vanwege een kritische houding tegenover de regering in de film Three Faces zat de Iraniër zes jaar in de gevangenis; nu is hij vrij, op voorwaarde dat hij geen films meer maakt. No Bears werd opgenomen in een dorpje aan de Turkse grens, waar de bewoners niet blij waren met de komst van de crew; ‘ze hadden zo hun eigen problemen’, aldus Radio Farda. Panahi raakte betrokken bij het verhaal van een jong stel waarvan het meisje eigenlijk vanaf de geboorte met een andere jongen was verloofd. Dit gebruikte hij in zijn film, waarin ook een ander, Iraans stel na tien jaar ballingschap in Turkije Europa probeert te bereiken.
Courrier International spreekt van ‘een juweel van virtuoos minimalisme’
Beide liefdesverhalen zijn ‘metaforen van een samenleving op de rand van verstikking’. ‘Precies het soort film dat de lange, slapeloze reis naar een filmfestival ver weg elke minuut waard maakt’, meent Shubhra Gupta van The Times of India, refererend aan het filmfestival van Venetië, waar No Bears dit jaar werd vertoond. Kevin Maher van The Times bewondert de ‘donkere post-moderne satire in deze film over het maken van een film’. Courrier International spreekt van ‘een juweel van virtuoos minimalisme’.
Door Laura Weeda
Back to the eighties en toch avant-garde
Een eigen stijl, of liever de hitlijsten bestormen?
POPMUZIEK | De Franse popartiest Heloïse Letissier wisselt geregeld van pseudoniem. Na haar internationale doorbraak in 2014 met Christine & The Queens werd het Chris, en nu is het Redcar. Die ontwikkeling loopt parallel aan de persoonlijke transitie van de artiest van vrouwelijk naar mannelijk. Het derde album Redcars les adorables étoiles omvat volgens recensent Annabel Ross van The Sydney Morning Herald ‘avant-gardemuziek, gestileerd als een soort rockopera: zwaar van romantiek en vol verlangen en literaire verwijzingen’. De dertien tracks zijn ‘sterk geïnspireerd op de jaren tachtig, met een knisperende drumcomputer en alomtegenwoordige synthesizers’, aldus Ross.
Ook Eric Bureau van Le Parisien moet door Redcars kwistige gebruik van synthesizers denken aan de newwaveplaten van Depeche Mode, The Cure en Talking Heads. ‘De muziek zit productioneel gezien boordevol ideeën, maar daardoor doet ze tegelijkertijd bij vlagen te experimenteel aan.’
‘De muziek zit productioneel gezien boordevol ideeën, maar daardoor doet ze tegelijkertijd bij vlagen te experimenteel aan’
In de Evening Standard schrijft David Smyth dat Redcar zo te horen in een richtingenstrijd is verwikkeld. Niche en minder toegankelijk, of mainstream om de hitlijsten te bestormen? ‘Sommige nummers klinken duister en rauw. Andere tracks worden gestuwd door energieke beats, maar missen een herkenbare vocale melodielijn om er een pakkende popsong van te maken. Maar deze muziek blijft intrigeren.’
Neil McCormick moet in The Telegraph bekennen dat zijn Frans verre van toereikend is maar dat het hem ook met de Engelse vertaling bij het album, geregeld begint te duizelen door de teksten. Hij houdt het op een ‘vreemd, sfeervol maar meeslepend werk.’
Émilie Côté van het Canadese dagblad La Presse werd aanvankelijk afgeleid door ‘ondoordringbare arrangementen’. ‘Na een paar keer luisteren wordt het minder verwarrend, maar deze muziek haalt het niet bij die van Chris en Christine.’ De criticus kijkt dan ook uit naar de aangekondigde samenwerking van Redcar met de Amerikaanse producer Mike Dean, die eerder de studio indook met onder meer Madonna, The Weeknd en Beyoncé.’
Het album Redcar les adorables étoiles is begin november verschenen
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Weer een nieuwe Picasso
Volop verzameld ondanks inflatierisico
BEELDENDE KUNST | Hij is niet de eerste die ‘een kleine Picasso’ wordt genoemd, zoals The Times de elfjarige Andrés Valencia omschrijft. Zo ging onder andere Mikail Akar hem voor (zie 360 # 173), wiens werken al op zijn zevende voor duizenden euro’s werden verkocht. Andere voorbeelden zijn Lola June, Alexandra Nechita en Marla Olmstead (mogelijk bijgestaan door haar vader), die respectievelijk op hun tweede, twaalfde en vierde al kunst aan de man brachten. ‘Minderjarige kunstenaars zijn zeldzaam, maar ze bestaan,’ concludeert The New York Times. Valencia zit inmiddels op bedragen van vijf nullen.
Volgens het New Yorkse dagblad heeft Valencia zijn vroege succes vooral te danken aan de mensen om hem heen en aan de zelfgenoegzaamheid van de kunstwereld, hoewel de tienjarige zelf ook een uitstekend zakenman bleek te zijn; bij een vaste koper verhoogde hij zijn prijs in één keer van 100 tot 5000 dollar. Met succes.
Het resultaat, The Commander, is volgens het Amerikaanse zakentijdschrift ‘een moderne Guernica’
Inmiddels wordt zijn werk volop verzameld, ook al waarschuwen galeriehouders, citeert Art Daily, dat ‘kunstenaars ontwikkelingen doormaken, en tienjarige kunstenaars al helemaal’; de waarde zou kunnen veranderen.
Valencia lijkt zelf goed na te denken over wat hij doet, en waarom. ‘Ik denk dat kunst is bedoeld om verhalen te vertellen,’ zei hij tegen Forbes. Zo liet hij zich onlangs inspireren tot ‘het verhaal van het Oekraïense volk en wat Rusland hen aandoet. (…) een verhaal dat niet vergeten mag worden.’ Het resultaat, The Commander, is volgens het Amerikaanse zakentijdschrift ‘een moderne Guernica’.
Door Laura Weeda
Intieme jongensvriendschap krijgt abrupt einde
Overrompelend debuut van jong acteertalent
FILM | Wie onder de indruk was van Girl, de eerste, lovend besproken speelfilm van de Waalse regisseur Lukas Dhont (31), zal op zijn minst nieuwsgierig zijn naar zijn tweede: Close. In Dhonts debuutfilm draait het om een jonge jongen die graag ballerina wil worden en met zijn mannelijkheid overhoop ligt; nu maakte hij opnieuw een coming of age-film. Ditmaal over de innige vriendschap tussen twee dertienjarige jongens die onder druk komt te staan wanneer daar op school vragen over worden gesteld. Zijn ze een stel, hebben de twee een homoseksuele relatie?
Peter Debruge begint zijn recensie in Variety met een vetgedrukte spoiler alert. Maar nog vóór hij iets prijsgeeft over het verloop van de film maakt hij duidelijk dat de dramatische wending wat hem betreft wel wat minder had gemogen: ‘De pure, onschuldige vriendschap tussen twee jonge mensen van dezelfde sekse is nooit eerder zo prachtig verfilmd. Maar wat daarna gebeurt komt des te ongeloofwaardiger over.’ Desondanks is Debruge ervan overtuigd dat Dhont een meesterwerk in zich heeft: ‘Hij moet zijn onvolwassenheid alleen nog overwinnen.’
‘Deze jongen heeft een presence in huis als een rechtse directe’
Ook voor collega David Ehrlich komt het drama in Close ‘uit de lucht vallen’, schrijft hij voor IndieWire. ‘Daarmee brengt de regisseur dit portret van een vriendschap tussen twee jongens in een heteronormatieve wereld, ineens in een veel breder verband van verlies en rouw.’
Volgens Olivier de Bruyn vanLes Echos ‘bewijst Dhont opnieuw zijn talent door ‘zorgvuldig de valstrikken van psychologiseren en pathetiek te om-zeilen, economisch met dialogen om te springen en zijn strakke compositie’. Daar staat tegenover dat hij ‘soms te expliciete beelden gebruikt en het te vaak zoekt in symboliek’.
In Paris Match vindt Fabrice Leclerc dat de maker ondanks de ‘tedere en zinnelijke regie overmatig inzet op vioolmuziek en pathos’. Maar wat hem bovenal zal bijblijven van Close is de jonge acteur Eden Dambrine: ‘A star is born! En daar gaan we nog veel plezier aan beleven de komende jaren.’
Leslie Felperin toont zich in The Hollywood Reporter al even lyrisch over Dambrine als vertolker van Leo, een van de twee hoofdrolspelers: ‘Deze jongen heeft een presence in huis als een rechtse directe. Dat bewijst natuurlijk ook hoe goed Dhont jonge acteurs kan regisseren.’
Door Diederik Samwel
Close van Lukas Dhont is vanaf 3 november te zien in de bioscoop
Inspiratie uit een Sterrenstelsel hier ver vandaan
Een teruggreep naar futuristische klanken
MUZIEK | In A New Hope (1977), de eerste film in de Star Wars-saga, stopt de jonge Luke Skywalker, gespeeld door Mark Hamill, in Chalmun’s Cantina, een bar op de planeet Tatooine die dient als schuilplaats voor smokkelaars en premiejagers. De grimmige sfeer wordt er opgefleurd door de jazznoten van Modal Nodes, een formatie bestaande uit wezens met gitzwarte ogen en uitstekende schedels, die eruitzien als gigantische kreeften.
Dat de muziek zoals bedoeld toekomstbestendig was, blijkt wel uit het feit dat deze tegenwoordig verschillende muzikanten inspireert; The Guardian noemt Coldplay en Animal Collective, en ook Björk, die zelf vaak niet alleen als geniaal maar ook als buitenaards wordt getypeerd, zou met haar net uitgebrachte album Fossora iets hebben willen maken dat even ‘jazzy en futuristisch’ was als dat van de Cantinaband, aldus musicus Atli Finnsson, die eraan meewerkte.
Finnsson is nog geen dertig en ontdekte Modal Nodes toen hij met Lego Star Wars speelde. Het doel van Björks band, licht hij toe, is ‘om muziek te maken voor een andere plek. Ons een plek voor te stellen waar muziek als die van ons zou klinken. En daarvoor is Star Wars een goed uitgangspunt’, citeert de site MusicTech. Coldplay-zanger Chris Martin vroeg zich bij het opnieuw bekijken van de Cantinascène af ‘hoe musici in de rest van het universum zouden klinken’, schrijft het Zweedse Aftonbladet, een vraag die de basis vormde van zijn album Music of the Spheres (2021).
Door Laura Weeda
De tragische ondergang van moeras en veengrond
Creatieve non-fictie als uitlaatklep voor oprechte woede
LITERATUUR | Pulitzerprijswinnaar Annie Proulx, 87 inmiddels, is vooral bekend van haar romans Scheepsberichten en Brokeback Mountain. Met Fen, Bog & Swamp publiceert ze ditmaal een lang essay over het belang van veen-, zwamp- en moerasgebieden voor natuur en klimaat. NPR-redacteur Julie Depenbrock omschrijft het als ‘een liefdesbrief aan ecosystemen die in rap tempo verdwijnen: de Amerikaanse wetlands.’
Romanschrijvers die zich verdiepen in ecologische thema’s vormen een ‘onweerstaanbaar subgenre’
In ScienceNews stelt Anna Gibbs dat Proulx met verve de uitdaging aangaat om moerassen en veenlanden te zien als natuur om van te houden. ‘Niet langer als onaangenaam waterland waar alleen een wezen als Shrek zich thuisvoelt.’ Ook Luanne Wilkes is diep onder de indruk van Proulx’ nieuwste werk, schrijft ze op de Britse natuursite NHBS. Niet alleen omdat ze de natuur en de mensen die ervandaan komen zo fraai beschrijft, maar ook door het taalgebruik: ‘Verliezen we deze natuurlijke habitat, dan gaat een hele waslijst aan zelfstandig en bijvoeglijk naamwoorden verloren.’
Romanschrijvers die zich verdiepen in ecologische thema’s vormen een ‘onweerstaanbaar subgenre’, vindt Rohan Silva in The Guardian. Omdat journalisten objectief horen te blijven, zijn ze bijna nooit in staat om de échte betekenis van de ondergang van de natuur duidelijk te maken. ‘Daar zijn romanciers voor nodig, die het subjectieve in hun non-fictie laten doorsijpelen.’ Silva vindt dat Proulx er glansrijk in slaagt om de bedreiging van moeras- en zwampgebieden over te brengen: ‘In magnifiek proza maakt ze levensechte personages van een poel of een stuk veengrond. Zoals ze ook in Scheepsberichten de zee tot leven wist te wekken.’
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Ken William Kentridge
OPERA | De Royal Academy nodigt ons uit om de wereld van de multisensoriële kunstenaar William Kentridge te betreden, de ‘global creative powerhouse’ uit Zuid-Afrika. Dat doen we graag, want elke wereld die hij tot nog toe heeft gecreëerd is de moeite van het immersieve bijwonen dubbel en dwars waard. De in Johannesburg geboren kunstenaar ontwikkelde zijn vroege werk tijdens het apartheidsregime van de jaren tachtig. Zijn grootschalige producties met animaties, etsen, tekeningen, collages, films, beeldhouwkunst, theater, opera, dans en muziek reizen sindsdien de wereld rond. Nog niet eerder vertoond zijn de 4 meter brede wandtapijten, die hij speciaal voor de gelegenheid maakte. Kijk hoe typemachines in bomen veranderen, een opgejaagde neushoorn een salto maakt met een megafoon en een cafetière in de diepte van een goudmijn boort.
Te zien in Royal Academy of Arts, Londen, t/m 11/12
Abramović in Carré
PERFORMANCEKUNST | Het Amsterdamse Carré stelt een week lang het podium beschikbaar aan de beroemde performancekunstenaar Marina Abramović en haar instituut MAI. Elke dag valt de Abramović Method live in de zaal te bekijken. No Intermission is haar nieuwste werk, zonder pauze.
Abramović Method is te zien in het Amsterdamse Carré van 24 t/m 29 oktober.
Groots en meeslepend
BEELDENDE KUNST | Groots en meeslepend: die twee meestal in die volgorde gebruikte woorden zijn helemaal van toepassing op het werk van de Britse kunstenaar Tacita Dean. Door verschillende media te gebruiken – fotografie en film, maar ook tekeningen – komt ze telkens uit bij een zekere vorm van schoonheid die vaak in het drama schuilt.
Deze solotentoonstelling in Luxemburg toont nieuw en recent werk van Dean, waaronder films, tekeningen en foto’s op groot formaat. De tentoonstelling is opgebouwd rond twee recente projecten: een trilogie van werken ontworpen voor The Dante Project (2021, een ballet geïnspireerd op The Divine Comedy) en One Hundred and Fifty Years of Painting’ (2021), een op 16 mm gefilmd gesprek tussen kunstenaars Luchita Hurtado (Venezuela) en Julie Mehretu (Ethiopië). Haar benadering tot een onderwerp is vaak nostalgisch, eerder abstract dan documentair. Historische foto’s vult ze aan met eigen tekeningen en zo herschept ze fictieve verledens. Een vijfdelig fotowerk van een rotslandschap kreeg een zware wolkenlucht en mythologische namen in de kantlijn.
Haar idee om een beeld te maken tussen negatief en positief in typeert haar manier van werken misschien nog het best. De met een analoge camera gefotografeerde jacarandabomen krijgen door het negatief om te zetten naar positief eenzelfde vreemdheid als haar 16mm-films. Alleen al omdat de paarse bloemen buitenaards groen zijn geworden.
Tacita Dean is te zien t/m 5/2/2023 in Mudam, Luxemburg
Onvoorspelbare Rosalía
De Spaanse popster Rosalía treedt op met haar derde album Motomami. Nu geen flamemco, maar dikke reggaetonbeats en elementen uit de Japanse en Koreaanse cultuur – en die stem klinkt nog steeds als een nachtegaal.
Rosalía is te zien op 10/12 in Afas Live, Amsterdam
Lukas, Leo en Remi
Het 31-jarige Belgische talent Lukas Dhont won in Cannes de Grand Prix met Close. In zijn tweede film, na Girl, brengt hij een intieme, breekbare, (nog) niet-seksuele vriendschap tussen de twee jonge tieners Leo en Remi in beeld.
Vanaf begin november in de Nederlandse bioscopen
Alle registers opengetrokken
BEELDENDE KUNST | De Duitse superster-kunstenaar Anne Imhof (Giesen,1978) krijgt dit najaar de volledige vrijheid om de 1100 vierkante meter grote kelderzaal van het Stedelijk Museum in te richten. Dezelfde carte blanche gaf het Parijse Palais de Tokyo haar, waar ze de ruimtes vulde met performance, opera, film, schilderijen, tekeningen en muziek, van haarzelf en van bewonderde kunstenaars.
Voor het Stedelijk trekt zij eveneens alle registers open. Dat, samen met een speciaal voor deze gelegenheid gemaakte soundtrack, zal vast en zeker een desoriënterende, dystopische wereld opleveren. Een donkere onderwereld zelfs, schrijft het museum. Of meer nog ‘een complex labyrint van kledinglockers die we kennen van de middelbare school, en die verwijzen naar een gevoel van angst en body dysmorphia’. In Youth stelt Imhof de emotionele dynamiek van de jeugd aan de orde, die worstelt met hebzucht en de angst om iets te missen.
Anne Imhof wordt gezien als dé artistieke stem van een nieuwe generatie.
Youth is te zien in het Stedelijk Museum Amsterdam, t/m 29/1/2023
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen
Wetenschappelijk genie met directe invloed op de wereldvrede
Blauwdrukken van het heden
LITERATUUR | De in Hongarije geboren en opgegroeide John von Neumann (1903-1957) geldt als een ongeëvenaard wetenschappelijk genie. Of het nu ging om de grondslagen van de wiskunde, kwantumtheorie, ballistiek, digitale computers of speltheorie, Von Neumann wist er alles van en kon het nog helder uitleggen ook. Volgens collega-wetenschappers beschikte hij dan ook over de snelste hersenen ter wereld. Aan hem wordt ook het basisontwerp van de hedendaagse commerciële computer toegeschreven. Halverwege de vorige eeuw was Von Neumann bovendien nauw betrokken bij de ontwikkeling van de atoombom in de VS.
De Britse wetenschapsjournalist Ananyo Bhattacharya publiceerde vorig jaar het boek The Man from the Future over Von Neumann. Verwacht geen biografie in letterlijke zin, de beschrijving van iemands levensloop, waarschuwt Ulf von Rauchhaupt in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Bhattacharya concentreert zich in het boek ‘vrijwel uitsluitend op zijn wetenschappelijke werk, ook al zou je daar minstens een half dozijn wetenschappers op Nobelprijsniveau voor nodig hebben’. Von Rauchhaupt snapt dat het voor de auteur onbegonnen werk is om Von Neumanns werk een plaats te geven in de wetenschapsgeschiedenis. Geen enkele gespecialiseerde historicus is daartoe in staat, omdat die minstens vijf disciplines zou moeten beheersen. ‘Tenzij Von Neumann er zelf mee aan de slag zou gaan…’
‘Bhattacharya houdt het op een complex en fascinerend karakter, maar juist daar had ik meer over willen lezen’
In The New Republic constateert Samanth Subramanian dat Bhattacharya meer als cartograaf dan als biograaf te werk is gegaan. ‘Daardoor is de held van het verhaal soms pagina’s lang afwezig, terwijl de auteur een rijke intellectuele staalkaart van zijn ideeën, theorieën en denkwijzen presenteert en die met elkaar in verband brengt.’ Zo wordt volgens Subramanian duidelijk hoe Von Neumann zijn toekomst en ons heden heeft ontworpen: ‘Kijk goed om je heen en je ziet overal zijn vingerafdrukken.’
Criticus Jennifer Szalai van The New York Times is weliswaar onder de indruk van Bhattacharya’s boek, maar heeft na het lezen toch wat ambivalente gevoelens. Zo komt Von Neumann enerzijds op haar over als een Amerikaanse havik die een preventieve aanval op Rusland voorstelde, terwijl hij anderzijds als Centraal-Europeaan de theorie aanhing dat de mens altijd geneigd is samen te werken om te overleven: ‘Bhattacharya houdt het op een complex en fascinerend karakter, maar juist daar had ik meer over willen lezen.’
Stephen Budiansky is op voorhand sceptisch over populaire uiteenzettingen van de kwantumtheorie, maar geeft zich gewonnen na het lezen van The Man from the Future, schrijft hij in The Wall Street Journal: ‘In kristalhelder proza geeft Bhattacharya de essentie van mathematische en natuurkundige stellingen weer. Het is een ware krachttoer dat het boek ook nog eens leest als een trein.’
The Man from the Future van Ananyo Bhattacharya verscheen op 16 september in de Nederlandse vertaling van Hans van den Berg als De man uit de toekomst: het visionaire leven van John von Neumann bij Atlas Contact.
Door Diederik Samwel
Oude hits in georkestreerd jasje
Gedoodverfde kandidaat voor nieuwe James Bond-titelsong
POP | Robbie Williams (48), eind vorige eeuw onbetwiste de populairste zanger van de Britse boyband Take That, timmert al 25 jaar aan de weg als soloartiest, en dat wordt groots gevierd met het verzamelalbum XXV. Zijn grootste hits staan erop, maar dan begeleid door het Nederlandse Metropole Orkest, volgens James Hall van The Telegraph het voornaamste jazz- en poporkest ter wereld. De georkestreerde liedjes kunnen Hall wel bekoren. Hij vraagt zich zelfs af hoe de producers van de James Bondfilms Williams tot dusver over het hoofd hebben kunnen zien: ‘Met de funky gitaren en aanstekelijke blazers ondergaan hits als Millennium en No Regrets de perfecte 007-behandeling.’ De recensent is alleen niet te spreken over de hoes, waarop Williams ‘even belachelijk als pompeus’ poseert als De denker van Auguste Rodin: ‘Zoiets is kennelijk alleen voorbehouden aan popartiesten.’
Op de klanken van het Metropole Orkest komt Williams’ stem volledig tot zijn recht, schrijft Neil Yeung voor het Britse AllMusic: ‘Zonder de neiging tot overgeproduceerde trucjes, waar mainstreampopartiesten zo vaak onder gebukt gaan. Op een paar mindere nummers na een overweldigende verzameling popsongs.’
Na 25 jaar krijgt Williams de pophemel nog altijd in beweging
Gianni Sibilla van de Italiaanse muzieksite Rockol vindt het jammer dat Williams bij de georkestreerde versie van zijn muziek uit zijn tot dusver ‘perfect ingevulde rol van onbezonnen artiest vol zelfspot’ valt. De criticus hinkt op twee gedachten over het nieuwe album: ‘Enerzijds wijst ook dit verzamelalbum op gebrek aan inspiratie en ideeënarmoede, en voegen de nieuwe orkestraties weinig toe aan Williams’ repertoire. Anderzijds gaat het wel om popgeschiedenis van de afgelopen decennia.’
Zijn collega van het Duitse RTL is daarentegen ronduit enthousiast over XXV: ‘Sommige hits krijgen een extra charme en worden krachtiger en intenser dan hun oude versie, zonder daarbij hun oorspronkelijke glans te verliezen. Na 25 jaar krijgt Williams de pophemel nog altijd in beweging.’
Het album XXV van Robbie Williams is op 9 september uitgekomen.
Door Diederik Samwel
De vreemd verslavende show van Fielder
Een grondige voorbereiding op het echte leven
SERIE | Wat gebeurt er als mensen die moeite hebben om verbinding en betekenis in hun leven te vinden, deze proberen te bereiken door een soort show op te voeren? Dat is volgens Naomi Fry vanThe New Yorkerde centrale vraag in The Rehearsal, waarin de Canadese acteur Nathan Fielder schittert als regisseur van ‘repetities’: uitvoerig geënsceneerde scenario’s die delen van het leven van gewone mensen nabootsen met het doel hen voor te bereiden op een groot moment in hun leven. De humor die het andere werk van Fielder kenmerkt, is hierbij sluimerend aanwezig. ‘Het ethische ongemak dat voortkomt uit het feit dat je er niet achter kunt komen wat Nathan van plan is, is geen bijproduct van de show – het is de kern,’ schrijft Sam Adams voor Slate.
Als invloeden voor de serie noemt Fry Charlie Kaufman (van o.a. Being John Malkovich), Sacha Baron Cohen, het ‘docu-naïf-style oeuvre’ van Louis Theroux en Nick Broomfield, maar ook Big Brother en de recente documentaire Tiger King: ‘Al deze werken zijn, op hun slechtst, afstandelijk voyeuristisch en brengen niet alleen hun makers, maar ook hun kijkers in verlegenheid.’ Zoals Noelia Fariña van El Paíshet beschrijft: ‘Deze serie is (…) verontrustend en triggert onze hersenen: van het ene op het andere moment verandert onze lach in een grimas, krimpen we na een aangename zucht ineen.’
‘Amper vijf minuten na de eerste aflevering wilde ik mijn laptop door de kamer smijten of Nathan Fielder er gewoon af gooien’
En dat valt niet bij iedereen in de smaak. ‘Amper vijf minuten na de eerste aflevering wilde ik mijn laptop door de kamer smijten of Nathan Fielder er gewoon af gooien,’ schrijft Richard Brody in een andere recensie in The New Yorker. Hij bestempelt Fielder met zijn ‘roekeloze’ verraad als ‘wreed en arrogant’ en hoopt, vergeefs, steeds dat degenen met wie hij de rehearsals uitvoert, hun deelname zullen beëindigen. Fielder ‘toont geen enkele interesse in wat [zijn slachtoffers] denken na te zijn bedrogen door de man aan wie [ze] (zoals Fielder in de voice-over zegt) [hun] leven hebben toevertrouwd.’
En Brody is niet de enige die er zo over denkt. John Doyle stelt in The Globe and Mail vast dat Fielder geen enkele empathie toont met degenen die hij zogenaamd probeert te helpen, en Daniel D’Addario vanVariety vindt dat het isolement dat Fielder met zijn show probeert te doorbreken, juist wordt uitvergroot doordat zijn project uiteindelijk ‘een steeds minder leuke grap blijkt te zijn’.
De vraag is of Brody hem echt van zijn laptop heeft gegooid. ‘Hoewel je niet helemaal begrijpt waarnaar je kijkt,’ schrijft Shirley Li in The Atlantic, ‘is wat je ziet zo vreemd verslavend dat je niet anders kunt dan blijven kijken.’
The Rehearsalis te zien op HBO.
Door Laura Weeda
Het zwembad als metafoor voor de maatschappij
De onbevooroordeelde blik van Dörrie
FILM | Het enige vrouwenbuitenbad van Duitsland vertoont zulke grote parallellen met de westerse samenleving – onder andere op het gebied van competitie (om een plekje in de zon) en beperkingen (individuele mogelijkheden om je uit te drukken) – dat Doris Dörrie besloot er een film van te maken: Freibad. Een groep vrouwen ruziet om wat je eet (lams- of varkensworstjes), wat je draagt (een bi- of burkini) en wie het voor het zeggen heeft. Hoewel de Duitse filmregisseur het gegeven (samen met Karin Kaçi en Madeleine Fricke) tot een komedie bewerkte, zijn alle personages liefdevol neergezet, schrijft Susan Vahabzadehin de Süddeutsche Zeitung: ‘De coole Steffi met haar Zwitserduits, Eva die ooit een seksbom was en worstelt met oud worden, de schattige mollige Paula die eindelijk van iemand te horen krijgt dat ze prachtig is, maar helaas in het Arabisch, wat ze niet verstaat. Geen van deze vrouwen is slecht – soms zijn ze ondeugend.’
‘Een vermakelijke, doordachte, maar niet al te diepgaande film’
Hoewel de recensent zich afvraagt of het gegeven genoeg was voor een film, had deze volgens Vahabzadeh door niemand anders gemaakt kunnen worden: ‘Dörrie heeft een heerlijk onbevooroordeelde kijk op haar medemens, liefdevol maar niet blind voor hun fouten.’ Het resultaat: ‘Een vermakelijke, doordachte, maar niet al te diepgaande film.’
Dat Dörrie de juiste persoon was, wordt door de Frankfurter Allgemeine Zeitung volmondig beaamd: ‘Er is geen andere filmmaker in Duitsland die zo gekwalificeerd is (…) om zo’n gevoelig onderwerp aan te pakken. Ze observeert al bijna vijftig jaar de gebruiken in het land, is intercultureel competent (getuige Happy Birthday, Türke! en Kirschblüten & Dämonen [Kersenbloesem & demonen]) en kent alle tussenvormen tussen komedie en drama. De film Freibad is zeker geen “coma” (comedy-drama), maar gewoon een serieuzere poging om de spanningen die in multiculturele samenlevingen ontstaan op een luchtige manier te behandelen.’
Kunnen niet-muzikale mensen toch improviseren? Onderzoekers van de universiteit van Montreal vroegen drieëndertig mensen zonder muzikale aanleg om melodieën te bedenken, aldus Die Zeit. Vijftien van de proefpersonen waren ‘typische niet-muzikalen’, aldus onderzoeker Michael Weiss: ‘Ze hadden nooit of hooguit maximaal twee jaar muziekles gehad.’ De andere achttien behoorden tot de 1 á 4 procent van de bevolking die congenitale amusia hebben. Deze ‘amuzikalen’ merken amper ‘foute’ geluiden op, dat wil zeggen: tonen die de meeste andere mensen vreemd of storend vinden, aldus Weiss.
De proefpersonen moesten liedjes verzinnen en zingen: slaapliedjes, liefdesliedjes, vrolijke en droevige liedjes. De melodieën werden vervolgens vergeleken met de regels van majeur- en mineurtoonladders. Het blijkt dat de melodieën van zeven amuzikalen en dertien niet-muzikalen significant beter aansloten bij een toonsoort dan het geval zou zijn geweest bij een willekeurige aaneenschakeling van noten. De proefpersonen vonden het experiment leuk – in tegenstelling tot wat de onderzoekers verwachtten. Een van hen is zelfs zangles gaan volgen.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen
Draken, complotten en ‘lelijke pruiken’
De langverwachte spin-off van Game of Thrones
SERIE | Eind augustus werd op HBO en OCS gelijktijdig de langverwachte prequel van Game of Thrones uitgezonden. Vooralsnog lopen de meningen uiteen. Volgens Bloombergbijvoorbeeld ‘spuwt House of the Dragon vuur’, terwijl de serie voor IndieWire ‘de vlam niet echt nieuw leven inblaast’.
In dit nieuwe seizoen, gebaseerd op het werk van schrijver George R.R. Martin, draait het om Koning Viserys (Paddy Considine), die ‘niet van conflicten houdt, zachtaardig en redelijk is; slechte eigenschappen voor een leider van de Seven Kingdoms,’ aldus Los Angeles Times. Viserys’ dochter, Rhaenyra (Milly Alcock, daarna Emma D’Arcy), is weliswaar drakenrijder, maar geen mannelijke erfgenaam. En dat wekt de machtsbelustheid van Visery’s broer Daemon (Matt Smith).
The Independent noemt de spin-off nog ‘intenser, brutaler, bloediger’ dan de oorspronkelijke serie
The Los Angeles Times is enthousiast: ‘Deze spin-off (…) introduceert subtiele veranderingen in toon en benadering, evenals een breed scala aan nieuwe personages en verhaallijnen.’ Volgens The Guardianbevat ook dit deel alle pre’s van Game of Thrones: bloedige gevechten, lange dialogen in het Hoog-Valyrisch, ‘borsten en billen in bordelen’, ‘lelijke pruiken’, incestueuze verleidingen en natuurlijk draken – alles ‘wat Game of Thrones zo goed maakte toen de serie op zijn best was’, aldus de Britse krant. The Independentnoemt de spin-off nog ‘intenser, brutaler, bloediger’ dan de oorspronkelijke serie.
Maar, zegt The New York Times, ‘er ontbreekt iets’. The Hollywood Reporter denkt te weten wat. ‘Er zijn wel héél veel Targaryens,’ verzucht recensent Daniel Fienberg, zodat op het scherm veel ultraplatinablonde pruiken te zien zijn; de haarkleur die kenmerkend is voor de dynastie. ‘Sommigen staat dat goed, maar dat geldt niet voor iedereen,’ aldus Fienberg. Bovendien symboliseert deze alomtegenwoordigheid volgens hem ‘een gebrek aan diversiteit in karakters, persoonlijkheden en zienswijzen’. Zijn oordeel: ‘Deze spin-off moet zijn identiteit nog vinden.’
Door Laura Weeda
Jax hekelt de engelen
Niet te oud voor TikTok
MUZIEK | ‘Had iemand me toen ik jonger was maar verteld dat elk lichaam anders was,’ zingt Jackie Miskanic in een begin juli uitgebracht nummer dat in de VS inmiddels razend populair is. Toen ze amper een tiener was, verwonderde ze zich over de ondergoedmodellen van Victoria’s Secret, met hun slanke silhouetten. De ‘engelen’ van het lingeriemerk, zoals de modellen ook wel worden genoemd, hadden uitgemergelde wangen en uitstekende botten. Miskanic, artiestennaam Jax, ‘begon te denken dat ze te zwaar was’ en ‘stopte gewoon met eten’, aldus Variety.
Op 26-jarige leeftijd scoorde de Amerikaanse zangeres een hit, genoemd naar het lingeriemerk, waarin ze de stereotypen hekelt die door de modegigant worden overgebracht. Vooral op TikTok was het nummer zeer populair.
De zangeres snijdt niet alleen serieuze onderwerpen aan, maar post ook lollige en experimentele nummers en clipjes
Haar woede wordt vooral belichaamd door ‘een oude heer die in Ohio woont en geld verdient over de ruggen van meisjes zoals ik’, zingt ze in Victoria’s Secret. Zijn naam is Leslie Wexner en hij verdiende miljoenen toen het merk in 1984 werd overgenomen. Nadat de tachtigjarige ervan werd beschuldigd een misogyne cultuur te hebben gecreëerd binnen een bedrijf waar bovendien een gebrek aan diversiteit heerst, moest hij in 2020 zijn functie als CEO verlaten. ‘En wij blijven achter met evenveel complexen als hij dollars heeft,’ zingt Jax.
De zangeres snijdt niet alleen serieuze onderwerpen aan, maar post ook lollige en experimentele nummers en clipjes. ‘TikTok is voor mij een geweldige plek om dingen uit te proberen,’ zegt ze tegen de site NJ. Met 1,4 miljoen volgers op het platform – dat nu 1 miljard gebruikers wereldwijd telt – werkt ze hard aan haar carrière – tot haar eigen verbazing: ‘Ik begrijp het nog steeds niet, ik dacht dat ik misschien te oud was voor TikTok.’
Door Laura Weeda
Old school melodrama mist een passend slot
Britse moslima versus vrijzinnige Française
SPEELFILM | ‘Een oldskool melodrama, vermengd met een eigentijds politiek bewustzijn, dat in het Brexit-tijdperk een bredere crossculturele botsing suggereert.’ Zo typeert criticus Guy Lodge After Love, de eerste speelfilm van de Brits-Pakistaanse regisseur Aleem Khan in Variety. ‘Het is maar een kleine vijftig kilometer van Dover naar Calais maar Het Kanaal scheidt twee compleet tegengestelde werelden: van taal tot religieuze opvattingen en seksuele moraal.’
In After Love worden die verschillen scherp aangezet wanneer Mary uit Dover, moslima, kinderloos en net weduwe geworden, ontdekt dat haar man Ahmed, kapitein op een ferry, jarenlang een relatie had met Geneviève in Calais. Daarop steekt Mary Het Kanaal over om zich te melden bij haar Franse rivale, die haar aanziet voor de nieuwe schoonmaakster. Mary verzwijgt haar ware identiteit en komt zo over de vloer bij Geneviève. In de loop van de film komt ze steeds meer te weten over Ahmeds verleden – zo blijkt hij een zoon te hebben met zijn minnares – terwijl de vrouwen steeds directer met elkaar worden geconfronteerd.
‘Joanna Scanlan in de hoofdrol is verbluffend goed; het acteerwerk is sowieso geweldig’
In The Evening Standard toont Charlotte O’Sullivan zich enthousiast over de film: ‘Joanna Scanlan in de hoofdrol is verbluffend goed; het acteerwerk is sowieso geweldig.’ O’Sullivan begrijpt alleen niet waarom een witte actrice schittert in de hoofdrol: ‘Zoveel Britse films worden er niet gemaakt over moslims.’
Volgens Mattia Pasquini van de Italiaanse filmsite Cinefilos liggen er grote filosofische kwesties ten grondslag aan deze film: ‘Is het mogelijk om jezelf te kennen en wat weten we eigenlijk over de identiteit van een ander?’ Volgens de recensent lukt het de twee vrouwen in After Love ‘elkaar na een spel van leugens en ondanks alle cultuurverschillen te ontdekken en de afwezigheid van hun geliefde te accepteren. Om vooruit te komen is het af en toe nodig de eigen regels te overtreden.’
Tim Robey in The Telegraph heeft juist moeite met de manier waarop de regisseur de hoofdpersonen dichter bij elkaar brengt: ‘Met deze film zet Khan zichzelf terecht op de internationale kaart, maar het verhaal schreeuwt om een heftiger en geloofwaardiger einde. Zo gevoelig en persoonlijk als hij de film opent, zo gelikt zijn de slotscènes.’
After Love van regisseur Aleem Khan draait vanaf 25 augustus in de bioscoop
Door Diederik Samwel
Me-Too vanuit een heel ander perspectief
Alleen al het hoofdpersonage is een kunstwerk
LITERATUUR | De vrouwelijke verteller in Vladimir, de debuutroman van de Amerikaanse Julia May Jonas, doceert Engelstalige literatuur aan de universiteit. Ze loopt tegen de zestig en berust al een tijdje in haar positie als mislukt romancier, wanneer haar man, hoofd van dezelfde faculteit, het middelpunt blijkt van een MeTooschandaal. Ze hebben een open huwelijk waarin de wederzijdse verlangens allang zijn weggeëbd en ze begrijpt alle opwinding rond haar echtgenoot niet zo. Zijn affaires met studentes zijn gedateerd en bovendien, vroeger viel ze zelf ook als een blok voor oudere mannen in een machtspositie. Dan krijgt ze een nieuwe collega, Vladimir. Jong, knap en ook nog eens succesvol als romanschrijver.
In haar ‘energieke’ roman, schrijft Jessica Ferri in de Los Angeles Times, laat Jonas het hoofdpersonage worstelen met de vraag ‘of ze Vladimir zelf wil veroveren of vooral jaloers is op zijn schrijverschap’. Volgens Ferri zet Jonas de hoofdpersoon zo ‘krachtig en vrijmoedig neer dat je als lezer alleen maar wil dat ze telkens andere akelige en gevaarlijke dingen onderneemt’.
Criticus Molly Young vermoedt in The New York Times dat het de auteur niet zozeer is te doen om de vraag of ongewenst gedrag uit het verleden volgens de huidige standaard alsnog moet worden bestraft: ‘Ze wil vooral de venijnige controle op vrouwelijke verlangens naar seks, eten, affectie, geluk, macht en professionele erkenning onderzoeken.’
Een kunstwerk op zich, deze vertelster, met op zijn minst één voet aan de verkeerde kant van de MeToodiscussie
‘Titel en cover vormen een duidelijke waarschuwing dat de lezer te maken krijgt met een ondermijnend en geraffineerd verhaal. Want natuurlijk verwijzen die naar Lolita van Vladimir Nabokov,’ concludeert Maureen Corrigan op het Amerikaanse mediaplatform NPR. Tegelijkertijd vindt Corrigan dat Jonas met Vladimir ook aan de orde stelt hoe we de waarde van literatuur bepalen: ‘Óf we proberen datgene wat ons tegen de borst stuit te onderdrukken. Óf we laten ons meeslepen door wat verwarrend, aanstootgevend en intens verkeerd is. En wie het kunstige Vladimir leest, vermaakt zich daarbij ook nog.’
In haar recensie in The Guardian vindt Lucy Atkins het ‘verbazingwekkend’ dat een debutante ‘zo zelfverzekerd’ voor de dag komt. Het slot van de roman vindt ze daarentegen ‘teleurstellend’ omdat de auteur het niet voor elkaar krijgt de ‘complexe thema’s in bedwang te houden. Maar die prijs is dit verrijkende en intelligente boek alleszins waard.’
Marion Winik had nauwelijks drie pagina’s gelezen of ze voelde zich ‘als was in de handen van de auteur’, schrijft ze in The Washington Post. Ze geniet van het hoofdpersonage, dat ‘zichzelf haarscherp doorgrondt, vertrouwt op haar eigen beoordelingsvermogen en strooit met rake observaties en grappige wijsheden. Een kunstwerk op zich, deze vertelster, met op zijn minst één voet aan de verkeerde kant van de MeToodiscussie.’
Vladimir van Julia May Jonas verscheen half augustus bij uitgeverij De Geus in de Nederlandse vertaling van Inge Pieters
De Indiase architect Manas Bhatia stelt zich een toekomst voor waarin gebouwen ademen en zelfs groeien. Met behulp van AI-gegenereerde beelden onderzoekt hij of ‘wezens zoals wij in plaats van in betonnen en glazen dozen die we appartementen noemen’ ook kunnen leven in onderkomens die volledig zijn geïntegreerd in en één zijn met de natuur. Bhatia is altijd gefascineerd geweest door de ingewikkelde bouwwerken van bijvoorbeeld mieren.
Om tekeningen te maken die daar iets dichter bij in de buurt zouden kunnen komen, voerde hij woorden in als ‘uitgehold’, ‘trap’ en ‘boom’ en kreeg vooralsnog onuitvoerbare boomhuizen of huisbomen terug met ramen en balkons in korrelige schors en knoestige, spelonkachtige ingangen.
Maurizio Cattelan, de Italiaanse kunstenaar die vaak voor ophef zorgt – denk bijvoorbeeld aan Him, zijn beeld van een biddende Hitler – plakte in 2019 een banaan met ducttape aan de muur, noemde het Comedian en verkocht er naar verluidt verschillende versies van voor ruim 100.000 dollar. Cattelan krijgt nu een rechtszaak aan zijn broek: volgens de Amerikaan Joe Morford lijkt Comedian sprekend op zijn Banana & Orange,een banaan en een sinaasappel die hij in 2000 tegen de muur plakte. Onzin, vindt Cattelan: anders dan zijn banaan is Banana & Orange van kunststof, zodat Morford ‘niet de eigenaar kan zijn van het idee van een echte banaan die met ducttape op een muur is geplakt’. Maar de Amerikaanse districtsrechter Robert N. Scola vindt dat Morford een zaak heeft, meldtThe Guardian. Hij accepteert het argument van Morford dat Cattelan toegang had tot Banana & Orange omdat het al jaren op zijn website, YouTube en Facebook stond.
In zijn vonnis schrijft Scola: ‘Kan een banaan die tegen een muur is geplakt kunst zijn? Moet kunst mooi zijn? Creatief? Emotie oproepen? Een banaan op de muur is misschien niet de belichaming van menselijke creativiteit, maar kan wel bepaalde gevoelens oproepen – goede of slechte. Hoe dan ook, een banaan vastgeplakt aan een muur herinnert aan Marshall McLuhans definitie van kunst: ‘Kunst is alles waar je mee weg kunt komen”.’ Dan schrijft Scola: ‘Niemand kan copyright claimen op ideeën, dus Morford kan geen copyright claimen op het idee om een banaan met ducttape op een verticaal vlak te bevestigen, noch op bananen of ducttape.’ Maar, concludeert hij: ‘Hoewel het gebruik van zilverkleurig ducttape om een banaan aan een muur te bevestigen misschien niet de hoogste mate van creativiteit uitstraalt, voldoet het absurde en kluchtige karakter ervan aan de “minimale mate van creativiteit” die nodig is om het als origineel te kwalificeren.’
Leden van de Amerikaanse 6 januari-commissie die de bestorming van het Capitool in Washington vorig jaar onderzoekt, reisden af naar Kopenhagen om filmbeelden te bekijken van de zeer omstreden Trump-bondgenoot en lobbyist Roger Stone, die in 2020 gratie kreeg van Trump na een veroordeling voor meineed. De commissie bekeek ruim 170 uur materiaal van de Deense documentairemaker Christoffer Guldbrandsen, die Stone gedurende lange periodes volgde met zijn camera. Zijn ploeg was ook bij hem op 6 januari 2021, toen een menigte het Capitool bestormde in een poging Trump aan de macht te houden.
Hij houdt vol niets te hebben geweten van plannen om het Capitool aan te vallen
Uit rechtbankdossiers blijkt dat verschillende leden van Stones persoonlijke beveiliging op de dag van de rellen lid waren van de extreemrechtse Oath Keepers; sommige daarvan zijn later beschuldigd van betrokkenheid bij de bestorming. Guldbrandsen zou beelden hebben van Stone in zijn hotelkamer, kijkend naar de bestorming. Daarbij was ook Joshua James aanwezig, een Oath Keeper die later schuld bekende aan opruiende samenzwering vanwege zijn betrokkenheid bij de vermeende plannen van de groep. Stone is ook te zien terwijl hij zijn mobiele telefoon gebruikt, waarop via een versleutelde app contacten zijn te zien met de extreemrechtse Proud Boys-leider Enrique Tarrio en Oath Keepers-leider Stewart Rhodes.
Stones contacten met extreemrechts worden onderzocht door de 6 januari-commissie en het ministerie van Justitie, aldus Politico. Hij houdt vol niets te hebben geweten van plannen om het Capitool aan te vallen. ‘De onderzoekers zullen de documentaire misschien vermakelijk vinden, maar zullen geen bewijs vinden van wangedrag,’ liet hij in een verklaring weten.
A-muzikalen en muziek
Kunnen niet-muzikale mensen toch improviseren? Onderzoekers van de universiteit van Montreal vroegen 33 mensen zonder muzikale aanleg om melodieën te bedenken, aldus Die Zeit. Vijftien van de proefpersonen waren ‘typische niet-muzikalen’, aldus onderzoeker Michael Weiss: ‘Ze hadden nooit of hooguit maximaal twee jaar muziekles gehad.’ De andere achttien behoorden tot de 1 á 4 procent van de bevolking die congenitale amusia hebben. Deze ‘amuzikalen’ merken amper ‘foute’ geluiden op, dat wil zeggen: tonen die de meeste andere mensen vreemd of storend vinden, aldus Weiss.
De proefpersonen moesten liedjes verzinnen en zingen: slaapliedjes, liefdesliedjes, vrolijke en droevige liedjes. De melodieën werden vervolgens vergeleken met de regels van majeur- en mineurtoonladders. Het blijkt dat de melodieën van zeven amuzikalen en dertien niet-muzikalen significant beter aansloten bij een toonsoort dan het geval zou zijn geweest bij een willekeurige aaneenschakeling van noten. De proefpersonen vonden het experiment leuk – in tegenstelling tot wat de onderzoekers verwachtten. Een van hen is zelfs zangles gaan volgen.
Het aantal mensen met apenpokken in Italië is volgens het ministerie van Volksgezondheid eind augustus in een week tijd met 52 gestegen tot 714, waarvan 704 mannen, meldt ANSA. Ongeveer 194 gevallen hangen samen met buitenlandse reizen. De gemiddelde leeftijd van de besmetten is 37 jaar. In Cuba is een Italiaanse man aan het virus overleden. In Italië is het aantal gevallen het hoogst in de regio’s Lombardije met 308, gevolgd door Lazio met 128, Emilia Romagna (73), en Veneto (48). In de zuidelijke regio’s zijn geen gevallen gemeld.
Italië begon twee weken geleden met vaccinaties in Rome, gevolgd door inentingen in Bologna en de rest van Emilia-Romagna. De andere twee prioritaire regio’s, Lombardije en Veneto, zijn inmiddels ook met vaccinaties begonnen.
De vaccinatiecampagne is niet zo massaal als die van Covid-19, maar richt zich op personen die het grootste besmettingsrisico lopen: voornamelijk mannen die seks hebben met mannen en personeel van bepaalde laboratoria.
‘Fiets als de Nederlanders’
Zou iedere wereldburger evenveel fietsen als Nederlanders – dagelijks gemiddeld 2,6 kilometer – dan zou de wereldwijde koolstofuitstoot jaarlijks met 686 miljoen ton dalen, schrijft EuroNews. Dat is meer dan de volledige koolstofvoetafdruk van het Verenigd Koninkrijk, Canada, Saoedi-Arabië of Australië. Dit blijkt uit een nieuwe studie van de Universiteit van Zuid-Denemarken die werd gepubliceerd in Communications Earth and Environment.
De onderzoekers sporen mensen aan om op de fiets te stappen: ‘De voordelen van toenemend fietsgebruik voor klimaat en gezondheid suggereren een dringende noodzaak om duurzaam fietsgebruik te bevorderen.’ Mensen die met de fiets naar hun werk gaan, hebben 45 procent minder kans op kanker en 46 procent minder kans op hart- en vaatziekten. Volgens de Britse klimaatorganisatie Hubbub is de helft van ons dagelijkse transport korter dan 3,2 kilometer: goed te doen dus op de fiets.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.
Woede in Iran over bekroonde film
Kritisch beeld of propaganda?
FILM | Een moordenaar keert ’s nachts terug naar huis, nadat hij zich heeft ontdaan van een lichaam. De camera beweegt omhoog en laat Mashhad, de op een na grootste stad van Iran, van bovenaf zien. De verlichte straten, met in het centrum de grootste moskee van Iran, Imam Reza, doen denken aan de draden van een spinnenweb. Dat is een van de beelden waar recensenten van Holy Spider over vallen, analyseert de Iraanse diasporanieuwssite IranWire, gevestigd in Londen. Deze nieuwe film van regisseur Ali Abbasi, die werd geboren in Teheran en nu in Denemarken woont, is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van een seriemoordenaar, bijgenaamd ‘de spinnenmoordenaar’, die in 2000 in Mashhad zestien prostituees wurgde. Nadat hij was veroordeeld, verklaarde hij dat hij de ‘ontucht in de straten van de heilige stad had willen uitroeien’, een missie die hem een zekere populariteit opleverde.
Hoewel Holy Spider in Cannes de prijs voor beste vrouwelijke vertolking won, hebben Iraanse kranten er geen goed woord voor over. Zo hekelt de krant Al-Quds de ‘politieke keuze’ van het festival van Cannes om een film te belonen die een ‘vertekend beeld’ geeft van de Iraanse samenleving. Volgens de ultraconservatieve krant Kayhan is Holy Spider geen film, maar ‘visuele propaganda tegen het Iraanse volk en de islam’, ‘gemaakt door een groep geëmigreerde Iraniërs’.
Jamé Jam spreekt van ‘een politiek project’ dat erop gericht is ‘Iran en de islam zwart te maken’
‘Met uitzondering van een paar gestoorde mensen, die vaak dicht bij de moordenaar stonden, heeft geen enkele moslim ooit zijn misdaden [van Saïd Hanaï, de spinnenmoordenaar] goedgekeurd’, verduidelijktFarhikhtegan. Ook dagblad Jamé Jam, een publicatie van de staatstelevisie, spreekt van ‘een politiek project’ dat erop gericht is ‘Iran en de islam zwart te maken en een gewelddadig beeld te schetsen’ van de samenleving.
Abbasi kon de film dan ook niet in Iran opnemen. Als alternatief werd Jordanië gekozen. En hoewel de prijswinnende actrice, Zahra Amir Ebrahimi, die in 2008 ook nog eens gedwongen Iran had verlaten vanwege een seksschandaal, op Twitter werd gefeliciteerd door voormalig vicepresident Mohammad Ali Abtahi – ‘Ze laat zien dat we ondanks de ontberingen naar de top kunnen stijgen’ – zal de film (voorlopig) niet in Iran worden vertoond.
Door Laura Weeda
De grootste kunstwerken in één clip
De populaire megalomanie van Jay Chou
VIDEOCLIP | Op 6 juli uploadde de Taiwanees Jay Chou, een van de beroemdste Chineestalige popsterren, de videoclip voor zijn nieuwe nummer, waarvan de titel zich vertaalt naar ‘The Greatest Works of Art’. Het is afkomstig van een album dat op 15 juli werd uitgebracht, het eerste album van de artiest sinds 2016. ‘In de clip is te zien hoe Chou zich verkleedt als bewaker in La Samaritaine en het Parijse warenhuis binnenglipt om een magische piano te bespelen’, beschrijft ArtNet News. Na een paar noten verplaatst hij zich naar een ander tijdperk, waarin hij grootheden als Dalí, Magritte en Monet ontmoet.
‘The greatest works of art zijn dus allemaal buitenlands?’
De clip werd sinds de release vele miljoenen malen bekeken, volgens de Chinese site Sixth Toneonder meer omdat deze een ‘balsemende werking zou hebben’ op ‘alle Chou-bewonderaars op het vasteland van China, die vanwege covid-19 geen reizen naar het buitenland hebben mogen maken en heimwee hebben naar de Europese kunst en cultuur’. Maar er is ook kritiek. ‘In deze roerige tijden hoef ik, de koning van de muziek, niet als een schilderij ingelijst te worden. Mijn muzieknoten vormen de toekomst van de kunst’, citeert Art News uit het liedje om de grootheidswaanzin van de artiest aan te stippen, die bijvoorbeeld ook blijkt uit zijn insinuatie dat tovertrucs van hem tot bepaalde kunstwerken zouden hebben aangezet, zoals de gebogen lepel van Dalí.
Een gebruiker van Weibo, de Chinese variant van Twitter, postte de retorische vraag: ‘The greatest works of art zijn dus allemaal buitenlands?’ The Straits Times, een dagblad uit Singapore, schrijft scherp: ‘Woody Allen draaide Midnight in Paris [waarin de held ook naar het Parijs van de jaren twintig reist] om op zoek te gaan naar overblijfselen van de belle époque. Jay reist naar Parijs om zichzelf te vergelijken met Monet, Van Gogh en Matisse.’
Door Laura Weeda
Knoesterig stemgeluid
Onverslijtbare gitarist blijft trouw aan zichzelf
MUZIEK | Internationale critici betuigen unaniem groot respect voor de Amerikaanse gitarist en singer-songwriter Willie Nelson, die op zijn 89ste verjaardag met A Beautiful Time zijn 72ste album presenteert.
Thoralf Koss, redactiechef van het Duitse MusikReviews, vraagt zich af of we het album wel los van Nelsons leeftijd kunnen beluisteren: ‘Is het ironie dat het openingsnummer I’ll Love You til the Day I Die heet?’ Muzikaal blijft Nelson volgens Koss trouw aan zichzelf en zijn ‘typerende en charismatische’ stemkleur: ‘Hij klinkt geenszins gebrekkig en zijn articulatie is uitstekend.’
In zijn recensie voor de Italiaanse muzieksite Rock Onlineverwijst Paolo Panzeri naar tijden dat onze samenleving het concept ‘jong’ vooropstelde. ‘Maar Nelson komt uit een andere tijd en is nooit uit de mode geraakt. Het is misschien oude countrymuziek, maar ik vind het leuk.’ Uit de manier waarop hij de laatste fase van zijn leven bezingt, haalt Panzeri ‘een nuance die schommelt tussen sarcastisch en teder’.
‘Zijn stem is extra knoesterig en daardoor nog interessanter geworden’
Neil McCormick van The Telegraph vindt dat Nelson de veertien tracks – acht covers en zes nieuwe songs – perfect weet te brengen ‘met zijn losse, haast terloopse gevoel voor timing’: ‘Zijn stem is extra knoesterig en daardoor nog interessanter geworden, terwijl het aangeboren melodieuze allerminst is verdwenen.’
Recensent Joe Breen noteert voor The Irish Times één ‘merkwaardige misser’ op het album: bij With a Little Help from My Friends van The Beatles ligt het tempo volgens hem te hoog. Met Tower of Song van Leonard Cohen maakt Nelson dat ruimschoots goed, ‘alsof dit nummer is gemaakt voor zijn prachtige stem. Echt waar: ook wanneer deze man uit het telefoonboek zingt, klinkt het interessant.’
Het album A Beautiful Time van Willie Nelson is begin mei uitgekomen.
Door Diederik Samwel
Spannende thriller over Russische witwaspraktijken
Te goed om niet waar te zijn
LITERATUUR | Het journalistieke boek Freezing Order van de Amerikaan Bill Browder bevat alle ingrediënten van een thriller, schrijft Andrew Anthony in The Guardian: ‘Omkoping, bedreiging, vergiftiging of pogingen daartoe, mensen die zomaar van een wolkenkrabber naar beneden storten. Een ongelooflijk verhaal, met tempo en flair verteld.’
Vooral ongelooflijk omdat Browder zijn eigen verhaal vertelt, vindt Anthony. Vanaf halverwege de jaren negentig wist hij zich met zijn investeringsmaatschappij Hermitage Capital Management op te werken tot Ruslands grootste buitenlandse financier in het postsovjettijdperk. Browder introduceerde onder meer aandeelhoudersconstructies bij grote concerns als Gazprom. Aanvankelijk floreerde zijn bedrijf ook onder Vladimir Poetin. Tot Sergei Magnitsky, een van Browders stafleden, in 2008 een witwasoperatie van 230 miljoen dollar door de Russische overheid aan het licht bracht. Magnitsky werd gearresteerd en overleed een jaar later in zijn cel, vermoedelijk als gevolg van mishandeling en uitputting. Browder had zich toen al in Londen gevestigd.
Freezing Order gaat vooral over de manier waarop Poetin zijn vijand Browder op alle fronten tegenwerkt
Daar startte hij een uitgebreide, internationale lobby die zou leiden tot de Magnitsky Act, een wet die tegoeden bevriest van politieke leiders en zakenlieden die de mensenrechten hebben geschonden. Freezing Order gaat over de totstandkoming van deze wet en vooral over de manier waarop Poetin zijn vijand Browder op alle fronten tegenwerkt.
‘Een essentieel boek van iemand die al jaren in de gaten heeft hoe corrupt Russische zakenmensen en politici opereren en hoe buitenlandse lobbyisten en communicatiestrategen hun daartoe alle ruimte boden’, vindt Timothy Frye in The Washington Post. Al te subtiel gaat Browder niet te werk, schrijft hij verderop: ‘Helden worden gedreven door rechtvaardigheid, slechteriken door hebzucht.’ In die tweede categorie zijn volgens Frye niet zozeer Russische juristen vertegenwoordigd als wel hun collega’s in de westerse wereld: ‘Gepassioneerd nagelt Browder hen met naam en toenaam aan de schandpaal.’
Andrew Ross Sorkin noemt Browder in The New York Times ‘bij uitstek deskundig’ binnen de dialoog over sancties tegen Rusland om de oorlog in Oekraïne te stoppen: ‘Browder biedt een uniek perspectief op de manieren om Poetins strategie te beïnvloeden.’
‘Browders verhaal is simpelweg te goed om niet waar te zijn’
Katie Stallard van de New Statesman ziet in Freezing Order een ‘krachtig pleidooi voor alle juridische mogelijkheden om Poetins geldschieters van hun buitenlandse tegoeden en luxejachten af te houden.’ Al krijgt Stallard wel de indruk dat Browder zichzelf ‘iets te nadrukkelijk op de voorgrond plaatst’.
Een heel andere vraag is of Browders verhaal eigenlijk wel klopt. In Der Spiegel presenteert Benjamin Bidder een uitgebreide analyse van de Magnitsky Act, waarin hij vaststelt dat Browder bronnen opvoert die later hun verklaringen hebben ingetrokken. Ook blijken er verschillende verhalen in omloop over de door Magnitsky geopenbaarde witwasoperatie. Niettemin schat Bidder de kans dat de wet in steeds meer landen in werking treedt hoog in: ‘Browders verhaal is simpelweg te goed om niet waar te zijn.’
Freezing Order verscheen half juni in de Nederlandse vertaling van Nannie de Nijs Bik-Plasman bij uitgeverij Atlas Contact.
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Zonder grenzen
FILM | Onlangs, schijnbaar uit het niets, kondigde de Amerikaanse succesregisseur Jordan Peele de naam van zijn derde film aan: Nope, slang voor ‘nee’, meestal gebruikt om verdere discussie te ontmoedigen. Ook liet hij de poster van zijn nieuwste film zien: een foto van een onheilspellende wolk die boven een bergdorp zweeft. Waar de film precies over gaat, werd niet meteen duidelijk. Wel zei Peele dat hij weer een spektakel wilde maken. Verontrust over de toekomst van de cinema, schreef hij Nope, The Great American UFO Story.
Peele is acteur, komiek, scenarist en regisseur; hij trad jarenlang op bij het comedy-collectief Boom Chicago in Amsterdam. In zijn debuutfilm Get Out overrompelde hij menig bezoeker met zijn keiharde kritiek op ingebakken racisme, juist bij mensen met hardnekkige goede bedoelingen, door op een rauwe en komische manier te laten zien hoe ongemakkelijk het is om zwart te zijn in een witte wereld.
Horror is een geschikt genre voor sociale satire doordat de ongeschreven afspraak met het publiek is dat alles mag
Dat horror een geschikt genre is voor sociale satire, komt volgens Peele doordat de ongeschreven afspraak met het publiek is dat alles mag; er zijn geen ontoelaatbare grenzen, je mag de diepste angsten aansnijden in de veilige omgeving van het medium. Datzelfde geldt voor satire. Die twee genres samen-gevoegd blijken een perfect paar te vormen.
In Los Angeles, waar de film in première ging, waren de eerste reacties volgens Variety eensluidend lovend. De draai die Peele maakte naar sciencefiction leverde hem de vergelijking op met een van ’s werelds voornaamste regisseurs, Steven Spielberg.
Nope is vanaf 18 augustus in de bioscoop te zien.
Where Is Home?
MUZIEK | Cellist Abel Selaocoe, geboren in Zuid-Afrika en opgeleid in Engeland, plaatst westerse en niet-westerse muziek naast elkaar, van Bach tot beatboxing. In Where Is Home? laat hij zich inspireren door familie en aanverwante thema’s. Met het Bantu Ensemble in het Concertgebouw, Amsterdam, 7/8.
Where Is Home? is met het Bantu Ensemble op 7 augustus te zien in het Concertgebouw, Amsterdam.
Couture-koningin
MODE | De Chinese modekoningin Guo Pei, bekend van de enorme gele creatie die popster Rihanna in 2015 droeg naar het Met Gala in New York, is het toonbeeld van exquise vakmanschap, weelderig borduurwerk en onconventionele kledingtechnieken. Ook al vlogen de meme’s in de rondte waarin Rihanna’s jurk als grote omelet werd afgebeeld.
In de ontwerpen van Guo Pei, smelten de invloeden van China’s keizerlijke verleden samen met de grandeur van het Europese hofleven, architectuur en de botanische wereld. Couture Fantasy, is de eerste uitgebreide tentoonstelling van haar baanbrekende werk. De tentoonstelling omvat meer dan 80 ensembles uit de afgelopen twee decennia. In Close Upvertelde zij soms wel vijftigduizend uur aan één kledingstuk te besteden. Inmiddels werken een kleine 500 borduursters voor Pei.
Guo Prei: Couture Fantasy is tot 5 augustus te zien in Fine Arts Museum, San Francisco.
Vergeten verhalen
THEATER | De Amerikaan Taylor Mac maakt al twintig jaar internationaal bekroonde voorstellingen. A 24-Decade History of Popular Music is zijn subjectieve geschiedenis van de VS sinds 1776, verteld vanuit het perspectief van groepen wier verhalen vaak worden ‘vergeten, verworpen of begraven’.
A 24-Decade History of Popular Music is tot en met 6 augustus te zien in het Internationaal Theater Amsterdam.
Licht, vorm en pastelwolken
BEELDENDE KUNST | Pitzhanger Manor, het landgoed van de Britse architect Sir John Soane (1753-1837) in West-Londen, presenteert een solo-tentoonstelling van kunstenares Rana Begum (Bangladesh, 1977). Haar opvallende werken verkennen de perceptie van licht, kleur en vorm en doen de grenzen vervagen tussen beeldhouwkunst, architectuur, design en schilderkunst.
Omdat Soane in Pitzhanger op een in-genieuze manier met licht speelde, is Begum een voor de hand liggende keuze. Ze was dan ook getroffen door de sierlijkheid van Soanes kamers, ‘alsof je voortdurend in het licht staat’. Ze wilde dat haar expositie Dappled Light daarop zou reageren en nam de zichtlijnen en ingewikkelde decoratieve schema’s binnenin mee in haar ontwerp.
Nieuw is een grote zwevende installatie van gaas met zachte geometrische wolken in pasteltinten die tot de on-eindigheid kunnen worden aangevuld – zo lijkt het. Ook te zien is Begums eerste videowerk, dat het vluchtige licht vastlegt in een bos, terwijl ze door de seizoenen fietst.
Rana Begum: Dappled Light is tot 11 augustus te zien in Pitzhanger Manor & Gallery, Londen.
Beste dansers en grote beloften
Tijdens Summer Dance Forever komen dansers van over de hele wereld een week naar Amsterdam. Omschreven als ‘een internationaal dansfeest met het beste van vandaag en de grote beloften van morgen’.
Summer Dance Forever is op 24 augustus op verschillende locaties in Amsterdam te zien.
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Eigentijdse visionair
ARCHITECTUUR | Wie een idee wil hebben hoe Londen er in 2066 uit zal zien, wende zich voor het meest spectaculaire antwoord tot de Brits-Iraanse architect Zaha Hadid, een pionier op het gebied van de vrije vorm in computergestuurd ontwerpen. Dat deed het tijdschrift Vogue al in 1991, wat de wonderlijkste visioenen opleverde. Helaas stierf Hadid zes jaar geleden, op 65-jarige leeftijd, aan een hartaanval.
De toekomst zit al in haar indrukwekkende oeuvre, dat is terug te vinden van Duitsland tot Azerbeidzjan en Hongkong. Haar eerste grote opdracht was het Vitra Fire Station (1993) in het Duitse Weil am Rhein, daarna volgde het Guangzhou Opera House (2010) in de Chinese provincie Guangdong en de voetgangersbrug over de Ebro in het Spaanse Zaragoza, die uit 29.000 driehoeken bestaat. Elk jaar dook wel ergens een scheef perspectief op, een vertaling van Hadids tekeningen in verwrongen, de zwaartekracht tartende driedimensionale vormen.
Wolkenkrabbers zijn ondergronds en worden gekoeld door watervallen, bruggen tellen veertien verdiepingen
Dat zou zij zeker tot in lengte der dagen hebben volgehouden. In 2066 had de volgende generatie kluwen slagaders kunnen zien uitwaaieren over het centrum van Londen, die oostwaarts stromen en weer samenkomen in een crescendo van gekleurde scherven. Wolkenkrabbers zijn dan ondergronds en worden gekoeld door watervallen, bruggen tellen veertien verdiepingen en gebouwen vallen uit elkaar en steken het water over om aan de andere kant weer een geheel te vormen.
Reimagining London is (nog even) te zien op de begane grond van Hadids voormalige studio in een victoriaans schoolgebouw in Clerkenwell.
Clear+Vivid met Alan Alda
PODCAST | Alan Alda’s voornaamste bezigheid is tegenwoordig podcasten. Onlangs bracht hij de 200e aflevering uit van Clear+Vivid with Alan Alda, waarin hij auteurs, kunstenaars, wetenschappers en andere grootheden interviewt, onder wie Yo-Yo Ma en Madeleine Albright.
Rechtlijnige snit uit een strook stof
MODE | Het Metropolitan Museum of Art heeft ontdekt dat mode zich uitstekend leent voor tentoonstellingen, schrijft The Art Newspaper. En dat niet alleen, door ervoor te kiezen de kimono in al zijn complexiteit te laten zien, pareert het museum de al lang gehoorde kritiek dat zijn kostuumcollecties eurocentrisch zouden zijn. Deze keer dus een opmerkelijke selectie van zestig kimono’s uit de John C. Weber Collectie van Japanse kunst, die de artistieke uitwisselingen tussen de kimono en de westerse mode onderzoekt.
Voor de heersende militaire klasse en de stedelingen waren kimono’s een manier om hun gevoel voor esthetiek te tonen
De tentoonstelling laat de transformatie van de kimono zien vanaf de verfijnde Edo-periode (1615-1868) tot het begin van de twintigste eeuw, toen het T-vormige kledingstuk werd aangepast aan de levensstijl van de moderne Japanse vrouw. Voor zowel de heersende militaire klasse als voor de stedelingen waren kimono’s een manier om hun gevoel voor esthetiek te tonen. De relatief losse, omhullende vorm en de rechtlijnige snit uit één enkele strook stof hebben grote invloed gehad op westerse couturiers als Cristóbal Balenciaga en Alexander McQueen.
Kimono Style is tot en met 20 februari 2023 te zien in Metropolitan Museum of Art, New York.
Painlevé in het water
FILM | Zonder microscopen, micro- en macrofotografie, telelenzen, timelapse en slow motion zou het immens populaire genre van de natuurfilm weinig voorstellen. Maar omdat Jean Painlevé (1902-89) al het onzichtbare zichtbaar maakte en een van de eerste was die een milieubewustzijn aan de dag legde, is er nog altijd belangstelling voor zijn werk. Het Jeu de Paume in Parijs laat zijn werk daarom opnieuw zien. Zijn vermogen om onderzeese wezens van dichtbij te bekijken trok de aandacht van surrealisten, maar Painlevé bracht zijn tijd liever door in het onderzoekscentrum voor mariene biologie in Bretagne. Ook besteedt de tentoonstelling aandacht aan Geneviève Hamon, Painlevés partner, die vanaf 1928 ook aan al zijn films meewerkte, maar daar pas veel later erkenning voor kreeg.
Voeten in het water is tot en met 18 september te zien in Jeu de Paume, Parijs.
Alledaagse voorwerpen
TENTOONSTELLING | Het Museum of Brands onderzoekt de geschiedenis van de consumentencultuur van de victoriaanse tijd tot nu. Hoe alledaagse voorwerpen zoals huishoudelijke artikelen en speelgoed vormgeven aan en gevormd worden door mens, cultuur en maatschappij.
Alternatieve modellen
TENTOONSTELLING | Een kleine veertig kunstenaars buigt zich onder de titel Statecraft (and beyond) over alternatieve staatsmodellen en hedendaagse verschijnselen als massamigratie, transnationale organisatiestructuren, globalisering en toenemend nationalisme.
Statecraft (and beyond) is tot en met 30 oktober 2022 te zien in EMST, Athene.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
