Sommige homo’s worden ervan beschuldigd hiv te verspreiden
Volgens de nieuwe wettekst, aangenomen door de Nationale Assemblee, zijn ‘homoseksuele relaties nu strafbaar met vijf tot tien jaar gevangenisstraf’, meldt Seneweb. Deze stemming vindt plaats ‘in een context die wordt gekenmerkt (…) door een reeks arrestaties in het hele land’, aldus de Senegalese website.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Onder de tientallen mensen die sinds februari zijn gearresteerd, worden sommigen beschuldigd van het opzettelijk overdragen van hiv. Invloedrijke religieuze organisaties pleiten al jaren voor de criminalisering van homoseksualiteit.
Senegal beschikt over een detectiesysteem dat ziektekiemen opspoort voordat ze zich verspreiden en niet meer te stoppen zijn. Door de bevolking routineus te testen en deze gegevens centraal te verwerken, kunnen rampen zoals de ebola-uitbraak van 2014 voorkomen worden.
In een vervallen kliniek in Dourbel, een stad op het Senegalese platteland, komt een vrouw aan met hoge koorts en hoofd- en gewrichtspijn. Zonder dat ze het weet zetten haar symptomen een proces in werking waar honderden mensen, miljoenen dollars en de meest geavanceerde ziekteopsporingstechnologie van het hele continent aan te pas komen.
In veel delen van sub-Saharaans Afrika wordt een patiënt als zij soms simpelweg naar huis gestuurd met een handjevol pijnstillers, of ze nou griep heeft, malaria, chikungunya, een hemorragische koorts zoals ebola of iets volledig nieuws.
Maar in Senegal, een klein land aan de West-Afrikaanse kust, wordt via een onzichtbaar bewakingssysteem meegekeken. Het Syndromic Sentinel Surveillance System, oftewel 4S, is een nationaal netwerk voor tijdige waarschuwing dat wordt beheerd door het Institut Pasteur de Dakar (IPD), een centrum waar besmettelijke ziekten worden onderzocht en vaccins geproduceerd. Het doel: gevaarlijke ziektekiemen herkennen voordat ze zich oncontroleerbaar verspreiden. Wij zijn in Senegal om te zien hoe dit system werkt en wat er allemaal mee kan.
Vrijwel meteen vallen ons enkele beperkingen op. Op dezelfde dag waarop we de laboratoria van de IPD in Dakar bezoeken, is 250 kilometer naar het noorden toe een van de dodelijkste ziekteuitbraken in decennia aan de gang, zonder dat het systeem dat heeft opgemerkt. Rift valley fever (RVF) is een virus dat zich van dieren naar mensen verplaatst via muggen. In Saint-Louis, een kleine landbouwregio naast de Mauritaanse grens, kostte het aan zeventien mensen het leven. Uiteindelijk zijn er negenentwintig mensen aan overleden.
79 zorgdistricten
Het 4S-systeem wordt gebruikt in iets minder dan de helft van de negenenzeventig Senegalese zorgdistricten. Hoewel er duizenden patiëntmonsters per week worden verwerkt, kan het programma niet naar meer plekken uitbreiden vanwege een gebrek aan financiering, mede veroorzaakt door de ontzegging van ontwikkelingshulp vanuit de VS. Maar waar het wel werkt, is het buitengewoon effectief.
Zorgmedewerkers op vierenveertig monitorpunten, ziekenhuizen en klinieken die bij het programma staan ingeschreven, voegen de symptomen van elke patiënt via een smartphone of laptop toe aan een gecentraliseerde database. Daarmee brengt het systeem wekelijks ziektepatronen door het hele land in kaart.
Als er pieken optreden van bijvoorbeeld koorts of diarree, worden de monsters die van de patiënten zijn afgenomen vliegensvlug met de motorfiets naar de IPD gebracht, in Dakar of een van de bijbehorende laboratoria. Daar worden ze met geavanceerde diagnosemachines geanalyseerd. Elk flesje bloed of speeksel wordt gescreend op allerlei besmettelijke ziekten: covid-19, malaria, tuberculose, zika, gele koorts, ebola en zelfs de pest.
Waar het programma werkt, is het buitengewoon effectief
De monsters worden ook onderworpen aan genoomsequencing; ze worden letter voor letter nauwkeurig bekeken om te achterhalen of er mutaties voorkomen in het DNA van het pathogeen. Eventuele afwijkingen worden naar internationale databases geüpload en gedeeld met het wereldwijde veiligheidsnetwerk van de WHO. Hierdoor worden ziekteautoriteiten door heel Afrika en daarbuiten binnen enkele uren op de hoogte gebracht dat er iets nieuws in de klinieken van Senegal is aangetroffen.
De vrouw in Diourbel blijkt malaria te hebben. De diagnose is niet alleen nuttig voor haar – ze krijgt nu antimalariamedicatie voorgeschreven – maar ook gezondheidsmedewerkers. Ze slaan het ziektegeval op en hebben weer beter zicht op hoe, waarom en waar de muggenziekte zich verspreidt, zodat ze hopelijk andere mensen kunnen beschermen.
‘Als we een positief monster hebben, wordt het genetisch in kaart gebracht, waarbij we naar mutaties zoeken: veranderingen in de structuur van het virus die een risico vormen voor de volksgezondheid,’ aldus dokter Andy Mahon, viroloog bij de IPD. ‘We voeren ook andere soorten tests uit, waaronder antigeentests. Daarbij beoordelen we hoe efficiënt beschikbare vaccins of behandelingen zijn om het opgespoorde pathogeen te bestrijden.’
Dit soort onderzoek is vooral cruciaal voor malaria, aangezien deze parasiet steeds weerbaarder wordt tegen Artemisinine, het belangrijkste strijdmiddel tegen de ziekte. In Senegal stegen de malariagevallen dit jaar met 13 procent tot ongeveer 250.000 bevestigde infecties, terwijl de mug zich voortdurend naar nieuwe gebieden verspreidt en steeds resistenter wordt tegen medicijnen en insecticide.
In 2023 ontdekten de wetenschappers van 4S een cluster malariagevallen met een nieuwe mutatie – PfKelch13R515K – onder patiënten die een kleine kliniek hadden bezocht in Kaolack, een plaats dicht bij de Gambiaanse grens. Deze mutatie toonde aan dat de parasiet genen ontwikkelde die Artemisinine konden weerstaan, en was daarmee een van de eerste waarschuwingssignalen voor een mogelijke falende behandelmethode in Afrika.
In 2025 heeft het systeem nog veel andere uitbraken aangetoond: dengue in Dakar, westnijlvirus in het zuidelijke Goudomp en een kleinere uitbraak van RVF in Gossas, in het oosten. ‘Toen 4S deze uitbraken ontdekte waren ze nog bescheiden en bevonden ze zich een vroeg stadium,’ vertelt dokter Boubacar Diallo, hoofd toezicht en uitbraakrespons van de IPD. ‘In maart 2023 hebben we een wachtpost opgericht in Pikine [de grootste buitenwijk van Dakar]. In die kliniek was nog nooit eerder een uitbraak ontdekt. Tegen het einde van het jaar waren er tweehonderd denguegevallen en twee gevallen van het krim-congovirus,’ aldus Diallo. ‘Het is makkelijk om te reageren als je het vroeg te pakken hebt… Maar als je een uitbraak laat gedijen wordt het complex.’
Volgens wetenschappers zal de volgende pandemie waarschijnlijk beginnen op een plek waar mensen in nauwer contact met dieren leven, klimaatverandering nieuwe risico’s met zich meebrengt en uitbraken vanwege zwakkere zorgsystemen moeilijker op te sporen en in te perken zijn.
Tien landen
Het 4S-systeem wordt verder uitgebreid door heel Afrika dankzij een combinatie van binnenlandse investering en buitenlandse ontwikkelingshulp. Het is al in tien omliggende landen op touw gezet – Gambia, Kaapverdië, Mauritanië, Niger, Mali, Togo, Guinee, Guinee-Bissau, Sierra Leone en Benin –, zodat een regionaal alarmsysteem ontstaat om ziektes op te sporen voordat ze de grens oversteken.
In Gambia detecteerde het systeem in 2023 de eerste chikungunya-uitbraak van het land en een paar maanden later de eerste denguegevallen. Het netwerk van Kaapverdië gaf waarschuwde al vroeg voor een grootschalige dengue-uitbraak die later dat jaar tot stand kwam en meer dan 28.000 infecties veroorzaakte. In Guinee werd het eerste lokaal opgelopen denguegeval ontdekt, slechts tien dagen na de oprichting van het systeem. Ook Mauritanië, Niger en Mali hebben inmiddels hun eerste dengueclusters vastgesteld in het laboratorium.
Er zijn veel mensen gestorven voordat we het detecteerden. Dat mag niet nog een keer gebeuren.
Dokter Boubacar Diallo vindt 4S van cruciaal belang om een herhaling te voorkomen van de vernietigende epidemieën die West-Afrika in het verleden hebben geteisterd. Hij en een klein aantal collega’s waren de eerste medische werkers op locatie in Guinee toen ebola zich in maart 2024 begon te verspreiden, een uitbraak die tienduizend mensen het leven zou kosten. Het ontbrak daar destijds aan iets van een alarmsysteem.
‘Toen we onderzoek deden naar ebola in West-Afrika, bleek dat het al vier maanden gaande was voordat het werd opgemerkt. Er zijn veel mensen gestorven voordat we het detecteerden. Dat mag niet nog een keer gebeuren. We moeten een alarmsysteem opbouwen dat landen kan helpen het pathogeen te bestrijden vanaf het moment dat we het eerste signaal oppikken,’ aldus Diallo.
Maar het netwerk heeft zijn tekortkomingen. Terwijl ik informatie verzamel in het gebied krijgen mijn collega’s in Londen steeds meer berichten van de RVF-uitbraak. Mijn gesprek met de Senegalese minister van volksgezondheid wordt tussen neus en lippen afgelast omdat hij ‘dringende zaken’ moet afhandelen in het noorden. Met meer dan honderd infecties is dit de grootste uitbraak van deze verwoestende ziekte die Senegal ooit heeft gekend. Het virus kan naast blindheid ook lever- en zenuwschade aanrichten. In zijn ergste vorm sterft 50 procent van de patiënten eraan.
Het 4S-systeem is dus nog niet feilloos, en bovendien erg duur om te onderhouden en uit te breiden. Op dit moment zijn er controleposten in iets minder dan de helft van de negenenzeventig Senegalese gezondheidsdistricten. Saint-Louis, de regio waar RVF zich nu als een lopend vuur verspreidt, is een van de regio’s die niet door 4S wordt bediend.
Dit is niet de eerste keer dat de kwetsbaarheid van systeem op pijnlijke wijze blijkt. In 2023 stierven zes van de twintig geïnfecteerde mensen bij een uitbraak van het krim-congovirus, een neef van het ebolavirus die zich via tekenbeten verspreidt. Alle gedocumenteerde sterfgevallen kwamen voor in een district dat niet door het programma werd behelsd. Volgens wetenschappers van het IPD kwam dit waarschijnlijk doordat de patiënten hun diagnose te laat kregen om nog goede behandeling te krijgen. Elders in Senegal daarentegen werden veertien wachtpostpatiënten geïnfecteerd, maar deze kregen al in vroeg stadium behandeling waardoor ze geen secundaire complicaties kregen.
‘Alle gevallen die door 4S werden gedetecteerd, werden vroeg geïdentificeerd, zodat er onder hen geen doden vielen. Maar helaas dekt het netwerk nog niet het hele land. In de zorginstellingen worden gevallen pas in een laat stadium opgemerkt, wanneer patiënten al bloedingen hebben ontwikkeld. De meesten daarvan zijn gestorven,’ vertelt dokter Diallo.
‘We leven in een land met veel concurrerende prioriteiten’
Het ministerie van Volksgezondheid heeft het IPD opgedragen om vijf nieuwe wachtposten per jaar op te richten, maar de druk op het algemene zorgsysteem in Senegal blijft hoog. Het aantal infecties en niet-overdraagbare ziekten – waaronder hiv, malaria, tuberculose, diabetes en kanker – is hoog en de recente ontzegging van USAID heeft het zorgbudget met 75 miljoen dollar verlaagd. Overheidsuitgaven voor volksgezondheid bedragen slechts 9 procent van het bnp, ver onder het doel van 15 procent, en meer dan de helft van alle medische kosten wordt direct door de patiënten betaald.
‘We leven in een land met vele concurrerende prioriteiten,’ aldus de Senegalese minister van Volksgezondheid, dokter Ibrahima Sym, met wie het tegen het einde van onze reis eindelijk lukte een afspraak te maken. ‘We proberen onze prioriteiten opnieuw te stellen zodat ze meer effect hebben en we een robuust gezondheidssysteem kunnen ontwikkelen,’ zegt hij. Hij merkt op dat de overheid het budget voor gezondheidszorg vorig jaar heeft verhoogd van 267 miljard CFA-frank [ongeveer 407 miljoen euro] naar 270 miljard CFA-frank [ongeveer 412 miljoen euro] om minder afhankelijk te zijn van buitenlandse steun.
4S is tot nu toe grotendeels afgeschermd gebleven van de recente bezuinigingen. Het systeem wordt vooral bekostigd door The Global Fund, het internationale instituut dat gezondheidsprogramma’s in ontwikkelingslanden financiert middels donaties van overheden en private organisaties, maar zelfs die steun staat onder druk.
Steun
Eerder dit jaar ontzegden de VS een groot deel van de steun die ze voor 2025 aan The Global Fund hadden toegezegd en ook andere westerse landen – die veelal ontwikkelingshulp naar defensie hebben verplaatst – lopen achter in hun betalingen. Hierdoor heeft The Global Fund al 10 procent van haar Senegalese budget moeten schrappen. De achtste financieringsrons is in november en van veel landen, waaronder het VK, wordt verwacht dat ze hun steun stevig terug zullen draaien. [Dit is ook gebeurd. Van de benodigde 18 miljard dollar is er na de top slechts 11 miljard toegezegd.] Als ze de 18 miljard dollar, die ze zeggen nodig te hebben voor de gezondheidsprogramma’s in de 120 landen die er gebruik van maken, niet halen, zullen levensreddende zaken in landen als Senegal prioriteit krijgen, zoals hiv-behandelingen, klamboes voor kinderen die het grootste risico lopen op malaria en andere onmisbare attributen.
De toekomst van 4S staat op het spel, terwijl het cruciaal is voor de wereldgezondheid, aldus de onderzoekers. ‘De IPD is van onschatbare waarde,’ aldus dokter Ibrahima Socé Fall, directeur van de IPD en voormalig assistent-directeur-generaal van noodhulp bij de WHO. ‘Weinig Afrikaanse instellingen hebben zo’n capaciteit. Je hebt sterke instellingen nodig, op nationaal en regionaal niveau, om goed werk te kunnen leveren bij het snel opsporen en bestrijden van uitbraken, waarmee je uiteindelijk pandemieën voorkomt.’
Aan de overkant van de binnenplaats zijn IPD-wetenschappers bezig busjes vol te laden met testkits, draagbare sequencing-apparaten en grote voorraden persoonlijke beschermingsmiddelen. Achter hen rollen anderen flinke koffers naar buiten – mobiele laboratoria die naar de meest afgelegen gebieden kunnen worden gebracht, zodat het team flexibel inzetbaar is. Hun bestemming: Saint-Louis, waar ze zich zullen inzetten om de RVF-uitbraak in te perken. Het is niet de eerste keer dat ze dit doen, zegt een van de onderzoekers lachend, en hij knikt naar de koffer die hij in 2014 door de Guineese bossen heeft gedragen om ebola te bestrijden. En het zal niet de laatste keer zijn.
Frankrijk blijft werken aan het behoud van zijn invloed in Afrika
De Franse strijdkrachten hebben donderdag een einde gemaakt aan hun permanente militaire aanwezigheid in West- en Centraal-Afrika tijdens een plechtige en historische ceremonie in de Senegalese hoofdstad Dakar, waar ze officieel de laatste twee Franse militaire installaties in Senegal hebben teruggegeven. De Burkinese krant Le Pays heeft het over ‘het einde van een tijdperk’.
‘Voor Parijs past het vertrek van zijn troepen (…) in een breder proces van terugtrekking van zijn strijdkrachten uit Afrika’, schrijft het dagblad. ‘De beslissing om zich terug te trekken weerspiegelt de wil van Parijs om een paradigmaverschuiving door te voeren in een context die gekenmerkt wordt door ingrijpende politieke veranderingen op het continent.’
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens Le Pays ‘bestaat de uitdaging’ voor Frankrijk ‘erin om zich aan te passen aan de nieuwe context, op een moment dat het land niet bepaald de wind mee heeft op een continent waar zijn beleid steeds meer bekritiseerd wordt’. Door van paradigma te veranderen, geeft Frankrijk Afrika echter niet op, meent de krant.
‘In het licht van de context heeft het ervoor gekozen om zich gedeisd te houden (…), terwijl het tegelijkertijd blijft werken aan het behoud van zijn invloed. (…) En we wachten af of de nieuwe strategie vruchten zal afwerpen en Frankrijk in staat zal stellen zijn plaats in de harten van de Afrikanen terug te winnen’, concludeert de krant.
De overwinning van Bassirou Faye en zijn partij PASTEF in Senegal markeert de onvrede met de gevestigde orde en de opkomst van linkse partijen op het hele continent. De overwegend jonge bevolking van Afrika streeft naar soevereiniteit op economisch, monetair en landbouwgebied. Kan het huzarenstuk van Faye inderdaad elders worden herhaald?
Het aantal Afrikaanse landen dat de afgelopen jaren onder militair bewind is komen te staan, heeft het debat over de onzekere toekomst van de democratie op het continent net als in andere delen van de wereld overheersd. Maar de laatste tijd winnen de protesten van jongeren tegen de situatie op het gebied van kosten van levensonderhoud, corruptie en de schuldencrisis aan populariteit. Wordt dit een herhaling van 1990, toen straatprotesten van Dakar tot Mombasa tegen autocratie en wanbeleid politiek pluralisme inluidden?
De ontluikende jonge bevolking in veel landen en het falen van de bestaande bestuursstructuren om collectieve goederen, diensten en banen te leveren, schept bijna onvermijdelijk de voorwaarden voor alternatief leiderschap en bestuursstructuren die de Afrikaanse politiek beloven te hervormen.
Politieke actoren in de marge hebben het momentum aangegrepen om de massa te mobiliseren om de elites uit te dagen die de politieke en economische ruimte ten koste van hen domineren.
Terwijl neoliberale idealen overal ter wereld de overhand kregen, kregen Afrikaanse landen, vooral die met ontluikende democratieën zoals Senegal en Tanzania, te maken met druk vanuit de bevolking die verandering eist en een wedergeboorte van de idealen die bij hun onafhankelijkheid werden bevochten. In andere landen, zoals Zuid-Afrika, is economische ongelijkheid de brandstof voor het protest tegen de gevestigde orde.
Verkiezingen
De heropleving van de links-populistische ideologie in Afrika wordt het meest prominent verdedigd door Bassirou Diomaye Fay uit Senegal, Julius Malema uit Zuid-Afrika en Zitto Kabwe uit Tanzania – de drie oprichters van de jongste marxistisch-leninistische partijen van Afrika.
In Senegal won African Patriots of Senegal for Work, Ethics and Fraternity (PASTEF) een mandaat van 54 procent om het land te regeren tijdens de historische verkiezingen van 24 maart 2024. De partij versloeg kandidaat Amadou Ba van zittend president Macky Sall.
In Zuid-Afrika daalde de populariteit van Malema’s partij Economic Freedom Fighters (EFF) onder de Zuid-Afrikaanse kiezers met 1,5 procent bij de verkiezingen van mei 2024, maar door de vorming van een regering tussen het African National Congress (ANC) en de door een meerderheid van witten geleide Democratische Alliantie, genaamd GNU, kreeg de bevlogen politicus alsnog een platform om de idealen van de oppositiepartij nieuw leven in te blazen.
En in Tanzania is Kabwe optimistisch dat zijn partij ACT-Wazalendo, opgericht in 2014, een kans maakt om de algemene verkiezingen in Zanzibar in 2025 te winnen van Chama Cha Mapinduzi (CCM), de regerings- en tevens de oudste partij van het land. In dit semiautonome eiland van de Republiek Tanzania heeft de oppositiepartij momenteel de grootste aanhang. De lokale verkiezingen van dit jaar, die gepland staan voor oktober, zullen een indicatie vormen voor wat de partij volgend jaar kan bereiken.
Terwijl het schijnoptimisme van het ‘Africa Rising’-moment vervaagde, kwam er een nieuwe generatie activisten op.
Het jaar 2014 was een soort waterscheiding. Terwijl het schijnoptimisme van het ‘Africa Rising’-moment vervaagde in de lange schaduw van de wereldwijde recessie, kwam er een nieuwe generatie jeugdige activisten op. Te midden van de golf van wereldwijde antikapitalistische protesten die werd veroorzaakt door de globale recessie, kwamen de genoemde politieke partijen in 2014 met verheven idealen om de politieke toekomst van hun landen opnieuw vorm te geven en een nieuw pan-Afrikaans traject te bepleiten. Ze hadden een gelijkgestemde agenda met betrekking tot corruptie, de nationalisering van natuurlijke rijkdommen en, in het geval van Zuid-Afrika, de onteigening van het land.
Met de opkomst van PASTEF, EFF en ACT-Wazalendo kregen hun respectieve oprichters continentale bekendheid. Terwijl de wereld opkrabbelde van de turbulentie van de wereldwijde financiële crash, de Arabische Lente, die de val van de Libische president Moammar al-Qadhafi inluidde, het begin van de Syrische burgeroorlog en de schijnbare opkomst van de democratie in Tunesië en Egypte, doken ten zuiden van de Sahara jonge bewegingen op als reactie op de crisis van het tijdperk en ook op een langere democratische recessie die terugging tot de jaren negentig.
Nu de lokale verkiezingen in oktober en de algemene verkiezingen in Senegal naderen, is het de vraag of het de Senegalese partij PASTEF lukt de visie van haar oprichter levend te houden. Het gaat om het consolideren van de soevereiniteit van Senegal op economisch, monetair en landbouwgebied plus om een verlaging van de kosten van levensonderhoud, het creëren van banen en nieuwe onderhandelingen over visserijovereenkomsten met de Europese Unie.
Een einde aan la FrançAfrique
In Franstalig West-Afrika pleiten landen massaal voor valutasoevereiniteit en een einde aan la FrançAfrique, de neokoloniale regeling die Parijs lange tijd heeft toegepast in haar relaties met haar voormalige koloniën. In Senegal groeiden de sentimenten tegen de CFA-frank van voor de onafhankelijkheid. Ousmane Sonko, een voormalig belastinginner, maakte met steun van de vakbonden van het moment gebruik om de Fransen ervan te beschuldigen dat ze de Senegalese economie in hun greep hielden.
Voor de Senegalese partij PASTEF waren het anti-Franse grondstoffennationalisme en de corruptiebestrijding belangrijke onderwerpen bij de overwinning van de verkiezingen. De Senegalezen en ook Afrikanen in andere delen van het continent kijken gespannen toe hoe de partij het land zal transformeren. Haar prestaties zullen worden gezien als indicatie of het model kan werken en mogelijk ook andere Afrikaanse landen kan transformeren.
Voor Tanzania markeerde 2014 het hoogtepunt van het grondstoffennationalisme, met protesten tegen de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen in het zuiden van Tanzania, waarbij verschillende demonstranten omkwamen door politiekogels. Het leger werd ingezet om de protesten de kop in te drukken. In de daaropvolgende maanden leidde een schandaal, waarbij elektriciteit ter waarde van 250 miljoen dollar werd opgewekt, tot een golf van ontslagnemingen op hoog niveau bij de regering. Kabwe positioneerde zichzelf als het publieke gezicht van de protesten, waarbij hij zich stevig uitsprak tegen de grootschalige corruptie binnen de regering en opkwam voor het belang van het publiek bij de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen. Toen hij uiteindelijk uit Chadema werd gezet, richtte hij ACT-Wazalendo op, dat dezelfde boodschap uitdraagt.
De Zuid-Afrikaanse partijleider Malema bereidt zich ondertussen voor op een meer strategische rol in de oppositie in de hoop de verliezen die zijn partij heeft geleden weer in te halen. Zijn campagne Borderless Africa had weinig succes en ook zijn deelname aan de gesprekken voor een regering met de Democratische Alliantie, die door veel Zuid-Afrikanen wordt beschuldigd van het in stand houden van de apartheid en het terugbrengen van de witte suprematie, kwam zijn populariteit niet ten goede.
Zwarte mensen hadden het gevoel dat ze economisch een gemarginaliseerde positie behielden
De post-Thabo Mbeki-periode in het land werd gekenmerkt door een groeiend scepticisme ten opzichte van Nelson Mandela’s politieke overeenkomst met het apartheidsregime, die in 1994 een einde maakte aan de heerschappij van de witte kolonistenminderheid. Zwarte mensen hadden het gevoel dat ze weliswaar politieke vrijheid hadden bereikt, maar economisch een gemarginaliseerde positie behielden.
Malema’s EFF greep de gelegenheid aan om te pleiten voor de teruggave van Afrikaans land, wat volgens de partij economische vrijheid zou garanderen. De partijleider positioneerde zichzelf als voorvechter van de zwarte economische emancipatie en bekritiseerde de terughoudendheid van het ANC om land van de witte minderheid onder de zwarte meerderheid te herverdelen. De EFF profiteerde ook van de anti-Jacob Zuma-sentimenten; het ANC leed als gevolg van grootschalige corruptie en een staatsgreep onder een hevige factiestrijd, een daling van de populariteit en economische problemen die uiteindelijk leidden tot een rampzalige verkiezingsuitslag in mei 2024.
Na de Zuid-Afrikaanse verkiezingen van 2014 behaalde de EFF 6 procent van het totaal aantal stemmen en 25 zetels in de Nationale Assemblee om zich te vestigen als de eerste prozwarte oppositiepartij in het land. De partij vergrootte haar invloed in de verkiezingen van 2019 en verhoogde haar aandeel in de stemmen tot 11 procent en het aantal parlementsleden tot 44. Malema heeft aangegeven dat de EFF, ondanks de teleurstellende resultaten tijdens de meest recente verkiezingen, vooral ten faveure van de nieuwe MK-partij van voormalig president Jacob Zuma, een effectief tegenwicht tegen de regering zal bieden.
Aanvankelijk stelde de EFF zich beschikbaar voor coalitiebesprekingen met het ANC, maar uiteindelijk trok de partij zich terug uit de GNU, die ze als ‘elitepact’ bestempelde. Het feit dat Malema geen deel uitmaakt van de GNU geeft hem nu de mogelijkheid om als de stem van de zwarte massa door te gaan, die op zoek is naar iemand die de regering ter verantwoording roept en zich uitspreekt over de slechte staat van de economie en de verslechterende sociale voorzieningen. De EFF zal waarschijnlijk profiteren van interne meningsverschillen en mogelijk zelfs de ineenstorting van de GNU, voornamelijk als gevolg van het tegengestelde economische beleid van de DA en ANC.
United in Hope
Bij de allereerste verkiezingen van Sonko’s partij in Senegal in 2015, behaalde hij slechts 1 parlementszetel. In de daaropvolgende verkiezingen in 2019 verhoogde dat tot 16 procent van de totale stemmen, wat leidde tot de vorming van een coalitie met de naam ‘United in Hope’ in 2021. Deze coalitie hielp de partij bij het winnen van de gemeenteraadsverkiezingen tijdens de verkiezingen van 2022 en bij het verhogen van het aantal parlementszetels naar 56 van de 165 zetels.
In Tanzania behaalde Kabwes partij aanvankelijk, bij de verkiezingen van 2015, een jaar na haar oprichting, ook slechts 1 zetel in het parlement. Maar in een verrassende wending van de gebeurtenissen liep de top van Zanzibars lang bestaande belangrijkste oppositiepartij, het Civic United Front (CUF), in 2019 over naar ACT-Wazalendo, waardoor de jonge partij de grootste op de eilanden werd. In 2020 werden de verkiezingen in Zanzibar verstoord door massale fraude, waardoor de partij slechts vijf zetels won in het Huis van Afgevaardigden van Zanzibar en geen enkele in Tanzania. De partij zou later, begin 2021, toetreden tot de regering van nationale eenheid (eveneens genaamd GNU, Government of National Unity) in Zanzibar, waardoor het de officiële oppositiepartij werd.
Voor ACT-Wazalendo lijkt de verschuiving van een partij die voorstander is van nationaal grondstoffennationalisme naar een partij met een meer liberale oriëntatie een tactiek te zijn geweest om de CUF-leden voor zich te winnen en aan politieke kracht te winnen, vooral in Zanzibar. In tegenstelling tot hun collega’s op het vasteland hebben de eilanden lang gepleit voor marktliberalisme als middel voor een bloeiende economie. Ze waren tegen beleid zoals het nationaliseren van grondstoffen.
Kabwe heeft de status van de partij weliswaar verhoogd door partner in de GNU te worden, maar de verschuiving in haar ideologie zal haar invloed waarschijnlijk schaden. Dat bleek tot nu toe vooral op het vasteland van Tanzania, waar het grondstoffennationalisme nog steeds een sterke politieke aantrekkingskracht heeft. Op de lange termijn loopt ACT-Wazalendo het risico dezelfde reputatieschade op te lopen als de regeringspartij.
Of dit inderdaad gebeurt zal duidelijk worden als het land begint aan de campagnes voor de lokale verkiezingen in oktober, een jaar later gevolgd door de algemene verkiezingen. De manier waarop respectievelijk Kabwe en de leiders van de regerende partij CCM omgaan met de zorgen over corruptie binnen de regering en andere economische problemen waar Zanzibari’s mee te maken hebben, zal bepalend zijn voor de hoeveelheid steun die de partij van de bevolking kan verwachten.
Uit cijfers blijkt dat Faye ruim 54 procent van de stemmen kreeg
Bassirou Diomaye Faye heeft de Senegalese presidentsverkiezingen met groot verschil gewonnen, zo schrijft Al Jazeera. Faye kreeg 54,28 procent van de stemmen in de eerste ronde, zo bleek woensdag uit de officiële voorlopige resultaten. Hij heeft daarmee een ruime voorsprong op de kandidaat van de regeringscoalitie, oud-premier Amadou Ba, die 35,79 procent haalde.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De overwinning van Faye, die pas tien dagen voor de verkiezingen vrijgelaten werd uit de gevangenis, moet nog bekrachtigd worden door het hoogste grondwettelijke orgaan van Senegal, wat binnen enkele dagen zou kunnen gebeuren. Faye, die heeft gezegd dat hij een ‘breuk’ wil met het huidige politieke systeem, wordt met zijn 44 jaar de jongste Senegalese president in de geschiedenis.
Het zou de eerste keer zijn sinds de onafhankelijkheid van Frankrijk in 1960 dat een oppositiekandidaat in de eerste ronde wint. Hoewel zijn overwinning in de stemming van zondag al duidelijk was na de publicatie van onofficiële gedeeltelijke resultaten, lijkt zijn winst nu officieel. De opkomst van 61,30 procent was lager dan in 2019, toen uittredend president Macky Sall in de eerste ronde een tweede termijn won.
Politieke crisis in Senegal na uitstel verkiezingen
De Senegalese president Macky Sall heeft plannen aangekondigd voor een algemene amnestie voor politieke demonstranten die zijn opgepakt in de periode 2021-2024, in een poging om de spanningen in de aanloop naar de komende verkiezingen te verminderen. Dat schrijf Africanews.Tijdens een nationale dialoog op maandag herhaalde Sall zijn belofte om verkiezingen te houden voor het regenseizoen in juli begint en verzekerde hij dat hij het einde van zijn mandaat in april zal respecteren.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Senegal maakt een ernstige crisis door sinds het uitstel van de presidentsverkiezingen die gepland waren voor afgelopen weekend. Ondanks de verzekeringen van Sall hebben de zestien presidentskandidaten de nationale dialoog geboycot en eisen ze onmiddellijk duidelijkheid over de verkiezingsdatum na een gerechtelijk bevel eerder deze maand. Het Grondwettelijk Hof van Senegal oordeelde dat het vorige verkiezingsuitstel onwettig was en droeg de regering op om snel een nieuwe datum vast te stellen.
President Macky Sall wilde de stembusgang uitstellen
Het Constitutioneel Hof van Senegal heeft donderdag geoordeeld dat het uitstel van de presidentsverkiezingen van 25 februari niet in overeenstemming is met de grondwet. Dat schrijft France 24.De Senegalese president Macky Sall, die het uitstel had aangekondigd, heeft nog niet gereageerd op de uitspraak.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Vorige week dienden presidentskandidaten en parlementariërs van de oppositie een aantal juridische bezwaren in tegen het wetsvoorstel, waardoor de verkiezingen tot december zouden worden uitgesteld. Volgens critici kwam het decreet neer op een institutionele coup. Tegenstanders van Sall gingen de straat op om te betogen tegen de plannen.
Alle ogen zijn nu gericht op Sall, die eerder zei dat hij de verkiezingen had uitgesteld vanwege vermeende corruptie binnen het Constitutioneel Hof. Dit hof zei donderdag niet wanneer de verkiezingen wel zouden moeten worden gehouden, wat betekent dat het aan Sall is om een datum vast te stellen, als hij zich houdt aan het gerechtelijk besluit.
De kans dat Sonko meedoet aan de verkiezingen wordt kleiner
De Senegalese oppositieleider Ousmane Sonko is afgelopen week opnieuw opgepakt. Volgens The Guardian wordt Sonko ervan beschuldigd een rol te hebben gespeeld in de zware rellen van eerder dit jaar. Sinds zijn arrestatie zit Sonko vast en hij mag voorlopig de gevangenis niet verlaten. Daarnaast heeft de regering gezegd dat de partij van Sonko ontbonden zal worden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Om te voorkomen dat er opnieuw grootschalige protesten worden georganiseerd door de aanhangers van Sonko, hebben de Senegalese autoriteiten sinds maandag het mobiele internet in de hoofdstad Dakar geblokkeerd. Ook is het leger de straat op gestuurd om onlusten te voorkomen. Volgens Sonko is er sprake van een politiek gemotiveerde vervolging om te zorgen dat hij niet meedoet aan de verkiezingen. De 49-jarige politicus is in hongerstaking gegaan.
Eerder dit jaar was er al een rechtszaak tegen Sonko, die een vrouw verkracht zou hebben. Hij werd vrijgesproken, maar werd wel voor een andere, kleinere aanklacht vervolgd. Hierdoor zou hij niet mogen meedoen aan de verkiezingen. Er vielen zeker 21 doden bij de rellen die volgden op die veroordeling.
Sonko is populair onder de Senegalese jeugd omdat hij strijdt tegen corruptie. De autoritaire president Macky Sall heeft eerder politieke rivalen buitengesloten van de verkiezingen. Sall wil zich naar verwachting volgend jaar verkiesbaar stellen voor een derde termijn, hetgeen niet grondwettelijk is.
Sonko krijgt twee jaar celstraf vanwege onzedelijk gedrag
Ousmane Sonko is donderdag veroordeeld tot twee jaar celstraf vanwege onzedelijk gedrag, bericht Al Jazeera. De oppositieleider was ook beschuldigd van het verkrachten en bedreigen van een vrouw, maar daar werd hij van vrijgesproken. Door de veroordeling kan Sonko niet meedoen aan de volgende verkiezingen in het Afrikaanse land.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Na de uitspraak in de rechtszaak tegen Sonko gingen duizenden mensen de straat op in hoofdstad Dakar om te demonstreren. Onder meer op een grote universiteiscampus in Dakar kwam het tot een gewelddadig treffen met de oproerpolitie. Volgens zijn aanhang is Sonko onschuldig en is er sprake van een politieke vervolging.
Ook Sonko zelf ontkent alle beschuldigingen en wijst naar president Macky Sall, die er alles aan zou doen om te voorkomen dat de oppositieleider meedoet aan de komende verkiezingen. Sonko is nog niet gearresteerd, maar autoriteiten hebben wel gezegd dat dat op ieder moment kan gebeuren.
Sonko mag door het vonnis niet meedoen aan de verkiezingen
De toch al gespannen situatie in Senegal is verergerd na de gerechtelijke veroordeling van oppositieleider Ousmane Sonko. Africa News bericht dat Sonko is veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van zes maanden voor smaad. Vanwege het vonnis mag Sonko de komende vijf jaar geen publiek ambt bekleden, wat betekent dat hij niet zou kunnen meedoen aan de presidentsverkiezingen van volgend jaar.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Hoewel Sonko heeft aangekondigd de veroordeling aan te vechten, rekenen zijn advocaten niet op een lichtere straf. Volgens zijn staf is de strafzaak een manier van de tegenstanders van Sonko om hem politiek buitenspel te zetten. Aanhangers van de oppositieleider zijn al meerdere malen de straat op gegaan om te demonstreren tegen de gang van zaken.
De angst bestaat dat Senegal in een politieke crisis terechtkomt als zijn aanhangers hun protest doorzetten. Eerder vielen er al doden bij demonstraties en voor de komende tijd zijn nieuwe betogingen aangekondigd. De betogers richten hun woede vooral op de huidige president Macky Sall, de politieke rivaal van Sonko die bezig is aan zijn tweede termijn en mogelijk een ongrondwettelijke derde termijn wil volgend jaar.
De inwoners van het Senegalese schiereiland Langue de Barbarie worden uit hun huizen verdreven door de stijgende zeespiegel. De overheid probeert hun nieuwe onderkomens te verschaffen. Maar bijna niemand wil verhuizen.
Terwijl Madicke Sène een paar krabben grilt die hij eerder die ochtend heeft gevangen, kijkt hij uit over het kalme water van de ochtendlijke Atlantische Oceaan.
‘Toen ik klein was, liep het strand helemaal door tot daar.’ Hij wijst naar een punt ergens voorbij een handvol felgekleurde vissersbootjes, die zo’n honderd meter zee-inwaarts liggen. En nu zit hij op een matje op een onlangs aangelegde zeewering, en komen de golven bij vloed aanrollen tot op minder dan 25 meter van waar hij zit.
Zijn matje, de barbecue, de krabben, het doek dat hij boven zijn hoofd heeft opgehangen om wat schaduw te creëren – dit alles bevindt zich boven op wat vroeger zijn huis was, een huis met wel tien kamers, dat in 2018 werd opgeslokt door een wel heel hoog opgezweepte zee. Achter hem bevinden zich de restanten: de laatst overgebleven slaapkamer, een badkamer en een houten schaapskooi.
We weten niet hoe we het land moeten bewerken, we kunnen domweg niets anders’
De buren van meneer Sène hebben soortgelijke constructies. Dit is het resultaat van de stijgende zeespiegel en het water dat inbeukt op Langue de Barbarie, een schiereiland dat deel uitmaakt van de stad Saint-Louis, zo’n 140 kilometer van Dakar, de hoofdstad van Senegal.
Zo’n 3200 inwoners van het drukke vissersgedeelte van het schiereiland, Guet Ndar, zijn verdreven door de steeds onstuimigere zee, die van tijd tot tijd het hele schiereiland overspoelt, waarbij het zeewater soms zelfs de rivier de Sénégal aan de andere kant bereikt. Daarom heeft de overheid in 2019 tijdelijke kampen voor ontheemden neergezet, twaalf kilometer landinwaarts. Het is de bedoeling dat deze kampen uiteindelijk worden vervangen door een nieuw dorp. Maar mensen als meneer Sène hebben helemaal geen zin om te verhuizen.
‘Hier ben ik geboren en hier zal ik oud worden,’ zegt hij. ‘De zeelucht hier, die vind je nergens anders. We weten niet hoe we het land moeten bewerken, we kunnen domweg niets anders – de zee, dat is waar wij verstand van hebben.’
Schadelijke gevolgen
De regering van Senegal voert een tweeledig beleid in de strijd tegen de schadelijke gevolgen van klimaatverandering in Saint-Louis. Er zijn projecten om een zo groot mogelijk deel van de kustlijn zo lang mogelijk te behouden, maar tegelijkertijd bereidt de overheid zich voor op het uiteindelijke verdwijnen van het schiereiland. Voor de inwoners is het ook een balanceeract: ze proberen zich een voorstelling te maken van – en zich tegelijkertijd te verzetten tegen – een leven waarin ze hun culturele en economische identiteit als visser moeten loslaten.
‘We begrijpen het – het is hun natuurlijke plek,’ zegt Ousmane Ndiaye, gespecialiseerd in sociale integratie, verbonden aan het Municipal Development Agency, een van de Senegalese organisaties die, samen met de Wereldbank, het voortouw neemt bij het bouwen van de permanente onderkomens. De onderhandelingen zullen doorgaan zolang als nodig is, zegt hij. ‘Dat is een bekend probleem bij alle projecten voor ontheemden.’
In 2050 zullen naar verwachting op het hele continent zo’n 113 miljoen mensen zich gedwongen zien te verhuizen
De effecten van de klimaatcrisis zijn al voelbaar in de kuststeden van West-Afrika, van Lagos tot Abidjan. Die steden hebben lange tijd een grote aantrekkingskracht gehad dankzij alle economische mogelijkheden; het zijn enkele van de dichtstbevolkte gebieden. In 2050 zullen naar verwachting op het hele continent zo’n 113 miljoen mensen zich gedwongen zien te verhuizen, door de gevolgen van de klimaatverandering, zoals de stijgende zeespiegel.
Saint-Louis, dat bekendstaat om de pastelkleurige huizen uit de koloniale tijd, zal vermoedelijk zwaar worden getroffen. Het bestaat uit een schiereiland, een echt eiland en een dichtbevolkt gedeelte op het vasteland. Momenteel lopen zo’n twaalfduizend inwoners het gevaar uit hun huis te worden verdreven door het stijgende water en de erosie van de kustlijn. Volgens een onderzoek zullen in 2080 naar verwachting 150.000 mensen moeten verhuizen, en is er een aanzienlijk risico dat 80 procent van de stad jaarlijks onder water zal komen te staan.
Zeewering
De nieuwe promenades op het eiland en het schiereiland, die nauwelijks boven zeeniveau liggen, zijn voorzien van heuphoge muren. Volgens de plaatselijke bevolking heeft de zeewering bij het huis van meneer Sène de schade tijdens stormvloeden weten te beperken.
Maar zelfs met dit soort beschermende maatregelen komen er meer en meer ontheemden. Ontruimingsbevelen vanuit de overheid worden niet afgedwongen. Vrijwel alle mensen die zijn verhuisd, hebben dat gedaan omdat ze geen andere mogelijkheid meer zagen.
Zo’n vijftienhonderd van die voormalige schiereilandbewoners leven nu in barre omstandigheden, in tijdelijke onderkomens in het ontheemdenkamp Diougop. De tentachtige onderkomens hebben kleine zonnepanelen, maar geen opslagcapaciteit. Douches, toiletten en waterkranen zijn voor gezamenlijk gebruik. Er zijn wat mensen die groente verkopen, tussen de steriele rijen met onderkomens, maar er zijn nauwelijks baantjes.
‘In Guet Ndar is het overvol, hier is veel meer ruimte’
‘Er is hier helemaal niets,’ zegt Mamadou Gueye, die vorig jaar in Diougop is komen wonen. Zoals veel inwoners van het kamp gaat meneer Gueye nog altijd vissen – maar nu moet hij – met langzame bussen of dure taxi’s – naar Guet Ndar reizen en weer terug, een rit die wel twee uur kan duren als er veel verkeer is.
‘Het is lastig. Daar [in Guet Ndar] is iedereen – de hele gemeenschap, familie, vrienden,’ zegt hij.
Er staan nog meer huizen – en verbeteringen – op stapel. Op een leeg stuk land, dat momenteel dienstdoet als voetbalveld, komt binnenkort een markt. Er is ook een stuk land bestemd voor een school. Sommige inwoners zijn al begonnen een nieuw leven op te bouwen.
‘Het is hier prima. Het was ook prima in Guet Ndar, maar daar hadden we niet dit soort werk,’ zegt Ndeye Coumba Gueye, die het haar van haar collega’s vlecht in een salon die is ingericht in een scheepscontainer. In Guet Ndar was Ndeye Coumba Gueye werkloos, maar nu heeft ze gebruikgemaakt van een door de overheid gesubsidieerde opleiding tot schoonheidsspecialiste – een van de vele ideeën waar de Senegalese overheid mee is gekomen om de bittere pil van de verhuizing enigszins te verzachten. Anderen hebben een baantje in een buurtwinkeltje – dat ook in een scheepscontainer zit – of ze verbouwen groente in een minituintje.
‘Ik hoop dat als die huizen er eenmaal staan, mensen uit Guet Ndar hierheen zullen komen,’ zegt ze. ‘In Guet Ndar is het overvol, hier is veel meer ruimte.’
Dilemma
De opmerkingen van Ndeye Coumba Gueye raken aan het dilemma van Diougop: Als er meer mensen komen wonen, komen er meer banen, en zal er iets van gemeenschapszin ontstaan. Maar niemand wil ernaartoe verhuizen zolang dat nog niet het geval is.
Dankzij steunprogramma’s, zoals de opleiding tot schoonheidsspecialiste, hebben sommige mensen zich weten aan te passen. Maar het is niet genoeg om mensen te verleiden er te gaan wonen zolang het nog niet echt hoeft. Sterker nog, veel vrouwen die uit Guet Ndar zijn vertrokken, zijn inmiddels werkloos, omdat ze niet langer de vis die elke dag van het strand komt, kunnen drogen en verkopen.
‘Ik zal altijd blijven terugkeren naar Langue de Barbarie’
Maar zelfs bij de mensen die optimistischer zijn over Diougop, blijft de zee trekken. En het is niet moeilijk om een dubbele boodschap te zien in de zeewering op het schiereiland. Zolang de muur de reep zand versterkt, zal hij mensen sterken in het verlangen om te blijven – dezelfde mensen die door de overheid worden aangemoedigd om te vertrekken. Maar aan de andere kant is het gedeeltelijke behoud van het schiereiland een van de weinige dingen die het kleine beetje hoop in Diougop in stand houden.
In 2019 heeft de zee het grootste deel van het huis van de familie van Michelle Gueye verzwolgen. Daarop is zij ingetrokken bij haar zus, in een andere buurt, maar ze gaat elke dag op en neer naar Diougop voor haar werk. Ze is van plan zich volgend jaar voorgoed te vestigen in Diougop, als de permanente onderkomens klaar zijn.
‘Het is mogelijk om hier solidariteit te kweken. Daar zijn we al mee begonnen,’ zegt Michelle Gueye, die geen familie is van Mamadou of Ndey Coumba. ‘Maar ik zal altijd blijven terugkeren naar Langue de Barbarie. Daar ligt mijn hart.’
‘Honderden demonstranten gingen dinsdag de straat op [in Dakar] om vreedzaam hun steun te betuigen’ voor oppositieleider Ousmane Sonko, bericht The Independent. Donderdag begint een rechtszaak tegen Sonko wegens smaad, belediging en valsheid in geschrifte.
De zaak komt voort uit beschuldigingen die Sonko eind vorig jaar tijdens een persconferentie tegen de minister van Toerisme heeft geuit. Hij beweerde dat de minister 47 miljoen dollar van een overheidsinstantie zou hebben gestolen.
Sonko‘s aanhangers zien de aanklachten als een poging om zijn politieke carrière te saboteren
Sonko’s aanhangers zien de aanklachten tegen hem als de zoveelste poging om de politieke carrière van de oppositieleider te saboteren, ‘inclusief zijn kandidatuur voor het presidentschap van 2024’, aldus de krant, en spreken van een ‘politiek proces’. Sonko werd derde bij de presidentsverkiezingen van 2019 en heeft president Macky Sall opgeroepen publiekelijk te verklaren dat hij geen derde termijn ambieert.
De regeringspartij zegt dat Sall zich kandidaat mag stellen na een grondwetswijziging in 2016 – die werd doorgevoerd terwijl Sall president was – waarbij de presidentiële termijn werd gewijzigd in vijf jaar.
De hoofdstad van Senegal is vergeven van de naaiateliers en trekt ontwerptalent uit heel Afrika, met clientèle van ver over de grens. In zekere zin is Dakar zelf één grote modeshow.
In het kleine naaiatelier van Bada Seck, in het arrondissement Ngor in Dakar, hangen aan één wand jassen. Aan een andere hangen jurken. Een stapel half afgemaakte |kledingstukken ligt op een ongebruikte naaimachine en de vloer staat vol zakken met textiel. Secks atelier, in dit voormalige vissersdorp aan de westelijke rand van de Senegalese hoofdstad, mag dan klein zijn, maar zijn clientèle reikt tot in Frankrijk.
Met het Offerfeest en het Suikerfeest komen we om in het werk. Al zouden we hele nachten doorhalen, dan nog zouden we het niet aankunnen
‘Ik combineer Europese kledingstijlen met Afrikaanse stoffen,’ vertelt hij. Ter illustratie haalt hij een bontgekleurde colbert van de muur. Rond de feestdagen, als iedereen zich wil opdoffen, heeft hij het extra druk. ‘Met het Offerfeest en het Suikerfeest komen we om in het werk. Al zouden we hele nachten doorhalen, dan nog zouden we het niet aankunnen. Het is lastig: de vraag is groot en dit is tijdrovend werk.’
Seck maakt vooral maatkleding. Klanten brengen hun eigen stof mee, op de markt gekocht, waar kleermakers als hij vervolgens kaftans, wijdvallende boubous, jurken of westerse maatpakken en bomberjacks van maken. De lokale mode-industrie wordt gevormd door de talloze kleermakers als Seck, en daarnaast heeft Dakar inmiddels grote modenamen aangetrokken: Tommy Hilfiger en Levi’s hebben onlangs winkels in de Senegalese hoofdstad geopend.
Dakar Fashion Week
Terwijl Seck in zijn atelier in het zanderige straatje zat te knippen en te naaien, vonden aan de andere kant van de stad de voorbereidingen plaats voor de twintigste Dakar Fashion Week, die werd gehouden in de eerste week van december. Voor het eerst presenteerde Chanel zijn Métier d’Art-collectie – die om het werk van gespecialiseerde ambachtslieden draait – in een Afrikaanse stad.
Behalve Adama Ndiaye, oprichter van de Dakar Fashion Week, toonden ook ontwerpers Karim Tassi uit Marokko, het Nigeriaanse merk Emmy Kasbit en Mimi Plange uit Ghana op het eiland Gorée hun collecties op de catwalks. Ondanks ‘de beladen geschiedenis’ is Gorée, ooit het centrum van de internationale slavenhandel, nu een plek waar ‘twee verschillende culturen elkaar ontmoeten’, aldus Ndiaye tijdens de persconferentie.
‘Er zit hier om de 10 meter een atelier’
‘Senegal, en vooral Dakar, ademt een en al cultuur. Zelfs moderne outfits hebben vaak nog een traditioneel randje,’ zegt Roméo Moukagny, een Gabonese ontwerper die in de Liberté 6-wijk werkt. ‘Er zit hier om de 10 meter een atelier. Als buitenlander heb je evenveel kansen als iemand van hier. Je hoeft niet uit Senegal te komen om aan een competitie mee te mogen doen. Je kunt een eigen bedrijfje beginnen. Het is allemaal heel toegankelijk.’
Aton Tsiba, een modeontwerper uit Congo die zijn collectie onlangs toonde op een modeshow voor aanstormend talent, is druk aan het werk in Moukagny’s atelier. ‘Mijn collectie is een eerbetoon aan iedereen die heeft bijgedragen aan de vooruitgang van cultuur,’ zegt Tsiba, terwijl een kleermaker in de kamer ernaast de laatste hand legt aan outfits die klaar zijn om te worden geshowd.
Stijl in opkomst
‘Het is hier in Dakar allemaal net wat makkelijker,’ vertelt hij. ‘Er is geen tekort aan stoffen. Het stikt hier van de ontwerpers. Op modegebied zijn ze hier gewoon een stuk verder. Het is een omgeving die bij me past.’
‘De Senegalese – en West-Afrikaanse – stijl is in opkomst,’ zegt de Senegalese ontwerper Selly Raby Kane, die een capsulecollectie presenteerde met haar modeontwerpen van het afgelopen decennium. ‘Senegal kent een heel sterke cultuur van mode, textiel, borduurwerk, handborduurwerk… savoir faire,’ zegt ze. ‘Daar hechten we veel waarde aan. Nigeria heeft ook een sterke mode-industrie (…) Senegal wordt enigszins beïnvloed door Lagos, vooral op gebied van traditionele kleding. Er is dus een dialoog gaande in West-Afrika.’
Het leeuwendeel van de Senegalese mode-industrie staat volledig los van de Dakar Fashion Week
In zekere zin is Dakar zelf één grote modeshow. Anseme René Carvalho staat thee te drinken bij een lunchstalletje tegenover een moskee waar gelovigen naar binnen schuifelen. Hij draagt een mosterdgele kaftan die vrijwel tot aan zijn voeten reikt. Maar hij komt hier niet om te bidden. ‘Ik ben geen moslim,’ zegt Carvalho, die tot de kleine christelijke minderheid in het land behoort. ‘Maar op vrijdagen gaan we zo gekleed. Dit is ons traditionele tenue.’
Het leeuwendeel van de Senegalese mode-industrie staat volledig los van de designwinkels of events zoals de Dakar Fashion Week. ‘Ik creëer met mijn hoofd,’ zegt Seck, die niets van de Fashion Week heeft meegekregen. Met een bbp per hoofd van de bevolking van rond de 1500 euro is een kaartje voor een modeshow à 50.000 CFA [76 euro] voor de meeste mensen ook niet weggelegd.
Nieuwe outfit
Marktverkoper Mamadieng Diallo vertelt dat hij om de drie maanden een nieuwe outfit aanschaft, feestdag of niet. ‘Als ik een mooie lap stof zie, koop ik hem en ga ik langs bij mijn kleermaker,’ zegt hij. ‘Als het even kan zelfs iedere twee maanden.’
Mame Diary Diouf, die vlak bij Moukagny’s naaiatelier een werkplaats runt, noemt Dakar ‘een goudmijn’ voor kleermakers. ‘Klanten komen in alle soorten en maten,’ zegt ze. ‘We proberen elke maand nieuwe ontwerpen aan te bieden. Maar klanten kunnen ook hun eigen stof meebrengen.’ ‘Het borduurwerk wordt met de hand gedaan. Dat is onze stijl: tradi-modern,’ voegt ze eraan toe. ‘En die kan door iedereen worden gedragen.’
In Senegal zijn drie dagen van nationale rouw afgekondigd nadat zeker veertig mensen om het leven kwamen bij een zwaar busongeluk tussen twee bussen. Bij de stad Kaffrine botsten de twee bossen vol op elkaar. Nog eens tientallen mensen raakten gewond, schrijft Africa News.
Volgens lokale media ontstond het ongeluk nadat een regionale bus een klapband kreeg en daardoor op de andere weghelft belandde. Vervolgens ontstond er een zware botsing met een andere bus, die op hoge snelheid vanaf de andere kant kwam aanrijden. Hoewel zware verkeersongelukken vaker voorkomen in Senegal, is het lang geleden dat er zo veel doden en gewonden vielen bij een ongeluk in het Afrikaanse land.
De Senegalese president Macky Sall heeft zijn medeleven betuigd aan de families en nabestaanden van de slachtoffers en gezegd dat hij op ministerieel niveau gaat kijken naar maatregelen om de verkeersveiligheid, het openbaar vervoer en de infrastructuur in het land te verbeteren.
Activist Modou Fall, van top tot teen gekleed in plastic: het schijnt een bekende verschijning te zijn in Dakar, de hoofdstad van Senegal, waar hij als een opvallende gevederde vogel slepend met zijn vleugels over de grond over straat slentert.
Fall poseert hier op Yarakh Beach met op zijn borst de tekst Non aux sachets plastiques, ‘Nee tegen plastic tasjes’. Want hoe kleurrijk zijn outfit er ook uit mag zien, het gaat hier niet om een fashion statement, maar om een vermanende vinger naar de krankzinnige hoeveelheid plastic tasjes die de mens nog altijd gebruikt en weggooit.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
