De leider is vervangen door een regeringsgezinde kandidaat
In de Turkse hoofdstad Ankara braken zondag rellen uit tussen de politie en leden van de Republikeinse Volkspartij (CHP), de belangrijkste oppositiepartij van Turkije, nadat veiligheidstroepen het partijhoofdkwartier hadden bestormd om de leiders te verwijderen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Deze onrust volgde op een uitspraak van een rechtbank in Ankara op 21 mei’, die de verkiezing van Özgür Özel tot CHP-leider in 2023 ongeldig verklaarde vanwege ‘vermeende onregelmatigheden’ en bevel gaf hem te vervangen door zijn voorganger Kemal Kılıçdaroğlu, die als regeringsgezind wordt beschouwd, aldus Hürriyet.
Sinds zondagochtend hadden aanhangers van Özel zich verzameld voor het partijhoofdkwartier om te voorkomen dat de nieuwe leiding Özel en zijn team, die zich binnen hadden verschanst, zou verwijderen. Ondanks hun protesten bestormden honderden oproerpolitieagenten ’s middags het gebouw en slaagden ze erin de CHP-leiders te verwijderen, die het geweld veroordeelden.
360 kiest een door de buitenlandse pers beschreven sportevent, van voetbal tot Grieks-Romeins worstelen. Deze keer sporten onder een andere vlag en dodelijke ongelukken bij triatlons.
Turkije mag geen topatleten uit het buitenland ronselen
World Athletics (WA), de wereldatletiekbond, zette half april een streep door het verzoek van elf Jamaicaanse, Keniaanse en Nigeriaanse topatleten om zich te laten naturaliseren en bij de Olympische Spelen in 2028 voor Turkije uit te komen. Onder hen bevinden zich medaillewinnaars van de Spelen in Parijs.
Begin dit jaar bevestigde Brigid Kosgei, voormalig wereldrecordhoudster op de marathon en olympischzilverwinnares in 2024, in de Turkse Daily Sabah dat ze van sportnationaliteit is veranderd. ‘Het is mijn eigen beslissing en ik ben blij dat ik in Los Angeles onder de Turkse vlag loop.’
De uitspraak van de WA roept vraagtekens op omdat het geregeld voorkomt dat atleten van nationaliteit wisselen. Zo won de Keniaan Bernard Lagat brons op de Spelen in Sydney (2000) en zilver in Athene (2004) op de 1500 meter, voordat hij in 2007 namens de Verenigde Staten wereldkampioen werd op zowel de 1500 als de 5000 meter. Zijn landgenoot Stephen Cherono kreeg naar verluidt 1 miljoen US dollar om als staatsburger van Qatar, onder de naam Saif Saeed Shaheen, in 2003 en 2005 wereldkampioen en wereldrecordhouder op de steeplechase te worden.
Bij de zaak van de elf atleten ligt het anders. Volgens de Jamaica Observer stelt de WA dat ‘de verzoeken deel uitmaken van een door de Turkse overheid gecoördineerde wervingscampagne’. Via een door de staat gefinancierde club werden de buitenlandse atleten lucratieve contracten en bonussen in het vooruitzicht gesteld. ‘Deze aanpak is in strijd met de kernprincipes van de sport, bedoeld om de geloofwaardigheid van internationale competitie te waarborgen en lidbonden aan te moedigen te investeren in de ontwikkeling van binnenlands talent.’
De Keniaanse Eastleigh Voice meldt dat WA bovendien benadrukt ‘dat atleten een betekenisvolle band met het land dat ze willen vertegenwoordigen moeten aantonen, zodat nationale teams niet worden samengesteld op basis van financiële stimulansen’.
Voor de Nigeriaanse hardloopster Favor Ofili is het extra wrang dat ze niet voor Turkije mag uitkomen, omdat haar motivatie om te naturaliseren heel anders is. Within Nigeria meldt dat de Nigeriaanse atletiekfederatie in aanloop naar de twee vorige Spelen Ofili’s papieren niet op tijd in orde had gemaakt en had verzuimd haar op te geven voor een dopingtest. Volgens de site maakt de atlete dan ook een goede kans om alsnog de Spelen te halen door in hoger beroep te gaan bij het CAS (Court of Arbitration for Sport): ‘Als ze een solide rechtvaardiging heeft voor een nationaliteitsverandering, kan de WA-uitspraak worden vernietigd en wordt haar aanvraag alsnog goedgekeurd.’
Opnieuw blijkt het zwemonderdeel van de Ironman dodelijk
Eind april is tijdens het zwemonderdeel van de Ironman – een triatlon over 3,8 kilometer zwemmen, 180 kilometer fietsen en 42,2 kilometer hardlopen – opnieuw een triatleet om het leven gekomen. Het gaat om de Braziliaanse Mara Flavia Araújo (38), die deelnam aan de prestigieuze Ironman van Texas. Volgens verschillende internationale media kwam zij tijdens het zwemmen in de problemen en raakte ze vermist.
‘Volgens KPRC 2 News konden veiligheidsteams haar niet direct lokaliseren. Haar lichaam werd ongeveer 90 minuten later door duikers gevonden op een diepte van zo’n drie meter. Ze werd ter plaatse doodverklaard’, schrijft The Guardian. Araujo zou al ziek zijn geweest bij de start, maar de exacte doodsoorzaak wordt nog onderzocht.
Het is niet de eerste keer dat het misgaat tijdens het zwemonderdeel van een triatlon. In 2023 overleden bij een Ironman 70.3-wedstrijd in het Ierse Youghal twee deelnemers. Eerder was het zwemonderdeel door slechte weersomstandigheden al uitgesteld. Volgens The Irish Times kwamen beide sporters ‘tijdens het zwemmen in moeilijkheden’, waarna ze uit het water werden gehaald en later overleden. Ook in Zuid-Afrika stierven in 2025 twee deelnemers tijdens het zwemmen, meldde onder meer Triathlon Magazine Canada.
‘Het zwemonderdeel staat bekend als het gevaarlijkste deel van een triatlon’, schrijft The Irish Times. ‘Volgenstriathlete.com vindt ongeveer 72 procent van de zeldzame sterfgevallen plaats in of rond het water.’ Hoewel dergelijke voorvallen veel aandacht krijgen, zijn ze zeldzaam in verhouding tot het aantal deelnemers. Internationale studies schatten het risico op overlijden tijdens een triatlon op ongeveer één tot twee gevallen per 100.000 deelnemers.
Het zwemonderdeel blijkt veruit het gevaarlijkste onderdeel. Een triatlon begint met een massastart in open water, waarbij honderden tot duizend atleten tegelijk het water in gaan, schrijft Scientific American. Daarbij ontstaan direct chaotische omstandigheden: zwemmers bevinden zich dicht op elkaar en bewegen over en langs elkaar, wat het lastig maakt om problemen tijdig te signaleren. Organisaties benadrukken dat wedstrijden volgens strikte veiligheidsprotocollen verlopen, met reddingsboten, kajaks en medische teams langs het parcours. Maar de beperkte zichtbaarheid in open water maakt hulpverlening complex, aldus The Guardian.
Zo ook in Texas. Het Braziliaanse medium g1 schrijft dat Araújo al jaren actief was in de sport, en al eerder aan een Ironman had deelgenomen. Ze behaalde onder meer een podiumplaats bij een triatlon in Brasília. Ze werkte eerder als radiopresentatrice, dj en influencer, en deelde de afgelopen jaren haar sportprestaties met haar meer dan vijftigduizend volgers op social media.
De wet, die woensdagavond door het Turkse parlement werd aangenomen, ‘verplicht platformen om de leeftijd van gebruikers te verifiëren, ouderlijk toezicht te versterken en schadelijke inhoud binnen strikte termijnen te verwijderen’, meldt Türkiye Today. Volgens deze wet kunnen jongeren onder de vijftien jaar zich niet registreren op sociale media.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Wereldwijd is een groeiend aantal landen van plan de toegang van minderjarigen tot deze platformen te beperken – en in sommige gevallen is dit al gebeurd. Begin april kondigde Griekenland aan dat het sociale media voor jongeren onder de vijftien jaar begin 2027 wil verbieden. Frankrijk, waar momenteel een wetsvoorstel in behandeling is, oefent druk uit op een gecoördineerd verbod op Europees niveau.
Schietincidenten zijn normaliter zeldzaam in Turkije
Een veertienjarige jongen opende woensdag het vuur op een school in Kahramanmaraş, in het zuiden van Turkije, waarbij acht leerlingen en een leraar om het leven kwamen, zo maakten de lokale autoriteiten bekend. ‘Een leerling kwam naar school met wapens, vermoedelijk die van zijn vader, in zijn rugzak. Hij ging twee klaslokalen binnen en opende willekeurig het vuur’, verklaarde de gouverneur van de provincie Kahramanmaraş, Mükerrem Ünlüer.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De dag ervoor heeft een tiener, geboren in 2007, gewapend met een jachtgeweer zestien mensen verwond op een technische middelbare school in de Turkse provincie Sanliurfa, waarna hij zelfmoord pleegde.
Schietincidenten zijn doorgaans zeldzaam in Turkije, merkt Al Jazeera op. Het land heeft strenge wapenwetten, die een vergunning vereisen om een vuurwapen te dragen en een antecedentenonderzoek naar psychiatrische en strafrechtelijke gegevens, aldus de Qatarese nieuwszender. Toch zijn er tientallen miljoenen vuurwapens in omloop, waarvan de meeste illegaal zijn.
Luitenant-generaal Mohamed Al-Haddad en vier van zijn adviseurs kwamen dinsdagavond om het leven bij de crash, nadat het toestel minder dan vijftien minuten na het opstijgen vanuit Ankara te kampen kreeg met een elektrisch defect. Een Turkse functionaris vertelde Al Jazeera dat de eerste bevindingen van het onderzoek ‘elke mogelijkheid van sabotage’ uitsloten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Verschillende Turkse media zonden beelden uit van een explosie in de lucht, niet ver van de plek waar het vliegtuig zijn laatste signaal uitzond, aldus het Qatarese mediakanaal. De Libische generaal was op uitnodiging van zijn Turkse ambtgenoot naar Ankara gereisd voor een officieel bezoek.
Turkije is een belangrijke bondgenoot van de regering in Tripoli en werkt sinds 2020 met haar samen, onder meer door het leveren van gevechtsdrones, militaire instructeurs en economische steun.
Na een maandenlange patstelling kwamen Turkije en Australië woensdag overeen om de rollen te verdelen voor de organisatie van de COP31 in 2026. Turkije zal ‘de besprekingen’ van de VN-klimaatconferentie organiseren in de badplaats Antalya, terwijl ‘Australië het voorzitterschap – en daarmee de diplomatieke rol – op zich zal nemen’, meldt Politico.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Deze beslissing, bekendgemaakt vlak voor het einde van de COP30 in Brazilië, is een ‘verschrikkelijk’ compromis, aldus een Europese diplomaat op de nieuwswebsite. ‘Turkije wil gewoon zichzelf promoten en geeft weinig om de inhoud, terwijl de Australiërs wel om de inhoud geven, maar geen controle hebben over de organisatie of logistiek van het evenement’, zei hij.
Metin Yoksu is een Koerdische journalist in Turkije. Hij is verschillende keren gevangen genomen, soms zonder aanklacht, en ontvangt regelmatig bedreigingen van de autoriteiten en de politie.
Metin Yoksu (1986) werd geboren in Kurtalan, een Koerdische stad in het oosten van Turkije. Hij begon zijn journalistieke carrière in 2008 en was van 2011 tot 2014 hoofdredacteur van het culturele tijdschrift Güney Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi. Daarna werkte hij voor diverse andere publicaties.
De journalist vertelt over de moeilijkheden die hij tegenkomt als verslaggever. De twee belangrijkste risico’s die journalisten in het Koerdische gebied lopen zijn zware economische omstandigheden en veiligheidsproblemen. Koerdische journalisten kunnen slechts bij een beperkt aantal media werken, voor een laag salaris.
Bovendien kunnen journalisten te maken krijgen met gevangenisstraf, geweld en bedreigingen. In 2016 fotografeerde Yoksu twee politieagenten die twee kinderen sloegen. Daarop werd hij achtervolgd, geslagen en gearresteerd door diezelfde agenten. In datzelfde jaar doorzocht de politie Yoksu’s huis. Hij zat ongeveer een maand vast. Later zouden er nog veel meer rechtszaken tegen hem volgen. In 2021 werden Yosku en vier andere journalisten veroordeeld tot een jaar en acht maanden cel omdat ze hadden bericht over gelekte e-mails van een oud-minister.
JOURNALISTIEK IN TURKIJE
Tussen januari en maart 2025 liepen er negentig rechtszaken in eerste aanleg tegen in totaal 157 journalisten. Van de 31 afgeronde zaken eindigden er negentien in veroordelingen en veertien in vrijspraak. Gezamenlijk kregen de 28 veroordeelde journalisten ruim 41 jaar gevangenisstraf opgelegd, plus een boete van 8850 Turkse lira (183 euro). Turkije staat op de 159e plaats (van de 180 landen) van de World Press Freedom Index 2025.
Tot 2018 deed Yoksu verslag van de situatie van arbeiders in Istanboel. Daarna verhuisde hij naar Batman, van waaruit hij schreef over milieuzaken in heel Koerdistan. Hij werkte vanaf 2018 als freelance journalist voor Turkse oppositiemedia en als fotograaf voor internationale media als BBC, AFP, AP en EPA. Daarnaast maakte hij de documentaire Siya Avê! (schaduw van water) over Hasankeyf, een historische Koerdische stad die onder water is verdwenen door de bouw van een dam. Volgens Yoksu is AP gestopt met de samenwerking wegens de vele rechtszaken tegen hem. Hij werkt nog steeds als freelancer en publiceert zijn nieuws op zijn eigen website: www.asopress.com.
Afgelopen juni viel de politie opnieuw Yoksu’s huis binnen. Toen hij naar het politiebureau ging om een verklaring af te leggen, werd hij gearresteerd en gevangengezet. Na een maand werd hij vrijgelaten, maar de zaak loopt nog steeds. Deze zaak heeft te maken met zijn verslaggeving over de grote aardbeving in Turkije begin 2023. Bij zijn vrijlating kreeg Yoksu een reisverbod en een meldplicht opgelegd.
Volgens Yoksu lopen er op dit moment vier zaken tegen hem, onder meer wegens zijn verslag van volksprotesten in zijn woonplaats Batman. Hij is verschillende keren vastgezet, soms zonder aanklacht, en ontvangt bedreigingen van de autoriteiten en de politie. Momenteel schrijft Yoksu over het waterbeleid van de regering, mijnbouw en energieprojecten, ontbossing en bosbranden. Dit zijn lastige onderwerpen, omdat hij werkt in gebieden waar het leger, politie, en daaraan gelieerde groepen beperkingen hebben opgelegd. Yoksu is daarnaast meermaals aangeklaagd wegens vermeende propaganda voor de Koerdische Arbeiderspartij (PKK). Hij doet momenteel ook verslag van de vredesbesprekingen die gaande zijn tussen de PKK en Turkije. ‘Ik probeer vredesjournalistiek te beoefenen,’ zegt Yoksu. ‘Maar ik weet dat als dit proces stukloopt, elk verslag dat ik hier nu over maak weer een rechtszaak tegen mij kan betekenen.’
Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met RFG, een organisatie voor gevluchte journalisten
De Turkse autoriteiten beschuldigen de Israëlische premier van genocide. Volgens de Daily Sabah zijn nog eens zesendertig andere verdachten het doelwit, onder wie de Israëlische ministers van Defensie en Nationale Veiligheid. Deze functionarissen zijn volgens het Openbaar Ministerie in Istanbul verantwoordelijk voor ‘systematische genocide en misdaden tegen de menselijkheid’. Aangezien geen van de verdachten zich momenteel in Turkije bevindt, kan niemand worden gearresteerd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Israël verwerpt met minachting de nieuwste publiciteitsstunt van de tiran Erdoğan’, aldus de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Gideon Saar op Twitter. ‘In Erdoğans Turkije is het rechtssysteem allang een instrument geworden om politieke rivalen het zwijgen op te leggen en journalisten, rechters en burgemeesters te arresteren’, klaagde hij.
Volgens de hoofdredacteur gaat het niet om de profeet
De hoofdredacteur van het satirische tijdschrift Leman, een grafisch ontwerper en een tekenaar zijn in Turkije gearresteerd op beschuldiging van ‘openbare belediging van religieuze waarden’, aldus het Turkse dagblad Sabah, dat spreekt van een ‘schandaal’. Boze Turken zouden maandagavond in een café hebben geprobeerd het personeel van het tijdschrift aan te vallen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Geen enkele vrijheid geeft het recht om heiligen van een geloof tot doelwit van smakeloze humor te maken,’ klaagde de minister van Justitie over de tekening. Volgens de autoriteiten zou deze een gesprek tussen Mozes en de profeet voorstellen. De hoofdredacteur ontkent dit. Het gaat gewoon om een personage dat Mohammed heet, net als ‘meer dan 200 miljoen mensen in de islamitische wereld’, verdedigt de journalist zich tegenover AFP.
Honderdduizenden mensen verzamelden zich in Maltepe, een voorstad van Istanboel, om te protesteren tegen de uitschakeling van de populaire oppositiekandidaat Ekrem Imamoğlu.
De uitschakeling van burgemeester Ekrem Imamoğlu, die werd gekozen als nationale presidentskandidaat voor de oppositiepartij CHP en volgens opiniepeilingen een goede kans zou maken om president Erdogan na 23 jaar bij de volgende verkiezingen te verslaan, bracht honderdduizenden mensen op de been. De massale demonstratie in Maltepe, een voorstad in het Aziatische deel van Istanboel, laat zien dat de Turkse democratie door het overgrote deel van de Turkse bevolking wordt ondersteund.
De onderhandelingen verliepen in een ‘ijskoude sfeer’
Na nieuwe onderhandelingen op maandag 2 juni in Istanboel zijn er geen aanwijzingen dat Rusland en Oekraïne dichter bij een akkoord zijn gekomen, vat The Moscow Times samen. De onderhandelingen onder Turkse bemiddeling in het Ciragan-paleis verliepen in een ‘ijskoude sfeer’. ‘Na een uur discussiëren in het Russisch gingen de twee delegaties uit elkaar zonder elkaar de hand te schudden’, meldt La Libre Belgique.
Volgens de onafhankelijke Russische website Meduza hebben de Russen en Oekraïners memoranda uitgewisseld met hun voorwaarden voor een mogelijk staakt-het-vuren. De Oekraïense minister van Defensie, Roestem Oemerov, verklaarde dat Oekraïne een week de tijd zou nemen om het Russische document te bestuderen alvorens te beslissen over het vervolg.
Volgens Kyiv heeft Rusland daarentegen opnieuw het voorstel voor een onvoorwaardelijk staakt-het-vuren afgewezen, omdat het van mening is dat een dergelijk initiatief de Oekraïners in staat zou stellen zich te herbewapenen met wapens uit het Westen voordat nieuwe vijandelijkheden uitbreken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Ondanks dit alles heeft Oekraïne Rusland een nieuwe ontmoeting voorgesteld ‘tussen 20 en 30 juni’, aldus de Oekraïense hoofdonderhandelaar Oemerov. Maandagavond heeft de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan opnieuw voorgesteld om de Russische, Oekraïense en Amerikaanse president bijeen te brengen voor een topontmoeting ‘in Istanboel of Ankara’.
Als de bijeenkomst van maandag ‘opnieuw geen vooruitgang heeft opgeleverd op het gebied van een staakt-het-vuren, dan is dat omdat het Kremlin vastberaden lijkt om zijn offensief tegen Oekraïne de komende maanden voort te zetten. Zijn houding en de inhoud van de Russische persberichten wijzen in die richting’, merkt La Libre Belgique op, dat eraan toevoegt dat ‘de Oekraïense aanvallen van zondag hun stempel hebben gedrukt op het land en dus ook op deze besprekingen’.
‘De besprekingen in Istanbul zijn niets anders dan schijnonderhandelingen’, een ‘schijnvertoning’ om ‘Donald Trump gerust te stellen’, analyseert Die Zeit. Deze besprekingen hebben ‘duidelijk aangetoond’ dat de echte beslissingen waarschijnlijk ‘in de komende maanden op het slagveld zullen worden genomen, en niet in Turkije’. ‘Alleen als het Russische plan mislukt, is er een kleine kans op een echt staakt-het-vuren’, benadrukt het Duitse weekblad.
Straatprotesten in Turkije tegen het regime van Erdoğan blazen de falende progressieve partijen nieuw leven in. Andere landen kunnen hier iets van leren.
Nadat president Recep Tayyip Erdoğan tweeëntwintig jaar lang met machtsgrepen, overname van staatsapparaten en zware onderdrukking de Turkse bevolking heeft geprobeerd te reduceren tot islamo-fascistische onderdanen, vecht Turkije terug tegen zijn autoritarisme. Eind maart zijn er aanhoudende protesten geweest in talloze Turkse steden, waaronder in de machtscentra van het regime.
Burgemeester Ekrem İmamoğlu van Istanboel is op 19 maart op dubieuze verdenkingen van corruptie gearresteerd, met als gevolg een opgezweepte bevolking. Binnen enkele dagen groeiden de protesten uit tot iets groters. Het werd een nationale beweging met als eisen democratie, waardigheid en vrijheid. De protesten deden denken aan de Gezi-opstand in 2013, waarbij een demonstratie tegen de bebouwing van het Gezipark in Istanboel uitgroeide tot een nationale protestbeweging tegen het autoritaire regime. Toch zijn er wat verschillen. Dit keer gaan ook jongeren de straat op, en dat terwijl iedereen dacht dat zij onder het Erdoğan-regime en tijden van economische crisis alle hoop voor de toekomst hadden laten varen. Ze riskeren ongeremd politiegeweld als ze naar dit soort, inmiddels verboden, bijeenkomsten gaan.
Op een van de borden staat een tekst die het heersende sentiment perfect samenvat: ‘Als wij branden, branden jullie ook.’ Hoewel de protesten met veel politieke humor gepaard gaan, weet iedereen dat het allesbehalve grappig is: het land staat op een politiek kantelpunt. De teerling is geworpen. Erdoğan trekt zich terug of er zwaait wat. Hoe dat eruit komt te zien is een onduidelijk en angstaanjagend vooruitzicht. Toch heerst er een ongekende vastberadenheid onder het volk om die barrière van angst te doorbreken. In tegenstelling tot tijdens de Gezi-opstand wordt de politieke actie dit keer georganiseerd door de grootste oppositiepartij. Althans, dat is de opzet.
‘Als wij branden, branden jullie ook’
İmamoğlu is niet alleen de burgemeester van de grootste stad in Turkije, maar met zijn immense populariteit ook Erdoğans enige serieuze politieke rivaal. Vlak voordat hij om twijfelachtige redenen werd gearresteerd – vanwege financiële corruptie, leidinggeven aan een criminele organisatie en samenwerking met terroristische organisaties – stond İmamoğlu op het punt zijn kandidaatschap voor de volgende presidentsverkiezingen aan te kondigen.
Verscheidene opiniepeilingen hebben aangetoond dat hij kans maakt om Erdoğan bij de volgende verkiezingen, in 2028, te verslaan. Volgens bronnen dicht bij Erdoğan was er een plan om İmamoğlu te arresteren en zwart te maken, en vervolgens een bewindvoerder aan het hoofd van de oppositie te plaatsen. Dit is al jaren Erdogans modus operandi. Een aantal burgemeesters uit oppositiepartijen – zoals de sociaaldemocraten of de Koerdische partij – zijn in hechtenis genomen en de arrestatie van İmamoğlu was voorzien. In de laatste video voor zijn arrestatie zei İmamoğlu kalm dat hij ‘vastberaden zou opkomen’ voor het Turkse volk.
Honderdduizenden mensen hebben dit als startsignaal gezien en hebben sinds die nacht de stadspleinen opgezocht. Bij het zien van de massale protesten veranderde de voornaamste oppositiepartij de kandidaatsverkiezingen in een grootschalige politieke actie. Partijleiders riepen alle burgers op om voor İmamoğlu te stemmen, als teken voor het regime dat steun aan hem de partijpolitiek ontstijgt. Bijna vijftien miljoen mensen stemden voor İmamoğlu, waarmee zijn positie als oppositiekandidaat werd bevestigd.
Democratieën wereldwijd kunnen een heleboel leren van wat er sindsdien in Turkije is gebeurd. Kennelijk zijn de gebruikelijke politieke partijen – de Democraten in de VS en de sociaaldemocraten in Europa – niet in staat om de politieke en morele woede van de menigte, die leiders zoals Trump en Erdoğan veroorzaken, te benutten. Partijen willen hun vingers niet branden aan de onvoorspelbaarheid van ‘straatpolitiek’ – en de menigte wil zich met zijn jeugdige enthousiasme niet graag binden aan versleten politieke instellingen. Wat is dan de oplossing?
Het koraalrif
De ouderwetse progressieve oppositiepartijen lijken op scheepswrakken; ze liggen weg te rotten. Ze zijn na vijftig jaar flirten met neoliberale hegemonie hun karakter kwijtgeraakt. Hun inherente banden met de progressieve delen van de samenleving zijn verbroken. Ze zijn door hun overweldigende bureaucratie veranderd in logge reuzen, die de wendbaarheid van het nieuwe radicale rechts onmogelijk kunnen bijbenen. Maar wat er nu in Turkije gebeurt, is dat energieke jongeren, die zich als een school vissen rond het wrak verzamelen, het weer doen opbloeien als een koraalrif.
Dag in, dag uit geven jonge sprekers toespraken bij belangrijke partijbijeenkomsten en helpen ze de partij op weg. Ze zorgen ervoor dat de woede verder reikt dan alleen de arrestatie van İmamoğlu. Ze hebben een enorme invloed op het karakter van deze politieke beweging en doen de sociaaldemocratische partij weer opbloeien. De jongeren navigeren die trage reus terwijl die op zijn beurt flexibeler en dapperder probeert te worden om zich zo te kunnen verzetten tegen het meedogenloze regime.
Niet alleen in Turkije, ook in Europa en over de hele wereld luidt de vraag: is de menigte met zijn frisse energie in staat het wrak te betreden en dit in een levend organisme te veranderen, een organisme dat sterk genoeg is om de historische stroom richting het autoritarisme tegen te gaan? Turkije zal het ons leren.
Het proces tegen bijna tweehonderd mensen die zijn gearresteerd tijdens recente demonstraties tegen de Turkse regering is vrijdag in Istanbul van start gegaan. ‘De meeste van de 189 verdachten die terechtstaan zijn studenten en acht van hen journalisten zijn’, meldt de BBC. ‘Ze worden beschuldigd van deelname aan illegale demonstraties na een verbod op openbare bijeenkomsten, en van het negeren van waarschuwingen om uit elkaar te gaan’, aldus de Britse omroep.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De advocaat van de journalisten kreeg toestemming van de rechtbank om hun zaak apart te behandelen en benadrukte dat ze geen demonstranten waren. ‘Journalisten verslaan demonstraties, ze worden ervoor betaald, ze waren daar in hun hoedanigheid als journalist,’ pleitte hij. Hij slaagde er niet in om de rechters van vervolging te laten afzien.
Op 19 maart braken er in Turkije massale demonstraties uit na de arrestatie op verdenking van corruptie van de burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoğlu, de belangrijkste rivaal van Recep Tayyip Erdoğan en favoriet voor de presidentsverkiezingen van 2028. Imamoğlu en zijn aanhangers ontkennen de beschuldigingen en spreken van een politiek proces.
Wat schrijven internationale commentatoren en opiniemakers over de arrestatie van burgemeester Imamoğlu van Istanbul? ‘De regering heeft de grens overschreden die het autoritaire systeem van Turkije scheidt van een volledige autocratie in Russische stijl, waarin de president zijn tegenstanders uitkiest en verkiezingen puur voor de show zijn.’
‘Al jaren verwijdert de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan de controle op zijn eigen macht en manipuleert hij staatsinstellingen om zijn partij electorale voordelen te geven, maar tot nu toe is de Turkse oppositie in staat geweest om levensvatbare kandidaten op te stellen om zijn bewind aan te vechten (…) Door de burgemeester van Istanbul uit de politiek te zetten, heeft de regering de grens overschreden die het autoritaire systeem van Turkije scheidt van een volledige autocratie in Russische stijl, waarin de president zijn tegenstanders uitkiest en verkiezingen puur voor de show zijn.’
‘De Turkse president Recep Tayyip Erdoğan heeft jarenlang de democratie uitgehold, afwijkende meningen gesmoord en het leger en het ambtenarenapparaat van het land gezuiverd. Nu lijkt het erop dat hij dit geopolitieke moment heeft uitgekozen om de nalatenschap van Mustafa Kemal Atatürk, de seculiere stichter van de Republiek Turkije, ten grave te dragen. Hoe moeten we anders de stappen interpreteren van de islamistische populist tegen de seculiere partij CHP, die werd opgericht door Atatürk, en de opsluiting van de populaire burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoğlu?’
‘Erdoğan heeft een groot risico genomen door erop te wedden dat het voordeel van het verwijderen van een toprivaal opweegt tegen de kosten van het uithollen van de democratie in Turkije. Op ten minste één punt kan hij gelijk hebben gehad: de reactie vanuit Europa is ingetogen. Europese mogendheden hopen dat Turkije kan deelnemen aan een vredesmacht na een mogelijk staakt-het-vuren in Oekraïne en meer in het algemeen een grotere rol kan spelen in de Europese veiligheid.’
‘Sommige Europese leiders hebben de arrestatie van Imamoğlu bekritiseerd als antidemocratisch, maar hoge Amerikaanse functionarissen hebben er weinig over gezegd. De recente wereldwijde gebeurtenissen hebben Erdoğan in een goede positie geplaatst. De regering-Trump heeft weinig zorgen geuit over hoe Amerikaanse partners hun landen besturen. En de vrees dat de Verenigde Staten hun steun aan Oekraïne in de oorlog met Rusland zullen intrekken, heeft Europese landen ertoe aangezet om de defensiebanden met Turkije strakker aan te halen, en die zullen ze mogelijk niet in gevaar willen brengen.’
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Turkije, waar grote protesten zijn uitgebroken nadat Erdoğan zijn grootste politieke rivaal Ekrem Imamoğlu vorige week woensdag heeft gearresteerd. Wat is er gebeurd en wat betekent dit voor het land?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – tijdelijk al vanaf €1,50 per maand – op 360 Magazine.
Wat is er gebeurd?
Slechts enkele dagen voordat de belangrijkste oppositiepartij van Turkije haar presidentskandidaat zou kiezen, werd de belangrijkste kandidaat, de burgemeester van Istanbul Ekrem Imamoğlu, vorige week woensdag gearresteerd en gevangengezet. ‘Met deze schaamteloze daad van politieke onderdrukking heeft de Turkse regering een gedenkwaardige stap gezet in de richting van een volwaardige autocratie’, schrijft Foreign Affairs. Volgens het Amerikaanse tijdschrift was dit een berekende zet van Erdoğan. Op dinsdag trok Imamoğlu’s alma mater, de Universiteit van Istanbul, zijn diploma in – volgens de wet moeten Turkse presidentskandidaten in het bezit zijn van een universitair diploma. De volgende dag werd Imamoğlu gearresteerd op beschuldiging van corruptie en terrorisme. ‘Deze gerechtelijke uitspraken weerhouden hem niet alleen van zijn presidentiële ambities, maar ontheffen hem ook van zijn positie als burgemeester van de grootste stad en economische grootmacht van Turkije.’
Imamoğlu was een van de meer dan honderd mensen, waaronder andere politici en journalisten, die in hechtenis werd genomen in het kader van een grootschalig onderzoek. Het hoofd van het Openbaar Ministerie in Istanbul beschuldigt Imamoğlu van ‘het oprichten van een criminele organisatie, het aannemen van steekpenningen, afpersing, het onrechtmatig vastleggen van persoonlijke gegevens en het manipuleren van een aanbesteding’. Het openbaar ministerie sprak ook het ‘sterke vermoeden’ uit dat Imamoğlu betrokken was bij ‘het helpen van een gewapende terroristische organisatie’, een verwijzing naar vermeende banden met pro-Koerdische groepen, aldus Politico.
Imamoğlu vecht al jaren tegen de rechtbank. Nadat hij in 2019 de kandidaat van Erdoğan had verslagen bij de burgemeestersverkiezingen, moest hij zich enkele maanden later opnieuw verkiesbaar stellen nadat de autoriteiten de uitslag ongeldig hadden verklaard. In 2022 werd hij veroordeeld tot meer dan twee jaar gevangenisstraf, in afwachting van hoger beroep, nadat hij de ambtenaren die zijn eerste overwinning ongeldig hadden verklaard ‘dwazen’ had genoemd. Hij won de lokale verkiezingen van vorig jaar en bezorgde de CHP de beste verkiezingsuitslag sinds de jaren 1970, aldus The Economist. ‘Dat Imamoğlu zo lang heeft kunnen overleven, is precies wat hem zo gevaarlijk heeft gemaakt voor de leider van Turkije en zo aantrekkelijk voor de kiezers. Al maanden heeft hij in de peilingen een comfortabele voorsprong op Erdoğan.’
In berichten op sociale media bekritiseerde Imamoğlu zijn arrestatie als een ‘zwarte vlek op onze democratie’ en zei hij dat de gerechtelijke procedure niet werd gevolgd. Op zondag bepaalde de rechtbank dat hij zonder borgtocht opgesloten moest worden in afwachting van zijn proces onder verdenking van corruptie. De beschuldiging van terrorisme werd echter ingetrokken. Een Turkse rechtbank hield de aanklacht van corruptie staande en zei: ‘Hoewel er een sterke verdenking is van het helpen van een gewapende terroristische organisatie, wordt (zijn arrestatie) in dit stadium niet nodig geacht, omdat al besloten is dat hij gearresteerd zal worden voor misdrijven van financiële aard.’ Omdat Imamoğlu niet werd beschuldigd van terreur, zal de rechtbank geen regeringscommissaris kunnen benoemen voor de gemeente Istanbul, meldt Al Jazeera.
‘Turkije nadert een punt waarop er geen weg terug meer is’
The Economist schrijft dat ‘Turkije een punt nadert waarop er geen weg terug meer is’. Vorige week was de Turkse regering nog wat politicologen een ‘concurrerend autoritair regime’ noemen: hoewel Erdoğan ongecontroleerde uitvoerende macht heeft en de facto controle heeft over de rechtbanken en het grootste deel van de media, zijn de verkiezingen grotendeels vrij gebleven. ‘Maar op 19 maart arresteerde de politie Imamoğlu, samen met tientallen anderen, waaronder zijn topadviseurs en andere lokale functionarissen. Wat overblijft komt dicht in de buurt van een volledige autocratie.’ Foreign affairs vult aan: ‘Door de burgemeester van Istanbul buiten de politiek te zetten, heeft de regering de grens overschreden die het autoritaire systeem van Turkije scheidt van een volledige autocratie naar Russisch model, waarin de president zijn tegenstanders uitkiest en verkiezingen puur voor de show zijn.’
Wat zijn de reacties op de aanhouding?
De arrestaties hebben geleid tot de grootste protesten in Turkije in meer dan tien jaar. Demonstranten zijn in botsing gekomen met politieagenten die gewapend waren met waterkanonnen en traangas, aldusBBC. Er zouden volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken inmiddels meer dan veertienhonderd mensen gearresteerd zijn. ‘Dit gaat niet meer alleen om Imamoğlu. Het gaat over een strijd voor democratie en gelijke rechten,’ aldus een demonstrant tegen The Guardian.
Aanhangers van de burgemeester zeiden dat driehonderdduizend mensen zich vrijdagavond hadden aangesloten bij een protest in Istanbul. De Turkse autoriteiten namen extra maatregelen om de groeiende protesten de kop in te drukken. Zo blokkeerden ze het verkeer dat over de twee bruggen naar het stadhuis in Istanbul rijdt en sloten ze verschillende doorgangen in de buurt af met rijen oproerpolitie. ‘Nu de regering de steun van de kiezers heeft verloren en afstand heeft genomen van het volk, probeert ze de samenleving met geweld en repressie weer op het rechte pad te krijgen. Deze leiders wisten dat ze geen kans zouden maken om te winnen of zelfs maar de 30 procent te halen als er vrije verkiezingen zouden zijn’, schrijft een columnist van het linkse Turkse dagblad Birgün.
De protesten zijn de grootste die het land heeft gezien sinds de Gezi-protesten van 2013, die in Istanbul ontstonden naar aanleiding van de sloop van een plaatselijk park. De staat reageerde destijds hardhandig – veiligheidstroepen doodden verschillende mensen, verwondden duizenden demonstranten en verrichtten massa-arrestaties, aldus Foreign Affairs. Sindsdien heeft Erdoğan openbare bijeenkomsten aan banden gelegd om ervoor te zorgen dat demonstraties nooit meer dezelfde omvang bereiken.
De regering heeft afgelopen week enkele socialmedia-accounts van oppositieleden geblokkeerd en WhatsApp een aantal keer uit de lucht gehaald. Regeringsgezinde media hebben de straatprotesten gemeden, schrijft Politico. In een scherpe waarschuwing aan de demonstranten voor de mogelijke gevolgen van hun acties, omschreef Erdoğan de demonstraties als ‘straatterreur’ en had hij ook een boodschap voor de CHP waartoe zijn gearresteerde rivaal behoort. ‘We zullen zeker niet toestaan dat de CHP en haar aanhangers de openbare orde en de vrede van onze natie verstoren door middel van provocaties,’ zei de president in een bericht dat op X werd geplaatst.
‘Erdogan wil misschien op Poetin lijken, maar Turkije is Rusland niet’
In een gebaar van verzet kondigde de CHP aan dat ze door zou gaan met haar voorverkiezing op 23 maart. De CHP nodigde alle Turken – niet alleen partijleden – uit om deel te nemen en Imamoğlu als kandidaat te kiezen. Volgens de nieuwswebsite Turkish Minute stemden ongeveer 15 miljoen mensen zondag bij de door CHP georganiseerde symbolische voorverkiezing om massaal hun steun te betuigen aan de onlangs afgezette burgemeester van Istanbul.
Internationaal blijven de reacties zo goed als uit, merkt The Guardian op. ‘Ondanks de binnenlandse verontwaardiging over de detentie van Imamoğlu, bleef de internationale reactie gematigd.’ Een woordvoerder van de secretaris-generaal van de VN zei te hopen dat ‘de normale regels voor een eerlijk proces worden gevolgd’, terwijl Tammy Bruce, woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, zei dat Washington ‘geen commentaar zal geven op de interne besluitvormingsprocessen van een ander land’.
Hoe gaat Turkije nu verder?
Turkije staat op een kritiek punt. Volgens de Turkse grondwet mag een president maximaal twee termijnen dienen en de huidige termijn van Erdoğan eindigt in 2028. Als het parlement vraagt om vervroegde verkiezingen, zou de eenenzeventigjarige Erdoğan zich legaal opnieuw verkiesbaar kunnen stellen voordat zijn tweede termijn afloopt.
Erdoğan heeft vaker zijn toevlucht genomen tot extreme maatregelen om zichzelf en zijn partij voor te blijven. In de gemeenteraadsverkiezingen van 2019 in Istanbul, toen Imamoğlu de kandidaat van Erdoğans partij versloeg, eisten ze een herhaalde verkiezingen – die Imamoğlu opnieuw won, met ditmaal een grotere marge. De gevaarlijkste tactiek van Erdoğan is echter het arresteren van zijn sterke rivalen. Selahattin Demirtas, de charismatische Koerdische politicus die Erdoğan uitdaagde in de presidentsverkiezingen van 2014 en 2018, zit sinds 2016 achter de tralies (hij voerde zijn tweede campagne vanuit de gevangenis) op beschuldiging van terrorisme. Imamoğlu werd in 2022 ook veroordeeld tot een gevangenisstraf. Maar omdat de zaak nog in hoger beroep loopt, heeft de veroordeling de burgemeester er niet van weerhouden om zich opnieuw verkiesbaar te stellen.
Erdoğan speelt een risicovol spel. Maar als hij slaagt, gaat hij de volgende verkiezingen in tegen een tegenstander die hij zelf heeft uitgekozen, waardoor zijn bewind voor het leven is veiliggesteld. ‘Erdoğan is nu gevaarlijk dicht bij het bereiken van wat hij wil, en hij volgt een vergelijkbaar pad als Poetin in Rusland om dat doel te bereiken’, schrijft Foreign Affairs. Twee decennia geleden was Rusland niet de strak gecontroleerde autocratie die het nu is. De economie van het land bloeide en Poetin was populair, dus hij tolereerde enige oppositie en liet delen van het democratische systeem intact. Maar na de financiële crisis van 2008, toen de economische groei stagneerde en protesten tegen de regering uitbraken, reageerde Poetin met repressie. ‘En in 2020 verstevigde hij zijn heerschappij als onbetwiste alleenheerser.’
Maar toch is er een groot verschil tussen de twee. ‘Erdoğan wil misschien op Poetin lijken, maar Turkije is Rusland niet’, analyseert Foreign Affairs. In tegenstelling tot Rusland, dat leeft van de rijkdom aan grondstoffen, is de Turkse economie sterk afhankelijk van buitenlandse investeringen. Steeds meer investeerders vluchten naarmate het land autoritairder wordt, en een volledige autocratie zal er maar weinig terugbrengen. ‘De Turkse economie zou in een crisis blijven steken. En zelfs een sterke leider moet resultaten boeken om zijn greep op de macht te behouden.’
Ook het Turkse volk bijt van zich af. ‘Wat de regering niet inziet, is dat ze oorlog voert tegen de meerderheid van de bevolking die repressie openlijk afwijst’, schrijft een columnist in Birgün. ‘Zijn tijd raakt dus op. Onder deze omstandigheden is het niet langer mogelijk om te praten over wetten, een grondwet of vrije verkiezingen. Maar één ding weten we: moed is minstens zo besmettelijk als angst.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
