Dinsdag werden vier nieuwe arrestaties verricht in het onderzoek naar de juwelendiefstal in oktober in het Louvre. ‘De vier gearresteerden – twee mannen van 38 en 39 jaar en twee vrouwen van 31 en 40 jaar – komen uit de regio Parijs’, meldt NBC News. Dit brengt het aantal aangeklaagden in deze zaak op acht.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Drie mannen en één vrouw waren al aangeklaagd voor georganiseerde diefstal en samenzwering met als doel misdaden te plegen’, aldus de Amerikaanse zender. Op 19 oktober stalen de dieven in slechts zeven minuten tijd op klaarlichte dag verschillende Napoleontische juwelen ter waarde van bijna 90 miljoen euro. Ondanks de arrestaties in deze zaak zijn de juwelen nog steeds niet teruggevonden.
De speurtocht naar de dieven duurt nog altijd voort
De waarde van de acht Napoleontische juwelen die zondag uit het Louvre zijn gestolen, ‘wordt geschat op 88 miljoen euro’, aldus het Openbare Ministerie van Parijs, geciteerd door The New York Times. ‘Dit bedrag is zeker buitengewoon spectaculair, maar het is geenszins te vergelijken met de historische schade die door deze diefstal is aangericht’, vertelde officier van justitie Laure Beccuau aan RTL Radio.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De autoriteiten denken dat ‘de inbrekers waarschijnlijk deel uitmaken van een criminele bende’, die ‘meer geïnteresseerd zou zijn in het ontmantelen en doorverkopen van de juwelen dan in hun artistieke waarde’, aldus de Amerikaanse krant.
De autoriteiten waarschuwden echter dat ‘het onwaarschijnlijk is dat ze de juwelen voor zo’n hoog bedrag zouden kunnen verkopen als ze die zouden ontmantelen of omsmelten’, voegde de krant eraan toe. De dieven waren dinsdagavond nog steeds niet gevonden. Het onderzoeksteam is aanzienlijk versterkt en bestaat nu uit ongeveer honderd mensen.
Macron spreekt van een ‘aanslag op ons historisch erfgoed’
In zeven minuten tijd en op klaarlichte dag zijn vier overvallers zondag via een raam de galerie van Apollon binnengedrongen en hebben ze negen kostbare kroonjuwelen uit het Louvre buitgemaakt. Le Soir spreekt van de ‘kraak van de eeuw’, The Sun van ‘een van de meest gewaagde overvallen uit de recente geschiedenis’.
De buitenlandse pers is nog altijd onder de indruk van deze ‘even spectaculaire als korte aanval met millimeterprecisie’, aldus het Mexicaanse medium Excelsior. Corriere della Sera verbaast zich over ‘de snelheid, het gemak en de efficiëntie waarmee’ de vier verdachten hebben gehandeld ‘in het hart van Parijs, op enkele meters van het hoofdbureau van de politie’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Er is een ‘race tegen de klok begonnen om de juwelen terug te vinden en te voorkomen dat de edelstenen worden omgesmolten en verkocht’, meldt Clarín. De juwelen zijn dermate beroemd dat ze ‘onverkoopbaar zijn op de markt’ en dat ‘hun lot zal zijn dat ze worden gedemonteerd, het goud en zilver worden omgesmolten en de diamanten en smaragden worden verwijderd, waardoor ze voor altijd zullen verdwijnen’.
‘We zullen de kunstwerken terugvinden en de daders voor de rechter brengen’, verzekerde Emmanuel Macron, geciteerd door La Tribune de Genève. De president van de Franse Republiek veroordeelde ‘de aanslag op een erfgoed dat we koesteren omdat het onze geschiedenis is’.
De zaak, die veel media-aandacht heeft gekregen, ‘roept ernstige vragen op over het veiligheidsniveau van Franse kunstwerken’, aldus de BBC, aangezien het Louvre wereldwijd een symbool is van de cultuur van het land. Het museum is sinds zondagmorgen vroeg gesloten om de onderzoekers hun werk te laten doen.
Hij is schuldig bevonden aan een criminele samenzwering
De voormalige president Nicolas Sarkozy moet zich op 21 oktober melden in de gevangenis van La Santé in Parijs, zo vernam AFP maandag uit bronnen die dicht bij het dossier staan, nadat de politicus door het nationale financiële parket (PNF) voor de rechtbank van Parijs was gedagvaard. De gevangenis is ‘een van de weinige die voldoen aan de nodige veiligheidseisen en onlangs zijn gerenoveerd met iets comfortabelere eenpersoonscellen’, merkt El País op.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Op 25 september heeft de correctionele rechtbank van Parijs het voormalige staatshoofd schuldig bevonden aan criminele samenzwering omdat hij zijn naaste medewerkers had laten onderhandelen met het Libië van Moammar Kadhafi met het oog op de illegale financiering van zijn succesvolle presidentscampagne van 2007. Hij werd veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf. In de komende maanden zal een nieuw proces plaatsvinden voor het gerechtshof van Parijs.
De burgemeester wil een Parijs ‘dat kan ademhalen’
De afgelopen twintig jaar heeft Parijs een grote transformatie ondergaan: verkeersaders zijn ingeruild voor fietspaden, groene ruimtes zijn toegevoegd, 50.000 parkeerplaatsen zijn geschrapt, parkeertarieven voor SUV’s zijn verhoogd en autovrije zones zijn ingesteld. Dat werpt zijn vruchten af: volgens Airparif, een onafhankelijke groep die de luchtkwaliteit rond Parijs bijhoudt, is de hoeveelheid fijnstof en stikstofdioxide sinds 2005 met 55 respectievelijk 50 procent gedaald. Dat schrijft The Washington Post.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Waar warmtekaarten die vervuiling weergeven twintig jaar geleden nog helemaal rood waren, was de rode zone in 2023 geslonken tot slechts een web van fijne lijnen over en rond de stad, die de drukste wegen en snelwegen voorstellen.
Luchtvervuiling wordt door gezondheidsdeskundigen vaak omschreven als een sluipmoordenaar en in verband gebracht met onder meer hartaanvallen, longkanker, bronchitis en astma. Parijs wordt sinds 2014 geleid door burgemeester Anne Hidalgo, een socialiste die zich sterk maakt voor groen beleid en een ‘Parijs dat kan ademhalen’.
De kerk was voor de brand in 2019 al in slechte staat
Kort na de brand in de Notre-Dame op 15 april 2019 kondigde Emmanuel Macron aan dat de kerk binnen vijf jaar gerestaureerd moest zijn. Dankzij het harde werk van 2000 vakmannen en ambachtslieden uit heel Frankrijk is dit gelukt. De schade is hersteld en de kathedraal heropend. Toch staat de kerk voorlopig nog in de steigers, gezien de slechte staat ervan vóór de brand in 2019, schrijft Le Parisien.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Zo zijn de werkzaamheden aan de zuidelijke toren nog in volle gang, verkeren de steunberen van de apsis in slechte staat, is de sacristie zwaar beschadigd en zijn de gevels van de dwarsschepen erg vies. De drie grote roosvensters en stenen ribgewelven moeten gerestaureerd worden, en de glas-in-loodramen moeten verdubbeld worden. De restauratie zal naar verwachting tot 2030 of 2035 duren en nog zeker 100 miljoen euro kosten.
Niet alle landen willen troepen naar Oekraïne sturen
De leiders van de belangrijkste Europese landen hielden maandag op initiatief van president Emmanuel Macron een spoedvergadering in Parijs. Het doel was om ‘te proberen de Europese steun voor Oekraïne te coördineren, de veiligheid van het continent te garanderen en de rol van Europa binnen de NAVO te versterken op een moment dat Donald Trump zich voorbereidt om in Saoedi-Arabië te onderhandelen over de uitkomst van de oorlog met Vladimir Poetin, zonder Kyiv en zonder de Europeanen’, aldus Le Temps.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Maandag werd er in het Élysée-paleis ‘geen formele beslissing genomen, en de meeste kleinere EU-staten waren afwezig’. En toch ‘kwamen na deze “brainstormsessie” de eerste allianties en mogelijke breuklijnen al aan het licht’, analyseert Der Spiegel. De Europese leiders waren het onderling oneens over het sturen van troepen naar Oekraïne om een mogelijke toekomstige wapenstilstand te waarborgen, schrijft Politico.
‘Voorlopig zijn alleen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk voorstander, terwijl Duitsland, Polen en Spanje het nog te vroeg vinden om het op tafel te leggen,’ merkt El País op, die gelooft dat deze kwestie ‘een test is voor de eenheid van de bondgenoten van Kyiv’. Net als Spanje vindt Duitsland discussies over het sturen van troepen ‘voorbarig’, omdat het ‘eerst wil afwachten of en hoe vrede (…) tot stand komt in Oekraïne’. ‘Er zijn echt veel dingen die moeten worden opgehelderd voordat we tot het sturen van troepen overgaan. We hebben het immers wel over de veiligheid van onze mannen en vrouwen,’ zei de Deense premier Mette Frederiksen.
De Franse president Emmanuel Macron heeft plannen aangekondigd om het Louvre in Parijs te renoveren en uit te breiden, en de Mona Lisa onder te brengen in een speciale tentoonstellingsruimte. Het project zal een ‘herontworpen, gerestaureerd, uitgebreid Louvre’ opleveren, kondigde Macron dinsdag aan, terwijl de Mona Lisa over zijn schouder meekeek. Dat meldt The Washington Post.
De aankondiging kwam nadat ’s werelds meest bezochte kunstmuseum had gewaarschuwd dat de gebouwen verslechterden en dat het enorme aantal bezoekers zijn tol eiste. ‘Elke dag is deze zaal het toneel van intense onrust,’ zei Louvre-directeur Laurence des Cars dinsdag in de Salle des États, waar de Mona Lisa nu hangt.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De renovatie omvat een nieuwe ingang aan de kant van de rivier de Seine om opstoppingen bij de ingang bij de Piramide op de binnenplaats van het Louvre te beperken. Deze ingang zal naar verwachting tegen 2031 klaar zijn. Het museum is van plan open te blijven tijdens het renovatieproject. Macron gaf geen details over de kosten van de werkzaamheden, die naar schatting in de honderden miljoenen lopen.
De president beloofde in ieder geval dat het niet ten laste zou komen van de belastingbetaler. Dat is een belangrijk punt voor zijn Franse publiek in een tijd waarin Frankrijk worstelt om de uit de pan rijzende schulden te beteugelen en het gat in zijn financiën te dichten. De nieuwe ingang zou worden gefinancierd met de ‘eigen middelen’ van het museum, zei Macron, zoals donaties van mecenassen, royalty’s van de licentie bij het Louvre Abu Dabhi en inkomsten uit kaartverkoop.
Ze doen onderzoek naar belastingfraude bij Netflix
De kantoren van Netflix in Parijs en Amsterdam – de hoofdkantoren van het bedrijf dat gevestigd is in Europa, het Midden-Oosten en Afrika – zijn doorzocht door de Franse en Nederlandse autoriteiten in het kader van een onderzoek naar belastingfraude.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Autoriteiten in beide landen hebben samengewerkt in de zaak sinds het onderzoek werd gestart in november 2022, meldt de BBC. De streaminggigant heeft nog geen specifiek commentaar gegeven op de huiszoekingen, maar houdt vol dat het de belastingwetten naleeft, aldus de Britse nieuwszender.
Er gaan steeds meer stemmen op dat we ratten zouden moeten koesteren, in plaats van ze te verafschuwen. Ze hebben namelijk ongelooflijke kwaliteiten: ze beschikken over empathie, kunnen mensenlevens redden en hebben een vergelijkbaar gevoel voor ritme als wij.
In de animatiefilm Ratatouille, uit 2007, wordt een rat, onze held Remy, door zijn vader meegenomen naar de etalage van een Parijse rattenvanger, voor een belangrijke levensles. Naast planken vol dodelijk gif hangen dode ratten aan geïmproviseerde galgjes. Dit is wat er gebeurt, zo luidt de waarschuwing aan de jonge Remy, als ratten zich te dicht in de buurt van de mens wagen. De wereld van de rat is een wereld die aan de vijand toebehoort.
De inspiratie voor de winkel die in deze film figureert, is Maison Aurouze, naar verluidt de oudste rattenvanger van Parijs. De zaak is opgericht in 1872 en bestaat nog steeds. Achter de glimmend gepoetste glazen ruiten is een verzameling opgezette ratten te zien, die met verschillende vormen van tegenslag te maken hebben gekregen. Elke rat die deze scène ziet, kan er maar beter een voorbeeld aan nemen, wat dit is een vijandschap voor de eeuwigheid. Nergens zijn de linies zo scherp afgetekend als in Parijs – samen met New York en Londen een van de grootste rattopolen in de westerse wereld.
De Fransen hebben er zelfs een woord voor: dératisation, ‘ontratten’ oftewel ‘van ratten ontdoen’. In ruwweg de afgelopen honderd jaar zijn de Parijzenaren verwikkeld geweest in een verwoede oorlog tegen hun knagende medeburgers. In de zomer van 1920, toen Parijs werd overspoeld door een rattenpopulatie die zich flink had uitgebreid in de loopgraven van het westelijke front en samen met de soldaten was teruggekeerd, zwoer het stadsbestuur af te rekenen met deze ‘grijze invasie’ die, om de woorden te gebruiken van een journalist uit die tijd, ‘net zo moeilijk te verslaan was als de Duitsers’.
Er werden burgerwachten opgericht die met honden, knuppels en geweren in de straten van Parijs patrouilleerden
Er werden burgerwachten opgericht die met honden, knuppels en geweren in de straten van Parijs patrouilleerden. In de loop van een jaar werden er zo’n half miljoen ratten over de kling gejaagd, wat uiteindelijk echter maar weinig uithaalde. Nu, een eeuw later, is Parijs nog altijd vergeven van de knaagdieren. Je ziet ze over de keurig bijgehouden paden van de Tuilerieën scharrelen, en langs de oevers van de Seine. In een review met één ster op Tripadvisor staat eenvoudigweg: ‘Ratten.’ Kennelijk zijn ze inmiddels met zovelen dat er zich in het keurige 17e arrondissement moderne burgerwachten hebben gevormd die weer met knuppels over straat gaan om met de ratten af te rekenen.
Desondanks ligt er een wapenstilstand in het verschiet, die gevolgen kan hebben voor ons allemaal. Het stadsbestuur van Parijs overweegt een nieuwe aanpak voor de knaagdierenbestrijding, een aanpak die in steeds meer stadsagglomeraties navolging vindt. De oorlog tegen de rat heeft lang in een impasse verkeerd. Wordt het niet tijd om de witte vlag te hijsen en een nieuw tijdperk van vreedzame co-existentie in te luiden?
Vreedzaam samenleven
In juni 2023 liet de Franse wethouder van gezondheid weten dat er een commissie in het leven was geroepen om te onderzoeken of een vorm van vreedzaam samenleven met de stadsratten mogelijk zou zijn. Dit was een duidelijke breuk met het eerdere beleid van dératisation. Het besluit zou het begin kunnen inluiden van een nieuwe verstandhouding tussen de Parijzenaars en hun ratten. Het idee is echter niet overal even goed ontvangen. Terwijl sommige proratactivisten de straat op zijn gegaan met op hun spandoeken leuzen als ‘ratten zijn niet de vijand’, hebben enkele rattenvangers vorig jaar hun onvrede geuit door tijdens stakingen in verband met pensioenhervormingen lijkjes van dode ratten naar het gemeentehuis te gooien om, in de woorden van een vakbondsman, de raadsleden te confronteren met ‘de harde realiteit van hun missie’.
Ondertussen heeft een groep wetenschappers verbonden aan het Nationaal Natuurhistorisch Museum in Parijs een project opgezet om eindelijk het geheime leven van de beroemde inwoners van de stad in kaart te brengen. Ze hebben drie hoofddoelen geformuleerd: de biologische en ecologische kenmerken van de Parijse ratten decoderen en met behulp van genetische tests de dynamiek van de populatie in kaart brengen; een beter inzicht krijgen in de ziekten die ratten overbrengen en in het risico dat deze ziekten overspringen op mensen; de vooroordelen over ratten wegnemen. De naam die ze dit project hebben gegeven past uitstekend bij een dier dat maar al te vaak krijgt aangewreven de ondergang van de mensheid dichterbij te brengen: Project Armageddon.
Het idee van vreedzaam samenleven komt in principe neer op leven en laten leven, zoals dat ook gaat met vossen of eekhoorns in de stad. Christiane Denys, een paleontoloog en knaagdierenexpert die is betrokken bij Project Armageddon, zegt te hopen met dit project de mythes over ratten te ontkrachten en mensen te laten zien hoe we beter zouden kunnen samenleven. Ze moet niets hebben van de huidige pogingen om met behulp van gif de rattenpopulatie uit te roeien of terug te dringen. Ze wijst erop dat wetenschappers al een handvol genetische mutaties bij ratten hebben aangetroffen die duidelijk maken dat ze een resistentie hebben opgebouwd tegen antistollingsmiddelen (het gif dat meestal wordt gebruikt bij rattenbestrijding). ‘Ratten maken deel uit van een ecosysteem en als je met één element van dat ecosysteem rommelt, kun je een ander element om zeep helpen,’ waarschuwt ze.
Ratten symboliseren het slechte in de mens – of in ieder geval houden we onszelf dat voor
Ratten symboliseren het slechte in de mens – of in ieder geval houden we onszelf dat voor. Ze zijn roofzuchtig, oversekst en destructief, en ze brengen ziekten over. Het woord ‘rat’ wordt als scheldwoord gebruikt; in het Engels is het ook nog een werkwoord, dat ‘verlinken’ betekent. Als moreel minder hoogstaande mensen in een hoek worden gedreven, keren ze zich tegen elkaar, als ratten in een zak. De victoriaanse schrijver en rattenchroniqueur James Rodwell nodigt zijn lezers uit om het woord heel langzaam hardop uit te spreken, en in elke letter de afkeer te proeven: R-A-T.
Tijdens de heksenprocessen in de zestiende en de zeventiende eeuw werden ratten gezien als verwant aan de duivel. De culturele referenties van vandaag de dag zijn evenmin erg lovend. De valse rat in Disneys Lady en de vagebond is een vettig monster met scherpe tanden, gele ogen en een zwiepende staart die als een adder de kamer van de kleine binnen glibbert. Beatrix Potter, die zelf een tamme rat als huisdier had, Sammy geheten, plaatste ratten niet bepaald in een positief daglicht met haar boek The Tale of Samuel Whiskers. Samen met zijn vrouw Anna Maria probeert rat Samuel een kitten te ontvoeren en op te eten in een jamrol.
Zelfs de beroemde sir David Attenborough heeft zijn angst voor deze dieren toegegeven. ‘Ik heb echt een gruwelijke afkeer van ratten,’ heeft hij gezegd. ‘En dan bedoel ik niet dat ze me tegenstaan, zoals maden, om maar iets te noemen. Ik bedoel dat als ik een rat in de kamer zie, ik mijn uiterste best moet doen om niet op de dichtstbijzijnde tafel te springen.’
Onze samenleving is al heel lang geobsedeerd met het idee van een ratteninvasie. In 1813 probeerde de uit Yorkshire afkomstige journalist Charles Fothergill de voortplanting van ratten in kaart te brengen. Hij berekende dat één paar ratten, als ze ongemoeid worden gelaten, in de drie jaar dat ze leven zou zorgen voor zo’n drie miljoen nakomelingen. Fothergill kwam tot de conclusie dat ‘het hele aardoppervlak binnen een paar jaar zou zijn gereduceerd tot een afschuwelijk dor en kaal terrein, vol drommen uitgehongerde grijze ratten waartegenover de mens machteloos zou staan’.
Dit soort knullige berekeningen zijn de voedingsbodem voor het aloude gezegde dat je ‘nooit meer dan anderhalve meter bent verwijderd van een rat’ of dat er één rat is op elke inwoner van Engeland. In werkelijkheid weet niemand hoeveel het er echt zijn. Veel van de verhalen die op internet rondzwerven, zijn in het leven geroepen door de ongediertebestrijdingsindustrie zelf, die er duidelijk belang bij heeft om de dreiging flink aan te dikken. Het geschatte aantal ratten in Engeland varieert van 10,5 miljoen tot meer dan 200 miljoen.
Overbevolking
In 1947, toen men zich door de babyboom van na de Tweede Wereldoorlog in brede kring zorgen maakte over overbevolking, begon de Amerikaanse onderzoekspsycholoog John B. Calhoun met zijn groepsexperimenten met ratten. Calhouns buurman gaf hem toestemming om in een ongebruikt stuk bos achter zijn huis in Maryland een soort ren te bouwen, die hij ‘rattenstad’ noemde.
Daar zouden, naar Calhouns idee, vijfduizend ratten kunnen leven, en bij wijze van aftrap van het experiment zette hij er vijf zwangere vrouwtjes neer. Bruine ratten werpen gemiddeld zo’n zes jongen, en maximaal veertien. Gezien het feit dat ze vrijwel meteen na de geboorte weer zwanger kunnen worden en dat ze tegelijkertijd drachtig kunnen zijn én borstvoeding kunnen geven, ging hij ervan uit dat het binnen afzienbare tijd zou krioelen van de ratten daar in het bos. Maar ondanks de constante aanvoer van voedsel tijdens de twee jaar dat het experiment duurde, kwam de populatie nooit boven de tweehonderd uit en bleef uiteindelijk rond de honderdvijftig schommelen.
Een paar jaar later, toen Calhoun werkte bij het National Institute of Mental Health (onderdeel van de landelijke gezondheidsdienst), herhaalde hij het experiment, maar dit keer in binnenruimten. Ook nu plaatste hij ratten in grote hokken en voorzag ze van voedsel, water en nestmateriaal. Calhoun noemde deze experimentele wereld een ‘ratten-Utopia’. Maar deze wereld onderscheidde zich op één punt van die in het bos: er was veel minder ruimte.
Ratvrij Alberta
‘De enige goede rat is een dode rat’ staat te lezen op een poster uit 1975 uit de Canadese provincie Alberta (4,3 miljoen inwoners, 700.000 m2), die erin slaagde zo goed als ratvrij te worden, aldus een artikel uit Foreign Policy dat 360 in editie 169 publiceerde. Sinds 1950 geldt er een streng en succesvol beleid van uitzetting en vernietiging. Nergens anders ter wereld wordt dit succes geëvenaard; de enige andere ratvrije gebieden zijn geïsoleerde eilanden zoals het afgelegen Zuid-Georgia.
Pogingen zijn er genoeg. Zo loofde de Franse regering in Hanoi eind 19e eeuw een beloning uit voor elke dode rat – totdat men doorkreeg dat de bevolking ratten fokte om het geld op te strijken. In Nieuw-Zeeland wordt ingespeeld op de liefde voor de natuur en de inheemse diersoorten.
In Canada werkt vooral oorlogsretoriek goed om de bevolking te mobiliseren. Ook zijn er twee hotlines, kinderen leren sporen herkennen en wie stiekem een rat als huisdier neemt, riskeert een boete van zo’n 4000 dollar. Het programma kost momenteel zo’n 380.000 dollar per jaar, terwijl het de boeren in Alberta vele miljoenen bespaart. Naar schatting richten muizen en ratten jaarlijks voor bijna 20 miljard dollar schade aan en vernietigen ze bijna een vijfde van de mondiale voedselvoorraad. Ook verspreiden ze verschillende ziekten, aldus het Amerikaanse tijdschrift in dit minder ratvriendelijke artikel.
De knaagdieren plantten zich in hoog tempo voort en al snel puilden de hokken uit. Toen gebeurde er iets merkwaardigs: de rattensamenleving begaf het. Dominante mannetjes vormden agressieve groepen die de vrouwtjes en de jonkies belaagden. Sommige ratten werden hyperseksueel en probeerde met alles en iedereen te paren. Moeders lieten hun kinderen in de steek of vielen ze zelfs aan, en de kindersterfte liep op tot maar liefst 96 procent. Kannibalisme vierde hoogtij. Wat er overbleef van de rattenutopie was een groep doodsbange, onderworpen knaagdieren die in het midden van het hok bij elkaar kropen in de hoop zo veilig te zijn, terwijl de woestere exemplaren van de kolonie langs de randen paradeerden. De kolonie bezweek en kwam er niet meer bovenop.
Calhouns onderzoek werd gepubliceerd in 1962, een tijd van snelle bevolkingsgroei in de steden. Calhoun noemde zijn bevindingen, het feit dat de ratten vervielen tot verdorvenheid en destructief gedrag, een ‘behavioural sink’ (een gedragsmatige beerput). Dit gruwelverhaal raakte bij veel mensen een gevoelige snaar.
Het is een van de meest volkrijke en succesvolle zoogdieren op aarde
In het Verenigd Koninkrijk leven twee soorten ratten: de bruine rat (Rattus norvegicus) en de zwarte rat (Rattus rattus). Hoewel er bewijzen zijn dat er zwarte ratten voorkwamen in Britannia, dus ten tijde van de Romeinen, is hun aanwezigheid nu beperkt tot enkele clusters. Ze zijn geleidelijk verdrongen door de grotere bruine rat. Beide soorten zijn invasief (de bruine rat komt oorspronkelijk uit China en de zwarte rat komt van het Indiase subcontinent). Ze zijn de mens overal gevolgd. Inmiddels komt de rat voor op elk continent, met uitzondering van Antarctica, en is het een van de meest volkrijke en succesvolle zoogdieren op aarde. Ook is het welhaast de meest destructieve soort – maar die titel komt ons toe, de mens. Het zou weinig realistisch zijn om te ontkennen dat ratten een plaag zijn en dat ze, in bepaalde omstandigheden, een bedreiging vormen. Sterker nog, er is nauwelijks een dier denkbaar dat effectiever de pest kan overbrengen dan de rat: gespierd, fel, met snijtanden die sterker zijn dan staal en met een lichaam dat zich door de kleinste openingen kan wurmen om voedselbronnen binnenshuis te bereiken.
Ratten stelen, samen met andere knaagdieren, een vijfde van de wereldwijde graanoogst en ze zijn in staat hele populaties van dieren of zeevogels uit te roeien. Ook zijn ze een vat vol pathogenen die meer dan zeventig ziekten kunnen veroorzaken. Van ratten is vastgesteld dat ze drager zijn van builenpest, cholera, tyfus, leptospirose, koepokken en hantavirusinfecties. Een onderzoek uit 2014 van Columbia University wees uit dat de gemiddelde subway-rat in New York achttien virussen bij zich droeg die nog niet waren ontdekt bij de mens – naast talloze al bekende pathogenen.
Anderzijds hebben wetenschappers onlangs geprobeerd de rat vrij te pleiten van de aantijging dat ze op eigen houtje plagen zouden verspreiden. In een onderzoek uit 2018 naar de mortaliteitscijfers van de pest, ofwel de Zwarte Dood, kwamen onderzoekers uit Noorwegen en Italië tot de conclusie dat door mensen meegedragen vlooien en luizen vermoedelijk verantwoordelijk zijn geweest voor het ontstaan van die veertiende-eeuwse epidemie waarbij de halve bevolking van Europa de dood vond. En in een ander onderzoek, in 2015 gepubliceerd in het prestigieuze blad Proceedings of the National Academy of Sciences, wordt gesteld dat de Zwarte Dood mogelijk afkomstig was van gerbils uit Azië.
De associatie met de pest en de wens om koste wat kost de voedselproductie te maximaliseren, vormden de drijfveer achter de rattenoorlogen van de twintigste eeuw. In 1908 werd de eerste ‘rattenvernietigingswet’ gepresenteerd in het Lagerhuis. Een decennium later, na een intensieve lobby van een groep rijke landeigenaren die bekendstonden als de Vermin Repression Society (ongediertebestrijdingsclub) nam de Britse regering in 1919 de zogeheten Rats and Mice (Destruction) Act aan, waarmee elke burger de plicht kreeg knaagdieren te bestrijden en op te treden tegen elke vorm van overlast op land of eigendom dat in hun bezit was, op straffe van vijf pond. Volgens Alfred E. Moore, de voorzitter van de Vermin Repression Society, had ieder van ons ‘de heilige plicht om zijn of haar rol te vervullen in de wereldwijde oorlog tegen deze levende symbolen van verwoesting, ontaarding en ziekte’.
Uitroeiingsmethoden
Moore bepleitte verschillende uitroeiingsmethoden: heggen uitroken met krachtige zwaveldioxide, rattenholen vol teer laten lopen en de exemplaren die dan nog wisten te ontsnappen doodslaan met een stok. Later werden de Boy Scouts en de Women’s Land Army ingezet om elke rat te doden die ze maar konden vinden op boerderijen in het hele land, onder meer door Cymag (een inmiddels verboden cyanidegas) in de holen te spuiten. De slogan die de overheid gebruikte luidde: ‘Dood de rat! Hij doet het werk van Hitler.’
Maar de ratten hadden het voordeel van elk guerrillaleger: de mogelijkheid om nachtelijke invallen te doen en zich terug te trekken in geheime holen, een gedeeld inlichtingennetwerk en een ongekend effectieve spionagedienst, in combinatie met een onuitputtelijk vermogen om zich aan te passen en te overleven.
De afgelopen jaren heb ik zelf geëxperimenteerd met een vorm van vreedzame samenleving op kleine schaal. Tijdens de lockdown had ik een stel tamme ratten als huisdier genomen, Molly en Ermintrude. Tamme ratten zijn afkomstig uit Japan en worden al sinds de victoriaanse tijd gefokt in Engeland. Het is dezelfde soort als de bruine rat, maar dan met een vlekkerige vacht en meestal met grotere oren. Er bestaat zelfs een National Fancy Rat Society, een tammerattenvereniging, die shows organiseert door het hele land, een variant op de hondenshows.
Als je ze kietelt, brengen ze zelfs ultrasoon gegiechel voort dat het menselijk oor niet kan waarnemen
Ooit was ik als de dood voor ratten, maar mijn eigen ratjes hebben me laten zien hoe lief en speels ze zijn, en wat een sterke onderlinge banden ze hebben. Als je ze kietelt, brengen ze zelfs ultrasoon gegiechel voort dat het menselijk oor niet kan waarnemen. Uit onderzoek is gebleken dat ratten in staat zijn tot empathie en altruïsme, dat ze spijt kunnen hebben, dat ze over een indrukwekkend geheugen beschikken en dat ze zich ook bewust zijn van het verstrijken van de tijd.
Uit recent onderzoek aan de Universiteit van Tokio is gebleken dat ratten het leuk vinden om te dansen, waarmee ze naast de mens de enige soort zijn die blijk geeft van een aangeboren liefde voor muziek. Ze bewegen instinctief op het ritme van de muziek. Tijdens het experiment, waarbij ratten fragmenten van een minuut te horen kregen van Lady Gaga, Queen en Mozarts Sonate voor twee piano’s in D majeur, afgespeeld op verschillende snelheden, bleken ze een voorliefde te hebben voor een ritme van 132 beats per minuut – net als wij.
Ratten rouwen ook en het komt ook voor dat ze hun doden begraven. Toen Molly overleed, trok Ermintrude een stukje stof deels over het levenloze lichaam van haar zus en bleef naast haar liggen tot we het lichaam weghaalden.
Heel langzaam komt de mensheid over haar ingebakken weerzin heen en lijkt ze meer bereid om de rat met andere ogen te bekijken. In het Apopo-project in Tanzania worden ratten getraind om landmijnen op te sporen (wat ze goed kunnen dankzij hun uitzonderlijke reukzin). Vervolgens worden ze in conflictgebieden over de hele wereld ingezet.
Landmijnen opgeruimd
Inmiddels hebben de ratten al meer dan 160.000 landmijnen en andere explosieven opgeruimd in landen als Cambodja, Angola en Mozambique. Op vergelijkbare wijze worden ratten ingezet om te screenen op tuberculose, door te snuffelen naar bestanddelen die worden voortgebracht door de bacterie die de ziekte veroorzaakt, en die ratten veel sneller en nauwkeuriger kunnen opsporen dan de mens.
Bij het Apopo-project worden inmiddels ook ratten getraind om overlevenden te vinden in de puinhopen van ingestorte gebouwen. De ratten hebben een rugzakje met een camera, een zender-ontvangertje en een geolocatie-apparaatje. Als ze bij hun beoogde menselijke doel zijn gekomen, trekken ze aan een schakelaartje om hun nek om hun trainers een seintje te geven.
Al zijn de knaagdieren nog zo kundig, de trainers van het project maken zich wel zorgen hoe mensen, zelfs als ze in doodsnood verkeren, zullen reageren op een rat die hen komt redden.
De Canadese volksgezondheidsonderzoeker Chelsea Himsworth stelt in een onlangs gepubliceerd artikel dat ratgerelateerde kwesties moeten worden gezien in het licht van falend overheidsbeleid. In plaats van tijd te verdoen met het uitroeien van ratten, zouden gemeenten zich moeten inzetten voor verbetering van de vuilophaaldiensten, strengere regels om zwerfvuil tegen te gaan, het bevorderen van gemeenschapszin en het terugdringen van asociaal gedrag. ‘Dat wil niet zeggen dat we ratten moeten koesteren, en het wil ook niet zeggen dat we ze met rust moeten laten’, schrijft ze. ‘Waar het om gaat, is dat we de aandacht verleggen naar het managen van het ecosysteem waar ratten deel van uitmaken, in plaats van ons alleen maar te richten op de ratten zelf.’
Het idee om te kiezen voor de wat vriendelijkere aanpak begint terrein te winnen. In een intrigerend antropologisch onderzoek dat is uitgevoerd in Amsterdam, werd gepleit voor het recht van ratten om in een stad te verblijven. Het onderzoek was een reactie op een sterke stijging van het aantal ratten dat in en om de Nederlandse hoofdstad werd gesignaleerd. Op basis van een groot aantal interviews over de dagelijkse omgang van de mens met de rat, stelden de onderzoekers voor om de Amsterdamse knaagdieren te beschouwen als ‘inwoners’ van de stad, en niet langer als indringers. Een andere groep wetenschappers in de Nederlandse hoofdstad maakt zich sterk voor een ‘rattenstad’-project, waarbij in parken speciale voedergebieden voor knaagdieren worden aangelegd, zodat mensen vertrouwd kunnen raken met het dier.
Uit de handel
Ook toenemende zorgen over de gevolgen van indirecte schade aan bredere ecosystemen dwingt de autoriteiten tot handelen. In 2022 werd in de Canadese provincie British Columbia een permanent verbod ingevoerd op de verkoop en het gebruik van tweedegeneratie-antistollingsmiddelen, waarbij slechts een heel select aantal ‘essentiële’ sectoren, zoals de gezondheidszorg en de voedingsmiddelenindustrie, nog toestemming kreeg om die middelen te gebruiken. In Nederland heeft de overheid rattengif op basis van antistollingsmiddelen uit de handel genomen voor algemeen gebruik, en naar verwachting zullen andere landen volgen. Tegen het einde van 2024 zal het in het Verenigd Koninkrijk verboden zijn om buiten twee soorten tweedegeneratierattengif op basis van antistollingsmiddelen te gebruiken: bromadiolon en difenacoum. Zodoende kunnen die middelen in de praktijk niet meer algemeen worden gebruikt.
Uit veel studies is gebleken dat rattengif in sterke mate wordt opgenomen in de bredere voedselketen, wat gevolgen heeft voor vele diersoorten, van kerkuilen tot egels. Actievoerders hopen dat strengere regelgeving eindelijk een einde zal maken aan de grote hoeveelheden gifstoffen die in het milieu terechtkomen en die steeds meer schade berokkenen aan de natuur.
Maar dat wil nog niet zeggen dat de ratten opgelucht kunnen ademhalen. Rentokil heeft een nieuw laboratorium opgezet in Sussex, dat nogal onheilspellend is gewijd aan ‘innovatie’. Hier experimenteert het bedrijf met de nieuwste wetenschappelijke methoden om ratten te vangen. In januari 2023 kondigde Rentokil aan dat het samen met Vodafone nieuwe beveiligingstechnologie had ontwikkeld, met gezichtsherkenningssoftware, om ongedierte op te sporen en de gegevens in real time terug te koppelen naar een centraal commandocentrum, waar vervolgens wordt besloten hoe de rat in kwestie het beste kan worden gedood.
Wie zal zeggen wat het voor domino-effecten zou hebben als we de rat uit de voedselketen zouden halen?
Er wordt ook onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om met bepaalde vormen van genetische manipulatie ratten onvruchtbaar te maken (een techniek die al is toegepast op muggen). In 2017 kondigden onderzoekers van het Roslin Institute in Edinburgh aan dat ze onderzoek deden naar de mogelijkheid om genetisch gemanipuleerde ratten uit te zetten met een ‘x-shredder’-code geïmplanteerd in hun DNA, waardoor ze alleen nog het Y-chromosoom kunnen doorgeven en geen vrouwelijke nakomelingen meer kunnen krijgen.
In november 2022 borduurden onderzoekers van de Universiteit van Adelaide hierop voort toen ze de bevindingen deelden van hun onderzoek waarbij ze vrouwelijke laboratoriummuizen onvruchtbaar maakten. Met behulp van computermodellen hadden de onderzoekers berekend dat ze een eilandpopulatie van 200.000 muizen binnen twintig jaar zouden kunnen uitvagen door er 250 muizen tussen te plaatsen die genetisch waren gemanipuleerd met de zogeheten t-CRISPR-technologie, die ingrijpt op het vruchtbaarheidsgen van de vrouwtjes.
Vooralsnog zijn dergelijke technologieën niet in de praktijk gebracht, maar op termijn zouden ze de mens in staat kunnen stellen de rat geheel en al te verdelgen. Het roept echter ook een mijnenveld aan ethische vragen op. Ratten kunnen destructieve gevolgen voor de omgeving hebben, maar ze vormen ook een essentiële bron van voedsel voor andere dieren. Wie zal zeggen wat het voor domino-effecten zou hebben als we de rat uit de voedselketen zouden halen?
En dan is er nog de vraag waar dit allemaal toe leidt. Stel dat uiteindelijk, na het succesvol inzetten van technologie om muggen te bestrijden, de rat zou worden uitgeroeid. Zouden dan vervolgens andere minder gewenste diersoorten, zoals de stadsvos of de zwarte kraai, aan de beurt komen? Misschien is het vooral de vraag, in deze tijden van uitsterving en een door de mens veroorzaakte biodiversiteitscrisis, wie wij zijn om te bepalen welk dier al dan niet samen met ons op deze aarde mag leven?
Russen en Belarussen mogen alleen deelnemen onder neutrale vlag
Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) kondigde dinsdag aan dat atleten uit Rusland en Belarus niet mogen deelnemen aan de openingsceremonie in Parijs en dat hun medailles niet zouden worden geteld. Dat schrijft Le Monde. Op een later moment wordt nog besloten of Russen en Belarussen mogen deelnemen aan de sluitingsceremonie.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Sinds de Russische inval in Oekraïne in februari 2022 mogen atleten niet namens Rusland of Belarus meedoen aan de Olympische Spelen. Alleen atleten die kunnen aantonen dat ze de oorlog in Oekraïne niet steunen of gesteund hebben, mogen deelnemen onder neutrale vlag.
Tot nu toe hebben zich twaalf Russische en zeven Belarussische atleten zich gekwalificeerd voor de Spelen van Parijs. Naar verwachting zal het aantal Russische atleten dat deelneemt aan het sportevenement nog oplopen tot 36. ‘Dat is heel wat anders dan de 330 sporters die in 2021 in Tokio deelnamen, toen al onder neutrale vlag vanwege de Russische staatsdoping’, schrijft de Franse krant.
Zaterdagavond is in Parijs een aanslag gepleegd door een radicale islamist. Hij doodde daarbij een jonge Duits-Filippijnse toerist en verwondde twee mensen, meldt de Le Monde. Op de Bir Hakeim-brug in het centrum van Parijs viel de dader het dodelijk slachtoffer van achteren aan met een mes, ook gebruikte hij een hamer. Vervolgens viel hij nog twee mensen aan met een hamer, zij bevinden zich buiten levensgevaar.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De dader, die geïdentificeerd is als Armand Rajabpour-Myiandoab zwoor in een video die hij voor zijn aanval had gefilmd trouw aan de Islamitische staat. De 26-jarige Fransman van Iraanse afkomst sprak in het Arabisch ‘zijn steun uit aan jihadisten die actief zijn in verschillende gebieden’, vertelde antiterreur officier van Justitie Jean-François Ricard op een persconferentie.
Rajabpour-Myiandoab was al in 2018 veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf, waarvan één jaar voorwaardelijk, voor het voorbereiden van een terroristische aanslag. Na de aanval van zaterdagavond vertelde de dader politieagenten dat hij het ‘zat was om moslims te zien sterven’, vooral in Gaza, en dat Frankrijk een ‘medeplichtige’ was van Israël, schrijft de Franse krant in een profiel van de dader.
De jongen van Algerijnse afkomst stierf door een politiekogel
In voorsteden van Parijs en steden elders in Frankrijk is het al enkele dagen onrustig vanwege de dood van een zeventienjarige jongen. De jongen, Nahel, van Algerijnse afkomst, werd dinsdag van dichtbij doodgeschoten door een politieagent omdat hij weigerde mee te werken aan een politiecontrole. Sindsdien zijn er protesten en rellen uitgebroken, schrijft Le Parisien.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Naar aanleiding van de rellen heeft de Franse regering veertigduizend extra agenten ingezet om te helpen de rust te bewaken. Bij de rellen werd op grote schaal brandgesticht: zo gingen overheidsgebouwen, bussen en auto’s in vlammen op. Er wordt ook op vreedzame wijze gedemonstreerd, onder meer door nabestaanden van Nahel, die gerechtigheid eisen voor de dood van de tiener.
Volgens de politie was de agent, die inmiddels is gearresteerd, genoodzaakt zijn vuurwapen te gebruiken omdat de jongen met zijn auto dreigde over hen heen te rijden. Videobeelden laten echter zien dat de jongen juist wegrijdt van de politie. De Franse president Emmanuel Macron heeft het schietincident veroordeeld en roept inwoners van de voorsteden op de kalmte te bewaren.
Was het duivelse of goddelijke absint inderdaad de motor achter de ismen in de artistieke wereld? Bij grote namen als Manet, Monet, Degas en Van Gogh speelde absint in ieder geval een voorname rol. Vooral in het werk van Picasso was de ‘groene fee’ een belangrijk thema.
Parijs, de nadagen van de negentiende en de eerste jaren van de twintigste eeuw. Een klein uitgevallen heerschap met een groen gezicht fietst door de straten. Soms schreeuwt hij, vaak slaat hij zich op de borst… Hij is nogal eens onder invloed van de absint, zijn geliefde godin, de ‘groene fee’, die hij in grote hoeveelheden tot zich neemt en wel puur, zonder het rituele gedoe met suiker en water waarmee anderen het spul minder sterk maken. Het is een gevaarlijk sujet; hij heeft een revolver bij zich waarmee hij flessen openschiet en hij heeft een eenmalig opgevoerd toneelstuk geschreven dat hem op de kaart zette. Het is Alfred Jarry en lang heeft hij niet meer te leven. Zoals het hoort bij mythische figuren zal hij jong sterven.
Het is niet zeker of Pablo Picasso hem tijdens zijn bezoeken aan Parijs heeft leren kennen. Vaststaat dat Picasso een van de bewerkingen op basis heeft bijgewoond en ook lijkt bewezen dat hij na Jarry’s dood diens revolver, manuscripten en andere eigendommen onder zijn hoede nam. Mogelijk heeft het brein van de jonge schilder aan de vreemde snoeshaan de wirwar van kleur, object, vlakken en perspectieven te danken, het gevolg van alcoholische beneveling… Als incidentele absintdrinker zal Picasso de mensen blauw zien en zo zal hij hen schilderen. En daarna roze, waarvoor hetzelfde geldt. En daarna merkwaardig, als het ware uiteengevallen in vreemde vlakken of geometrische figuren en ook zo zal hij hen schilderen.
Mythische drank
De mythische drank – aldus de schrijver en kunstcriticus Jane Ciabbatari een paar jaar geleden in een bijdrage voor de BBC – ‘was goed voor visioenen en droomtoestanden die in het artistieke werk doorsijpelden. Hij gaf de stoot tot het symbolisme, het surrealisme, het modernisme, het impressionisme, het postimpressionisme en het kubisme.’ Was absint inderdaad de grote creatieve motor achter al die ‘ismen’? Manet, Monet, Degas, Van Gogh of Toulouse-Lautrec, om maar enkelen van de inmiddels groten uit die tijd te noemen, maakten schilderijen met de absint als protagonist en ook talloze portretten van drinkers van de drank. Zo ook Picasso.
De relatie tussen de schilder uit Malaga en de absint uit zich voor het eerst in het portret van een vrouw die in haar eentje zit te drinken. Ze heeft een wezenloze blik, haar lippen zijn knalrood en haar glas is felgroen. Ze wordt hier niet nader aangeduid, maar haar gezicht komt terug op een heleboel andere schilderijen uit die tijd en alles wijst erop dat het gaat om Odette, zijn eerste Parijse geliefde. Of een van de eerste, want het jonge drietal dat Pablo Picasso, de onfortuinlijke Carlos Casagemas en Manuel Pallarés in Parijs vormden gaf de polyamorie een flinke zet, met medewerking van Germaine, Antoinette en de genoemde Odette.
Ze sloegen zich er vaak rommelig en zo goed en zo kwaad als het ging met elkaar doorheen maar soms betekende kwaad fataal. In februari 1901 pleegde Casagemas in een bar zelfmoord nadat hij had geprobeerd Germaine met een schot van het leven te beroven, een gebeurtenis die diepe indruk op Picasso maakte, zonder hem er overigens van te weerhouden zijn relatie met de voormalige geliefde van zijn dode vriend voort te zetten. Wel krijgt vanaf dat moment het palet van Picasso donkere ondertonen.
Daarvoor schilderde hij onverzadigbaar, net als zijn leven in de Parijse bohème, en hij probeerde zo veel mogelijk werk klaar te hebben voor de tentoonstelling die zijn doorbraak zou betekenen: de succesvolle expositie in de galerie van de belangrijke kunsthandelaar Ambroise Vollard. In de tekst van Christie’s bij het schilderij De absintdrinkster (1901) staat dat Picasso eind mei, begin juni wel tien schilderijen per dag maakte. Tot dan overheerst in zijn werk de kleur en thematiek die hij haalde uit het dagelijks leven, zíjn dagelijks leven met name, en dat betekende ook altijd vrouwen, veel vrouwen: vrouwen die glimlachen, vrouwen die in zichzelf zijn gekeerd, vrouwen die denken aan wie zal het zeggen, die in hun eentje drinken, die drinken… Maar in al die drukte sijpelt al het fletsblauwe licht Picasso’s schilderkunst binnen als gevolg van de affaire-Casagemas. Het blauw wordt belangrijker en je ziet het overal terug bij die andere absintdrinkster uit 1901: in de jurk, de fles, het glas, de weerspiegelingen op de huid, de diepte in de spiegel…
‘Wat is het verschil tussen een glas absint en de zonsondergang?’
De eenzame drinksters uit de vorige periode waren ernstig, maar hadden iets kleurigs wat ze met de wereld verbond. In 1902 neemt het blauw het hele palet van Picasso en het gemoed van zijn personages over. Niemand ontsnapt aan de melancholie op werken als De slaperige drinkster, die boven haar glas indut, of het portret dat Picasso een jaar later zou maken van zijn vriend Ángel Fernández Soto. Met hem had hij een wild leven en een verdieping gedeeld maar in 1903 beeldt hij hem uit voor een groot glas absint, met een nietszeggend gezicht en een verveelde of minachtende trek om zijn mond.
Het wordt nog erger als er twee figuren op de schilderijen staan; een man en een vrouw die elkaar niet aankijken en niet praten, die niets lijken te delen behalve een drankje. Personages en schilderijen die de wereld vol misdeelden bepalen waarin de blauwe periode van Picasso verandert. Zelfs zijn vrienden komen er bekaaid van af. Sebastiá Junyer portretteert hij in 1903 naast een prostituee met wie hij om de ruimte en de bank lijkt te strijden. Ze kijken allebei voor zich uit, allebei in hun eigen gedachten en melancholie. Ze doen sterk denken aan het paar dat Degas bijna drie decennia eerder schilderde onder de titel Het café of, eenvoudig, Absint.
Keerpunt
1904 is een keerpunt in het leven van Picasso. Hij verandert van woonwijk en algauw ook van kleurenpalet. Na diverse terugkeren naar Spanje vestigt hij zich in Parijs en betrekt een studio in Montmartre. Het brengt hem een zekere stabiliteit, wat wordt versterkt door zijn kennismaking met Fernande Olivier, met wie hij een liefdesrelatie begint die met onderbrekingen tot 1912 zal duren. Het gaat hem voor de wind; de blauwe jaren van armoede en triestheid maken plaats voor het roze en de absint, die intussen het nodige aanrichtte in de Franse samenleving en elders, laat hij achter zich.
Maar dat duurt niet lang. En ook in zijn werk keren de sporen terug. In Glas absint, uit 1911, wordt het glas in kwestie uitgebreid en minutieus ontleed: de geometrie van het voorwerp heeft de overhand zoals dat hoort bij analytisch kubistisch werk. De presentatie als geheel is minder onbarmhartig: letters of materialen geven aanwijzingen over de voorstelling en voeden het werk met z’n eigen werkelijkheid. Op doeken als Absint en brieven of Cafétafel met Pernodfles, beide uit 1912, herken je makkelijk de elementen waarvan in de titels sprake is.
Het glas absint dat in verschillende perioden voorkomt en de ruggengraat vormt van deze tocht door het werk van Picasso kent een van zijn spectaculairste weergaven in een doek uit 1914. Daarin wordt de ruimtelijkheid gesuggereerd van de collage waarmee de Spanjaard zich sinds een paar jaar driedimensionaal bezighield. Ja, het gaat om een kleine sculptuur, een brons dat is beschilderd met olieverf en bovenop rust een ‘echt’ metalen lepeltje dat herinnert aan het ritueel dat bij het drankje hoort: de absint zat onderin een glas waarop een lepeltje met spleetvormige gaatjes lag. Op het lepeltje legde je een klont suiker waarover het water werd gegoten dat de pure absint veranderde in een iets zoeter en minder sterk melkkleurig drankje. In dit werk weet hij een kruising te bewerkstelligen tussen een artistiek en een echt voorwerp: de lepels met gaatjes die hij kocht om aan elk van zijn zes sculpturen toe te voegen.
Gewaagd
In de permanente collectie genaamd ‘Gesprekken met Picasso, Collectie 2020-2023’ van het museum in Málaga is het Glas absint te zien dat de maker zelf bewaarde tussen de zes gegoten bronzen die allemaal zijn gebaseerd op een wassen maquette. Het was voor het eerst dat hij variaties aanbracht op een bepaalde zelfde sculptuur zodat alle zes de exemplaren uniek zijn, met wisselende gebieden die qua kleur, patroon en textuur in het oog springen. Ook wordt het uniek door de rechte hoek die het handvat van de lepel heeft en die, curieus genoeg, rechts op de foto’s staat die Brassaï in 1943 in het appartement van Picasso in de Rue des Grands Augustins heeft gemaakt.
De Hongaarse fotograaf vertelt jaren later welke indruk het kunstwerk op hem maakte: ‘Ik zie ineens het glas absint, nogal gewaagd in die tijd. Het was voor het eerst dat zoiets eenvoudigs in een sculptuur veranderde!’ Dankzij de aandacht die Picasso het gaf. ‘Wat is het verschil tussen een glas absint en de zonsondergang?’ zou Oscar Wilde hebben gezegd. Het verschil? Het onverwoestbare genie van Picasso.
In Parijs ligt inmiddels 250 kilometer aan fietspaden
Een fietsschool in het 20e arrondissement van Parijs heeft een maandenlange wachttijd voor fietslessen die op zaterdagochtend worden gegeven à 50 euro per trimester. Niet zo gek, want burgemeester Anne Hidalgo maakt haast met het fietsvriendelijker maken van Parijs. Overal verschijnen fietspaden en de auto is op zijn retour. In de jaren negentig telde Parijs zo weinig fietsers dat ze elkaar kenden en in de stad lag amper 5 kilometer aan fietspaden. Nu ligt er al 250 kilometer. In oktober 2020 werd het aantal van 400.000 fietsritten per dag overschreden – dat komt neer op een fietsrit per vijf inwoners. Sindsdien is het verkeer op de drukste fietspaden in de stad met ruim twintig procent gestegen, schrijft het New Yorkse digitale magazine Slate.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens het Atelier Parisien d’Urbanisme, de gemeenteafdeling voor planning, daalde het aantal autoritten binnen Parijs tussen 2001 en 2018 met bijna 60 procent; autoritten tussen de stad en haar voorsteden daalden met 35 procent. Het aantal auto-ongelukken nam af met 30 procent en ook de vervuiling is verminderd. Door een enorme investering in het openbaar vervoer – in buscorridors, trams en metro’s – is het gebruik van het openbaar vervoer in diezelfde periode met bijna 40 procent gestegen. Maar de stad is nog niet klaar en zal nog enkele radicale stappen zetten.
Vanaf volgende zomer worden nog uitsluitend voertuigen met beperkte uitstoot toegelaten en na 2030 gaan auto’s op fossiele brandstoffen helemaal in de ban. Er komt een verbod op doorgaand verkeer in het stadscentrum en mogelijkheden tot parkeren op straat worden gehalveerd. De Champs-Elysées wordt voetgangersvriendelijk gemaakt en de ringweg gaat op de schop. Voorstanders juichen omdat Parijs een schonere, groenere, koelere en stillere stad zal worden. Tegenstanders vinden dat de hoofdstad een speelgoedstad wordt, die vijandig staat tegenover mensen die een auto voor hun werk nodig hebben en die steeds ontoegankelijker wordt voor mensen van buiten.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
