Uit onderzoek blijkt dat Marokkaanse grenswachten zich laten omkopen om bootjes met migranten op deze uiterst gevaarlijke route te laten passeren. ‘Bij mijn zevende poging gaven de smokkelaars ongeveer 1500 euro smeergeld aan een agent die op zee patrouilleerde. Daardoor hebben we het gehaald.’
Het eerste contact van Khalid met het smokkelnetwerk dat hem naar Europa bracht, vond plaats bij een bushalte in Gambia. Daar ontmoette hij een Gambiaanse man die zijn reis naar Senegal en vandaar naar de Canarische Eilanden plande. Taxi’s, bushaltes, stations, cafés, pleinen en kapsalons zijn enkele van de plekken die door mensenhandelaars worden gebruikt om migranten te ronselen.
Legaal vanuit Afrika naar Spanje reizen is voor velen een mission impossible. Door bureaucratische belemmeringen en gebrek aan mogelijkheden hebben meer dan vijftigduizend migranten de laatste jaren ervoor gekozen om in vissersbootjes en rubberboten in handen van criminelen te stappen. Sommigen van hen zijn zich bewust van de risico’s die ze te wachten staan, maar anderen bewandelen blindelings een pad waarop ze worden geconfronteerd met fraude, agressie, seksueel misbruik en zelfs de dood.
De laatste studie van het Waarnemingscentrum voor migrantensmokkel van de VN-organisatie UNODC, getiteld Northwest African (Atlantic Route). Migrant smuggling from the Northwest African coast to the Canary Island (Spain), heeft de modus operandi blootgelegd van smokkelaars die duizenden mensen naar Europa hebben gebracht via de Canarische migratieroute, de dodelijkste ter wereld. Aan de kusten van Marokko en de Westelijke Sahara zijn georganiseerde smokkelnetwerken geïdentificeerd. In andere landen, zoals Senegal, is het gebruikelijk dat migranten hun eigen overtocht organiseren met gemeenschappelijk beschikbare middelen.
‘Op het strand bedekken organisatoren hun gezicht en gebruiken ze schuilnamen om identificatie te voorkomen’
‘Het eerste contact is vaak met de man of vrouw die klanten in contact brengt met vervoerders en organisatoren van boten. Vaak ontmoeten migranten en vluchtelingen de organisator van de boot vaak pas bij het vertrek’, aldus het onderzoek. Zelfs dan zijn ze onherkenbaar: ‘Op het strand bedekken organisatoren hun gezicht en gebruiken ze schuilnamen om identificatie te voorkomen’, aldus de studie.
Zodra het contact is gelegd, krijgen de migranten de opdracht om op eigen gelegenheid naar de plaats van vertrek te reizen. Mensen reizen met het openbaar vervoer of in voertuigen die bekendstaan als ‘taximaffia’, meldt het rapport. De volgende stap is wachten tot het netwerk voldoende mensen heeft verzameld om de boot te vullen, en op een nacht met gunstige weersomstandigheden.
Het wachten op de boot naar de eilanden gaat niet voor alle migranten hetzelfde. Het onderzoek bracht verschillen tussen nationaliteiten aan het licht. ‘Marokkanen verblijven in goedkope hotels in kleine dorpjes aan de kust van Marokko en de Westelijke Sahara. Ze delen vaak kamers met mensenhandelaren of met andere klanten om de kosten te drukken. Sommigen wachten een maand’, aldus het rapport. Mensen uit Afrika ten zuiden van de Sahara brengen hun wachttijd door op afgelegen plekken die worden omschreven als ‘woestijnen’. Onder gevaarlijke omstandigheden in huizen met beperkte toegang tot water, voedsel en minimale hygiënische omstandigheden.
Korting voor het besturen van de boot
De organisatoren van de overtocht leggen de route bijna nooit zelf af. Vaak kiezen de smokkelaars mannen met vaarervaring om de bootjes te besturen. En vaak worden daarvoor vissers gebruikt. In ruil daarvoor verminderen of schrappen de netwerken voor hen de kosten van de reis, die variëren van 1000 tot 3000 euro.
Volgens het onderzoek heeft de Spaanse politie tussen januari en november vorig jaar honderdvijftig bootbestuurders op Gran Canaria gearresteerd voor smokkel van migranten. ‘De meeste bootbestuurders die in Spanje worden vervolgd, worden beschuldigd van zware misdrijven die samenhangen met mensensmokkel en worden veroordeeld tot gevangenisstraffen van vier tot acht jaar. Hun handelen wordt geacht het leven en de veiligheid van de passagiers ernstig in gevaar te hebben gebracht’, aldus de studie.
Soms laten de bestuurders het roer los als een andere boot hun vaartuig nadert
Als er onderweg doden vallen, wordt de bestuurders moord of doodslag ten laste gelegd; de straffen voor schippers nemen toe met één tot vier jaar voor elk dodelijk ongeval. Soms laten de bestuurders het roer los als een andere boot hun vaartuig nadert, ook al zou dat de dood kunnen betekenen voor de stuurman en de andere inzittenden.
Agenten identificeren betrokkenen in centra waar migranten 72 uur in hechtenis doorbrengen. Volgens de studie voldoen de voorzieningen in die centra niet aan de minimale kwaliteitsnormen. Burgerbewegingen en gezondheidsorganisaties hebben herhaaldelijk de erbarmelijke omstandigheden in deze voorzieningen aan de kaak gesteld.
In november 2020 vond ondervraging door de politie plaats in de haven van Arguineguín, in het zuiden van Gran Canaria. Daar zaten duizenden mensen wekenlang opeengepakt, zonder douches, slapend op de grond. Op Lanzarote werd een schip ingericht als CATE (Centro de Atención Temporal de Extranjeros, ofwel: tijdelijke opvang voor buitenlanders). Er waren zes chemische toiletten voor de honderden mensen die er kwamen toen de stroom mensen naar het eiland toenam. Bij elke storm kwam de vloer onder water te staan en er waren niet genoeg bedden voor iedereen.
Corrupte grenswachten
‘Bij mijn zevende en laatste poging betaalden de smokkelaars uit de Westelijke Sahara smeergeld van ongeveer 1500 euro aan iemand van de militaire basis die op zee patrouilleerde. Daardoor hebben we het gehaald,’ vertelde een Marokkaanse man aan de auteurs van het onderzoek. De smokkel van migranten langs de Noordwest-Afrikaanse route ‘lijkt geen verband te houden’ met andere vormen van smokkel en illegale handel. Er is echter wel sprake van een ander misdrijf: corruptie door grenswachten. ‘Zij zijn vaak van fundamenteel belang voor een succesvolle overtocht.’
Dit mechanisme, leiden dit jaar, samen met de onmogelijkheid om via legale kanalen toegang tot Europa te krijgen, al tot de dood van achthonderd mensen op de migratieroute naar de Canarische Eilanden, volgens de laatste gegevens van Caminando Fronteras.
Vrouwen en meisjes worden ook mishandeld en seksueel misbruikt door smokkelaars en bewakers
Wanneer migranten de kosten van de boot niet kunnen betalen, maken zij met de mensenhandelaars afspraken over andere vormen van compensatie. Zij werken dan ‘gratis voor smokkelaars in omstandigheden die op uitbuiting wijzen, voor lage lonen, vernederende behandeling en slechte huisvesting’. Dat gebeurt vooral in Marokko en Algerije.
Vrouwen en meisjes worden ook mishandeld en seksueel misbruikt door smokkelaars en bewakers. ‘Een vrouw uit Ivoorkust probeerde zes keer de zee over te steken voordat het haar lukte. Telkens werd ze onderschept en vastgehouden door de Marokkaanse autoriteiten, en werd ze blootgesteld aan mishandeling door ordehandhavers en gevangenisbewakers.’
Lees ook:
