‘Het Westen vecht tegen ons via de Oekraïners,’ aldus Poetin
Vladimir Poetin verklaarde zaterdag dat de oorlog in Oekraïne ten einde loopt. Tijdens een persconferentie na de viering van 9 mei ter herdenking van de Sovjetoverwinning op nazi-Duitsland in 1945, werd de Russische president gevraagd naar de westerse steun voor Oekraïne.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Een globalistische vleugel van de westerse elite vecht tegen ons via de Oekraïners,’ beweerde hij, daarbij negerend dat ‘het Rusland was dat in 2022 een grootschalige invasie van Oekraïne lanceerde’, aldus The Kyiv Independent. ‘Ik denk dat het einde nadert, maar de situatie blijft ernstig’, voegde hij eraan toe.
Poetin verklaarde ook bereid te zijn zijn Oekraïense ambtgenoot, Volodymyr Zelensky, in een derde land te ontmoeten – een primeur sinds het begin van de vijandelijkheden – maar alleen om een definitief vredesakkoord te paraferen, niet om directe onderhandelingen te starten.
Sommige Russen zijn erin geslaagd hun familieleden van gedachten te doen veranderen over de oorlog in Oekraïne.
‘Ik schaam me enorm. Ik heb me totaal misdragen door niet naar je te luisteren. Je hebt van begin af aan geprobeerd mij de waarheid te vertellen, en ik had naar je moeten luisteren.’ Deze woorden hoorde Christina van haar moeder enkele maanden na het begin van de Russische invasie in Oekraïne, een oorlog die bijna het einde betekende van hun onderlinge contact.
De inval van Rusland in Oekraïne is voor veel Russen een splijtzwam geworden en zelfs een reden om een relatie met naaste familieleden te verbreken. Sommige verhoudingen zijn niet meer te herstellen. Een journalist van Novaja Evropa sprak met Russen die er uiteindelijk toch in slaagden om hun familieleden op andere gedachten over de oorlog te brengen. Alle namen in de tekst zijn uit veiligheidsoverwegingen gefingeerd.
‘Ze hebben mijn moeder als het ware begoocheld’
Tot 2014 ging het gezin van Christina regelmatig naar Oekraïne om familieleden te bezoeken. Dan gingen ze naar hun opa van vaderskant in de oblast Tsjernihiv en naar een oudtante in Kyiv. Christina’s moeder keek nooit naar de staatstelevisie en was altijd een kritische denker.
Na het begin van de oorlog ontstond er een grote breuk in de relatie van Christina met haar beide ouders, die toen al gescheiden waren: zowel haar moeder als haar vader steunden de invasie.
‘Ik herinner me nog dat ik op 24 februari wakker werd van de telefoon. Toen ik opnam, besefte ik dat er een oorlog was uitgebroken. Ik belde mijn familieleden in Kyiv, omdat ik met hen de hechtste band had. Vanwege mijn drukke werkschema nam ik niet meteen contact op met mijn moeder. Toen ik dat uiteindelijk deed, ontdekte ik dat ze in een andere richting was gaan denken,’ vertelt Christina.
Het narratief over denazificatie, dat actief werd gepromoot door regeringsgezinde sociale media, kwam op de moeder van Christina overtuigend over.
‘Mijn moeder is sterk beïnvloed door de opvoeding die ze kreeg van haar oma, mijn overgrootmoeder. Dat was een kind uit de oorlog. Toen de oorlog begon was ze veertien jaar en is ze meteen in een weverij aan het thuisfront gaan werken. Ze werkte tot wel twaalf uur per dag. Haar verhalen hebben mijn moeder tijdens haar kindertijd natuurlijk sterk beïnvloed. En nu heeft mijn moeder te horen gekregen dat er [in Oekraïne] een oorlog tegen fascisten wordt gevoerd.’
Toen de oorlog begon was ze veertien jaar en is ze meteen in een weverij aan het thuisfront gaan werken
Sindsdien eindigde ieder gesprek over de oorlog tussen Christina en haar moeder altijd in ruzie. ‘Ik probeer haar ervan te overtuigen dat we op de tv worden voorgelogen. Maar dat haalde niets uit. Haar collega’s, wier zonen voor het leger werden opgeroepen, zeiden haar al dat ze geen tv moest kijken, maar op de een of andere manier gelooft ze het niet,’ aldus Christina.
Voor haar betekende dit een persoonlijk trauma. ‘Ik was in shock. Ze hadden mijn moeder als het ware ingepalmd. Ik kon niet meer tot haar doordringen.’
Na verloop van tijd begon haar moeder daar langzaam van los te komen. Christina stuurde haar langzaamaan steeds meer YouTube-video’s van [de Russische oppositiefiguur en activist] Maxim Katz door en raadde haar aan interviews van [de Poetin-kritische journalisten] Katerina Gordeeva en Joeri Doedj te bekijken.
In september 2022 werd de mobilisatie afgekondigd. De man van Christina had al eerder in het leger gediend en ze waren bang dat hij opnieuw zou worden opgeroepen.
Op het werk kreeg hij geen vrijstelling, waarop het echtpaar besloot Rusland te verlaten. Eerst vertrokken ze naar Kazachstan, daarna verhuisde haar man naar Armenië. Christina is kortgeleden teruggekeerd naar Rusland om dingen te regelen voor haar appartement. Een halfjaar later kwam ook haar man terug. Tegen die tijd was Christina haar baan kwijtgeraakt en ze besloten niet langer in twee verschillende landen te blijven wonen.
Volgens Christina begon haar moeder vooral na hun vertrek langzaam van mening te veranderen. ‘Toen wij weggingen, was mijn moeder al begonnen actief informatie te zoeken en alles te lezen wat ik haar doorstuurde. Toen wij in Kazachstan zaten, zei ze een keer toen we belden: “Excuus, ik had het bij het verkeerde eind. Ik heb me totaal misdragen door niet naar je te luisteren. Het was op dat moment al moeilijk voor je, en ik heb je ook nog eens in de steek gelaten. Dat moet ongelooflijk zwaar voor je zijn geweest.” Verder zei ze dat ze zich vreselijk schaamde en geschokt was dat ze zo erg was misleid.’
De relatie tussen Christina en haar moeder begon langzaam te herstellen. Toen in februari 2024 Aleksej Navalny gedood werd, zaten ze samen in de keuken, zoals Christina vertelt, ‘bittere wijn te drinken zonder hun glazen te klinken.’
Inmiddels heeft haar moeder geleerd een VPN te gebruiken en kijkt ze onafhankelijke YouTube-kanalen. Ze leest het nieuws en bespreekt de actualiteit met haar dochter.
‘We hebben het afgelopen nieuwjaar samen gevierd,’ vertelt Christina. ‘Niet al te uitbundig natuurlijk; ik bel constant naar Kyiv om te vragen hoe het met de familie daar gaat. Ze vertellen me dat ze daar zitten zonder verwarming, zonder water, zonder licht. Ik krijg tranen in mijn ogen als ik het me probeer voor te stellen. Maar dit jaar had mijn moeder thuis een VPN aan staan en keken we naar Peaceful Lights, oude series uit de jaren 2000 en musicals die in Oekraïne en Rusland zijn gemaakt.’
Haar vader heeft Christina niet kunnen overtuigen; ze spreken elkaar niet meer.
‘Er zijn tussen ons heel wat meer overeenkomsten dan verschillen’
Toen de oorlog begon, belde de vijfendertigjarige Sergej zijn vader, een Afghanistan-veteraan. ‘Hij zei tegen me: “22 juni, precies om vier uur”,’ vertelt Sergej. ‘“Wat bedoel je?” vroeg ik. Hij zei: “Nou, de fascisten hebben Kyiv weer aangevallen.” [22 juni was de startdatum van de aanval van nazi-Duitsland op de Sovjet-Unie in 1941.]
Maar ongeveer zes maanden later veranderde zijn vader van mening en begon hij de oorlog te steunen. Sergej schrijft dit toe aan de invloed van de propaganda, die zich met name richt op de oudere generatie. Hij gelooft dat zijn vader sterk beïnvloed werd door het narratief dat het Westen en de NAVO erop uit zijn Rusland over te nemen en haar vreemde waarden op te dringen.
Nadat de mobilisatie was afgekondigd, verliet Sergej Rusland voorgoed. De communicatie met zijn vader werd steeds moeilijker: hun meningen liepen uiteen en de afstand werd steeds groter. ‘Ik voelde me ook niet erg goed in die tijd. Ik kreeg zelfs ruzie met vrienden en kennissen, die de oorlog misschien als iets normaals beschouwden. Maar ik wilde niet het contact met mijn vader verbreken,’ vertelt Sergej.
Hij ging op zoek naar een plan, las materiaal van het Ark-project [een internationaal project dat steun biedt aan Russische emigranten die tegen de oorlog in Oekraïne zijn], woonde seminars bij en bekeek video’s van Maxim Katz en [politicoloog en publicist] Jekaterina Schulmann.
‘Er was in mijn ogen geen greintje menselijkheid bij hen te bespeuren’
‘Maar omdat ik me liet meeslepen wanneer een gesprek begon, kon ik niet in praktijk brengen wat er in die video’s en berichten werd aangeraden. Ik kon niet communiceren met mensen die een ander standpunt hadden. Er was in mijn ogen geen greintje menselijkheid bij hen te bespeuren,’ zegt Sergej.
Sergej ging naar de psychotherapeut om zijn emoties beter te reguleren. Hij besloot het met zijn vader niet meer over de oorlog te hebben. ‘Er zijn tussen ons meer overeenkomsten dan verschillen.’
Na een tijdje begon Sergej voorzichtig nieuws van onafhankelijke media naar zijn vader door te sturen – voornamelijk berichten die betrekking hadden op de economische situatie. Zijn vader beloofde ze te zullen bekijken.
‘Ik benadrukte regelmatig dat Rusland in deze “speciale militaire operatie” gewoonweg geen vooruitgang boekte. Na verloop van tijd besefte ik dat mijn vader, net als elke doorsnee Rus, zijn eigen interesses had en dat het gesprek daarop afgestemd moest worden. Het ging hem vooral om de stijgende prijzen, waarover hij klaagde,’ zegt Sergej.
Ook de blokkades van sociale media en apps lagen Sergejs vader na aan het hart. Hoewel hij er zelf niet zo actief gebruik van maakte, bemoeilijkten de beperkingen zijn communicatie met zijn zoon.
De overgang van volledige steun voor de oorlog naar een sceptische houding duurde ongeveer twee jaar. Daarbij speelt volgens Sergej mee dat de man van zijn zus, die werd gemobiliseerd, van tijd tot tijd met verlof naar huis kwam en verhalen vertelde over wat er aan het front gebeurt.
Sergej beschouwt de gesprekken met mensen die er andere opvattingen op nahouden nu als zijn persoonlijke missie. ‘Ik vind het bijzonder zinvol om mijn tijd door te brengen met mensen die twijfelen. En dat worden er gelukkig steeds meer.’
‘Inmiddels vindt mijn moeder Poetin een klootzak’
Vera is een achtentwintigjarige Russin, maar woont al een aantal jaren in Oekraïne, waar ze na haar huwelijk naartoe verhuisde. Toen de oorlog begon, moesten Vera en haar man noodgedwongen naar Polen uitwijken. Haar vijfenvijftigjarige moeder bleef in Rusland, in West-Siberië. Zij steunde de invasie.
‘Mijn moeder heeft altijd van Poetin gehouden,’ vertelt Vera. ‘Ze vond hem een goede president. Ik denk dat haar opvattingen zijn beïnvloed door de vele sociale programma’s die in Rusland zijn opgezet: toelagen voor een tweede kind en zulke bonussen.’
Hoewel Vera wist hoe haar moeder tegenover de regering stond, haar steun voor de oorlog kwam als een schok voor haar. ‘Ze geloofde mij niet omdat ze op het nieuws iets anders vertelden,’ merkt Vera op. ‘En dat terwijl ik daar woon. Mijn moeder reageerde niet agressief, meer als een groot kind dat te horen krijgt dat de kerstman niet bestaat. Ze wuifde mijn verhalen weg.’
Vera gaf niet op, al vond ze het emotioneel zwaar. Ze ging in discussie, weerlegde nepnieuws en liet originele video’s zien.
Op een gegeven moment was Vera genoodzaakt terug te keren naar Rusland om een visum te verkrijgen voor een verhuizing naar Polen. Een zware en onzekere periode brak aan. ‘Met elke extra dag dat ik [in Rusland] moest blijven en met elk probleem dat er op de consulaten bij kwam, nam mijn moeders “liefde” voor de president verder af.’
‘Inmiddels staan we aan dezelfde kant,’ aldus Vera. ‘Nu vindt mijn moeder Poetin een klootzak en ziet ze veel dingen die ze vroeger niet zag. Zo zag ze onlangs in Sint-Petersburg ineens heel veel soldaten op straat: ze liepen rond en controleerden alles. Er vlogen drones rond en overal stroomden nieuwsberichten en oproepen tot militaire dienst. De soldaten liepen rond en rekruteerden jonge mannen voor het leger.’
‘Het waren geen aangename gesprekken, maar het was onmogelijk ze niet te voeren’
Reeds in 2012 begon Kirill met zijn moeder de politiek te bespreken. Hij was toen vijfentwintig jaar, zijn moeder bijna zestig. Hij nam nooit deel aan protesten, maar stond kritisch tegenover de regering en aan Poetin heeft hij naar eigen zeggen altijd al een hekel gehad.
‘Mijn moeder zag zichzelf als een wijze vrouw,’ vertelt Kirill. ‘Ze luisterde nooit echt naar me, maar antwoordde: “Dat zijn jouw zaken niet. Wie ben jij om daar wat van te vinden? Doe gewoon je werk en bemoei je er niet mee.”’
In 2014, na de annexatie van de Krim, vertelde Kirill haar over de Boeing [de MH-17] die boven de Donbas was neergehaald en over het separatisme. Maar hij stuitte op enkel onbegrip.
‘Toen de oorlog begon, dacht ik eerlijk gezegd dat mijn moeder algauw van standpunt zou veranderen,’ erkent Kirill. ‘Maar nee, ze volgde alles op tv en zei: “Poetin is geweldig. Hij doet alles goed.”’ Hoewel ze altijd tegen kernwapens was geweest, stelde ze haar standpunt meteen bij toen de Russische propaganda over kernaanvallen begon.
‘Als ze haar standpunt uitte, werd ze altijd heel emotioneel. Ze noemde me een verrader, een overloper, iemand zonder wortels.’
Op de vraag hoe hij dat volhield, antwoordt Kirill: ‘Ik had geen andere keus.’
Om zijn moeder te overtuigen wees Kirill ook op de valse informatie die de staatsmedia verschaffen. ‘Mijn moeder zag ze als gezaghebbend. Maar op een gegeven moment bekroop haar de twijfel: misschien waren de dingen toch niet zo zwart-wit. Ook bleek ik elke keer gelijk te hebben als ik zei dat het anders zou lopen dan op tv werd gezegd.’
De meeste invloed had zijn vertrek naar Duitsland. Ze was ervan overtuigd dat hij daar geen kans zou krijgen om als arts te gaan werken, dat niemand in Europa hem als specialist zou aannemen en dat hij geen visum zou krijgen – zoals ze op de staatstelevisie hoorde. Toen dat alles toch gebeurde en Kirill was verhuisd, vertelde hij over zijn nieuwe leven en dat niemand hem daar ooit vijandig had bejegend. ‘Dat heeft haar kijk op de situatie veranderd,’ aldus Kirill. ‘Nu vindt ze het vooral zonde dat we hierbij betrokken zijn geraakt.’
‘Kennelijk was zijn liefde voor mij groter dan zijn angst voor de fascisten’
Olga leerde haar toekomstige man kennen in januari 2022, ze was toen zevenenveertig. In september datzelfde jaar stelde haar partner voor om uit elkaar te gaan, met als argument dat zij ‘fascisten steunde’.
‘Ik sleepte hem twee uur lang mee door de straten en vertelde hem alles wat ik wist, van het pantoffeldiertje tot de actualiteit,’ zegt Olga. ‘Blijkbaar was zijn liefde voor mij groter dan zijn angst voor de fascisten, want op een gegeven moment liet hij het onderwerp varen.’
Volgens Olga houden de vroegere opvattingen van haar man verband met het feit dat hij lange tijd bij de politie heeft gewerkt en dat hij vooral mensen uit de arbeidersklasse kende. ‘Werkende mensen denken niet veel na,’ zegt ze. ‘Ze verdiepen zich niet in de politiek. Ze slikken alles wat ze op tv voorgeschoteld krijgen.’
Bij haar vader bleek de situatie ingewikkelder, vertelt Olga. Vroeger ging hij met haar mee naar protesten voor Navalny, later ontwikkelde hij sympathie voor de autoriteiten. Olga is er nog niet in geslaagd hem volledig op andere gedachten te brengen.
‘Bij hem is duidelijk waar dat aan ligt. Hij is oud en beperkt in zijn bewegingen, en zit nu gekluisterd aan de tv.’
Ze aarzelt om hem onder druk te zetten. ‘Ik kan geen ruzie met hem maken, want hij heeft een hoge bloeddruk. Mijn zus en ik hebben daarom besloten om zo min mogelijk over politiek te praten.’
Maar ook haar vader viel geleidelijk terug in zijn oude standpunt. ‘Hij raakte gefascineerd door kunstmatige intelligentie, volgde een paar ongelooflijk interessante cursussen en nu heeft hij al zes maanden geen nieuws meer gekeken,’ vertelt Olga opgelucht. ‘Hij heeft een gezond stel hersens en een analytisch denkvermogen, dus op een gegeven moment besefte hij min of meer wat er aan de hand was. Zonder mijn bemoeienis.’
Rusland en Georgië
In de vorige editie van 360 Magazine stond een artikel uit Die Zeit over een kleinzoon die door zijn opa politiek gevormd is, maar inmiddels andere politieke inzichten heeft gekregen. Aan de keukentafel in een Georgisch dorp wordt duidelijk hoe diep de politieke crisis het land heeft gespleten. De twintigjarige Alexander Beraia en zijn 78-jarige opa Archiko krijgen steeds vaker ruzie over één onderwerp: de toekomst van Georgië. Alexander, student politicologie in Tbilisi, protesteert al meer dan een jaar tegen een regering die hij steeds meer op Rusland vindt lijken. Zijn opa, die in de jaren negentig meevocht tegen het door Rusland gesteunde Abchazië, stemde juist op de partij Georgische Droom, die de laatste jaren steeds pro-Russischer is geworden.
Alexander ziet de Europese Unie als bescherming tegen Russische invloed. Zijn opa denkt juist dat diezelfde EU een bedreiging is voor de Georgische soevereiniteit. ‘De Europeanen willen ons voorschrijven waar we onze toiletten moeten bouwen’.
Georgië verloor na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie eerst Abchazië en later Zuid-Ossetië; ongeveer 20 procent van het grondgebied is nog steeds door Rusland bezet. De Georgische Droom waarschuwt dat een te nauwe band met het Westen het land in een oorlog met Rusland kan meesleuren, en speelt daarmee in op een collectief trauma.
Het artikel vertaalt een nationaal conflict naar een familiediner, een ruzie over Oekraïne en een moeder die bang is dat haar zoon door zijn activisme in de problemen komt.
Oekraïne verklaart zich bereid het bestand te respecteren
De Russische president Vladimir Poetin kondigde donderdag een wapenstilstand aan voor het orthodoxe Pasen volgend weekend, ‘nadat hij eerder de oproepen van Oekraïne voor een soortgelijke wapenstilstand had genegeerd’, aldus The Kyiv Independent.
‘Ter gelegenheid van het naderende orthodoxe Pasen wordt een wapenstilstand afgekondigd van 16.00 uur op 11 april tot het einde van de dag op 12 april’, kondigde het Kremlin aan. ‘We gaan ervan uit dat de Oekraïense zijde het voorbeeld van de Russische Federatie zal volgen’, voegde het eraan toe.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Oekraïne gaf in de persoon van Volodymyr Zelensky aan bereid te zijn de wapenstilstand te respecteren en dat het ‘dienovereenkomstig zal handelen’. De bevolking ‘heeft behoefte aan een Pasen zonder dreigingen en een echte stap richting vrede. Rusland heeft de kans om zijn aanvallen niet te hervatten, ook niet na Pasen’, aldus de Oekraïense president.
Terwijl president Zelensky zijn belofte niet heeft kunnen waarmaken en de oorlog doorwoedt, leven Oekraïners elke dag met grote maar ook meer onbeduidende zorgen, zoals het gebrek aan vertrouwd zout uit Donbas.
‘Het verbaast me niets dat ze het ministerie van Onderwijs opdoeken,’ vertelde mijn goede vriendin Dima. ‘Te oordelen naar wat Steve Witkoff zei bij Fox, krijgen ze in Amerika niet eens geschiedenis of aardrijkskunde op school.’ Oekraïners zijn geschokt door de energieke, maar opzettelijk verkeerd gerichte pogingen van het kabinet Trump om het onderhandelingsproces te versnellen. Elke dag geeft het Witte Huis opnieuw blijk van hun incompetentie, en bij uitspraken als ‘Poetin is geen slechterik’ of ‘ik denk dat hij vrede wil’ kunnen we enkel nog onze schouders ophalen.
Het deed mij denken aan wat president Volodymyr Zelensky zei na de verkiezingen in 2019, toen hij beloofde dat hij binnen twaalf maanden een vredesverdrag zou sluiten met Poetin, en anders zou aftreden. Noch de vrede, noch zijn aftreden zijn gerealiseerd. Er brak een grootschalige oorlog uit en na drie jaar vechten is het niet langer Zelensky maar Witkoff, de Amerikaanse afgezant voor het Kremlin, die vrede in Poetins ogen ziet. De ogen van Poetin zijn klein en je moet ze aandachtig bekijken om er überhaupt iets in te bespeuren. De Oekraïners zijn al lang geleden opgehouden de Russische dictator te doorgronden.
Tijdens de ‘vredesgesprekken’ worden Oekraïense steden met de dag intensiever gebombardeerd
Tijdens de ‘vredesgesprekken’ worden Oekraïense steden met de dag intensiever gebombardeerd, met nieuwe tactieken en zogeheten ‘Geranium’-drones: grote, zware gevaartes die op een hoogte van ongeveer 2 kilometer vliegen. De verwoesting en het aantal slachtoffers per aanval is hiermee enorm gestegen. Ook nieuw is een techniek waarbij een groot aantal drones zich tijdens een aanval op hetzelfde doelwit richt. Onlangs voerden meer dan twaalf drones een nachtaanval uit op Chmelnitski. Daarna was Odessa aan de beurt, en daarna Kyiv. Net als veel andere inwoners van Kyiv bracht mijn gezin die nacht door in de gang, waar we luisterden we naar de explosies en het afweergeschut.
Chef Marco Cervetti, promotor van Italiaans eten in Oekraïne, slaapt niet op de gang. Het is te onaangenaam. De gang in zijn huurappartement is klein en Marco is twee meter lang, dus gaat hij naar de schuilkelder onder in zijn flatgebouw. Hierdoor heeft hij zijn buren goed leren kennen. Soms neemt hij een fles Sangiovese mee om samen op te drinken.
Controleposten
Marco kookt graag pastagerechten voor zijn vrienden en spreekt graag met ze af, maar hij mag thuis niemand uitnodigen. Lang geleden, voor februari 2022, verhuisde hij naar een appartement in een oud gebouw naast het presidentiële kantoor, in het hart van het regeringskwartier. Alleen mensen die daar wonen of werken hebben toegang; het leger laat verder niemand langs de controleposten. Dus nu kookt Marco bij zijn vrienden thuis, of in een café. Zijn laatste vriendendiner, in café Torf, tien minuten bij mij vandaan, heb ik helaas moeten missen, maar in april krijg ik een herkansing bij mij thuis.
Het is gek, maar de laatste tijd denk ik steeds vaker over de toekomst. Ik bereid me al voor op reizen in de zomer en in de herfst. Dit betekent overigens niet dat ik geloof dat het einde van de oorlog in zicht is. De oorlog is voor iedereen in Oekraïne een soort Russisch roulette. Je weet nooit wanneer een raket of een drone dichtbij zal ontploffen. Elke dag en nacht worden mensen verminkt of vermoord, worden huizen verwoest en auto’s met passagiers en al in de as gelegd. Je moet bezig blijven en je kan er niet bij stil blijven staan. Je gaat door, je leeft voorzichtig, en luistert aandachtig naar elk geluid.
Tijdens een oorlog lijkt het misschien absurd om te gaan kibbelen over zoutproductie, maar dit is hoe het is
Soms merk je dat je je zorgen maakt over een of ander klein, onbeduidend probleem. Ik denk bijvoorbeeld vaak aan de smaak van het Artemovsk-zout uit Donbas. Ik gebruik al mijn hele leven dat grove, wittige zout met stukjes gruis erin. Toen Rusland de stad bezette waar de mijn zich bevindt, waren er door heel Oekraïne nog enkele reserves beschikbaar, maar op den duur raakte de voorraad op. Nu hebben we geen Artemovsk-zout meer en hebben we het met Turks en Pools importzout te doen, met beide een eigenaardige smaak, heel anders dan het zout waar ik tijdens mijn lange leven aan gewend ben geraakt. Mijn oplossing is dat ik helemaal niet meer kook met zout. Af en toe gebruik ik sojasaus.
Laatst kwam ik te weten dat er in Transkarpatië een zoutmijn staat die volledig gereed is om zout aan heel Oekraïne te leveren, maar dat deze niet in gebruik is omdat de co-eigenaren ruzie hebben. Tijdens een grootschalige oorlog lijkt het misschien absurd om te gaan kibbelen over zoutproductie, maar dit is hoe het is. Ik kan enkel hopen dat ze het snel weer bijleggen, zodat de productie weer op gang kan komen. Zal het net zo smaken als het zout uit Donbas? In dat geval hoef ik me daar in ieder geval geen zorgen meer over te maken.
De laatste fysieke ontmoeting tussen een Amerikaanse en Russische president was in 2021
De Amerikaanse president Donald Trump heeft aangekondigd dat hij volgende week een persoonlijk overleg wil met de Russische president Vladimir Poetin. Kort daarna wil hij ook een driegesprek voeren met zowel Poetin als de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Dat meldt The New York Times op basis van bronnen rond het Witte Huis.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Dit overleg met Poetin zou de eerste fysieke ontmoeting zijn tussen een Amerikaanse en een Russische president sinds Joe Biden en Poetin elkaar in 2021 in Genève spraken.
Op de vraag of alle partijen al hadden ingestemd met het beoogde overleg, antwoordde Trump woensdag: ‘De kans is groot dat ze dat zullen doen.’
De Amerikaanse gezant Steve Witkoff was deze week nog in Moskou om met Poetin te spreken. Volgens Trump is er in die gesprekken ‘vooruitgang geboekt’. Zelensky zei woensdagavond dat Rusland signalen afgeeft bereid te zijn tot een staakt-het-vuren. ‘Maar het is cruciaal dat ze de VS en Oekraïne niet misleiden.’
Deze zomer opent aan de Noord-Koreaanse oostkust een strandresort – voor honderdduizend gasten. En dat terwijl het regime nauwelijks buitenlandse toeristen toelaat. Vanwaar Kim Jong-uns behoefte aan dit reusachtige vakantieparadijs?
Dit artikel werd origineel gepubliceerd op 9 juni in Die Süddeutsche Zeitung, voordat Wonsan-Kalma de deuren opende. De openingsceremonie heeft op 26 juni plaatsgevonden.
Reisorganisator Simon Cockerell hoopte aanvankelijk dat Noord-Korea door de pandemie misschien wat interessanter zou kunnen worden als toeristische bestemming. ‘Ik dacht: misschien zien ze wel een kans in hun isolatie van de buitenwereld en breiden ze hun aanbod wat uit.’ Cockerell, een Brit uit Thornbury, is directeur van het Chinese reisbureau Koryo Tours, dat vanuit Beijing al ruim dertig jaar reizen aanbiedt voor westerse toeristen naar het mysterieuze rijk van de Kim-dynastie. Zelf is hij al meer dan honderdtachtig keer naar Noord-Korea gereisd; maar sinds het land in 2020 vanwege de pandemie de grenzen sloot, is hij er nog maar één keer geweest. Dat was in april, toen hij tweehonderd hardlopers uit vijftig landen begeleidde voor de marathon van Pyongyang.
Cockerells hoop bleek tevergeefs: Noord-Korea is moeilijker toegankelijk dan ooit. En ook het nieuws dat het nieuwe strandresort Wonsan-Kalma deze zomer de deuren zal openen, geeft hem amper meer hoop.
Het resort ligt aan de oostkust van Noord-Korea, op het idyllische schiereiland Kalma, dat bij de stad Wonsan hoort. ‘Kijk eens hoe groot dit is,’ zegt Cockerell. Er zijn zeventienduizend hotelkamers en er is plek voor maximaal honderdduizend gasten, meldt het Russische reisbureau Wostok Intur. De paar duizenden toeristen die jaarlijks naar Noord-Korea komen, zouden in dit enorme hotellandschap verdwalen. ‘Voor hen is dit dus niet bedoeld, dat zou idioot zijn,’ zegt Cockerell. Maar voor wie is vakantieparadijs Wonsan-Kalma dan wel bedoeld?
Op vakantie naar Noord-Korea
Toerisme in Noord-Korea: het klinkt een beetje als een vleesbuffet op een vegetarisch feestje – als iets wat eigenlijk niet kan. Het regime ziet invloeden van buitenaf en pottenkijkers uit het buitenland doorgaans als gevaar voor zijn voortbestaan. Toch ligt de werkelijkheid in Noord-Korea wat complexer dan het cliché. De Kims willen blijkbaar wel dat hun land ook iets van diezelfde gezelligheid uitstraalt die rijke, vrije landen hun mensen te bieden hebben. En daarbij horen ook geld uitgevende buitenlanders, die de lokale trekpleisters komen bewonderen, en gezinnen uit de eigen middenklasse die er een weekendje op uit gaan in de natuur.
Toerisme kan het imago verbeteren, en het zorgt voor werkgelegenheid. Dit geldt ook voor Noord-Korea, maar uiteraard wel met enig voorbehoud.
Cockerell kan bevestigen dat het regime tot 2020 nooit professioneel georganiseerde vakanties naar Noord-Korea heeft geweigerd. ‘Natuurlijk werd alles streng gecontroleerd,’ zegt hij. Zo moest Koryo Tours het reisprogramma van tevoren indienen bij partnerbedrijven van de staat, moesten alle deelnemers te allen tijde bij de reisleider blijven en was internetgebruik verboden. Toch waren de reizen gevarieerd. ‘Mensen gingen voornamelijk naar Pyongyang, naar de gedemilitariseerde zone en naar de stad Kaesong, en dan misschien nog naar een paar andere plekken aan de oost- of westkust,’ vertelt Cockerell.
‘Het is gevaarlijk als je de regels overtreedt’
De risico’s? ‘Het is gevaarlijk als je de regels overtreedt,’ zegt Cockerell. Maar het is niet zo moeilijk om je aan de regels te houden. Hij heeft zelf nog nooit problemen ervaren, en dat terwijl hij ‘tienduizenden toeristen’ naar Noord-Korea heeft begeleid, voornamelijk Britten, Australiërs en Duitsers. En tot 2017 ook Amerikanen. Maar toen stierf de student Otto Warmbier uit Ohio, nadat hij (overigens niet met Koryo Tours) naar Noord-Korea was gereisd, daar was gearresteerd en in de gevangenis om onopgehelderde redenen in coma was geraakt. Sindsdien is het in de VS verboden om naar Noord-Korea te reizen, net als overigens in Zuid-Korea. Voor 2020 kwamen er in Noord-Korea al weinig toeristen uit het Westen, vertelt Cockerell. ‘De meesten, ruim 95 procent, kwamen uit China.’ Dat zijn zo’n driehonderdduizend reizigers per jaar.
Maar de oude reisroutine bestaat niet meer. Sinds het einde van de pandemie is het toerisme naar Noord-Korea meer een soort etalage geworden voor de nieuwe vriendschap van het land met Rusland.
In de zomer van 2023 bouwde Noord-Korea zijn coronalockdown langzaam af. Kim Jong-uns eerste buitenlandse reis was een bezoek aan Rusland, waar hij president Vladimir Poetin ontmoette. De twee konden het goed met elkaar vinden. Vanaf begin 2024 mocht het reisbureau Wostok Intur uit Vladivostok de eerste reizen organiseren naar skiresort Masik-Ryong, bij Wonsan. Maar dan ook alleen Wostok Intur, en alleen voor Russen. Pas in februari leek het erop dat ook Koryo Tours en andere reisorganisaties hun activiteiten konden hervatten; niet-Russische toeristen mochten de stad Rason in het noordoosten van het land bezoeken.
Maar na drie weken gingen de grenzen weer dicht voor niet-Russische toeristen. Waarom? ‘Geen idee,’ zegt Cockerell, ‘er werd geen officiële verklaring voor gegeven.’ Westerse media vermoeden dat het door kritische reisverslagen kwam, maar Cockerell gelooft daar niets van. Kritische youtubers waren er eerder ook al wel, en dat had dan nooit gevolgen.
Op actuele beelden is er ook een groot waterpark met reuzenglijbanen te zien.
En nu staat de opening van het gigantische strandparadijs op het schiereiland Kalma voor de deur. Staatsmedia meldden in december dat het resort Wonsan-Kalma in de zomer de deuren zal openen. Op satellietbeelden is de voortgang van de bouwwerkzaamheden te volgen.
In 2017 was het gebied rond de plaatselijke luchthaven nog grotendeels onbebouwd. Een jaar later, in november, stonden de eerste ruwbouwconstructies al overeind. Op 13 april van dit jaar, enkele maanden voor de opening, zijn er hotelcomplexen met ronde vormen te zien, met zwembaden en tennisbanen. In een park ligt een grote vijver met kunstmatige eilanden.
Langs het kilometerslange strand loopt een promenade. Op een foto van 5 juni is te zien dat de strandstoelen voor de gasten al klaarstaan. Iets zuidelijker is een amfitheater te zien. Eén gebouw trekt met name de aandacht: met zijn glinsterende metallic grijze dak heeft het wat weg van een schildpad. Het zou een aquarium kunnen zijn. Op actuele beelden is er ook een groot waterpark met reuzenglijbanen te zien. In totaal bevinden zich op het 2,8 vierkante kilometer grote terrein 17 [1] grote hotels, 37 hostels en 29 winkelcentra, zo blijkt uit een analyse van een toeristenbrochure door de Zuid-Koreaanse website NK News. Noord-Korea lijkt met Wonsan te willen laten zien dat het zich niet alleen op militaire macht richt. Toch blijft de vraag: waarom heeft het regime dit vakantieoord laten aanleggen? En voor wie?
Een vakantieparadijs voor niemand
In 2018 sprak Kim Jong-un voor het eerst over het plan. Maar toen sloeg de pandemie toe, en waren er andere dingen aan de orde. Nu is niet alleen de pandemie voorbij, ook is het veiligheidsverdrag van kracht dat Poetin en Kim in 2024 ondertekenden. Noord-Korea levert wapens en manschappen voor Poetins aanvalsoorlog tegen Oekraïne. In ruil daarvoor steunt Rusland Noord-Korea, en blijkbaar niet alleen op het gebied van bewapening. Misschien wil het regime met het resort laten zien hoe de welvaart toeneemt dankzij de hechte banden met Rusland.
Kim Jong-un was in december nog in Wonsan-Kalma. Voor de camera’s van de staatsmedia maakte hij een strandwandeling met zijn dochter. Ook bezichtigden ze een paar hotelkamers en namen ze een kijkje in een van de weelderige eetzalen.
Kim Jong-un noemde het project de ‘eerste grote stap’ voor het nationale toerisme. Pure propaganda. Maar Wonsan-Kalma is te groot om louter te dienen als decor voor Kims ego. Eigenlijk is het is voor alle mogelijke scenario’s te groot.
Misschien wil het regime met het resort laten zien hoe de welvaart toeneemt dankzij de hechte banden met Rusland.
Toen Kim Jong-un voor het eerst over het resort sprak, waren de gemoederen tussen Noord- en Zuid-Korea ietwat aan het ontdooien. Een toeristisch initiatief tussen de twee zusterstaten leek niet ondenkbaar. Maar nu is de relatie weer ijzig koud; voorlopig gaan er geen Zuid-Koreanen naar Wonsan-Kalma. Zelfs voor toeristen uit China lijkt het resort te groot uitgevallen. Bovendien mochten de laatste tijd vrijwel alleen nog maar Russische toeristen het land in.
Is Wonsan-Kalma dan bedoeld als een soort Noord-Koreaans Lloret de Mar voor Russische vakantievierders? Wostok Intur heeft in januari namelijk de eerste reizen naar Wonsan-Kalma voor juli aangekondigd. Op Telegram maakte het bedrijf reclame voor ‘een onvergetelijke vakantie naar een van de meest milieuvriendelijke reisbestemmingen ter wereld, met eersteklas entertainment voor elk budget’. In mei vertelde Alexander Mazegora, de Russische ambassadeur in Noord-Korea, aan de krant Iswestija dat er wordt gewerkt aan een nieuwe veerdienst tussen Vladivostok en Wonsan-Kalma. De ambassade verheugde zich er al op: ‘Wij gaan er zeker heen.’
Maar als we de meest recente cijfers van de Russische binnenlandse geheime dienst FSB moeten geloven, valt het met dat Russische enthousiasme voor een reisje naar Noord-Korea wel mee: in het eerste kwartaal van 2025 gingen er maar 262 Russen op vakantie.
‘Ik ga niet doen alsof ik weet wat de hogere machten in Noord-Korea hiermee van plan zijn’
Misschien zijn de Noord-Koreanen zelf de belangrijkste doelgroep. ‘Er is waarschijnlijk wel vraag naar in het land,’ zegt Peter Ward, Noord-Korea-expert aan het Sejong-instituut in Seoel. Te meer omdat er in 2023 een salarisverhoging was, waardoor vooral ambtenaren en het hogere kader wat meer geld te besteden hebben. Cockerell beaamt dat de toeristische sector in Noord-Korea in de lift zit. ‘Reisjes worden vaak aangeboden als beloning voor fabrieksarbeiders,’ zegt hij. Maar Ward en Cockerell zijn het ook over iets anders eens: dat de vraag onder Noord-Koreanen nooit genoeg zal zijn om het resort te vullen.
In Noord-Korea zien huizen er vaak alleen van de buitenkant mooi uit. Het is dus goed mogelijk dat de satellietfoto’s van Wonsan-Kalma de waarheid ietwat verfraaien. ‘Tja,’ zegt Cockerell, ‘wie weet.’ Ook voor een Noord-Korea-kenner als hij is het reusachtige resort een raadsel. ‘Ik ga niet doen alsof ik weet wat de hogere machten in Noord-Korea hiermee van plan zijn.’ Het enige wat Cockerell met zekerheid kan zeggen, is dat Noord-Korea sinds de pandemie voor de gemiddelde toerist nauwelijks is veranderd. Die indruk kreeg hij tijdens de marathon van Pyongyang. ‘Er gelden nog steeds dezelfde regels. Het is nog steeds dezelfde plek.’
Als het aan Simon Cockerell lag, zou het land weer net zo open worden als vroeger. In plaats daarvan opent er binnenkort waarschijnlijk een vakantieparadijs dat voor bijna niemand toegankelijk is.
Het Kremlin heeft op maandag laten weten dat Poetin op 8 mei een staakt-het-vuren van drie dagen zal laten ingaan. Op 9 mei wordt namelijk de Russische overwinning in de Tweede Wereldoorlog gevierd. De Oekraïense minister van buitenlandse zaken Andriy Sybiha merkt op dat ‘als Rusland echt naar vrede zoekt, ze meteen een staakt-het-vuren moeten aankondigen’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Een voorstel voor een staakt-het-vuren van een maand is door Poetin afgewezen. ‘Het lijkt erop dat Poetins aankondiging een nieuwe poging is om tegemoet te komen aan Trumps bekende verlangen naar een eind aan de oorlog, terwijl hij wacht op een verdrag waarmee hij dit op zijn eigen voorwaarden kan doen’, schrijft The New York Times.
Ondertussen neemt de druk van de VS op Oekraïne toe om een vredesverdrag te tekenen waarbij veiligheidsgaranties en het felbegeerde NAVO-lidmaatschap uitgesloten worden. ‘Oekraïne gaat hier niet mee akkoord, terwijl het kabinet-Trump zegt dat dit het laatste voorstel is,’ aldus The New York Times.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
Waarom het Westen wegkijkt
Israëlisch geweld in Gaza en het koloniale verleden
Literatuur – In The world after Gaza bekijkt de Indiase journalist Pankaj Mishra het Israëlisch-Palestijnse conflict vanuit een niet-westers perspectief. Oliver Farry noemt het inIrish Timeseen ‘stimulerend en briljant onderzocht’ boek. ‘Geen opruiende polemiek, maar een sobere en uitgebreid gedocumenteerde verhandeling over het ontstaan van de huidige situatie.’
Volgens Farry toont Mishra aan hoe Israël na de Tweede Wereldoorlog werd ‘opgenomen als onderdeel van westerse geopolitieke belangen’, wat in ‘niet-westerse landen als voortzetting van koloniale praktijken werd gezien’. Mishra’s betoog maakt indruk op de criticus ‘omdat hij eerst vertelt dat hij Israël steunde, iets wat vanzelf sprak in het Indiase brahmaanse milieu waarin hij opgroeide, maar later, na een reis naar de Westelijke Jordaanoever in 2008, zijn mening moest herzien’.
‘Een protest tegen de systematische ontkenning door de westerse wereld van de morele verontwaardiging die de Gaza-oorlog vormt,’ schrijft Indranil Banerjie voor Asian Age. Voor Mishra vormen de Israëlische vergeldingsacties ‘een aanval op de hele mensheid en haar morele fundamenten’.
‘Geen opruiende polemiek, maar een sobere en uitgebreid gedocumenteerde verhandeling over het ontstaan van de huidige situatie’
Ben Hubbard vindt in The New York Times dat Mishra is ‘bezield door een verontwaardigde, postkoloniale houding’. En al verwerkt de auteur ‘acht decennia van de wereldgeschiedenis, het boek leidt niet tot nieuwe inzichten in het geweld in het Midden-Oosten’.
Volgens Tabish Khair in The Hindubespreekt Mishra de ‘implicaties van het grotendeels genegeerde genocidale geweld tegen Palestijnen voor degenen die niet in het Westen zijn opgegroeid’. Khair noemt het ‘een belangrijk boek’ waarin duidelijk wordt ‘dat er niet op de veelgeroemde democratische instellingen van het Noorden kan worden vertrouwd om de rechten van niet-witte en gemarginaliseerde volkeren te beschermen’.
Voor Muhammad Nadeem van het Indiase nieuwsmagazine Kashmir Lifedoet Mishra ‘indringend onderzoek naar de morele tegenstellingen van het westerse liberalisme’. Het resultaat is ‘een meesterlijke analyse’ en een ‘overtuigend kader om te begrijpen hoe historische trauma’s selectief worden herinnerd of onderdrukt om hedendaagse politieke doelstellingen te dienen’. In zijn beschrijving van Duitslands transformatie van Holocaust-dader tot zelfbenoemd bewaker van Joodse belangen, laat Mishra de complexe wisselwerking zien tussen collectief geheugen, politieke identiteit en buitenlands beleid’.
Pankaj Mishra, De wereld na Gaza, vertaald door Rogier van Kappel, Atlas Contact, verschenen op 27 februari
Fantasiebiopic Poetin is een hit in de Duitse pers
De Poolse regisseur schept ‘de perfecte illusie’
FILM – Patrick Vega staat bekend als de ‘enfant terrible’ van de Poolse cinema. Over zijn nieuwste film Poetin (2025), een fantasiebiopic, schrijft een recensent van het conservatievePoolse dagblad Rzeczpospolita: ‘Ik zou de bioscoop na vijf minuten hebben verlaten, maar ik heb mezelf opgeofferd om het publiek te waarschuwen.’ De Poolse mediasite Onetnoemt Vega een specialist in ‘vunzigheid’ en ‘grofheid’.
Maar in met name de Duitse pers is er volop aandacht voor de film, die speelt in Rusland in 2026. Het land wordt geteisterd door hongersnood terwijl aan de grenzen westerse legers de Russen terugduwen. Vladimir Poetin ligt op sterven. Aan het begin van de film verschonen verpleegsters zijn vuile lakens. ‘De camera blijft, nou ja, niet met plezier, maar toch opvallend lang hangen bij de uitwerpselen van de president,’ beschrijft Süddeutsche Zeitung.
Een dictator aan het einde van zijn leven, wanneer zijn lichaam hem in de steek laat, is een bekend thema. Maar, schrijft Der Tagesspiegel, ‘verraderlijk in deze eerste scène is het gezicht van Poetin, dat werd gereconstrueerd met behulp van AI. Voor een moment is de illusie perfect.’
Vega probeert met zijn film in Poetins hoofd te kruipen, om zo zijn manier van denken en ook zijn zwakheden te kunnen onthullen
De film volgt de Russische leider sinds zijn jeugd in de straten van Leningrad (nu Sint-Petersburg), waar hij zich aansluit bij straatbendes. Daarbij neemt Vega de feiten ‘heel ruim’, waarschuwt Süddeutsche Zeitung. ‘Subtiliteit behoort niet tot de kwaliteiten van deze omstreden regisseur,’ erkent ook Der Tagesspiegel. Frankfurter Allgemeine Zeitungspreekt van ‘een poging tot moord door middel van cinema’. De regisseur zelf omschrijft wat hij maakte in een interview met Frankfurter Rundschau als ‘live geschiedenis’.
Vega probeert met zijn film in Poetins hoofd te kruipen, om zo zijn manier van denken en ook zijn zwakheden te kunnen onthullen. Werkt dat? ‘(…) vernedering is misschien wel het laatste wapen van de machtelozen,’ zegt Der Tagesspiegel. Helaas werkt de satire uiteindelijk totaal niet, oordeelt Süddeutsche Zeitung: ‘Het is allemaal rumoer (…) er is niets echt onthullends aan. Poetin zou er in de bioscoop niet zo gemakkelijk vanaf moeten komen.’
Andere Duitstalige kranten grijpen Poetin wel degelijk aan om de Russische leider beter te begrijpen. Volgens FAZ herinnert de film er op zijn minst aan hoe onvoorspelbaar Poetin is ‘voor een westerse politieke wereld die zich altijd laat voorstaan op rationaliteit’. Volgens de Oostenrijkse Der Standardkan de film voor westerse leiders dan ook een ‘grote bron van inspiratie’ vormen.
Empathie voor permanent foeterende huisvrouw
De gemeenste vrouwelijke hoofdrol ooit
Speelfilm – Er deugt weinig in het leven van huisvrouw Pansy, de door Marianne Jean-Baptiste gespeelde hoofdpersoon uit Hard Truths, de nieuwe speelfilm van de Britse regisseur Mike Leigh (82). Ze wordt geplaagd door nachtmerries en heeft het zwaar te verduren met haar ongeïnteresseerde, depressieve en met overgewicht kampende zoon Moses en haar zwijgzame man Curtley, die de kost verdient als loodgieter. Vandaar dat Pansy foetert op alles en iedereen: of het nu vrolijk grijnzende voorbijgangers zijn of honden met een jasje aan.
‘Toch is de film verbazingwekkend gevoelig voor een portret van iemand die zich vaak monsterlijk gedraagt,’ schrijft Shirley Li voor The Atlantic. ‘Een sierlijke karakterstudie waaruit blijkt hoe iemands vermogen tot warmte uitgeput kan raken.’
‘De hardste waarheid van de film is waarschijnlijk is dat de omgeving de pijn van een ander nooit volledig kan zien of begrijpen’
Die paradox is volgens Andreas Köhnemann van Kino Zeit de verdienste van de regisseur en de actrice, die er aan de hand van ‘haar biografische verhaal in slagen begrip te kweken voor Pansy, zonder haar vrij te pleiten van alle verantwoordelijkheid voor haar onaangename manier van doen’. De criticus denkt dat ‘de hardste waarheid van de film waarschijnlijk is dat de omgeving de pijn van een ander nooit volledig kan zien of begrijpen’.
Diego Batlle schrijft voor Otros Cines dat Leigh na een paar ‘mislukte’ historische films een ‘geslaagde terugkeer’ maakt naar het sociaal realisme: ‘Misschien minder subtiel dan zijn meesterwerk Secrets and Lies, maar nog altijd met het vermogen tot observatie, zijn humanistische blik, empathie en de gevoeligheid om de arbeidersklasse te portretteren.’
‘Zonder meer de gemeenste vrouwelijke hoofdrol ooit,’ vindt David Sexton in The New Statesman. ‘Desondanks vraagt Leigh de kijker om mededogen op te brengen voor deze vrouw.’ Dat de film ‘geen plot heeft en het lijden van Pansy geen uitlaatklep vindt’, kan volgens Sexton alleen maar betekenen dat ‘dergelijke situaties in het echte leven ook alleen maar pijnlijk zijn’.
Hard Truths, vanaf 6 maart in de bioscoop
Een ufo in de Britse raphemel
Het geniale eclecticisme van John Glacier
MUZIEK – ‘Like a Ribbon is een ufo in de Britse raphemel,’ verkondigt The Guardian. Het Britse dagblad is lyrisch over het op 14 februari uitgebrachte album van John Glacier. De in Jamaica geboren Londense artiest groeide op in Hackney, een wijk in Oost-Londen die bekendstaat om zijn diverse migrantenpopulatie. Haar eerste nummers maakte ze in haar slaapkamer en postte ze op Soundcloud.
Tijdschrift DIYspreekt van ‘de perfecte catharsis, die je opzuigt en vervolgens bevrijdt’.
Voor tijdschrift Clash is het ‘onmogelijk om je niet te laten meevoeren’, aangezien het album een persoonlijk verhaal vertelt over de onzekerheden en ontwikkeling van een muzikant die terugblikt op haar jaren als twintiger.
‘Er zitten zo veel ideeën in deze dertig minuten dat één keer luisteren niet genoeg is’
‘Er zitten zo veel ideeën in deze dertig minuten dat één keer luisteren niet genoeg is, het is een plaat om op repeat te zetten,’ aldus The Guardian. Ook het ‘bedwelmende eclecticisme’ (tijdschrift Dork) draagt hieraan bij: ‘Electro, Lo-Fi piano’s, elektrische gitaar, hiphop, UK garage, grime en drum-‘n-bass; Glacier schakelt met gemak tussen stijlen en ritmes.’
Mede daardoor behoudt Like a Ribbon ondanks de rode lijn ‘een sluier van mysterie’, aldus The Guardian – ‘en dat is juist het geniale ervan. Je bereikt nooit echt het einde.’
Wat schrijven internationale commentatoren en opiniemakers over de vredesdeal tussen de VS en Rusland? ‘Sommige Europese staten beginnen een toekomst te zien waarin ze in hun eentje verantwoordelijk zijn voor hun veiligheid.’
Tim Ross en Jacopo Barigazzi – redacteur en correspondent
‘Een oorlog dwingt mensen om kant te kiezen. En Donald Trump lijkt de kant te kiezen van Poetin. Trump heeft de nachtmerries van de Oekraïners en hun bondgenoten werkelijkheid gemaakt en de trans-Atlantische relatie die de Europese veiligheid sinds 1945 schraagde op zijn kop gezet. Europese politici beginnen in te zien hoe ingrijpend hun wereld is veranderd: ze moeten omgaan met een Amerika dat in het beste geval sceptisch en in het slechtste geval vijandig staat tegenover de oude wereld die zij vertegenwoordigen.’
Volodymyr Ariev – lid van de partij Europese Solidariteit
‘Er zijn twee fundamentele dingen die bij de vredesbesprekingen niet ter discussie gesteld mogen worden. Ten eerste is het onaanvaardbaar om de claims van de agressor op de bezette gebieden te erkennen. Ten tweede kunnen we geen beperkingen op ons leger, beperkingen op het aantal wapens of zelfopgelegde beperkingen op het aangaan van militaire allianties accepteren. Deze twee rode lijnen moeten in beton gegoten worden. Voor de rest denk ik dat er tot op zekere hoogte bewegingsruimte is.’
‘Het resultaat van Trumps poging om een einde te maken aan de oorlog hangt ervan af of zijn snelle deal kan voorzien in een vrede die Oekraïne in staat stelt te overleven, de grenzen en veiligheid van Europa veiligstelt en voorkomt dat de illegale invasie van Rusland wordt beloond. Trump heeft weinig interesse getoond in een van deze drie doelen. Maar elke partij in het proces heeft serieuze belangen en aanzienlijke invloed. Daarom zal het beëindigen van de oorlog veel te complex zijn om dat binnen 24 uur te bereiken.’
‘Sommige Europese staten beginnen een toekomst te zien waarin ze in hun eentje verantwoordelijk zijn voor hun veiligheid. Ze zullen zich de moeilijke vraag moeten stellen hoe Europa zichzelf kan verdedigen zonder een geloofwaardige Amerikaanse nucleaire paraplu. Nog moeilijker is dat ze moeten nadenken over de vraag of de VS een bedreiging kunnen worden en hoe daarop te reageren. Dit alles wordt bemoeilijkt door de aanwezigheid van pro-Russische regeringen binnen de NAVO en de impact van Russische inmenging.’
Het defensiebudget bedraagt 8,7 procent van het bbp
De begrotingswet die maandag werd onthuld, voorspelt een stijging van de defensie-uitgaven met 30 procent volgend jaar, wat bevestigt dat het Kremlin vastbesloten is zijn offensief in Oekraïne voort te zetten. De defensie-uitgaven zullen naar verwachting oplopen tot bijna 13.500 miljard roebel (130 miljard euro tegen de huidige koers).
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het nationale militaire budget is tegen 2024 al met bijna 70 procent explosief gestegen en vertegenwoordigt dit jaar met veiligheidsinvesteringen erbij volgens Vladimir Poetin 8,7 procent van het bbp, een primeur in de moderne Russische geschiedenis.
‘De enorme investeringen van Rusland in zijn leger baren Europese oorlogsplanners zorgen, die geloven dat de NAVO het vermogen van Rusland om op lange termijn oorlog te voeren heeft onderschat,’ aldus The Guardian.
Hij wil toestemming voor het gebruik van langeafstandsraketten
De Oekraïense president beweerde woensdag in New York op de Algemene Vergadering van de VN dat Moskou de kerncentrales van zijn land wil aanvallen om een ‘catastrofe’ uit te lokken. Terwijl de internationale gemeenschap zich concentreert op het Midden-Oosten, is Zelensky sinds zondag in de Verenigde Staten om er bij de wereldleiders op aan te dringen hem te steunen in zijn oorlog tegen Rusland totdat er een hypothetische vrede is bereikt.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Oekraïense president, die donderdag een ontmoeting heeft met Joe Biden in Washington, wil vooral toestemming om langeafstandsraketten te gebruiken tegen Russisch grondgebied. Terwijl het Westen hierover beraadslaagt, probeerde Vladimir Poetin hen woensdag te ontmoedigen door een nieuwe nucleaire doctrine te presenteren: de Russische president verklaarde dat Moskou een kernwapen nu kan gebruiken in het geval van een ‘massale’ luchtaanval en dat elke agressie tegen zijn grondgebied die wordt gesteund door een nucleair bewapende staat, zal worden beschouwd als een gezamenlijke aanval. ‘Dit is de sterkste waarschuwing die Rusland ooit aan het Westen heeft gegeven’, aldus The Guardian.
Dictators, van Poetin tot Kim Jong-un, lijken steviger in het zadel te zitten dan ooit. ‘De eenentwintigste eeuw zal in het teken staan van de confrontatie tussen dictatuur en democratie’, schrijft Marcel Dirsus, politicoloog en de auteur van het boek How Tyrants Fall.
Vorige zomer reden duizenden Russische soldaten met zware wapens ‘in de verkeerde richting’ over de weg van Oost-Oekraïne naar Moskou. Militieleider Jevgeni Prigozjin was in opstand gekomen en rukte met Poetins eigen strijdkrachten tegen hem op. Heel even leek het alsof dit de val van het regime kon inluiden. De dreiging was zo reëel dat Poetin-getrouwe strijdkrachten aan de rand van Moskou versterkingen aanlegden en met gepantserde voertuigen in de stad patrouilleerden. Toen de luchtmacht de opmars van de rebellen probeerde te stuiten, haalden Prigozjins mannen enkele helikopters en een vliegtuig neer.
Maar nog geen vierentwintig uur later was het alweer gedaan met de muiterij. En nog twee maanden later was Prigozjin dood. Het had Poetin niet zijn ambt, zijn vrijheid of zijn leven gekost, vanuit zijn paleis regeert hij nog steeds en lijkt hij zelfs steviger in het zadel te zitten dan ooit. De prijs voor zijn machtsbehoud wordt betaald door de Russen die hij onderdrukt en de Oekraïners die hij de dood in jaagt.
Bepalende factoren
Veel dictators hebben in het verleden minder geluk gehad. De Tunesische oud-president Ben Ali werd uit zijn land verdreven. Nicolae Ceaușescu, die meer dan twintig jaar de scepter zwaaide over Roemenië, werd terechtgesteld. Welke factoren bepalen of een tiran aan de macht blijft dan wel wordt afgezet?
Dictators worden dagelijks wakker met een hoofd vol zorgen over iedereen die hen naar het leven staat. Van buitenaf kan het lijken alsof ze hun land in een ijzeren greep hebben, maar intern woedt er in zulke regimes een voortdurende strijd tegen het verval, want overal zitten vijanden en de hele boel kan ieder moment instorten.
Het komt er simpelweg op neer dat tirannen die aan de macht willen blijven, moeten zorgen dat ze de steun behouden van de mensen met geld (de elites) en de mensen met wapens (de generaals). Poetin had de greep op Prigozjin misschien verloren, maar de elite en de generaals bleven hem trouw en daarom zit hij er nog. Toen de crisis tot uitbarsting kwam, lukte het Prigozjin niet om andere hoofdrolspelers van Poetin los te weken. Was hij daar wel in geslaagd, dan had niet hem maar Poetin zelf een voortijdige dood gewacht. Nu heeft de leider van de Wagner-groep aan den lijve ondervonden dat er geen grotere gok bestaat dan een opstand tegen een dictator. Als je die verliest, verlies je ook alles.
Het constante probleem voor Poetin en andere dictators is dat ze nooit echt veilig zijn
Het constante probleem voor Poetin en andere dictators is dat ze nooit echt veilig zijn. De steun van de elite en de loyaliteit van de generaals is duur en vereist vaak strategieën waarmee de machthebbers het volk van zich vervreemden. Dan kan de ontevreden massa in opstand komen. En als dat gebeurt, zoals in Tunesië in 2011 en Roemenië in 1989, kan het in een oogwenk voorbij zijn.
De Tunesiërs en de Roemenen hadden iets heel belangrijks begrepen: om van een dictator af te komen, moet je de verdeeldheid binnen het regime opstoken. Als de straten vol burgers staan en de tiran bevel geeft het vuur te openen, staan de loyalisten voor een keuze: volgen ze die orders op en doden ze hun eigen burgers, of weigeren ze dat? Met scherp schieten op ongewapende burgers kan een opstand ontketenen die niet meer te stuiten is. Anderzijds is elk bevel dat niet wordt opgevolgd een duidelijk signaal van zwakte en interne verdeeldheid. In zo’n situatie zullen hoofdrolspelers binnen het regime zich soms op hun rol bezinnen. Iedereen staat het liefst aan de kant van de winnaar.
Opties
Om een regime omver te werpen moet je zelf macht hebben en niet te ver van het centrum van de macht staan. In Rusland kan het hoofd van de Nationale Garde meer bereiken dan een lagere ambtenaar in de hoofdstad, die op zijn beurt weer meer invloed heeft dan een winkelier in Jekaterinenburg of in het Aziatische deel van het land. Het buitenland heeft niet veel invloed, maar kan meehelpen door de positie van de dictator te verzwakken, het volk te steunen en sleutelfiguren die het systeem overeind houden enerzijds het leven zuur te maken en anderzijds een uitweg te bieden.
Dat betekent brede sancties die de dictator beroven van de mogelijkheid om geld uit te delen aan de elite en de generaals, en maatregelen die de aanschaf bemoeilijken van de wapens waarmee protesten worden neergeslagen en de technologie waarmee tegenstanders worden bespioneerd. Als revolutionairen een plek nodig hebben om hun beweging te organiseren vanuit het buitenland, moeten ze die krijgen. Leden van het regime moeten worden gestimuleerd om over te lopen door geld en veiligheidsgaranties te bieden. Dissidenten moeten een brede coalitie smeden en de straat opgaan. Als ze zich kunnen mobiliseren, met name in de hoofdstad en andere grote steden, dan kan het systeem daaronder bezwijken.
Zo’n aanpak haalt helaas weinig uit bij de diepst verankerde en meest gewelddadige regimes, zoals in het Rusland van Poetin, het Noord-Korea van Kim Jong-un en het China van Xi Jinping. Daar valt het volk nauwelijks nog te mobiliseren. Zelfs al zouden grote aantallen Russen, Noord-Koreanen of Chinezen hun leiders willen afzetten, het is daar praktisch onmogelijk om grote demonstraties te organiseren. En als demonstraties wel mogelijk waren, zouden ze het regime niet per se aan het wankelen brengen. Dat zou waarschijnlijk reageren met grof geweld, zodat het uitloopt op een bloedbad, maar geen verandering teweegbrengen.
Als je maar geduld oefent, zullen zulke regimes op den duur vanzelf gaan wankelen
Buitenstaanders hebben dan twee opties: geweld gebruiken, of geduld oefenen en zich voorbereiden op de dag dat de dictator een fout maakt die kan worden uitgebuit. Geweld, zowel openlijk als achter de schermen, is meestal geen aantrekkelijke optie, het kan contraproductief zijn of zelfs rampzalig uitpakken. Zelden is een democratie voortgekomen uit de loop van een buitenlands geweer. Maar alle dictators maken fouten, omdat het ook maar mensen zijn en omdat ze werken in een systeem waarin ze vaak van slecht nieuws worden afgeschermd: niemand wil de boodschapper zijn wiens slechte nieuws hem de kop kost. Als je maar geduld oefent, zullen zulke regimes op den duur vanzelf gaan wankelen. En als het zover is, kan een uitgekiende combinatie van steun geven en druk zetten net het zetje geven dat van een wankele despoot een oud-dictator maakt.
De eenentwintigste eeuw zal in het teken staan van de confrontatie tussen dictatuur en democratie. De dictaturen maken nu nog een sterke indruk. Maar alle mensen verdienen inspraak in de manier waarop ze worden bestuurd. Waar mogelijk moeten democratieën steun geven aan dappere burgers die zich verzetten tegen onderdrukking en alle beschikbare middelen inzetten om dictaturen het leven zo moeilijk te maken dat ze sneller bezwijken onder de druk. Het lijkt er nu misschien niet op, maar vaak is het slechts een kwestie van tijd voordat tirannen – en de standbeelden die ze voor zichzelf oprichten – ten val komen.
Mongolië is een lidstaat van het Internationaal Strafhof
De Russische president stapte maandagavond uit zijn vliegtuig op de luchthaven van Ulaanbaatar, de Mongoolse hoofdstad, zonder onderweg te worden aangehouden, zo blijkt uit beelden van de Russische televisie. Dit was zijn eerste reis naar een land dat lid is van het Internationaal Strafhof (ICC) sinds er een arrestatiebevel tegen hem is uitgevaardigd voor het illegaal deporteren van Oekraïense kinderen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De woordvoerder van het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken, Georgiï Tykhiï, beschrijft de nalatigheid van Mongolië om het hoofd van het Kremlin te arresteren als een ‘klap’ voor de legitimiteit van het ICC. ‘Er zijn momenteel geen aanwijzingen dat Mongolië van plan is Poetin te arresteren,’ merkt Politico op. ‘Als het dat niet doet, zal het waarschijnlijk worden vervolgd voor zijn passiviteit’, vertelt juridisch expert Tamás Hoffmann aan de nieuwswebsite, terwijl hij eraan toevoegt dat er geen ‘ernstige gevolgen, zoals sancties, zullen volgen voor het overtredende land’.
Het aantal vluchtelingen dat via Belarus Europa binnenkomt neemt toe. Bij de Duitse veiligheidsautoriteiten groeit de vrees dat de Russische president in het verkiezingsjaar opnieuw zijn toevlucht neemt tot een verraderlijke strategie om Europa’s stabiliteit te ondermijnen.
Het is nog niet zo lang geleden dat de beelden van deze grens dramatisch waren. Drieënhalf jaar geleden hielden soms alleen kettingen van politie-eenheden groepen migranten tegen aan de Pools-Belarussische grens. Gezinnen zwierven dagenlang rond in het gebied. Sommigen overleefden de omstandigheden niet. De presidenten van Rusland en Belarus, Vladimir Poetin en Alexander Loekasjenka, streefden een meedogenloos doel na: West-Europa onder druk zetten door migranten doelbewust via de route Moskou-Minsk te leiden.
Tegenwoordig is het nieuws minder groot en zijn de beelden minder verontrustend. Toch baart de situatie aan de buitengrens van de EU Duitsland opnieuw zorgen. Zo meldde het federale politiebureau in Pasewalk vrijdag dat politieagenten vier asielzoekers hadden opgepakt. De drie Iraniërs en een Syriër beweerden via Belarus en Polen naar Duitsland te zijn gereisd. Twee dagen eerder waren op dezelfde locatie al vier mensen aangehouden, twee Jemenieten en twee Syriërs. Reisroute: via Rusland en Belarus naar Duitsland. Hoewel het aantal aankomsten via deze route intussen sterk was gedaald, mede door de strenge grensbewaking in Polen, hoort de federale politie sinds kort vaker dat migranten via Moskou of Minsk naar Duitsland zijn gereisd.
Hybride oorlogsvoering
Volgens informatie van Süddeutsche Zeitung, WDR [Westdeutscher Rundfunk] en NDR [Norddeutscher Rundfunk] zijn Rusland en Belarus opnieuw in toenemende mate bezig om migranten uit arme en door crises geteisterde regio’s via hun eigen land naar de Europese Unie te smokkelen – vooral naar Duitsland. Volgens statistieken van de federale politie was de migratie via deze route in januari en februari 2024 zo sterk gedaald, met telkens minder dan dertig aankomsten, dat ze nauwelijks waarneembaar was. Maar nu stijgen de aantallen weer aanzienlijk. Er waren al 412 nieuwkomers in maart, 670 in april en 416 medio mei. Poolse grenswachten hebben de afgelopen weken ook een toename geregistreerd van het aantal mensen dat vanuit Belarus reist. Veiligheidskringen hebben het opnieuw over ‘hybride oorlogvoering’.
Het aantal vluchtelingen dat via verschillende vluchtroutes reist, neemt meestal toe aan het begin van de zomer. Veiligheidsautoriteiten zien echter een systeem achter deze ontwikkeling, want zonder tussenkomst van de respectieve regeringen zou een toegenomen gebruik van de route via Moskou en Minsk nauwelijks mogelijk zijn: volgens de federale politie komen de meeste mensen de Russische Federatie binnen via de lucht en vervolgen ze hun reis over land. De gevonden documenten met een verwijzing naar Belarus zijn vaak Russische kortetermijnvisa, zoals die voor toeristen, ondernemers of studenten.
Volgens het onderzoek heeft de helft van de migranten dat deze reisroute volgde een Russisch visum dat in hun thuisland is afgegeven. Volgens de informatie geeft Rusland in sommige landen vrijwillig inreisvisa af om migranten aan te trekken. Deze migranten vliegen vaak naar Moskou of Sint-Petersburg, vanwaar ze doorreizen naar Wit-Rusland, waar ze vervolgens proberen de EU binnen te komen, aldus de veiligheidsmensen over de modus operandi.
Het totale aantal mensen dat via de Belarussische route vlucht is voor 2024 1549, wat nog steeds aanzienlijk lager is dan het totale aantal voor voorgaande jaren (2022: 8511, 2023: 11.881). Het is echter goed mogelijk dat de cijfers de komende maanden flink zullen stijgen, zeggen ze. Niet de huidige cijfers zijn het probleem, maar de prognoses, zei een hooggeplaatste veiligheidsfunctionaris. Poetin zou kunnen proberen de stemming in Duitsland met een geplande toename van het aantal vluchtelingen te beïnvloeden in dit verkiezingsjaar, met de Europese verkiezingen in juni en de deelstaatverkiezingen in Brandenburg, Saksen en Thüringen in september.
Omdat dit een dure route is, worden vaak sociale uitkeringen gebruikt om schulden aan smokkelaars af te betalen
Ook het federale ministerie van Binnenlandse Zaken vermoedt een stijgende trend in de vluchtelingenroute via Rusland en Belarus. Nadat het ministerie van Nancy Faeser (SPD) begin dit jaar nog minder ongeoorloofde binnenkomsten aan de grens met Polen registreerde dan het jaar daarvoor, keerde het tij in maart. Deze maand registreerden de autoriteiten plotseling een totaal van 1650 gevallen, meer dan in het voorgaande jaar (1580 gevallen). Volgens de bevindingen van de politie zou de geregistreerde stijging voornamelijk te wijten zijn aan de ‘seizoensgebonden toename van het aantal migranten met betrekking tot Belarus’, aldus een woordvoerder van het federale ministerie van Binnenlandse Zaken.
Duitse veiligheidsautoriteiten merken ook dat de herkomst van de vluchtelingen is veranderd. In tegenstelling tot een paar jaar geleden komen de meeste migranten die nu via Rusland en Belarus binnenkomen niet uit Irak. Volgens de federale politie zijn de belangrijkste landen van herkomst Syrië en Afghanistan. Volgens het onderzoek komen er ook veel mensen uit Somalië, Jemen en Eritrea.
Volgens de veiligheidsautoriteiten kan de route meestal worden afgelegd door een vlucht en visum voor Rusland of Belarus en vervolgens via smokkel – vaak met gevolgen voor de migranten zelf, die dan bijvoorbeeld bij de smokkelaar in het krijt staan. Omdat dit een dure route is, worden vaak sociale uitkeringen gebruikt om schulden aan smokkelaars af te betalen.
Pressiemiddel
Ook in Finland is de bezorgdheid over gerichte smokkel vanuit Rusland de afgelopen maanden toegenomen. Zoals het Finse ministerie van Binnenlandse Zaken verklaarde, begon Rusland in de herfst van 2023 migranten zonder Schengenvisa aan de grens met Finland af te leveren. Slechts een paar weken na een toename tot meer dan vijfhonderd mensen binnen een week, sloot Finland de grensovergangen. Finland had vernomen dat enkele duizenden mensen bij de grens waren gearriveerd, met de hulp van officiële Russische agentschappen. Volgens Finland is deze informatie onder andere afkomstig uit gesprekken met migranten uit Belarus.
In een vertrouwelijke risicoanalyse van het EU-agentschap voor grensbeheer Frontex voor 2023/’24 staat dat de ‘waarschijnlijkheid dat illegale migratie als pressiemiddel wordt gebruikt’ is toegenomen. Frontex ziet ook de rol van Rusland hierin: volgens het rapport heeft het Kremlin de mogelijkheid om vliegroutes te beïnvloeden. Ook zouden de officiële Russische autoriteiten routes over Russisch land kunnen organiseren.
Een bezoek van de Poolse premier Donald Tusk aan de grens met Belarus iets meer dan een week geleden laat zien hoe serieus de situatie wordt genomen in de politiek. Volgens persbureau AP beschuldigde Tusk Ruslands bondgenoot Belarus ervan een hybride oorlog tegen het Westen te voeren door migranten aan te moedigen de grens naar de EU over te steken. Er komen elke dag meer grensovergangen, waarschuwde Tusk. De premier heeft sindsdien aangekondigd dat Polen kosten noch moeite zal sparen om zijn grensfaciliteiten uit te breiden. Zijn land zal 2,3 miljard euro investeren om de grens verder te beveiligen.
Mark Rutte wordt secretaris-generaal van de NAVO, al is Oost-Europa het er niet mee eens. Maar de ex-premier weet hoe om te gaan met de grootste dreiging voor het bondgenootschap: Donald Trump.
Er zijn maar weinig landen waar je zulke sympathieke beelden kunt verwachten van een vreedzame machtsoverdracht: Mark Rutte, aftredend premier van Nederland, ontving zijn opvolger Dick Schoof vorige week in het Torentje, de ambtswoning van Den Haag, overhandigde hem de rituele houten voorzittershamer voor de kabinetsvergaderingen, en zwaaide vervolgens naar de camera om op zijn fiets zijn nieuwe avontuur tegemoet te gaan – zonder helm, zonder bewaker, een burger als alle andere.
In zijn dertien jaar als premier heeft Mark Rutte een imago verworven dat perfect balanceert tussen benaderbaarheid en eigenzinnigheid, en dat hem tot een van de populairste politici van zijn land heeft gemaakt: hij is altijd correct gekleed, woont altijd in hetzelfde bescheiden huis en gaat elk jaar met dezelfde vriend op vakantie naar New York. Hagenaars konden hem op de fiets naar kantoor zien gaan, bijtend in een appel. Vaak stopte hij onderweg even voor een praatje.
Deze nabijheid tot de mensen is binnenkort verleden tijd, aangezien Rutte de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO wordt. De alliantie had nog vóór de top ter gelegenheid van het 75-jarig jubileum, die van 9 tot 11 juli in Washington plaatsvindt, hierover overeenstemming bereikt. De ex-minister-president zal zich moeten voorbereiden op een leven in een streng beveiligde vleugel.
Rutte is niet alleen populair in zijn thuisland, maar ook onder zijn collega’s. Dat bleek uit de spontane knuffel van Emmanuel Macron op de laatste EU-top, die meteen viraal ging. Rutte was bezig een menigte Brusselse journalisten te woord te staan toen Macron vanaf de achtergrond in beeld verscheen. De Fransman onderbrak het interview van zijn collega. ‘Sorry, ik heb dorst’, zei Macron in het Engels tegen de camera’s. Daarom zou hij Rutte meevoeren. ‘We zijn hier allemaal verdrietig omdat we een geweldige kameraad en premier verliezen,’ voegde hij eraan toe. Emotie, knuffel, schouderklopje. Een perfect moment voor op TikTok en een onverwacht coole meme voor de NAVO.
Dit ontroerende tafereel kon de bittere waarheid niet verdoezelen: Mark Rutte staat, net als Emmanuel Macron, voor een liberaal centrum dat momenteel door nationalisten overal in het Westen wordt verdrongen. In Parijs grijpt het Rassemblement National van Marine Le Pen de macht. In Den Haag droeg Rutte de macht over aan een regering onder leiding van nationaal-populist Geert Wilders.
Mark Rutte leidde zijn land bijna veertien jaar lang, ruim vijfduizend dagen, in vier verschillende coalities. Hij is wat je in Duitsland een neoliberaal zou noemen. Hoewel zijn kabinetten allerlei politieke smaken combineerden, waaronder de sociaaldemocratie, bleef Rutte altijd vasthouden aan het ideaal van een niet al te aanwezige overheid. In zijn ogen was de staat iets waarvan burgers bevrijd moesten worden, zodat ze ‘met verve konden leven’. Zelfs toen Europa achtereenvolgens te maken kreeg met de financiële crisis, de migratiecrisis en vervolgens de pandemie, bleef Rutte onverschrokken.
Het feit dat de terugtrekking van de staat onder zijn bewind de burgers een gevoel van onveiligheid bezorgde, kwam tot uiting in steeds nieuwe regeringscrises – en in de winst die rechts-extremistische en nationaal-populistische partijen boekten.
Aan het einde van zijn liberale tijdperk staat, paradoxaal genoeg, het verlangen naar veiligheid vanuit de staat nu voorop. Het beheersen van migratie, het verlagen van de kosten van levensonderhoud, het beschermen tegen oorlog in Europa – het zijn vragen waarop het liberalisme van Mark Rutte geen antwoord kon geven. De illiberale krachten rondom Wilders namen de macht over – tegen de immigratie, tegen de EU en lange tijd ook tegen Oekraïne.
Wat heeft de opkomst van de illiberalen te maken met de recordtermijn van aartsliberaal Rutte? Of fundamenteler: hoe verdedig je de democratie vandaag de dag tegen haar vijanden? Dit zijn vragen waar Mark Rutte mee te maken krijgt als hij binnenkort leiding geeft aan de militaire alliantie, die zichzelf ziet als een paraplu en een schild van de liberale democratie tegen autocratie.
Volgens een inside joke verdient de Russische president eigenlijk de onderscheiding ‘Verkoper van het Jaar’
De nieuwkomer treft een NAVO aan die op haar 75ste verjaardag zowel van buitenaf als van binnenuit onder druk staat zoals misschien wel nooit eerder in haar geschiedenis. Het is goed mogelijk dat Rutte de alliantie niet alleen ten opzichte van Vladimir Poetin zal moeten herpositioneren, maar ook tegen de aanvallen van Donald Trump.
De nieuwe zoektocht van Rusland naar wijdverbreide macht is, hoe paradoxaal het in eerste instantie ook klinkt, geen al te grote uitdaging voor het zelfbeeld van de NAVO. De Russische oorlog brengt hen terug naar het oorspronkelijke doel van de Koude Oorlog, toen het Westen probeerde de agressieve expansiedrift van de Sovjet-Unie in toom te houden. Vladimir Poetin heeft de NAVO versterkt (in tegenstelling tot zijn bedoeling uiteraard); de organisatie is recentelijk uitgebreid met Zweden en Finland en telt nu 32 lidstaten. Volgens een inside joke verdient de Russische president eigenlijk de onderscheiding ‘Verkoper van het Jaar’. De bestaansreden van de NAVO is lang niet zo onbetwist geweest als nu – althans vanuit Europees perspectief.
En juist op dit punt worden de zaken lastig voor de toekomstige secretaris-generaal. Zijn moeilijkste taak zal zijn om de NAVO door een tweede presidentschap van Trump te leiden. De existentiële dreiging voor het huidige bondgenootschap komt van binnenuit. Trump gebruikt de alliantie al jarenlang als iets om mee te schermen. Ofwel de Europeanen betalen meer, snoeft hij tijdens verkiezingscampagnes, ofwel ik laat Poetin met hen doen wat hij wil.
Niemand binnen de NAVO spreekt dit openlijk uit, al was het maar om Joe Biden niet af te vallen, maar Mark Rutte is gekozen met de terugkeer van Trump al in gedachten. Financial Times heeft onlangs onthuld dat Rutte de NAVO al eens van zijn toorn heeft gered. Tijdens een top in juli 2018 in Brussel verraste Trump de verzamelde regeringsleiders met een ultimatum. De verdeling van de lasten is oneerlijk, was zijn klacht. De VS betalen een onevenredig hoog bedrag voor een bondgenootschap dat in de eerste plaats dient om Europa te verdedigen.
Vooral de toenmalige Duitse president werd volgens het FT-artikel op haar stuk gezet. De Bondsrepubliek gaf aanzienlijk minder dan de afgesproken twee procent uit aan defensie en kocht grote hoeveelheden gas van Rusland. Trump sprak Angela Merkel sarcastisch toe: ‘Wij verdedigen jou tegen Rusland, maar jij betaalt miljarden dollars aan Rusland?’ Het toenmalige (en huidige) hoofd van de NAVO, Jens Stoltenberg, probeerde Trump van repliek te dienen. Tijdens de Koude Oorlog, zei hij, hebben we geleerd dat we ‘samen sterker’ zijn. Trump antwoordde: ‘Hoe kun je samen sterk zijn als een land zijn energie bij de persoon vandaan haalt waartegen het ook beschermd wil worden?’ Ofwel iedereen zou zijn defensie-uitgaven verhogen, dreigde Trump, ofwel de VS zouden zich terugtrekken op nieuwjaarsdag 2019.
In de paniek die volgde kwam het moment van Mark Rutte. Merkel, Macron en Stoltenberg stuurden hem naar voren om Trump te sussen met een drievoudige tegemoetkoming: u heeft gelijk als u ons bekritiseert; jullie hebben al voor hogere militaire uitgaven gezorgd; wij zullen in de toekomst veel meer doen. Trump stemde ermee in en dat leverde Rutte sinds 12 juli 2018 de reputatie op een Trump-fluisteraar te zijn.
De chantage van Trump werkte (samen met de aanval van Poetin). De defensie-uitgaven van de NAVO-leden (exclusief de VS) zijn sinds de crash op de top met 55 procent gestegen. Destijds voldeden twee leden aan de doelstelling van twee procent; nu zijn dat er tweeëntwintig.
Onconventionele ideeën
Mark Rutte hoeft op het gebied van de lastenverdeling dus niet helemaal van voren af aan te beginnen wanneer hij straks opnieuw tegenover president Trump komt te staan. Maar rondom de belangrijkste kwestie is de situatie anders: de steun aan Oekraïne. Trump heeft hierover eveneens onconventionele ideeën: hij wil de oorlog snel beëindigen door Amerikaanse militaire hulp te gebruiken om beide partijen tot een deal te bewegen. Aan Zelensky wil Trump het signaal geven dat hij hiermee zal stoppen als de Oekraïense president bereid is te onderhandelen. Poetin daarentegen dreigt hij dat hij zijn steun anders zal verhogen.
De NAVO bereidt zich voor op dit scenario door de coördinatie van de steun aan Oekraïne over te dragen van de door de VS gecontroleerde Ramstein-groep aan het bondgenootschap. Het idee is dat in de toekomst een NAVO-missie de levering van wapens en de training van Oekraïense soldaten zal controleren. (Waarschijnlijk zal de missie niet zo worden genoemd omdat de Duitse regering de naam afwijst; mensen in Berlijn vrezen dat het de indruk zou kunnen wekken dat de NAVO de troepen stuurt.)
Rutte is een sympathieke stuurman die met veel mensen overweg kan en niet bang is voor contact met rechtspopulisten
Vanuit Midden- en Oost-Europa werd de kandidatuur van Mark Rutte sterk bekritiseerd. Niet zonder reden: Rutte was lange tijd een van de voorstanders van de Nord Stream 2-Oostzeepijpleiding; Nederland heeft de doelstelling van twee procent niet gehaald; en eigenlijk zouden de nieuwe frontlijnstaten van het bondgenootschap eindelijk het voortouw moeten nemen. Dit was de reden voor de kandidatuur van de Estse premier Kaja Kallas voor de functie van secretaris-generaal van de NAVO.
En toch is Rutte een goede keuze vanuit het perspectief van degenen die krachtige steun voor Oekraïne willen. Tijdens zijn ambtsperiode werd in juli 2014 vlucht MH17 van Malaysia Airlines boven Oekraïne door Rusland neergehaald, aan het begin van de eerste invasie door de Russen. Er kwamen 298 mensen om het leven, waaronder 192 Nederlanders. De Russische regering probeerde de misdaad te verdoezelen met eindeloze propagandaleugens. Het was Mark Rutte die de nabestaanden moest troosten en hen van informatie moest voorzien.
Het betekende het einde van zijn naïviteit ten aanzien van het Ruslandbeleid en het verklaart ook waarom Nederland keer op keer een voortrekkersrol speelde bij de wapenleveranties aan Oekraïne met bijvoorbeeld de zelfrijdende houwitser uit 2000 en de F-16-straaljager.
Als je tegenwoordig naar NAVO-insiders luistert, ontstaat het volgende beeld: als regeringsleider heeft Mark Rutte met zijn pragmatische onderhandelingsvaardigheden vier kabinetten van alle politieke smaken bij elkaar gehouden. Geen slechte training om de westerse alliantie van nu 32 landen te leiden. Rutte is een sympathieke stuurman die met veel mensen overweg kan – van extreemrechts tot centrumlinks – en niet bang is voor contact met rechtspopulisten. Dit is niet alleen belangrijk met betrekking tot Trump, maar mogelijk ook in de omgang met Frankrijk.
En dat de liberaal Rutte het naïeve geloof van veel West-Europeanen heeft belichaamd dat zij de veiligheid volledig aan de VS kunnen uitbesteden, hoeft geen nadeel te zijn als hij straks de taak op zich neemt om dit decennialange misverstand recht te zetten.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
