Het bericht is nog door niemand officieel bevestigd
De website van Radio Free Europe / Radio Liberty meldde gisteren dat de Hongaarse premier Viktor Orbán vandaag in Moskou de Russische president Vladimir Poetin zal ontmoeten. De informatie is noch door Hongarije, noch door Rusland bevestigd en is ook niet officieel meegedeeld aan de Europese Unie. Maar dit mogelijke bezoek ‘werd al snel veroordeeld door de leiders van het blok’, aldus de website.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het bericht komt ‘slechts enkele dagen nadat Hongarije het roulerend voorzitterschap van de Europese Unie heeft overgenomen, wat veel EU-leden zorgen baart vanwege Orbáns regelmatige pro-Russische uitspraken’. Als het bericht wordt bevestigd, is dit het eerste bezoek van een Europese leider aan Moskou sinds dat van de Oostenrijkse kanselier Karl Nehammer in april 2022.
De voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, reageerde als eerste door op X te benadrukken dat ‘het roulerende voorzitterschap van de EU geen mandaat heeft om namens de EU een dialoog met Rusland aan te gaan’. Op dinsdag, tijdens een verrassingsbezoek aan Kyiv, riep Orbán op tot een staakt-het-vuren tussen Oekraïne en Rusland, een optie die werd afgewezen door de rest van de EU-lidstaten en door de Oekraïense president Volodymyr Zelensky.
Hij uitte het dreigement kort na zijn bezoek aan Vietnam en Noord-Korea
De Russische president Vladimir Poetin waarschuwde donderdag ‘de Verenigde Staten en haar bondgenoten dat hij bereid is Noord-Korea te bewapenen als zij doorgaan Kyiv te voorzien van de geavanceerde wapens die Russisch grondgebied treffen’, meldt The New York Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De uitspraken van de leider van het Kremlin kwamen aan het einde van zijn officiële bezoek aan Vietnam en daags na zijn ontmoeting met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, met wie hij een wederzijdse defensieovereenkomst ondertekende.
‘Hoewel Poetin niet aangaf welke wapens hij Noord-Korea zou kunnen geven, probeert Kim zijn kernkoppen, raketten, onderzeeërs en satellieten te ontwikkelen – allemaal gebieden waarop Rusland enkele van de meest geavanceerde en gevaarlijke technologieën ter wereld bezit’, schreef het Amerikaanse dagblad.
Poetin verzekerde Kim Jong-un van zijn onwrikbare steun
De Russische president Vladimir Poetin, die vandaag een bezoek brengt aan Noord-Korea, zei dat hij handels- en veiligheidssystemen met Kim Jong-un wil opbouwen die buiten de controle van westerse landen vallen, volgens een brief die dinsdag is gepubliceerd door de Noord-Koreaanse krant Rodong Sinmun, die fungeert als spreekbuis voor de regerende Arbeiderspartij. Poetin verzekert Pyongyang in de brief ook van zijn onwrikbare steun.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Russische president bedankt Noord-Korea voor zijn hulp bij de ‘speciale militaire operatie’ van Rusland in Oekraïne, die Kiev en zijn bondgenoten als een invasie beschouwen, en belooft Pyongyangs inspanningen te steunen om zijn belangen te verdedigen tegen de ‘druk, chantage en militaire dreigementen’ van Washington.
‘Een nauwere samenwerking tussen Pyongyang en Moskou heeft gevolgen voor de veiligheid van de Verenigde Staten en haar bondgenoten’, schrijft The New York Times. ‘Het gebruik van Noord-Koreaanse raketten op het slagveld in Oekraïne zou Noord-Korea volgens defensie-experts waardevolle gegevens kunnen verschaffen over hun weerbaarheid tegen westerse raketafweersystemen’, aldus het Amerikaanse dagblad.
De banden tussen Poetin en Xi zijn al langere tijd nauw
De Russische president Vladimir Poetin is donderdag in Beijing geland voor een tweedaags staatsbezoek aan China. Dat schrijft de South China Morning Post, die het ziet als een teken van de vriendschap tussen de autoritaire bondgenoten, op een moment dat Moskou bezig is met een nieuw offensief in Oekraïne.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Aan de vooravond van het bezoek zei Poetin in een interview met Chinese media dat het Kremlin bereid is te onderhandelen over het conflict in Oekraïne. ‘We staan open voor een dialoog over Oekraïne, maar bij dergelijke onderhandelingen moet rekening worden gehouden met de belangen van alle landen die bij het conflict betrokken zijn, inclusief de onze’, zei Poetin.
Zijn troepen hebben een hernieuwd offensief ingezet in de regio Charkiv in het noordoosten van Oekraïne. Het offensief begon vorige week en is het belangrijkste offensief sinds het begin van de invasie. Bijna achtduizend mensen hebben hun huizen moeten ontvluchten. Door de oorlog is Rusland afhankelijker geworden van China, met name op economisch gebied.
Sjojgoe was gedurende de oorlog in Oekraïne opperbevelhebber
President Poetin heeft zondag zijn minister van Defensie Sergej Sjojgoe vervangen. Dat schrijft The Guardian. Met deze zet voert Poetin voor het eerst sinds zijn invasie in Oekraïne veranderingen door in zijn nationale veiligheidsteam. Experts zien de actie als een poging de oorlog in Oekraïne economisch duurzamer voor Rusland te maken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Poetin heeft Sjojgoe niet volledig weggestuurd: hij krijgt de leiding over de veiligheidsraad van het land – een positie die Sjojgoe directe toegang tot de president geeft. Andrej R. Beloöesov, een econoom die sinds 2020 eerste vicepremier was en lange tijd werd gezien als een van de meest betrouwbare economische adviseurs van Poetin, werd genomineerd als nieuwe minister van Defensie.
Het Kremlin wees op het uit de pan rijzende defensiebudget van Rusland om de benoeming van een econoom als defensieminister te rechtvaardigen en zei dat Beloöesov zou helpen om het Russische leger ‘meer open te stellen voor innovatie’. In de laatste maanden heeft Rusland in Oekraïne grote terreinwinst geboekt, met name door het gebrek aan mankracht en munitie voor Oekraïne.
In Vladivostok, gelegen aan de rand van Poetins imperium, is goed te zien hoe de oorlog Rusland veranderd heeft. Het land is repressiever geworden en geïsoleerd geraakt, maar economisch bestand tegen de druk van het Westen.
In Rusland begint de dag niet in de hoofdstad, maar in het verre oosten. Toen Vladimir Poetin op 24 februari 2022 zijn ‘speciale militaire operatie’ tegen Oekraïne aankondigde, lag een groot deel van Moskou te slapen. Maar in Vladivostok, aan de oostkust van Rusland, zaten ze aan de lunch. Toen Rusland op 15 en 17 maart zijn presidentsverkiezingen hield, werden de resultaten van Vladivostok als een van de eerste geteld. Poetin won de nepverkiezingen. Maar het land dat hij zal regeren is anders dan toen zijn huidige termijn begon.
Vladivostok, gelegen aan de rand van het zogenaamde imperium van Poetin, op zo’n 7000 kilometer van Oekraïne, is een plek waar je goed kunt observeren hoe de oorlog Rusland heeft veranderd. Je ziet er niet de economische of politieke ineenstorting die sommige westerse waarnemers voorspelden en waar Oekraïne op hoopte, en ook niet de triomfantelijke mobilisatie waarnaar Russische patriotten verlangen. Rusland is thuis repressiever geworden en in het buitenland meer geïsoleerd. Maar de economie en samenleving van het land hebben bewezen bestand te zijn tegen zowel de druk van het Westen als die van Ruslands eigen repressieve staat, en Vladivostok is daarvan het bewijs. Zoals Ilja Lagutenko, de frontman van Mumiy Troll, de beroemdste rockband van de stad, het op een recent album zegt, is de stad er altijd een geweest ‘die met het gemak van een liftende tiener historische zigzags maakte’.
Vladivostok werd gesticht in 1860 en diende als buitenpost van het Russische Rijk in zijn uitgestrekte gebieden in het verre oosten, die ooit gedeeltelijk onder Chinese controle stonden. De stad was tijdens het Sovjettijdperk verboden terrein voor buitenlanders, maar werd na de ineenstorting van de Sovjet-Unie het symbool van een nieuwe openheid. Vladivostok 2000, een lied van Mumiy Troll uit 1997, werd een lokaal volkslied dat de nationale tijdgeest wist te vangen. ‘We vertrekken, we vertrekken, we vertrekken, er breken zuiverder tijden aan,’ luidt het refrein. Politici in Moskou en Brussel spraken over een ‘Europa van Lissabon tot Vladivostok’.
Aan dergelijke geluiden kwam grotendeels een einde toen Rusland in 2014 de Krim annexeerde en een oorlog ontketende in Oost-Oekraïne. De betrekkingen met het Westen verzuurden en het Kremlin focuste zich opnieuw op een ‘draai naar het oosten’, waarin Vladivostok een sleutelrol zou spelen. ‘Spraken we eerder over Vladivostok als de buitenpost van het land in het verre oosten, nu zeggen we dat het ons “venster op Azië” is,’ zegt Vasili Avtsjenko, een van de prominentste schrijvers van de stad.
Duistere droom
De laatste fase van de oorlog heeft het lot van de hele stad veranderd. Voor sommigen is het een tragedie. BBC Russia en Mediazona, onafhankelijke mediakanalen die het aantal Russische slachtoffers bijhouden, hebben tot nu toe 759 doden bevestigd uit de regio Primorje, waarvan Vladivostok de hoofdstad is, door rouwadvertenties uit te kammen. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk veel hoger. Voor anderen is de oorlog een kans geweest. Neem de voormalige burgemeester van Vladivostok, die werd veroordeeld voor het aannemen van steekpenningen van een begrafenisondernemer en in 2023 werd veroordeeld tot zestienenhalf jaar gevangenisstraf. Eind vorig jaar werd hij vervroegd vrijgelaten om in het leger te dienen.
De publieke opinie over het conflict varieert. Sommigen verafschuwen het idee van een gevecht tegen Oekraïne. ‘Het is alsof alles zich afspeelt in een duistere droom, mensen zijn depressief, ze zijn bang,’ zegt een oppositiegezinde inwoner van Vladivostok. Anderen zijn op een strijdbare manier optimistisch over hun strijd met het Westen. ‘Het punt is dat het Westen niet begrijpt waar het in verzeild is geraakt – het had niet met Rusland moeten sollen,’ zegt een student uit Vladivostok.
Na een eerste schok zijn velen teruggekeerd naar hun normale ritme. ‘Ja, het gebeurt, het gaat door, maar wat kunnen we eraan doen?’ zegt een inwoner van Vladivostok. ‘Het leven in de stad gaat gewoon door.’ Russen hebben zich, zoals ze door de geschiedenis heen altijd hebben gedaan, aangepast aan hun nieuwe realiteit. Zoals de student het zegt: ‘Zijn er ooit gemakkelijke tijden geweest in Rusland? We zijn eraan gewend, we passen ons aan.’
Om Vladivostok in 2024 te leren kennen, analyseerde The Economist open source-informatie, kraakte de redactie cijfers en spraken ze telefonisch en via internet met inwoners uit het hele politieke spectrum. De reis begint waar de stad zelf begon.
Op elke willekeurige dag dobberen tientallen schepen in en rond de haven van Vladivostok. Vele bevatten kolen, mineralen en koolwaterstoffen, op weg van de Russische mijnen en bronnen naar verre kusten. Andere liggen volgestapeld met containers met consumptiegoederen die overal in Rusland op de schappen moeten komen. De haven is een levensader geworden voor het hele land. Terwijl het aantal containertransporten in het jaar na de invasie afnam, herstelden de transporten via Vladivostok zich snel, volgens het Kiel Institut für Weltwirtschaft, een Duits onderzoeksinstituut. ‘Veel dingen moeten worden vervangen en dat kan alleen via China,’ zegt Alexander Gabuev van het Carnegie Russia Eurasia Centre, een denktank in Berlijn. ‘En Vladivostok is de poort naar China.’
’Tegen de tijd dat de oorlog uitbrak was alles klaar, alles was aangelegd – dat kwam goed van pas in de nieuwe omstandigheden‘
De haven van Vladivostok is al sinds 1859 het centrum van het leven langs de baai Zolotoj Rog [Gouden Hoorn], want dat was het jaar dat Nikolaj Moeravjov, de gouverneur van Tsaristisch Oost-Siberië, daar aan boord van de Amerika, een in New York gebouwde korvet, aankwam om de regio te verkennen. Een jaar later werd de Russische keizerlijke vlag gehesen boven een nederzetting die Moeravjovs team Vladivostok noemde, wat ‘heers over het oosten’ betekent. (China bleef de stad aanduiden met de naam Haishenwai, of ‘Zeekomkommerbaai’). Kolonisten arriveerden per schip, waaronder veel Oekraïners die per stoomboot uit Odessa kwamen, gelokt door beloften van gratis land.
De schepen die vandaag de dag in de haven liggen, laten het toenemende belang zien van de handel met Azië, een trend die al lang vóór de grootschalige invasie van Oekraïne begon. ‘De huidige gebeurtenissen hebben dit proces niet in gang gezet, maar versneld,’ zegt Artjom Loekin van de Federale Universiteit van het Verre Oosten in Vladivostok. FESCO, het moederbedrijf van de haven van Vladivostok, heeft lang geprobeerd te concurreren met de Russische havens die op Europa gericht zijn. ‘Tegen de tijd dat de oorlog uitbrak was alles klaar, alles was aangelegd – dat kwam goed van pas in de nieuwe omstandigheden,’ aldus een voormalige leidinggevende van FESCO.
Deze Aziatische handelsroutes hebben de Russische economie geholpen om de westerse sancties te doorstaan. Russische bedrijven, die veel ervaring hebben met het werken in crisissituaties, hebben sneller dan verwacht nieuwe markten gevonden en nieuwe logistieke routes uitgestippeld, zegt Natalja Zoebarevitsj, een econoom die gespecialiseerd is in de regio’s van Rusland: ‘Het land is groot en de wereld is groot, en er zijn genoeg alternatieven.’ China is de sleutel. De wederzijdse handel met China bereikte vorig jaar een recordhoogte van 240 miljard dollar, een stijging van 64 procent ten opzichte van 2021. De Russische douanedienst zegt duizend extra medewerkers te hebben aangenomen in het verre oosten om de nieuwe handelsstromen aan te kunnen.
In Vladivostok is China alleen al goed voor driekwart van de invoer via de haven. Een toonaangevende autofabriek die ooit samenwerkte met het Japanse Mazda produceert nu Chinese auto’s, die steeds populairder worden in een stad die ooit bekendstond om zijn voorliefde voor Japanse wagens, met het stuur aan de rechterkant. Vorig jaar vertegenwoordigden Chinese automerken vijf van de zes best verkochte auto’s in heel Rusland. Zelfs de politie van Primorje heeft een nieuwe vloot patrouillewagens van Chinese makelij.
Maar het venster op Azië is niet breed genoeg. Goederen van en naar de haven van Vladivostok brengen is duur en tijdrovend. De vraag naar vrachtvervoer via de oostelijke spoorwegen van het land is bijna twee keer zo groot als de capaciteit, volgens gegevens van de regering. Terwijl het containervervoer via het Verre Oosten is toegenomen, is de handel in mineralen en energieproducten waarschijnlijk belemmerd door een gebrek aan infrastructuur, aangezien het grootste deel van de terminalcapaciteit van Rusland in het westen ligt, aldus Julian Hinz van het Kiel Instituut.
Alternatieve routes
De Russische regering zet zich opnieuw in om alternatieve routes aan te leggen. ‘Ze hebben één vrachtroute – nu proberen ze een tweede aan te leggen,’ zegt Zoebarevitsj. In een recente toespraak tot de Federatieve Vergadering prees Poetin zijn plannen aan om de oostelijke spoorlijnen te moderniseren. ‘We moeten onze achterstand inhalen en dat zullen we ook doen,’ verklaarde hij. FESCO – inclusief de haven van Vladivostok – werd eind vorig jaar genationaliseerd en onder controle geplaatst van Rosatom, het kernenergiebedrijf van de Russische staat, dat er een terminal van wil maken voor transporten via de Noordelijke Zeeroute in het Noordpoolgebied.
Ondanks de toename van de handel blijven de Chinese investeringen in Rusland beperkt. En de handelsbereidheid heeft een prijs. China is begonnen de haven van Vladivostok, met Russische toestemming, te gebruiken als binnenlandse terminal om goederen over te brengen vanuit door land ingesloten provincies in het noordoosten. Sommige inwoners noemen de haven gekscherend weer Haishenwai.
Een deel van de goederen die in de haven binnenkomen, belandt mogelijk in de Kalina Mall. Toen dit winkelcentrum in februari 2019 openging, werd het aangekondigd als het grootste in de hele Primorje-regio, met een supermarkt, een IMAX-bioscoop, tientallen modeboetieks en een foodcourt met uitzicht op de Gouden Hoorn-baai. Het winkelcentrum belichaamde het consumentisme van een geglobaliseerde, rijke Russische middenklasse. Op de gevel van het gebouw stonden bij de opening namen van grote westerse merken zoals Swatch en Zara.
Rusland en het westen
Ondanks haar lange geschiedenis is de Russische westerse beweging gedoemd te verdwijnen, schrijft Andrej Tsygankov, expert internationale betrekkingen, op de website van Rusland in de wereldwijde politiek, het invloedrijke tijdschrift in Moskou. Sinds de tijd van Peter de Grote – de korte Sovjetperiode daargelaten – waren de Russische westers georiënteerde kringen gericht op het overnemen van de verworvenheden van het Westen en het verkrijgen van westerse erkenning. Gematigden geloofden dat verwestersing kon plaatsvinden zonder de soevereiniteit en historische waarden van de Russische staat te ondermijnen. Radicalen daarentegen waren te vinden in sociale lagen die kritisch stonden tegenover de regering en ver van haar kringen verwijderd waren.
Vandaag de dag zijn zowel de gematigden als de radicalen uit de politieke arena verdwenen (of aan het verdwijnen). Dat zij hun droom om deel uit te maken van het Westen niet hebben kunnen verwezenlijken, komt deels doordat het Westen de wereldmacht niet wilde delen en deels doordat het Westen wilde dat Rusland zich zou conformeren aan zijn waarden zonder rekening te houden met de Russische belangen. Sinds de oorlog in Oekraïne is elke normalisering van de betrekkingen met het Westen onmogelijk geworden, wat onder andere te zien is aan de radicale ommekeer van de voorheen westers georiënteerde Russische ex-president Dmitri Medvedev. Rossija v Globalnoj Politike
Westerse sancties waren gericht op de oorlogsmachine van Rusland, niet op winkelcentra. Maar sommige westerse politici hoopten dat de verstoring van het dagelijks leven het verzet van de bevolking tegen de oorlog zou aanwakkeren. Oekraïne riep consumentenmerken op om Rusland te verlaten, omdat ze anders belasting zouden betalen waarmee de schatkist van Poetin werd gespekt. Sommige grote westerse bedrijven deden dat ook: volgens de Kyiv School of Economics (KSE), een Oekraïense universiteit, hebben ten minste 372 bedrijven hun banden met Rusland volledig verbroken.
Toch is het spookbeeld van lege winkelschappen, dat veel Russen zich herinneren van het einde van de Sovjetperiode, nooit bewaarheid geworden. Veel andere westerse bedrijven – volgens de KSE meer dan tweeduizend – besloten te blijven. Een index van het Russische consumentenvertrouwen, opgesteld door het Levada Centrum, een Russische onafhankelijke opiniepeiler, bevindt zich op zijn hoogtepunt sinds 2012, het jaar waarin Poetin opnieuw president werd.
Toen het Kalina-winkelcentrum in 2019 werd geopend, waren er 36 winkels met buitenlandse merken; nu zijn dat er nog 26. Sommige grote namen zijn vertrokken, maar daarvoor zijn bedrijven in de plaats gekomen die soortgelijke waren verkopen, zoals Limé, een opkomend Russisch modemerk. ‘Natuurlijk zijn alle merken zoals Zara en H&M vertrokken,’ zegt een shopper uit Vladivostok. Maar hun producten ‘kwamen in principe terug onder andere namen’. In sommige gevallen bleven Russische partners winkels van buitenlandse merken exploiteren.
Terwijl het dagelijks leven doorgaat, heeft de regering geprobeerd om de structuur van de samenleving te veranderen
Wat niet meer rechtstreeks naar Rusland wordt verscheept, kan meestal worden verkregen, zij het tegen een hogere prijs, door middel van parallelimport via derde landen. ‘Ik kan naar de winkel gaan en een nieuwe iPad kopen, geen probleem,’ schampert een andere shopper. Hollywoodfilms vinden nog altijd hun weg naar de bioscoop: in de bios van Kalina Mall wordt momenteel reclame gemaakt voor de komende release van Dune: Part Two, een Amerikaans sciencefictionepos.
Russische bedrijven hebben manieren gevonden om de obstakels van zakendoen in oorlogstijd te omzeilen. Toen Apple Pay en Google Pay hun diensten staakten, ontwikkelden Russische banken stickers met geïntegreerde chips die dezelfde functionaliteit mogelijk maakten. ‘Wees trendy – betaal met een sticker!’ luidt een advertentie van Primsotsbank, de grootste regionale bank in Primorje. ‘Betaal met je smartphone, net als vroeger.’ Dat is precies wat veel winkelaars in winkelcentrum Kalina doen.
Terwijl het dagelijks leven gewoon doorgaat, heeft de regering geprobeerd om de onderliggende structuur van de samenleving te veranderen. Vanaf de herfst van 2022 kregen scholen in het hele land de opdracht om op maandagochtend lessen te geven gericht op traditionele waarden en nationale eenheid. Op de Vladivostok School Nummer 14, waar honderden leerlingen basis- en middelbare schoolonderwijs volgen, omvatten deze ‘belangrijke gesprekken’ onderwerpen als vrijwilligerswerk, Russische films, Russische moeders, maar ook patriottische kost, zoals de betekenis van het moederland en de heldenmoed van de Russische spetsnaz (speciale strijdkrachten).
Ambtenaren gaan er prat op dat deze ‘patriottische opvoeding’ tegen het einde van dit jaar 72 procent van de Russische kinderen zal hebben bereikt. Middelbare scholen hebben ook nieuwe geschiedenisboeken gekregen, deels geschreven door Vladimir Medinskij, voormalig minister van Cultuur en een nationalistisch ideoloog. Hierin wordt Rusland afgeschilderd als een land dat voortdurend wordt bedreigd door samenzwerende krachten in het Westen; de oorlog in Oekraïne wordt beschreven als een defensieve oorlog. School Nummer 14 kondigde de komst van de nieuwe boeken aan met een bericht op haar socialmedia-accounts. ‘Waarheidsgetrouwe geschiedenis in een nieuw leerboek!’ aldus het enthousiaste bericht. ‘Dit boek geeft het meest complete historische beeld van belangrijke gebeurtenissen in Rusland en in de wereld.’
‘Poetin benadrukte: “We zijn geen vijandigheden begonnen, we proberen ze te beëindigen. Deze vijandigheden zijn begonnen door nationalisten in Oekraïne in 2014, toen er een staatsgreep werd gepleegd.”’
Het Westen probeert met alle mogelijke middelen de economie van Rusland naar beneden te halen. Al deze zogenaamde sancties – het is belangrijk om dit te beseffen – zijn absoluut illegaal. Ze schenden alle normen van het internationaal recht, waar het Westen zich zo graag op beroept.
Het Westen heeft alle tegoeden van de Russische staat die op hun banken staan gestolen, in totaal meer dan 300 miljard dollar. Ze hebben ook de facto fondsen van Russische bedrijven gestolen, evenals persoonlijke fondsen en eigendommen van vele particulieren.’
Onderwijs
Leraren, bestuurders en leerlingen hebben enige vrijheid in hoe enthousiast ze het nieuwe materiaal implementeren of tot zich nemen. Sommigen zijn er heel gelukkig mee. Lokale autoriteiten in het verre oosten van Rusland gingen nog een stap verder en brachten een ‘belangrijk alfabet’ uit, waarin het abc in een patriottische vorm werd gegoten. A staat voor armija (leger) – ‘verdedigers van het land en onze trots’ – en B voor bratstvo (broederschap) en bog (god). Sommige scholen hebben zelfs nieuwe patriottische bijnamen gekregen. Een blauwe plaquette op de muur van School Nummer 14 draagt nu de naam van Jevgeni Orlov, een soldaat uit de huurlingengroep Wagner die werd gedood op het slagveld in Oost-Oekraïne.
Andere scholen maken zich ervan af zoals dat ook vaak gebeurde met de verplichte lessen ‘wetenschappelijk communisme’ voor universiteitsstudenten tijdens het Sovjettijdperk. ‘Mensen hebben ervaring met dit soort aanpassingen: je doet het een maar denkt het ander,’ zegt Andrej Kolesnikov, een in Moskou gevestigde senior fellow van het Carnegie Russia Eurasia Centre. Want wie zich openlijk tegen de staat verzet, krijgt te maken met harde consequenties.
Toen Poetin de grootschalige invasie van Oekraïne aankondigde, dacht Aleksej Galimov dat het nepnieuws was. Galimov is geboren en getogen in Vladivostok, hij werkte in de logistiek en een van zijn beste zakenpartners was een Oekraïner. Hij is lid van de Kerk van de Zevendedagsadventisten en heeft veel vrienden die een christelijke kostschool hebben bezocht in Boetsja, een kleine stad ten noorden van Kyiv. Het idee van een oorlog met Oekraïne vond hij ‘ongeloofwaardig, gewoon krankzinnig’, herinnert hij zich.
Toen de oorlog zich voortsleepte, besloot Galimov dat hij niet kon blijven zwijgen. In februari 2023 schreef hij een Bijbelvers op een protestbord – ‘Gij zult niet doden’ – en liep met trillende handen naar het centrale plein van Vladivostok, waaraan de kantoren van het regionale bestuur zijn gevestigd evenals een grote orthodoxe kerk. (De Russisch-orthodoxe kerk steunt de oorlog actief.) De eerste persoon die hij zag, stak een vuist op en glimlachte. Anderen klopten hem zwijgend op de schouder. ‘Ik begreep dat eigenlijk veel mensen niet steunen wat er in het land gebeurt,’ herinnert hij zich. ‘Ja, ze zijn bang om zich uit te spreken, bang om de straat op te gaan, maar vanbinnen zijn ze het er niet mee eens.’ Na ongeveer twintig minuten arriveerde de politie, die Galimov in een bus duwde.
De ogen van Galimov waren al jaren eerder geopend, in 2017, toen hij een onlinevideo bekeek van wijlen oppositieleider Aleksej Navalny over corruptie in de bedrijven van Jevgeni Prigozjin, de overleden huurlingenleider. Hij realiseerde zich dat zijn bedrijf als onderaannemer werkte voor een van Prigozjins entiteiten. Hij verbrak het contract. ‘Ik zat in het systeem, ik zag hoeveel er werd gestolen, hoe er werd geplunderd, hoe de taart werd verdeeld,’ zegt hij. Toen Navalny voor de presidentsverkiezingen in 2018 naar Vladivostok reisde, woonde Galimov betogingen bij.
Verkiezingen Rusland
Er zijn meer dan twee jaar verstreken sinds de grootschalige Russische invasie in Oekraïne. Hoewel de situatie voor de gefragmenteerde politieke oppositie van het land er somber uitziet, daar alle belangrijke critici van het Kremlin zijn verbannen, opgesloten of vermoord, gaat er ondergronds een ander verhaal schuil.
Een gedecentraliseerde burgerlijke verzetsbeweging schiet stilletjes wortel in Rusland. Deze beweging, gevoed door het geloof in een vrije toekomst, vormt een cruciaal tegenwicht voor het dominante narratief van het Kremlin en trekt mensen aan die in Rusland willen blijven en van binnenuit voor verandering willen vechten.
De groep opereert in de anonimiteit en houdt zich bezig met cyberspionage en het drukken en verspreiden van verboden lectuur. Nog maar een paar weken geleden werd een van hun leden gearresteerd voor het financieren van een ‘extremistische organisatie’. Toch willen ze voor geen goud Rusland verlaten. Zoals een van de leden van de groep uitlegt, heb je veel meer kans op succes als je vanuit het land zelf vecht. Ze worden naar eigen zeggen gevoed door een diepe liefde voor hun vaderland en het verlangen om het repressieve beleid van de staat aan te vechten. Novaja Gazeta
Vladivostok was lang een broeinest van oppositie tegen de autoriteiten in Moskou. Maar de afgelopen jaren zijn die netwerken grotendeels ontworteld, als onderdeel van een bredere onderdrukkingscampagne. Op 13 maart arresteerde de politie het hoofd van het Vladivostok-departement van de mogelijke presidentskandidaat Boris Nadezjdin. Artjom Samsonov, oppositieleider van de Communistische Partij van Vladivostok, werd in 2021 gearresteerd en veroordeeld tot 13 jaar gevangenisstraf. Zo’n 80 à 90 procent van de voormalige medewerkers en vrijwilligers van het Vladivostok-departement van Navalny’s stichting hebben de stad verlaten, schat Joeri Koetsjin, die het departement vroeger leidde. ‘De politieke oppositie is bang en houdt zich schuil,’ zegt hij vanuit zijn huidige ballingschap in Europa.
Galimov heeft zich door zijn eigen angst niet laten afschrikken, althans, in eerste instantie niet. Na zijn eerste protest liet de politie hem vrij. In de weken daarna keerde hij nog drie keer terug naar het plein met borden met hetzelfde Bijbelvers. Op de eerste verjaardag van de invasie maakte hij een nieuw bord, met een vers uit II Kronieken: ‘Strijd niet … want u zult geen voorspoed hebben.’ Een paar dagen later trapten gewapende agenten om halfzes ’s ochtends zijn deur in, werkten hem tegen de vloer en beschuldigden hem ervan ‘het Russische leger te hebben zwartgemaakt’. Tijdens zijn detentie dreigden de bewakers leden van de Wagner-huurlingenbrigade op te zullen trommelen om hem te dwingen een contract te tekenen om in Oekraïne te gaan vechten.
In afwachting van zijn rechtszaak besloten hij en zijn familie te vluchten, net zoals honderdduizenden andere Russen hebben gedaan. Toen Navalny op 16 februari dood werd verklaard in een arctische gevangenis, sloot Galimov zich aan bij een klein protest in Las Vegas, waar hij asiel heeft aangevraagd. Deze keer luidde de tekst op zijn borden: ‘Moordenaars van het Kremlin horen thuis in Den Haag’ en ‘POETIN IS EEN EIKEL’.
Net als de meeste andere troepen van Poetin wisten ze weinig van het plan van hun commandant
Zoals de naam al doet vermoeden, heeft de Russische Pacifische Vloot de taak om de oostflank van het land te verdedigen. Een vroeg teken dat de invasieplannen van Poetin serieus waren, kwam toen enkele van deze eenheden opdoken bij de grens met Oekraïne. Onder de soldaten die naar het Westen werden gestuurd bevond zich de 155e infanteriebrigade van de Pacifische Vloot, een elite-eenheid die gestationeerd is aan de heuvelachtige noordkant van Vladivostok. Net als de meeste andere troepen van Poetin wisten ze weinig van het plan van hun commandant. ‘Ze werden op 2 januari 2022 weggestuurd, zogenaamd voor training, ze werden nergens over ingelicht,’ zei een vrouw van een soldaat van de 155e brigade in een chatgroep op berichtenapp Telegram.
In de eerste dagen van de invasie maakte de brigade deel uit van de troepenmacht die op weg was naar Kyiv. De Oekraïense inlichtingendiensten beweren dat de brigade vervolgens in Boetsja terechtkwam en deelnam aan het afslachten en martelen van burgers. Sindsdien zijn de soldaten van de brigade op verschillende plaatsen langs de frontlinie in Oost-Oekraïne in het offensief gegaan. Volgens Telegram-kanalen van soldaten en aanhangers van de 155e brigade waren ze in februari jongstleden verwikkeld in de hevige strijd om Novomychailivka, een dorp ten zuidoosten van Donetsk.
De gevechten hebben hun tol geëist van de brigade. Tijdens een aanval eind 2022 stuurden leden van de brigade een brief naar Oleg Kozjemjako, de gouverneur van de regio Primorje, waarin ze hun commandanten ervan beschuldigden hen als kanonnenvoer te behandelen. Volgens BBC Russia en Mediazona is de dood van 250 leden van de 155e brigade bevestigd. De bronnen schatten dat in hun tellingen minstens de helft van het eigenlijke totaal ontbreekt.
Wat Russen lezen
In Rusland zijn 1984 van George Orwell en Teder met jezelf: een boek over hoe je jezelf kunt waarderen en beschermen van Olga Primatsjenko zeer populair. De verkoop steeg de afgelopen jaren met respectievelijk 45 en 83 procent.
Varlaam is een twintigjarige Rus die 1984 vorig jaar ontdekte. ‘Ik kon niet geloven wat ik las en had twee emoties: verbazing en angst,’ zegt hij. De jongeman identificeert zich met de proles in het boek, de laagste klasse die wordt gecontroleerd door de gedachtenpolitie, ook al geniet hij in Rusland nog een zekere vrijheid zolang hij zich niet met politiek bemoeit. ‘Ik probeer me los te koppelen van alles en me te concentreren op mezelf,’ verklaart hij.
Zelfhulpboek Teder met jezelf biedt een uitweg aan iedereen die wil ontsnappen aan de werkelijkheid. ‘Als de wereld om je heen instort, moet je voor jezelf kunnen zorgen,’ zegt Jevgenia, een andere jonge lezer. ‘Als individu kun je de internationale politiek helaas niet veranderen. Maar je kunt wel je eigen leven verbeteren.’
Lang niet alle boeken overleven overigens de ijzeren censuur van de autoriteiten. Maar: ‘Wat verboden is, wordt juist interessanter,’ aldus Liobov Belitskaja, mede-eigenaar van boekhandel Vse Svobodny in Sint-Petersburg. El País
Ekaterina (niet haar echte naam) zag haar man voor het laatst toen hij haar vertelde dat hij ging werken in de nabijgelegen mijnen. In werkelijkheid had hij een contract getekend bij het leger. Als veteraan van de Russische spetsnaz voelde hij zich aangetrokken tot actie. Maar toen hij met de 155e brigade aan het front aankwam, trof hij wanorde aan. ‘Dit is een vreemde oorlog, het is niet onze oorlog,’ berichtte hij zijn vrouw vanuit Oekraïne. ‘De commandanten zijn dom en geven onmogelijke opdrachten.’ Hij werd gedood in de zomer van 2023, vlak voor zijn 49e verjaardag, tijdens een gevecht om Vuhledar, een klein stadje dat Rusland nog steeds probeert te veroveren. ‘Het is allemaal politiek, een strijd om land – en wij verliezen onze geliefden,’ zegt Ekaterina.
Maar ondanks de verliezen zijn er relatief weinig tegenslagen geweest. De 155e brigade is erin geslaagd zich te herstellen en blijft een effectieve gevechtsmacht, net als het Russische leger in zijn geheel. De Russische defensie-industrie draait overuren om de troepen aan te vullen. Het International Institute for Strategic Studies, een Britse denktank, berekent dat Rusland ‘zijn aanval op Oekraïne met het huidige uitvalpercentage nog twee tot drie jaar kan volhouden, en misschien zelfs langer’. (Privé schatten hoge westerse militaire functionarissen twee tot vijf jaar.) Hoge salarissen verleiden veel mannen, vooral uit armere regio’s, ertoe te gaan vechten. De 155e brigade gaat door met het offensief. ‘Het vergt een goed geleide, hechte eenheid en moed om goed georganiseerde verdedigingswerken aan te vallen – en deze jongens gaan ermee door, ondanks zware verliezen,’ zegt Rob Lee, een expert op het gebied van de Russische strijdkrachten.
Dat komt in ieder geval voor een deel doordat velen geloven in de zaak waarvoor ze zouden vechten. Zoals Tatjana (niet haar echte naam) uitlegt, had haar zoon zich bij de 155e brigade aangemeld omdat hij het gevoel had dat Rusland werd bedreigd door ‘de NAVO, die dicht bij onze grenzen komt’ en het ‘openlijke nazisme’ in Oekraïne. ‘We weten allemaal dat de NAVO een bron van kwaad is en dat de grootste boosdoeners Amerika en Groot-Brittannië zijn,’ zegt ze, een veelgebruikte leus van de staatspropaganda. In het laatste bericht dat ze afgelopen herfst van hem ontving, vertelde hij zijn moeder dat hij van haar hield. ‘Hij stierf als een held in elke zin van het woord,’ zegt ze.
Het lot van Vladivostok
Het lot van Vladivostok had anders kunnen zijn. Toen Vladimir Poetin in 2012 terugkeerde als president, na een onderbreking van vier jaar als premier, was de stad een van zijn eerste stops. De top van de Economische Samenwerking Azië-Stille Oceaan (APEC) vond dat jaar plaats op de nieuwe campus van de Federale Universiteit van het Verre Oosten. De verzamelde leiders, waaronder de toenmalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton, beloofden ‘onze gezamenlijke economische groei en welvaart in de komende jaren te bevorderen’. Achttien maanden later annexeerde Poetin de Krim en ontketende hij een oorlog in Oost-Oekraïne.
De Russische regering lanceerde in 2015 een nieuwe topontmoeting, het Eastern Economic Forum, op dezelfde locatie als de APEC-top. In de daaropvolgende jaren kwam er een parade van Aziatische leiders die grote delegaties zakenmensen meebrachten. In 2018 werd de plenaire sessie bijgewoond door Poetin met daarnaast Xi Jinping, de president van China, Abe Shinzo, de premier van Japan, Lee Nak-yon, de premier van Zuid-Korea en Khaltmaagiin Battulga, de president van Mongolië. Het jaar daarop kreeg Poetin het gezelschap Narendra Modi, premier van India, Abe, Battulga en Mahathir Mohamad, premier van Maleisië, over de vloer.
Hoewel veel landen, vooral in Azië, graag handel blijven drijven met Rusland, zijn er maar weinig die nu het podium willen delen met Poetin en trawanten. De deelname van buitenlandse gasten aan het forum is afgenomen. Van de hooggeplaatste buitenlandse bezoekers die deelnamen aan het openbare programma op het forum van vorig jaar, was meer dan de helft afkomstig uit China of Myanmar. Ambtenaren uit Europa, Japan en Zuid-Korea bleven weg.
De prominentste bezoeker tijdens het evenement van vorig jaar was Kim Jong-un, de leider van Noord-Korea, die Russische militaire goederen inspecteerde en een rondleiding kreeg door een aquarium op de universiteitscampus. Hij nam niet deel aan het forum op het podium – geen enkel staatshoofd deed dat. Bij de plenaire sessie in 2023 had Poetin slechts één gast: Pany Yathotou, de vicepremier van Laos.
Voor wie Vladivostok wil verlaten, biedt het vliegveld de snelste uitweg. Het Vladivostok International Airport werd gebouwd in de jaren 1930 en voegde pas in 1999 een internationale terminal toe. Voor de APEC-top in 2012 werden de faciliteiten en de landingsbaan gemoderniseerd. In 2019 werden er meer dan 3 miljoen passagiers vervoerd, waarvan velen naar het buitenland. In januari van dat jaar – voordat de oorlog en de pandemie het reizen verstoorden – waren internationale vluchten goed voor meer dan de helft van het totale aantal vluchten van en naar de luchthaven van Vladivostok, volgens gegevens van Flightradar24, een website die het luchtverkeer volgt. Vluchten van of naar Zuid-Korea vormden bijna een derde van al het verkeer.
Dat is sindsdien veranderd. Je kunt niet zeggen dat Vladivostok is afgesneden van de wereld, maar ‘China speelt steeds meer de rol van tussenpersoon’, zegt Lukin. In januari was meer dan 80 procent van alle vluchten van of naar de luchthaven een binnenlandse vlucht. Internationale vluchten waren alleen beschikbaar naar China, Thailand en Oezbekistan. (Een vierde bestemming kan binnenkort worden toegevoegd: er zijn plannen om opnieuw rechtstreekse vluchten van en naar Pyongyang op te zetten.) De nieuwe routes zijn misschien niet de handigste, maar zoals voor veel aspecten van het leven in oorlogstijd geldt, zegt een inwoner van Vladivostok, ‘vinden de mensen er wel weer iets op’.
De dienstplicht werd al eerder verhoogd door Rusland
De Russische president Vladimir Poetin heeft een decreet ondertekend waarmee 150.000 burgers worden opgeroepen voor militaire dienstplicht. Dat schrijft Deutsche Welle. Alle mannen in Rusland zijn verplicht om vanaf hun 18e een jaar in militaire dienst te gaan. Eerder werd de maximumleeftijd waarop mannen dienstplichtig kunnen worden al verhoogd van 27 naar 30 jaar.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Dienstplichtigen kunnen wettelijk niet worden ingezet om buiten Rusland te vechten en werden vrijgesteld van een beperkte mobilisatie in 2022, waarbij minstens 300.000 mannen met een eerdere militaire opleiding werden opgeroepen om in Oekraïne te vechten – hoewel sommige dienstplichtigen ‘per vergissing’ naar het front werden gestuurd.
In september ondertekende Poetin een bevel om 130.000 mensen op te roepen voor een herfstoffensief en afgelopen voorjaar was Rusland van plan om 147.000 mensen op te roepen. De dienstplicht is een gevoelig thema in Rusland, en een van de weinige redenen waardoor Russen de straat op gaan om te demonstreren.
Poetin noemde niet IS, die verantwoordelijkheid voor aanslag opeiste
De Russische president erkende op maandag 25 maart voor het eerst dat de terroristische aanslag op de concertzaal Crocus City Hall bij Moskou was gepleegd door radicale islamisten, meldt Radio Free Europe. Tijdens een bijeenkomst met regeringsfunctionarissen zei Poetin dat de moorden werden gepleegd door extremisten ‘wier ideologie de islamitische wereld al eeuwen bestrijdt’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Poetin noemde niet de Islamitische Staat, die de verantwoordelijkheid voor de aanslag opeiste. In plaats daarvan probeerde hij Oekraïne en de Verenigde Staten erbij te betrekken, zonder hiervoor bewijs te leveren.
‘We weten dat de misdaad werd gepleegd door radicale islamisten… Maar we zien ook dat de Verenigde Staten hun satellietstaten en andere landen van de wereld ervan proberen te overtuigen dat er zogenaamd geen spoor is van Kyiv in de terroristische aanslag in Moskou’, aldus de Russische president. Kyiv en Washington hebben de beschuldigingen van Poetin ontkend.
EU-leiders noemen de verkiezingen een schijnvertoning
De Hongaarse premier Viktor Orbán heeft de Russische president Vladimir Poetin gefeliciteerd met zijn herverkiezing, als enige leider in Europa, schrijft Euronews.Sommige EU-ministers hadden die verkiezingen een schijnvertoning genoemd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Maar de Hongaarse regeringswoordvoerder Zoltán Kovács zei dat Orbán in een brief aan Moskou ‘Vladimir Poetin had gefeliciteerd met zijn herverkiezing en had gezegd dat de samenwerking tussen Hongarije en Rusland, gebaseerd is op wederzijds respect’. China, India en Noord-Korea hebben Poetin ook gefeliciteerd.
Hongarije onderhoudt nauwere banden met Rusland dan andere EU-landen. Afgelopen oktober zei Orban dat hij ‘trots’ was op zijn contacten met Poetin, die hij in China had ontmoet. Hongarije zei donderdag dat het zich niet zou aansluiten bij een door Tsjechië geleid munitie-initiatief om wapens aan te schaffen en naar Oekraïne te sturen.
Autoriteiten in Moskou hebben voor protesten tijdens de presidentsverkiezingen gewaarschuwd nadat op sociale media oproepen van de oppositie voor anti-Poetin-demonstraties verschenen. Dat schrijft The Moscow Times.In de aanloop naar de verkiezingen heeft Kyiv bombardementen op Russische regio’s net over de grens opgevoerd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De stembureaus op het meest oostelijke schiereiland van Rusland, Kamtsjatka, gingen vrijdag om acht uur ’s ochtends lokale tijd open en zullen zondag om acht uur ’s avonds sluiten in Kaliningrad, een Russische exclave die grenst aan Polen en Litouwen. Niemand lijkt te twijfelen aan een overwinning voor Poetin.
Alle belangrijke rivalen van de huidige president zijn dood, zitten in de gevangenis of zijn in ballingschap, en de autoriteiten blokkeerden de weinige echte concurrenten die probeerden mee te doen aan de verkiezing. Aleksej Navalny, Poetins meest prominente tegenstander, stierf in februari in een gevangeniskolonie.
Ruim veertig landen hebben maandag opgeroepen tot een onafhankelijk internationaal onderzoek naar de dood van de Russische oppositieleider en Kremlin-criticus Aleksej Navalny. Dat schrijft The Moscow Times. De landen schrijven dat de ‘eindverantwoordelijkheid’ bij president Vladimir Poetin en Rusland ligt.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De eis voor een internationaal onderzoek werd ingebracht door de Europese Unie bij de VN-Mensenrechtenraad in Zwitserland. ‘Wij zijn verontwaardigd over de dood van de Russische oppositiepoliticus Aleksej Navalny, waarvoor de uiteindelijke verantwoordelijkheid bij president Poetin en de Russische autoriteiten ligt’, zei EU-ambassadeur Lotte Knudsen bij de UNHRC. Zij eiste een onafhankelijk onderzoek.
Aan de oproep deden naast de EU zestien andere landen mee, waaronder Australië, Canada, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Oekraïne. Volgens de EU-ambassadeur is de ‘onverwachte en schokkende dood van de Kremlin-criticus opnieuw een teken van de versnellende en systematische repressie in Rusland.’ Navalny werd afgelopen weekend onder grote belangstelling begraven in Moskou.
Poetin riep de VS op om te praten over het einde van de oorlog
In een gesprek met Tucker Carlson, voormalig Fox News-presentator, heeft de Russische president Vladimir Poetin de Verenigde Staten opgeroepen te onderhandelen over het einde van de oorlog in Oekraïne, onder meer door Oekraïens grondgebied aan Rusland af te staan. Dat meldt de BBC.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Hebben jullie niets beters te doen?’ zei Poetin in antwoord op de vraag van Carlson over de mogelijkheid dat Amerikaanse soldaten in Oekraïne vechten. ‘Jullie hebben problemen aan de grens, problemen met migratie, problemen met de staatsschuld. Zou het niet beter zijn om met Rusland te onderhandelen?’ Ook begon Poetin over waarom Rusland historisch gezien aanspraak zou maken op een groot deel van Oost-Europa.
Poetin zei ook hoe hij de oorlog in Oekraïne ziet eindigen: niet met een militaire overwinning, maar door een overeenkomst met het Westen. Aan het einde van het interview zei Poetin tegen Carlson dat het tijd was voor gesprekken over het beëindigen van de oorlog omdat ‘degenen die in het Westen aan de macht zijn zich zijn gaan realiseren’ dat Rusland niet verslagen kan worden op het slagveld.
Nikolaj Patroesjev, al tientallen jaren de belangrijkste bondgenoot van Poetin, zette de moord op de in opstand gekomen leider van huurlingengroep Wagner in gang. ‘Het leek alsof Prigozjin vrij was, maar in feite werd hij nauwlettend in de gaten gehouden.’
Jevgeni Prigozjin wacht eind augustus bij de landingsbaan van een luchthaven in Moskou tot de veiligheidscontrole klaar is met zijn Embraer Legacy 600 zodat hij kon opstijgen. De huurling-legerleider is met negen anderen op weg naar St. Petersburg. Tijdens het oponthoud ontdekt niemand in de cabine het kleine explosief dat onder de vleugel is geschoven. Als het vliegtuig eindelijk vertrekt, klimt het in ongeveer dertig minuten naar 8500 meter hoogte. Dan spatten de vleugels uit elkaar en duikt het in een spiraal naar de grond. Alle tien inzittenden worden gedood, inclusief Prigozjin, eigenaar van de paramilitaire groep Wagner.
Wagner in De Balie
Op zondag 21 januari om 14.00 uur wordt in de Balie in Amsterdam het documentair theaterstuk Wachten valt zwaarder dan begraven opgevoerd over de vrouwen achter de Wagner-groep. Het stuk is geschreven door de Russische filmmaker en journalist Joelia Visjnevets. Daarna vindt een nagesprek plaats met Visjnevets, NRC-journalist Eva Cukier en hoogleraar militair operationele wetenschappen Han Bouwmeester over wat de Wagner-groep ons vertelt over Rusland.
De voorbereidingen voor de moord op de krijgsheer duurden twee maanden en de aanslag had volgens westerse inlichtingenambtenaren en een voormalige Russische inlichtingenofficier de goedkeuring van een ex-spion genaamd Nikolaj Patroesjev, de oudste bondgenoot en vertrouweling van de Russische president Vladimir Poetin. Over de rol van Patroesjev als aanjager van het plan om Prigozjin te vermoorden was tot nu toe niets bekend.
Het Kremlin heeft betrokkenheid bij de dood van Prigozjin ontkend en de officiële verklaring van Poetin voor de crash van het vliegtuig bestond uit de suggestie dat er een handgranaat aan boord was ontploft. Daar is niets van waar. Uren na het incident vroeg een bij de geheime dienst betrokken Europeaan die stille banden met het Kremlin onderhoud en het nieuws over de crash zag, aan een ambtenaar ter plekke wat er was gebeurd. ‘Hij moest uit de weg worden geruimd,’ antwoordde de Kremlin-functionaris zonder aarzelen.
Op ramkoers
Al geruime tijd was de waarschuwing van Patroesjev aan Poetin dat Prigozjin – door de afhankelijkheid van Moskou van Wagner in Oekraïne – te veel politieke en militaire invloed kreeg die steeds bedreigender werd voor het Kremlin. Met tienduizenden troepen en lucratieve goud-, hout- en diamantoperaties in Afrika beheerde Prigozjin een miljardenimperium overzee. In Rusland en op het slagveld in Oekraïne lag hij op ramkoers met het Kremlin vanwege zijn publieke confrontaties met de legerleiding over wapens en voorraden.
Toen dat eind juni uitmondde in regelrechte muiterij tegen de Russische militaire bevelhebbers – met een gewapende mars naar Moskou door enkele van Wagners 25.000 strijders en tanks – greep Patroesjev in om de grootste uitdaging tot nu toe voor Poetins meer dan twee decennia durende heerschappij af te wenden. Hij greep ook de kans om Prigozjin voorgoed uit te schakelen.
Na interviews met westerse inlichtingendiensten, voormalige Amerikaanse en Russische veiligheidsfunctionarissen en ambtenaren van het Kremlin, onthult The Wall Street Journal nu nieuwe details over de muiterij en de moord op de machtigste krijgsheer van Rusland en over de voorheen onbekende rol van Patroesjev. Die had de taak om Poetins gezag over een steeds instabieler Rusland opnieuw te bevestigen.
Met zijn macht over door de staat gecontroleerde media en door zijn eigen persoonlijkheid verontrustte Poetin het Westen als vastberaden tegenstander die Rusland in zijn eentje regeert. Maar feitelijk wordt hij in het zadel gehouden door een enorme bureaucratie die overeind is gebleven ondanks de sterk verslechterde relatie met het Westen en de groeiende binnenlandse verdeeldheid over de mislukte invasie in Oekraïne. Patroesjev zit achter de knoppen van die machine. Hij klom naar de top door het beleid van Poetin vorm te geven en diens bevelen uit te voeren. Tijdens Poetins bewind heeft hij de Russische veiligheidsdiensten uitgebreid en vijanden geterroriseerd met moordaanslagen in binnen- en buitenland. Zijn zoon Dmitry, een voormalig bankier, is benoemd tot minister van Landbouw en wordt door sommigen genoemd als potentiële opvolger van Poetin.
Patroesjev doorspekt zijn toespraken en interviews met samenzweringstheorieën
De manier waarop Patroesjev Prigozjin heeft afgehandeld, heeft Poetin geholpen de macht op te eisen in aanloop naar de presidentsverkiezingen van volgend jaar. Voormalige collega’s van Patroesjev beschrijven hem als een nuchtere bureaucraat die, net als Poetin, de media mijdt en voor zijn kennis over de wereld vertrouwt op de dagelijkse berichten van de Russische veiligheidsdiensten. Net als Poetin kwam hij in de jaren zeventig bij de spionagedienst en bleef hij bij de dienst tot de Sovjet-Unie instortte. Andere officieren gingen toen massaal op zoek naar lucratievere baantjes in de ontluikende Russische privésector.
Patroesjev (72) ziet Rusland verwikkeld in een strijd met Amerika, dat volgens hem uit is op de olie en mineralen van Rusland. Hij doorspekt zijn toespraken en interviews met samenzweringstheorieën. Eerder dit jaar vertelde hij de Russische krant Izvestia dat de VS plannen beramen om Rusland over te nemen omdat een enorme vulkaanuitbarsting in Wyoming het land binnenkort onbewoonbaar zou kunnen maken.
Zijn rol in enkele van de duistere hoofdstukken van Poetins presidentschap onderstreept de doorgaans dodelijke gevolgen voor iedereen die het Kremlin tegen zich in het harnas jaagt. Zo zeiden Amerikaanse functionarissen kort na de dood van Prigozjin dat voorlopige regeringsonderzoeken uitwezen dat de crash het resultaat was van een moordcomplot.
Noch Russische functionarissen noch Patroesjev reageerden op verzoeken om commentaar.
Onopvallend
Patroesjev stortte zich al op jonge leeftijd in de wereld van de spionage in Sovjet-Leningrad, het huidige Sint-Petersburg. Hij werd gerekruteerd door de KGB nadat hij een ingenieursdiploma had behaald en ging naar de academie van de spionagedienst in Minsk. Al snel werkte hij in de contraspionage en als veiligheidsofficier in een regio die aan Finland grenst. Net als Poetin leed hij onder de ineenstorting van de Sovjet-Unie en het verval van de veiligheidsdiensten, terwijl de regering van president Boris Jeltsin probeerde economische hervormingen naar westers model door te voeren. Toen Jeltsin in 1999 Poetin tot premier benoemde, beval Poetin op zijn beurt Patroesjev aan als zijn vervanger om leiding te geven aan de FSB, de nieuwe versie van de KGB.
Nadat Poetin het jaar daarop president werd, nam het gezag van Patroesjev toe. De mannen waren met elkaar verbonden door een gemeenschappelijke achtergrond en door de overtuiging dat alleen sterke veiligheidsdiensten Rusland sterk konden maken. Als hoofd van het spionageagentschap begon Patroesjev de organisatie opnieuw vorm te geven. In een interview met de Russische krant Moskovsky Komsomolets noemde hij de organisatie de ‘nieuwe adel van Rusland’.
Het was een kwetsbare tijd voor de nieuwe president en Patroesjev toonde dat hij bereid was om te helpen. In zijn eerste jaar als president werd Poetin achtervolgd door onthullingen dat hij adviseur was geweest van een vastgoedbedrijf dat in Europa werd verdacht van witwaspraktijken. Patroesjev reisde naar Oekraïne om schadelijk bewijsmateriaal in handen te krijgen van de veiligheidsdienst van dat land, aldus audiotapes die uitlekten uit het kantoor van de Oekraïense president. Delen van de tapes werden later geverifieerd door de Amerikaanse regering. Poetin ontkende elk vergrijp en het schandaal doofde uit.
Patroesjev gaf al snel aan dat verraders van het Kremlin aan de beurt zouden komen. In 2006 nam Rusland een wet aan die buitengerechtelijke executies legaliseerde van Russen in het buitenland die als terroristen of extremisten werden beschouwd. Enkele maanden later werd voormalig FSB-agent, Alexander Litvinenko, die naar Londen was gevlucht en over Poetin en zijn eigen werk als spion schreef, gedood door een dosis radioactieve stof in zijn thee. Volgens een Britse rechter was het waarschijnlijk Patroesjev die de moord had beraamd.
Slechts één keer, tijdens een ontmoeting in 2019, zag Bolton een glimp van woede. Hun gesprek ging toen over Oekraïne
Als FSB-directeur hoopte Patroesjev op grotere samenwerking met het Westen op het gebied van terreurbestrijding, die in de VS was opgebloeid na de aanslagen op New York en Washington in 2001. Maar de vergiftiging van Litvinenko, waardoor ook een sushirestaurant in het centrum van Londen besmet raakte, leidde tot twijfel over eventuele samenwerking. De moord is een van de eerste van een reeks mysterieuze moorden op Russische emigranten in Europa en het Midden-Oosten waarvan westerse functionarissen vermoedden dat ze zijn terug te voeren op Moskou.
Toen Rusland in 2007 een internationale conferentie over terrorismebestrijding bijeenriep in de stad Chabarovsk, weigerde de CIA hooggeplaatste afgevaardigden te sturen. In plaats daarvan stuurde de CIA een groep onder leiding van Rolf Mowatt-Larssen, een voormalige lokale chef van de CIA. Mowatt-Larssen zegt dat Patroesjev hem apart nam om te zeggen dat hij zich beledigd voelde. ‘Hij zei: “Draag deze boodschap alstublieft over aan de CIA: Jullie nemen ons niet serieus,’” aldus Mowatt-Larssen.
In 2008 promoveerde Poetin Patroesjev tot secretaris van de Russische Nationale Veiligheidsraad, een functie met weinig formele macht. Maar Patroesjevs persoonlijke statuur, zijn nabijheid tot Poetin en zijn rol als de facto hoofd van de veiligheidsdiensten gedurende meer dan twee decennia hebben hem tot de op een na machtigste persoon in Rusland gemaakt. Zijn nieuwe rol gaf hem ook het mandaat om de banden van Rusland met het buitenland aan te halen. Al snel trad hij op als een soort hybride inlichtingenfunctionaris en diplomaat, die enkele van de machtigste leiders ter wereld bezocht. Het koortsachtige reisschema van Patroesjev staat in schril contrast met hoe weinig er eigenlijk bekend is over zijn ontmoetingen.
Een van de weinige publieke inzichten in zijn activiteiten kwam in 2016, toen hij de puinhoop moest opruimen die was ontstaan na mislukte politieke inmenging in het kleine Balkanland Montenegro. De militaire inlichtingendienst van Rusland had geprobeerd onrust te stoken om te voorkomen dat Montenegro lid zou worden van de NAVO. Die operatie – die werd ondernomen vanuit buurland Servië – mislukte en de Russische agenten werden publiekelijk ontmaskerd, wat gevolgen had voor de bondgenoten van Moskou in de regio. Patroesjev reisde naar Servië om de regering gerust te stellen en bracht de agenten naar huis. Montenegro sloot zich een jaar later aan bij de NAVO.
Maar het meeste van zijn werk doet hij in de schaduw. Zijn vliegtuig werd in 2020 gespot in Oman op hetzelfde moment dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky daar was. In Oekraïne leidde dat tot beschuldigingen dat de twee een geheime ontmoeting hebben gehad. Zowel Zelensky als het Kremlin ontkent dit.
In aanloop naar de Russische invasie in Oekraïne verscheen het vliegtuig van Patroesjev in Jakarta, gelijk met het bezoek van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken, die er de strategie van het Witte Huis aan het uitrollen was aangaande een omstreden regio in de Indische en Stille Oceaan. De VS en Moskou verklaarden beide dat er geen ontmoeting heeft plaatsgevonden.
Eerder, toen er aanwijzingen opdoken dat de banden tussen Moskou en Beijing nauwer werden, probeerde de VS het Kremlin een alliantie met China uit het hoofd te praten. Topambtenaren van toenmalig president Donald Trump hadden een ontmoeting met Patroesjev in Genève voor gesprekken over de uitwisseling van gevangenen en uitbreiding van een overeenkomst over wapenbeheersing. Matthew Pottinger, een China-specialist van het Witte Huis, liet historische kaarten zien van Russische gebieden die door Beijing werden opgeëist om de dreiging die China voor Moskou vormde te benadrukken. Patroesjev luisterde geduldig en zei toen spottend: ‘We weten wie onze vijanden zijn,’ aldus een Amerikaanse functionaris die de bijeenkomst bijwoonde.
Een voormalige hoge functionaris in het Witte Huis zegt dat Patroesjev een belangrijke connectie is tussen Moskou en Beijing. ‘Ik vermoed dat, als Poetin eerder dit jaar zou zijn afgezet of vermoord door Wagner, Beijing zich zou hebben ingespannen om Patroesjev te installeren als Poetins opvolger,’ zegt de voormalige functionaris.
John Bolton, die als nationaal veiligheidsadviseur in de regering van Donald Trump Patroesjev talloze keren ontmoette, zegt dat Patroesjev altijd professioneel is en nooit zijn stem verheft tijdens onderhandelingen, en ook niet geïnteresseerd is in koetjes en kalfjes. Slechts één keer, tijdens een ontmoeting in 2019, zag Bolton een glimp van woede. Hun gesprek ging toen over Oekraïne. ‘We kregen een oratie van twintig minuten over Oekraïne en de geschiedenis ervan,’ aldus Bolton. ‘Het was erg emotioneel en ongewoon voor hem.’ Patroesjev zou zich later ontpoppen tot een van de grootste voorstanders van de invasie in Oekraïne.
Al in de eerste dagen van die invasie in februari 2022 werden de Russische verwachtingen de grond in geboord. Tegen de herfst van vorig jaar delfden Russische troepen het onderspit tegenover Oekraïense offensieven in het zuiden en noorden van het land, met tienduizenden slachtoffers als gevolg. Het Kremlin riep Prigozjin op om met zijn paramilitaire groep Wagner-strijders de falende oorlogsinspanningen van Rusland te ondersteunen. De snelle opkomst van Prigozjin baarde Patroesjev al snel zorgen.
Tirades
Prigozjin, een voormalig gevangene en hotdogverkoper uit Poetins geboortestad Sint-Petersburg, werkte zich op tot een cateraar van Poetin. De contacten die hij op die manier opdeed gebruikte hij om een groot militair privébedrijf op te bouwen. Het afgelopen decennium voerde hij voor het Kremlin oorlogen in Oekraïne, Syrië en Noord-Afrika.
De groep kreeg ook voet aan de grond in Afrika bezuiden de Sahara, waar het in ruil voor hout, goud, contanten en diamanten bescherming leverde aan lokale leiders. Het was een belangrijke bron van geopolitieke invloed voor Rusland. In Oekraïne schaarde Prigozjin zich achter de invasie van Poetin en hij won er belangrijke veldslagen, terwijl hij publiekelijk kritiek uitte op de Russische bevelhebbers vanwege de militaire verliezen.
Zijn tirades op sociale media tegen stafchef generaal Valeri Gerasimov en minister van Defensie Sergej Sjojgoe – in combinatie met de succesvolle opmars van zijn eigen troepen in Oost-Oekraïne – zorgden ervoor dat hij werd opgemerkt in Moskou. En het leverde hem machtige vijanden op, waaronder Patroesjev.
Prigozjins onbelemmerde tirades tegen Sjojgoe lieten voor degenen binnen het Kremlin Poetins oude tactiek zien: houd je ondergeschikten verdeeld door niet in te grijpen bij hun onderlinge vetes. Maar de machtsopbouw van de krijgsheer in de oorlog maakte hem tot een gevaar voor de president. ‘Iedereen vertelde Poetin dat het een vergissing was om een parallel leger te hebben,’ zegt een voormalige ambtenaar van het Kremlin, die met zowel Poetin als Patroesjev heeft gewerkt. ‘En als je dan de militaire leiding elke dag in het gezicht spuugt, heb je een probleem.’
Patroesjev begon Poetin in de zomermaanden van 2022 te waarschuwen voor Prigozjin. Terwijl Wagner vooruitgang boekte op het slagveld waren de waarschuwingen aan dovemansoren gericht. Dat veranderde toen Prigozjin Poetin belde en op botte manier klaagde over een gebrek aan voorraden, aldus de voormalige Russische inlichtingenofficier, die banden heeft met mensen die dicht bij Poetin en zijn spionagechef staan. Prigozjin had wapens en munitie nodig en zijn mannen stierven in groten getale.
Het telefoontje vond plaats in oktober. In het kantoor waren ook anderen, waaronder Patroesjev, aanwezig die de voormalige cateraar de president hoorde uitschelden, aldus de voormalige agent. Later zou Patroesjev het gesprek gebruiken als reden voor Poetin om afstand te nemen: de krijgsheer zou gevaarlijk zijn geworden en geen respect meer hebben voor het gezag van het Kremlin. In december werd duidelijk dat Patroesjev had gewonnen. Toen Prigozjin publiekelijk tekeerging tegen het leger en het gebrek aan voorraden, negeerde Poetin hem. Oproepen werden niet beantwoord. Begin juni kondigde het Kremlin plannen aan om Wagner als strijdmacht in Oekraïne te ontmantelen en gaf het de strijders opdracht zich te laten registreren bij het Russische ministerie van Defensie.
Weinigen in het Kremlin geloofden dat Prigozjin met een gewapende muiterij zou wegkomen zonder gevolgen
Op vrijdag 23 juni begon Prigozjin een muiterij. Hij haalde zijn vijfentwintigduizend manschappen en tanks van het slagveld in Oekraïne en marcheerde op naar de zuidelijke stad Rostov aan de Don om het hoofdkwartier van het zuidelijke militaire district van de Russische strijdkrachten in te nemen. Zijn ‘mars der gerechtigheid’ was bedoeld om de confrontatie aan te gaan met Gerasimov en Sjojgoe, die daar aanwezig waren voor bijeenkomsten, maar zij wisten te ontkomen voordat Prigozjin arriveerde. Prigozjin stuurde een andere colonne tanks en soldaten richting Moskou.
Terwijl Poetin in een villa ver buiten de stad verbleef, nam Patroesjev de leiding over. Hij voerde een stortvloed aan telefoongesprekken om Prigozjin over te halen zich terug te trekken, aldus westerse inlichtingendiensten en de voormalige Russische inlichtingenofficier. Patroesjev vroeg agenten die sympathiseerden met Prigozjin om te proberen tot hem door te dringen. Vijf oproepen aan Prigozjin vanuit het Kremlin werden niet beantwoord. Er werd ook gezocht naar bemiddelaars en er werd gebeld met de regeringen van Kazachstan en Wit-Rusland, beide lid van een door Rusland geleide militaire alliantie van voormalige Sovjetstaten.
De oproep aan Kazachstan was bedoeld als verzekering tegen het ergste scenario. Een jaar eerder had Rusland troepen naar dat land gestuurd om er de orde te herstellen nadat er gewelddadige rellen waren uitgebroken. De hoop was nu dat Kazachstan een wederdienst zou bewijzen als het Russische leger het schurkenleger niet kon tegenhouden, aldus een westerse inlichtingenofficier en de voormalige Russische inlichtingenofficier. Maar president Kassym Jomart Tokayev weigerde – hij had na de Russische invasie in Oekraïne afstand genomen.
De rest van de zomer heerste er een onbehaaglijk gevoel in Moskou
Uiteindelijk liet de president van Belarus, Aleksandr Loekasjenka, met een publieke verklaring weten dat hij ermee instemde te helpen. Hij belde Prigozjin meerdere keren in de loop van ruim zes uur en bemiddelde bij de uitwisseling van berichten tussen de krijgsheer en Moskou. Uiteindelijk deed hij een aanbod dat was uitgewerkt door Patroesjev: als Prigozjin zijn troepen zou laten omkeren, zouden zijn mannen mogen uitwijken naar Belarus.
Loekasjenka voerde verschillende gespreksronden met Prigozjin en Poetin, aldus zijn persdienst in een verklaring aan deze krant. ‘De gesprekken waren succesvol,’ aldus de verklaring. In een televisieoptreden laat in de ochtend noemde Poetin Prigozjin en de Wagner-leiding verraders. Dat haalde hem mede over om in te stemmen met het aanbod, dat ook behoud van de controle over zijn overzeese operaties, zoals die in Afrika, inhield. Prigozjin en zijn strijders hadden geen actieve tegenstand ondervonden van het leger, maar de meeste eenheden die ze tegenkwamen hadden zich ook niet bij hen aangesloten. Aan het begin van de zaterdagavond liep de muiterij van Prigozjin ten einde.
Prigozjins strijders die op weg waren naar Moskou stopten en sommigen marcheerden naar kampen waarvan ze hadden vernomen dat die voor hen waren ingericht in Belarus. Prigozjin zelf verdween van sociale media. De rest van de zomer heerste er een onbehaaglijk gevoel in Moskou. Weinigen in het Kremlin geloofden dat Prigozjin met een gewapende muiterij zou wegkomen zonder gevolgen.
Patroesjev zou hun gelijk bewijzen.
Diepe scheur
Na de muiterij deed het Kremlin weinig om het leven van Prigozjin te bemoeilijken. Hij reisde naar Afrika om zijn operaties daar in ogenschouw te nemen. Hij kon ook blijven werken in Sint-Petersburg en andere delen van Rusland, zegt Maksim Sjoegalej, die voor Prigozjin werkte in een denktank. Maar, zegt hij, Prigozjin was op zijn hoede. ‘Hij wist dat hij vijanden had en dat er iets met hem kon gebeuren, maar wat hem betreft hield hij zich aan de afspraak,’ aldus Sjoegalej.
Mowatt-Larssen, de voormalige lokale CIA-chef, zegt dat het leek alsof Prigozjin vrij was, maar dat hij in feite nauwlettend in de gaten werd gehouden. Zijn muiterij toonde niet alleen een diepe scheur in Poetins systeem om het land te leiden, maar legde ook de ontevredenheid bloot in het leger, dat weinig had gedaan om zich te verzetten tegen zijn opmars, zegt hij. ‘Het is duidelijk wat het plan van Poetin was: de dode man laten lopen zodat ze verder konden uitzoeken wat er gebeurd was,’ zegt hij. Oftewel: het Kremlin was op zoek naar medewerkers van Prigozjin.
Dan, begin augustus, als het grootste deel van Moskou op vakantie gaat, geeft Patroesjev in zijn kantoor in het centrum van Moskou aan zijn assistent de opdracht om een operatie op te zetten om Prigozjin uit de weg te ruimen, aldus de voormalige Russische inlichtingenofficier. Poetin zou de plannen later te zien krijgen en maakte volgens Westerse inlichtingendiensten geen bezwaar.
Enkele weken later, na zijn rondreis door Afrika, wacht Prigozjin op een luchthaven in Moskou terwijl veiligheidsinspecteurs bezig zijn met een controle van zijn vliegtuig. Tijdens dat oponthoud wordt een kleine bom onder de vleugel geplaatst, zeggen westerse inlichtingendiensten.
Het vliegtuig vertrekt na 17.00 uur en bereikt een hoogte van 8500 meter. Maar na ruim een half uur verliest het snel hoogte en het stort neer in de buurt van het dorp Koezjenkino. Video’s van getuigen laten zien dat een straalvliegtuig na een explosie met een losgeraakte vleugel is neergestort. Binnen enkele dagen meldden Russische media dat DNA-testen bevestigen dat Prigozjin is omgekomen bij de crash. Samen met hem komen negen anderen om het leven, waaronder de commandant van de Wagner-groep, Dmitri Oetkin, een andere medewerker van Wagner, twee piloten en een negenendertigjarige stewardess.
De Noord-Koreaanse leider reist met de trein naar Rusland
De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un is maandag vertrokken naar Rusland, waar hij naar verwachting een ontmoeting zal hebben met president Vladimir Poetin. Volgens westerse inlichtingendiensten zal er gesproken worden over een wapendeal tussen de twee landen, zo schrijft The Guardian.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Kim Jong-un vertrok uit de hoofdstad Pyongyang met enkele hooggeplaatste ambtenaren en generaals. Hij werd uitgezwaaid door een uitzinnige menigte, die met vlaggen zwaaide. Rusland heeft het bezoek bevestigd: naar verwachting vindt de top plaats in Vladivostok.
‘Zoals met elk van onze buren, voelen we ons verplicht om goede, wederzijds voordelige relaties te ontwikkelen,’ zei de woordvoerder van het Kremlin, Dmitri Peskov, over de top. Rusland zou onder meer munitie en raketten willen van Noord-Korea, die ingezet zouden kunnen worden in Oekraïne.
Rusland hoopt wapens voor in Oekraïne te krijgen van het land
De leiders van Noord-Korea en Rusland zijn van plan elkaar deze maand nog te ontmoeten. Dat schrijft The New York Times. Volgens anonieme bronnen bij de Amerikaanse inlichtingendiensten zullen Kim Jong-un en Poetin hun top houden op een universiteit in Vladivostok.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Kim Jong-un en Poetin zijn beiden op zoek naar versterkingen voor hun strijdkrachten. Rusland hoopt dat Noord-Korea artilleriegranaten en antitankraketten kan leveren. Noord-Korea wil technologie voor satellieten en nucleaire onderzeeërs van de Russen krijgen. De wapenleveranties van Noord-Korea aan Rusland zouden ingezet moeten worden in Oekraïne.
Eerder bezocht de Russische Minister van Defensie Sergej Sjojgoe het Aziatische land, ter ere van wat Noord-Korea ziet als de overwinning op Zuid-Korea en de Verenigde Staten in de Korea-oorlog. Tijdens dat bezoek kreeg de minister het wapenarsenaal van Noord-Korea te zien en werden mogelijkheden voor wapenleveringen besproken.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
