Volgens de Italiaanse beurstoezichthouder CONSOB is het aantal vrouwen in Italiaanse bestuurskamers nog nooit zo hoog is geweest. ‘Eind 2021 werd 41 procent van de bestuursfuncties in beursgenoteerde ondernemingen bekleed door een vrouw’, aldus CONSOB in een rapport, ‘mede dankzij regelgeving voor genderquota’, bericht persbureau ANSA.
De intrede van vrouwen in raden van bestuur heeft volgens CONSOB voor wezenlijke veranderingen gezorgd. Zo is ‘de gemiddelde leeftijd van de bestuursleden gedaald, het aandeel afgestudeerden toegenomen en de diversificatie van beroepsprofielen vergroot’. Het rapport tekent wel aan dat slechts zestien Italiaanse beursgenoteerde bedrijven vrouwelijke CEO’s hebben, iets meer dan 2 procent van het totaal.
Het personeel van koekjesfabriek La Nirva werd maanden niet betaald en ging de barricade op. Uiteindelijk namen de arbeiders de hele operatie over. En deden het nog beter ook. Kom je aan de alfajores, de nationale trots van Argentinië (en van koningin Máxima), dan zwaait er wat.
Het is een regenachtige dag, en de stakende arbeiders schuilen waar het maar kan – sommigen staan dicht opeengepakt onder een kleine partytent; anderen hebben hun toevlucht gezocht onder strandparasols. Ze zijn bang en ze hebben het koud, maar hier hebben ze voor gestemd. Ze hebben hun kamp opgeslagen voor de La Nirva-fabriek, waar ze jaren achtereen lange uren hebben gemaakt en allemaal hun eigen bijdrage hebben geleverd aan de productie van de alfajor el Grandote, ofwel ‘De grote’, een driedubbeldik koekje met een karamelvulling en een chocoladecoating, misschien wel de populairste zoetigheid in Argentinië. Maar de Grandote ligt inmiddels al meer dan vijf maanden niet in de schappen. Voor de mensen die een groot deel van hun leven hebben gewijd aan de productie van deze koeken was er een grens bereikt. Ze hadden geen van allen ooit eerder zoiets gedaan, maar het water stond hun aan de lippen.
Grofweg tachtig procent van het personeel in de fabriek is vrouw, van wie het merendeel kostwinner. Velen werken al meer dan tien jaar in de fabriek. Maar de laatste tijd kostte het steeds meer moeite om voor brood op de plank te zorgen. Ze hadden al maanden hun loon niet volledig uitbetaald gekregen. In mei 2020, toen het coronavirus het land binnendrong, stond er een landelijke staking op stapel. Terwijl het overgrote deel van de bevolking binnen bleef om niet te worden blootgesteld aan het virus, sloegen de La Nirva-medewerkers hun kamp op in een allerlaatste poging hun recht te halen. Ze hadden nog geen idee over wat voor woelige baren hun gemeenschappelijke reis zou voeren.
De La Nirva-fabriek is een drie verdiepingen hoge kolos aan de rand van Buenos Aires. In de fabriek worden niet alleen alfajores gemaakt, maar ook andere koekjes. Met 120 werknemers had de fabriek in 2018 een productiecapaciteit van zo’n 1,6 miljoen eenheden per dag. Aangezien de meeste werknemers in de hoofdstad of de nabijgelegen steden wonen, komen ze naar het werk met de trein, de bus of de auto.
Carmen Gómez, een 42-jarige kokkin en operateur, was elke dag een uur onderweg naar haar werk. Het werk in de alfajorfabriek was Carmens eerste echte baan nadat ze van school was gegaan om voor haar familie te zorgen. Niet lang nadat ze hier was begonnen, trouwde ze en kreeg haar eerste kind, dat inmiddels twintig is. Ze heeft vaak gezegd dat La Nirva haar ‘tweede huis’ is.
In 2017 stevende Argentinië af op een zoveelste economische crisis. De marktvriendelijke hervormingen die door de nieuwe presidentiële regering in gang waren gezet, hadden de economie niet weten aan te zwengelen, maar hadden juist geleid tot een ongeëvenaarde inflatie en een ongekende schuldenlast, én tot een scherpe stijging van zowel de armoede als de werkeloosheid. Tussen december 2015 en december 2019 gingen er 24.505 Argentijnse bedrijven over de kop. Nadat de oorspronkelijke eigenaars La Nirva meer dan dertig jaar draaiende hadden weten te houden, verkochten ze de fabriek aan Grupo Blend, een conglomeraat dat in het bezit was van twee zakenmannen, Matías Pérez Paradiso en Marcelo Iribarren.
Vakbondskwesties
‘De eerste paar maanden bleef alles bij het oude. Er waren geen problemen met de betalingen,’ zegt Marcelo Cáceres, een 36-jarige La Nirva-werknemer die in 2008 bij de fabriek is komen werken, toen hij net van school kwam. Hij werkte in het laboratorium van de fabriek totdat hij vanwege rugproblemen werd overgeplaatst naar de schoonmaakafdeling. Hij is ook de afgevaardigde van de vakbond, sinds zijn tweede jaar bij La Nirva. Waarom? ‘Ik ben een beetje gek en ik kan slecht tegen onrecht,’ zegt hij.
Tijdens Marcelo’s eerste tien jaar bij de fabriek bleef dat onrecht meestal beperkt tot standaard vakbondskwesties, zoals te korte lunchpauzes. Vlak na de overname door Grupo Blend veranderde er het een en ander, zegt Marcelo. Er werd gekort op werktijden, overuren en bonussen. De werknemers zeggen dat ze begin 2018 nog maar drie dagen per week werkten. Vanaf dat moment ging het bergafwaarts.
Mónica Moyano, die 22 jaar in de fabriek heeft gewerkt, viel het op dat de koopwaar geen aftrek leek te vinden. ‘We produceerden nog wel gewoon, maar alles bleef in het pakhuis liggen,’ vertelt ze. ‘Soms moesten we dozen alfajores openmaken en weggooien omdat ze niet goed meer waren.’ In de twee decennia daarvoor had ze dat nog nooit meegemaakt.
Vervolgens werden de elektriciteit, het gas en het stromende water afgesloten. Kennelijk hadden de eigenaren de rekeningen niet betaald. De werknemers konden bijna een jaar lang niets produceren. Ze kregen in deze periode nog wel betaald, maar slechts zo’n 4000 peso (destijds iets van 140 dollar) per vijftien dagen, een fractie van hun normale salaris.
‘We zagen de fabriek aftakelen,’ zegt Noelia, die al twaalf jaar in de fabriek werkt als inpakster. ‘Toen begonnen we ons echt zorgen te maken: “Als hij de rekeningen niet kan betalen, hoe moet hij ons dan betalen?” vroegen we ons af.’
Noelia’s zorgen waren zonder meer terecht. Niet lang hierna zette Grupo Blend niet alleen de betalingen stop aan het personeel, maar ook aan de leveranciers. Ondertussen waren de klanten ook niet blij. La Nirva had lange tijd alfajores geleverd aan supermarkten en tankstations, die de leveringen vooruit hadden betaald. Toen Grupo Blend de boel overnam, bleven de winkels vooruitbetalen – maar nu kregen ze er geen koeken voor terug.
Vervolgens werd meer dan de helft van het personeel ontslagen. Marcelo, de vakbondsvertegenwoordiger, liet van zich horen en probeerde het op te nemen voor zijn ontslagen collega’s. Maar hij zegt dat hij op een dag een anoniem telefoontje kreeg: ‘Hou je erbuiten of je krijgt een kogel door je kop,’ hoorde hij aan de andere kant van de lijn.
In oktober 2019, toen de fabriek al bijna een jaar dicht was en het personeel nog maar een deel van hun salaris ontving, kwam het tot een staking. ‘We noemden het een asamblea permanente,’ zegt Marcelo, een permanente vergadering, wat wil zeggen dat ze in de fabriek waren om de situatie te bespreken. Paradiso, de nieuwe mede-eigenaar en grootaandeelhouder, beloofde de productie weer op te starten en bezwoer dat hij alle achterstallige salarissen zou uitbetalen.
Hij hield zijn belofte maar half: tegen het einde van die maand was de fabriek weer in bedrijf. Het personeel beëindigde de staking en maakte enorme hoeveelheden alfajores. Uiteindelijk stemde het bedrijf ermee in het personeel het achterstallige loon uit te betalen en werden er cheques uitgeschreven voor maar liefst 300.000 peso (5000 dollar). Het personeel ging hoopvol gestemd de feestdagen in – maar het einde van de ellende was nog niet in zicht.
De banken waren gesloten, dus veel werknemers hielden hun cheque nog even bij zich. Anderen, die meteen geld nodig hadden, gingen ermee naar een wisselkantoortje of ruilden de cheque bij vrienden of familieleden in voor contant geld. Uiteindelijk kwamen ze allemaal tot dezelfde ontdekking: de cheques waren niet gedekt. Het bedrijf had geen tegoeden.
Er waren minstens 290 ongedekte cheques uitgeschreven, wat neerkomt op zo’n 1,2 miljoen dollar
Volgens Argentiniës officiële kredietregistratie zijn er door La Nirva minstens 290 ongedekte cheques uitgeschreven, wat neerkomt op zo’n 52,2 miljoen Argentijnse peso, destijds ruwweg zo’n 1,2 miljoen dollar. Niet alleen stond het bedrijf in het krijt bij het personeel – er was ook een schuld van 6 miljoen dollar bij de voormalige eigenaars en een schuld van 370.000 dollar bij banken en andere financiële instellingen.
‘Ik wist niet wat ik hoorde,’ zegt Carmen, die haar zussen om geld had gevraagd voor eten, en hun wilde terugbetalen nadat ze haar cheque had geïnd. Marcelo had zijn cheque ingewisseld bij een vriend en moest later zijn auto en andere spullen verkopen om die vriend terug te betalen. Hij kreeg wat extra tijd om terug te betalen, maar dat geluk had niet iedereen. ‘Ik heb een collega die een serieus probleem had omdat hij zijn cheque op straat had ingewisseld. Bij mensen die niet van geintjes houden,’ zegt Marcelo ernstig. ‘Ze dreigden hem te vermoorden.’
Het was een stressvolle kerst voor het personeel. Sommigen gingen op zoek naar ander werk, maar velen vreesden dat ze inmiddels te oud waren, al helemaal omdat door de economische crisis de banen in Buenos Aires niet voor het oprapen lagen.
In februari 2020 besluit het personeel dat ze niet langer werkloos kunnen toekijken. Ze besluiten voor de deuren van de fabriek te gaan demonstreren. Naarmate het nieuws over hun strijd de ronde doet, krijgen ze steeds meer steun van leraren, buren, studenten, leden van linkse politieke partijen, en vele anderen. Er worden ook veel donaties gedaan aan het fondo de lucha, ofwel het strijdfonds.
Sympathiserende buren wijzen de werknemers op een nieuwe ontwikkeling: ze hebben gemerkt dat er ’s nachts een vrachtwagen is gekomen en dat er allerlei apparatuur is ingeladen. Het lijkt erop dat Grupo Blend de machines probeert te verkopen en de fabriek in haar geheel wil sluiten. Het personeel is niet van plan dat te laten gebeuren. Dit is het moment waarop ze besluiten de fabriek dag en nacht te bewaken. De protesten van overdag gaan over in een nachtelijk kampement.
Het personeel van La Nirva verdedigt een nationaal icoon
Het personeel van La Nirva komt niet alleen op voor hun eigen levensonderhoud. Ze verdedigen een nationaal icoon. Waarschijnlijk heeft niemand de culturele waarde en de vele aspecten van alfajores zo goed weten vast te leggen als Facundo Calabró, ofwel de Alfajor Taster (@alfajorperdido) zoals hij heet op Twitter, waar hij zijn bevindingen post over de verschillende versies van de zo geliefde koek.
‘Alfajores roepen, net als andere cultuuruitingen zoals voetbalwedstrijden of het geloof, irrationele gevoelens op,’ zegt Calabró. Volgens hem maakt de haast onvoorwaardelijke liefde die velen koesteren voor de verschillende merken alfajores een wezenlijk onderdeel uit van de Argentijnse identiteit. Bepaalde regio’s van Argentinië hebben hun eigen merk, er zijn sjieke alfajores die je in een restaurant krijgt voorgeschoteld en eenvoudige versies die je op elke straathoek kunt krijgen. Er zijn versies die je in de schoolkantine koopt en versies die je zelf maakt.
‘Welke alfajores je eet zegt iets over wie je bent, waar je woont, waar je vandaan komt,’ aldus Calabró.
La Nirva maakt twee van deze identiteitsbepalende alfajores: La Recoleta, hun duurdere alfajor, en de Grandote, de alfajor voor de gewone man. Die laatste wordt in het informele circuit verkocht aan forenzen in de trein of de bus. De drie lagen koek en de dubbele laag dulce de leche vullen elke rammelende maag. Misschien is het niet ieders lievelingsalfajor, maar vele generaties Argentijnen herkennen deze grote koek en kennen ook de bijbehorende reclameleus uit hun hoofd: Ya probaste el chiquito, ahora probá el Grandote. (‘De kleine heb je al geproefd, nu is het tijd voor De grote.’)
Volgens Calabró dreigt het hele Argentijnse volk iets van haar identiteit te verliezen als de Grandote zou verdwijnen. ‘Als een dergelijk product verdwijnt, verliest de Argentijnse cultuur iets waardevols.’
’s Nachts bemannen de werknemers om beurten de plek van het protest. Hun familieleden helpen: Antonella Llanos, een alleenstaande moeder van 31 die in de fabriek werkt, sluit zich aan bij het protest, en als zij naar huis moet om voor haar pasgeboren dochtertje te zorgen, valt haar vader voor haar in bij de fabriek. Sympathiserende buren stellen hun huis open voor wie naar de wc moet, en ze brengen koekjes en yerba mate – een zeer Argentijnse manier om het lichaam te voorzien van warmte en energie.
In de nacht van 10 mei neemt het verhaal een andere wending. De arbeiders hebben een week lang vredig gedemonstreerd als de plaatselijke politie besluit hun een bezoek te brengen.
‘Ineens doken er uit het niets politieauto’s op. Het waren er wel een stuk of tien,’ vertelt Marcelo. Ze komen met getrokken wapens op de werknemers af en zeggen dat ze weg moeten in verband met de coronalockdown. De werknemers zeggen dat ze geen keus hebben. ‘We zijn de discussie aangegaan met de politiecommissaris,’ zegt Noelia. Het mag allemaal niet baten.
Kookpot
Uiteindelijk drijven de politieauto’s de demonstranten uiteen. ‘De ene groep eindigde in het park, een andere groep midden op de weg,’ zegt Marcelo. ‘En ik belandde op het politiebureau.’
Na een paar uur wordt Marcelo vrijgelaten en tarten de werknemers het gezag door terug te keren naar de plek van het protest.
Twee dagen na de confrontatie met de politie helpt Barrios de Pie, een non-gouvernementele organisatie die veel maatschappelijke projecten in arme wijken organiseert, met het opzetten van een olla popular bij de ingang van de fabriek. Een olla popular is vrij vertaald een ‘gemeenschappelijke kookpot’, wat letterlijk en figuurlijk betekent dat de plaatselijke gemeenschap samenkomt en dat iedereen wat te eten meebrengt, meestal voor een goed doel. De werknemers voelen zich gesterkt, en hun buik wordt gevuld met warme chocolademelk als ontbijt en een traditionele pastaschotel voor de lunch.
Voor velen is het eten meer dan een gebaar; het is broodnodig. ‘Sommigen namen alle restjes van de olla popular mee naar huis om hun gezin te eten te geven,’ zegt Paula Rojas, een 32-jarige werkneemster die nog maar twee jaar bij het bedrijf werkte toen het conflict oplaaide.
Terwijl de werknemers de buurtbewoners voor zich weten te winnen, gaan de eigenaren nog een stap verder en spannen een kortgeding aan wegens openbare ordeverstoring op het terrein bij de fabriek. Dat is olie op het vuur voor de werknemers. Ze voeren de druk op met een mars naar het ministerie van Werkgelegenheid. Pas na drie maanden protesteren komt er een hoorzitting op het ministerie, maar de fabriekseigenaren nemen niet de moeite daarbij aanwezig te zijn.
Eindelijk, na maanden vruchteloos onderhandelen, weten de overheid, het personeel en de eigenaren een overeenkomst te sluiten. Het is een betere deal dan de werknemers ooit hadden kunnen dromen: Paradiso (de baas met wie de werknemers al deze tijd het meeste contact hebben gehad) belooft de helft terug te betalen van het bedrag waarop ze recht hebben. En er wordt ook afgesproken dat hij, als hij die verplichting niet nakomt, de werknemers de sleutels van de fabriek moet overhandigen zodat ze zelf de boel kunnen runnen.
De deadline verstrijkt en Paradiso betaalt geen peso. Ook overhandigt hij de sleutels niet. De werknemers zijn doodop en gefrustreerd en willen gewoon weer aan het werk, ook als dat betekent dat ze de fabriek zelf draaiende moeten houden en zelf moeten zien dat ze de koeken produceren en verkopen.
En dat is precies wat ze doen.
‘Onze juristen zeiden dat we naar binnen konden gaan en ons protest daar konden voortzetten,’ zegt Noelia.
Dus gaan ze naar binnen. Alles is er nog, min of meer zoals ze het zich herinneren: de drie lopende banden, de reusachtige ovens, de machines om de chocolade- en suikerlaag aan te brengen, zelfs hun witte schorten.
‘We dachten: Nou, het is ons gelukt om binnen te komen. Hoe nu verder?’ zegt Paula.
Er zijn nog genoeg grondstoffen om weer aan het werk te gaan, en ze hebben voldoende mankracht om de productie weer op te starten. Dus gaan ze weer koeken maken. Natuurlijk hebben ze nog wel klanten nodig. Dus worden de werknemers van La Nirva niet alleen hun eigen baas, maar ook hun eigen salesmanager. ‘We namen allemaal alfajores mee om in eigen beheer te verkopen,’ zegt Paula. ‘Ik ging ermee naar alle winkels in mijn buurt en zette bordjes voor mijn huis, zodat iedereen wist dat ik ze verkocht.’
Het idee om van de fabriek een coöperatie te maken krijgt geleidelijk vorm. Ze snuffelen in oude archieven en paperassen, op zoek naar de namen van klanten en groothandels om daar weer aan te kunnen verkopen. Met hulp van het Movimiento Nacional de Empresas Recuperadas (Nationale beweging voor herstelde bedrijven) zoeken ze de samenwerking met een overheidsinstelling die coöperaties steunt. Officiële erkenning van de regering is een belangrijke stap om ook wettelijk gezien de leiding over de fabriek te krijgen.
In juli 2020 krijgen ze eindelijk bericht: ze worden officieel erkend als coöperatie.
‘Alle offers, alle inspanningen, hebben uiteindelijk geloond,’ zegt Noelia.
Er komt een stemming en Marcelo wordt gekozen tot hoofd van de coöperatie. Dan krijgen ze hun eerste grote klant. Een verkoper die vroeger met La Nirva heeft samengewerkt neemt contact op met de kersverse coöperatie, met de vraag of ze alfajores kunnen leveren voor een nieuw merk. Die afnemer zal zelfs de grondstoffen leveren. Dit betekent een geweldige kans om de weg terug te vinden naar een volledig operationeel bedrijf.
‘Iedereen had afschuwelijke situaties meegemaakt,’ zegt Noelia. ‘We dachten dat alles verloren was, en het was een onbeschrijflijk gevoel dat we onze baan terug hadden.’
La Nirva is niet het eerste bedrijf in Argentinië dat ‘erbovenop is geholpen’ door gedupeerde werknemers, maar het is het meest recente voorbeeld van een beweging die eind jaren 1990 op gang is gekomen. In die tijd had Argentinië een torenhoge buitenlandse schuld en het land was meer en meer afhankelijk van goedkope geïmporteerde goederen, wat betekende dat lokale fabrieken zich in allerlei bochten moesten wringen. Het was niet ongebruikelijk dat fabriekseigenaars hun pand leeghaalden, alle machines verkochten en het personeel op straat zetten.
Maar niet alle arbeiders waren bereid zomaar hun biezen te pakken. Overal in het land namen arbeiders allerhande bedrijven over (zelfs een viersterrenhotel in het centrum van Buenos Aires) met de bedoeling het bedrijf nieuw leven in te blazen en zo banen te behouden. Als ze geluk hadden, lieten de autoriteiten hen met rust. Als ze pech hadden, maakte de politie met grof geweld een einde aan hun protest. ‘Destijds was het heel moeilijk voor arbeiders om iets van erkenning te krijgen,’ zegt Juan Pablo Hudson, een socioloog en journalist die zich zeven jaar in dit soort herstelde bedrijven heeft verdiept voor het schrijven van zijn boek Acá no, Acá no me manda nadie: Empresas recuperadas por obreros2000-2010 (Hier is niemand de baas: bedrijven die door werknemers nieuw leven zijn ingeblazen).
Roerig jaar
De beweging vond geleidelijk navolging en in 2001, aldus Hudson, ‘kreeg het fenomeen veel aandacht van de politiek en van burgers.’ 2001 was zacht gezegd een roerig jaar in Argentinië. Het jaartal roept meteen de rellen van 19 en 20 december in herinnering, toen duizenden demonstranten, uit vrijwel alle sociale klassen, de straat op gingen om politieke en economische veranderingen te eisen. Het kwam tot confrontaties tussen demonstranten en politie, de toenmalige president Fernando de la Rúa kondigde de staat van beleg af en er kwamen 39 burgers om het leven. ‘De gemoederen waren nog niet tot bedaren gekomen toen De la Rúa, nog voor het einde van dat jaar, gedwongen zijn ontslag indiende.
Twee jaar later kwam de centrumlinkse regering van president Néstor Kirchner met nieuw beleid in reactie op de eisen die de demonstranten in 2001 hadden gesteld. In 2004 kwam het ministerie van Werkgelegenheid met een programma voor zelfbesturende arbeiderscollectieven en sindsdien is er een structuur opgezet waarbinnen bedrijven die nieuw leven zijn ingeblazen kunnen worden gelegaliseerd. Maar het is nog altijd niet makkelijk om een coöperatie erkend te krijgen. De wettelijke procedures die de arbeiders daarvoor moeten doorlopen zijn zwaar en de eigenaars van de bedrijven geven het natuurlijk ook niet zomaar op.
In de nacht van 7 december 2020 krijgen de arbeiders een groepsbericht van de weekendbewaker bij de fabriek. Hij is er net uit geschopt door ‘een stelletje tuig’, waarvan hij vermoedt dat ze door de eigenaars zijn gestuurd. Het nieuws doet de ronde en de arbeiders trekken naar de fabriek, verzamelen zich weer voor de ingang. Ook nu weer zijn ze niet alleen. Buren, leden van linkse groeperingen en zelfs hun advocaat komen naar het hek. Het is duidelijk dat de zaak nijpend is. Paradiso is niet van plan zich te houden aan de mondelinge overeenkomst die ze hebben bereikt op het ministerie van Werkgelegenheid, en juridisch gezien is de overeenkomst dermate schimmig dat het moeilijk zal worden een van beide partijen uit het pand te zetten. ‘Onze advocaat zei: “Als jullie die lui er niet uit schoppen, nemen ze de fabriek weer over,”’ zegt Marcelo. Ze moeten wel naar binnen.
De fabriek zit van binnenuit op slot, en afgaande op de beschrijving van de bewaker zijn de mannen die binnen zitten bepaald geen doetjes. Terwijl de arbeiders overleggen wat ze moeten doen, dringt ineens tot hen door dat Marcelo is verdwenen. Hij is in zijn Fiat 147 gestapt, heeft een aanloopje genomen en is met zijn auto bij een hoek op het hek van het pakhuis ingereden.
‘Het was net een film,’ zegt Marcelo tegen ons. De overige arbeiders kijken geschokt toe. Ze hadden nooit gedacht dat hij tot zoiets in staat zou zijn. Maar hij doet het gewoon, hij rijdt keer op keer met zijn auto in op het hek, net zolang tot er een opening is ontstaan. Meteen stormen de arbeiders en hun buren naar binnen, de vrouwen voorop. Marcelo komt erachteraan, met een ijzeren staaf in zijn hand.
‘Op die momenten heb je geen tijd om bang te zijn,’ zegt Noelia. ‘Je weet niet wat je binnen zult aantreffen. Het was erop of eronder: het gevecht aangaan of alles kwijtraken.’
Dan zien ze hun tegenstanders. ‘Het waren net uitsmijters in een club,’ zegt Paula later. ‘Echt van die kleerkasten.’ Maar de arbeiders beschikken over een wapen dat hun tegenstander niet heeft: ‘Wij kennen de fabriek op ons duimpje.’
‘De arbeiders zijn verenigd, en wie het niet zint kan oprotten’
De arbeiders hebben een strategie uitgedacht en ze hebben de plekken waar ze binnendringen met zorg gekozen. Al snel hebben ze de overhand en weten hun tegenstander in een hoek te dringen. Opgezweept door de adrenaline van de hele situatie weten de arbeiders en hun buren het tuig de fabriek uit te jagen. Daar worden ze opgewacht door een woedende menigte van nog meer arbeiders en buren, die scanderen: Unidad de los trabajadores, y al que no le gusta se jode, se jode. Vrij vertaald: ‘De arbeiders zijn verenigd, en wie het niet zint kan oprotten.’
Meer dan een jaar na die confrontatie in de fabriek is La Nirva nog altijd een arbeiderscoöperatie en is er op de werkvloer duidelijk het nodige veranderd. Alle kamers die werden gebruikt door de eigenaars en de managers blijven leeg, behalve de kamer die de arbeiders gebruiken voor vergaderingen. Velen hebben nieuwe taken en verantwoordelijkheden. Noelia, de koekinpakster die nu deel uitmaakt van het uitvoerende comité, zegt dat het leren van de administratieve kant het moeilijkste van de hele overname is geweest. ‘Wij waren arbeiders die nog nooit een verkoop hadden gedaan, of een winst- en verliesrekening hadden opgesteld,’ zegt ze.
Paula, die voorheen alleen aan de lopende band stond, heeft nu ook de leiding over de betalingen – wat ze volgens haarzelf veel beter doet dan de vorige administrateur. Hoe hebben arbeiders die geen enkele ervaring hadden met iets als boekhouden dat allemaal geleerd? ‘Het is gewoon een beetje van alles. Je moet er vol voor gaan,’ zegt Paula. ‘We hebben mensen van andere coöperaties om raad gevraagd… en veel instructiefilmpjes op internet bekeken. Het is heel bevredigend. Je leert elke dag wel weer iets, maar niet alleen voor jezelf. Je leert ook voor al je partners.’
‘De hele productie is volledig in onze handen,’ vervolgt Paula. ‘Er is niet één iemand die opdrachten geeft. Elke beslissing stoelt op een meerderheidsstem in de vergadering.’
Nu de arbeiders precies weten hoe het er binnen het bedrijf aan toe gaat, blijven ze meestal nog wat langer als hun dienst is afgelopen. ‘We weten dat het bedrijf van ons is, dus vragen we ook meer van onszelf,’ zegt Noelia.
Ze werken met de helft van het oorspronkelijke aantal mensen, en op machines die soms hard aan onderhoud toe zijn, en zo produceren ze rond de 200.000 alfajores per dag. Dat is nauwelijks genoeg om van rond te komen, maar ze hopen op groei. Ze hebben zelfs een nieuw product opgenomen in hun catalogus: Carmen heeft voorgesteld om panettone te maken, zoet brood dat traditioneel tijdens de kerstdagen wordt gegeten.
Kwaliteit
Wat de alfajores betreft: kunnen consumenten het verschil proeven tussen een koek die wordt gemaakt door een private onderneming of door een bedrijf dat in handen is van de arbeiders zelf? Nou, volgens Marcelo wel: ‘We hebben op elk vlak de kwaliteit verbeterd, in vergelijking met de vorige eigenaren. Zij kochten van alles het slechtste. Maar wij niet: Wij kopen goede chocolade, goede dulche de leche; we gebruiken goede bloem.’ Het is niet alleen een kwestie van eersteklas ingrediënten, zegt hij – het is een volkomen andere filosofie. ‘We zijn geen zakenmannen die alleen maar op geld uit zijn. Wij leveren kwaliteit,’ zegt hij vol trots.
Calabró, de zogeheten Alfajor Taster, zegt verbaasd te zijn over de arbeidersvariant van deze beroemde koek. ‘Hij is verfijnder,’ beaamt hij. ‘Ik vind het geweldig dat de koek is gered en nieuw leven is ingeblazen door een coöperatief en niet door een private onderneming. Het is een soort erkenning van de collectieve waarde van de alfajor.’
Marcelo’s functie als voorzitter van de arbeiderscoöperatie brengt veel meer verantwoordelijkheid met zich mee, maar hij is blij met zijn nieuwe rol. ‘Het is mijn strijd. Het is de strijd van mijn partners. En we hebben de strijd nog niet gewonnen. Elke dag opnieuw word je wakker en bind je de strijd aan. Sinds dit is begonnen hebben we geen rustig moment gekend.’
Geen rustig moment – zeg dat wel. Op 30 december 2021 kregen de arbeiders een bericht in een WhatsAppgroep. Rechter Fernando D’Alessandro had een uitzettingsbevel afgegeven, op grond van een klacht van onrechtmatige inbezitname, ingediend door Paradiso. (Grupo Blend en Paradiso hebben laten weten niet te willen reageren op dit artikel).
‘We sluiten het jaar af met een bittere nasmaak,’ zegt Noelia, die weer voor de fabriek staat te demonstreren. ‘Er is de gedachte dat we straks misschien weer op straat staan, en er is de woede dat een man die zo veel personeelsleden een loer heeft gedraaid, het rechtssysteem aan zijn kant vindt.’
Het feit dat de arbeiders mogelijk uit de fabriek worden gezet, eist zijn tol van de coöperatie. ‘We waren echt op de goede weg,’ zegt Marcelo. ‘We hadden projecten op stapel staan om 2022 goed te beginnen, maar nu staat overal een rem op. Je krijgt problemen met leveranciers en kopers… Ze zeggen: “Er ligt een uitzettingsbevel, kunnen jullie straks wel betalen? Kunnen jullie wel leveren?”’
De juristen van de coöperatie zijn in beroep gegaan tegen het uitzettingsbevel, en daarmee winnen ze wat tijd. De arbeiders zijn weer gaan protesteren, nog altijd gesteund door hun buren en sympathisanten. Op 6 januari houden ze een bijeenkomst voor de deuren van de fabriek, waar zo’n tweehonderd man op afkomt. Op 29 januari wordt dat gevolgd door een festival, compleet met livemuziek, springkastelen en tafels met eten. Er komen zo’n vierhonderd mensen. Op 10 februari is er een indrukwekkende mars vanaf de Obelisk, een belangrijk markeerpunt in het hart van Buenos Aires, naar het Nationale Hof voor Commerciële Zaken, waar het verzoek tot uitzetting van Paradiso wordt behandeld. Voor het gebouw staat een opgewonden menigte arbeiders, activisten en buurtgenoten, klappend, handen hoog in de lucht gestoken, springend en scanderend: ‘Matías Paradiso is een oplichter. De arbeiders van La Nirva blijven werken zonder baas! We staken de strijd pas als we hebben gewonnen – we laten ons niet uitzetten!’
Te midden van al het tumult lopen Marcelo, Paula en een derde arbeider, Lorena Pereira, naar het gerechtsgebouw, waar ze te horen krijgen dat ze, vanuit wettelijk oogpunt, de fabriek illegaal bezetten – in ieder geval totdat officieel het faillissement van La Nirva is uitgeroepen.
Verbeurdverklaring
Ondertussen hebben gemeenteraadsleden die achter de arbeiders staan een verbeurdverklaring ingebracht waarmee de fabriek op wettige wijze kan worden opgeëist voor de arbeiders. Als Marcelo het gebouw uit komt, spreekt hij de menigte sympathisanten toe die in gespannen afwachting zijn van wat hij gaat zeggen.
‘We hebben veel moeten doorstaan om dit punt te bereiken,’ zegt Marcelo tegen hen. ‘We hebben kou doorstaan, we hebben honger doorstaan. Maar ik zie dat we niet alleen zijn.’ Hij geeft de microfoon aan een aanvankelijk aarzelende Paula, die hem uiteindelijk toch pakt en zegt: ‘Namens de 55 gezinnen die afhankelijk zijn van deze fabriek, wil ik zeggen dat we doorgaan met onze strijd… La Nirva is van de arbeiders en zal dat ook blijven.’
De menigte herhaalt Paula’s laatste woorden en opnieuw laaien de strijdkreten op. Onder een felle zomerzon, die de arbeiders er nog eens extra van doordringt wat een lange weg ze hebben afgelegd sinds die koude en regenachtige nachten, zijn ze strijdbaarder dan ooit.
Wil een Afghaanse vrouw vliegen, dan moet ze vanaf vandaag vergezeld worden door een man. ’Vandaag is de laatste keer’ dat Afghaanse vrouwen alleen aan boord kunnen, noteerde het Indiase dagblad The Hindustan Times afgelopen maandag. Eind december hadden de taliban Afghaanse vrouwen al verboden om reizen van meer dan 72 kilometer door het land te maken als ze niet vergezeld waren van een mannelijk familielid.
Deze nieuwe beperking komt een paar dagen na het besluit van de taliban om middelbare scholen voor meisjes te sluiten, net na de heropening die echter al ver van tevoren was aangekondigd.
De loonkloof tussen mannen en vrouwen bij grote bedrijven in Zuid-Korea is niet afgenomen, zo blijkt uit recent onderzoek van marktonderzoeker Korea CXO Research Institute dat maandag werd gepubliceerd. Uit het onderzoek blijkt dat vrouwen nog steeds bijna 40 procent minder verdienen dan mannen, bericht The Korea Herald.
Het gemiddelde jaarloon van vrouwelijke werknemers bij de honderdvijftig grootste bedrijven van het land bedraagt sinds 2020 ongeveer 54,2 miljoen won, circa 40.530 euro. Dat is 38 procent minder dan het mannelijke gemiddelde van 79,7 miljoen won (59.600 euro). IT-bedrijven zoals Kakao en Naver bieden de hoogste salarissen voor vrouwelijke werknemers, met een gemiddelde van 75,2 miljoen won.
Het is hard werken voor vrouwen in de veertig jaar oude granietmijn in Burkina Faso.
Vrouwen, vaak op alleen slippers, dragen eerst het graniet uit de veertig jaar oude mijn Pissy in Ouagadougou (Burkina Faso) op hun hoofd langs de steile wanden naar boven, om het daarna te vermalen tot kleine steentjes voor de verkoop. Grote blokken worden beneden in de mijn verkocht.
Het graniet wordt gebruikt om gebouwen, straatstenen en wegen van te maken, maar mijnwerkers verdienen een schijntje – vaak maar 1 of 2 euro per dag. Bovendien is er geen enkele bescherming tegen de gevaren die in een mijn op de loer liggen, zoals de giftige rook van brandende autobanden die worden gebruikt om de enorme granietblokken te kraken.
In Israël wordt het de ‘straf voor het moederschap’ genoemd; de terugval in salaris van vrouwen na de geboorte van hun eerste kind. Volgens een studie van het Israëlische ministerie van Financiën bedraagt die daling maar liefst 28 procent, schrijft Haaretz.
Het onderzoek richtte zich op de kloof tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt. Israël staat wereldwijd hoog op de ranglijst wat betreft het percentage vrouwen dat deelneemt aan de arbeidsmarkt, dat in 2019 73,9 procent bereikte, vergeleken met 81,6 procent voor mannen – een verschil van slechts 7,7 procent. Het verschil in de gemiddelde arbeidsparticipatie in landen van de OESO is groter, namelijk 13,3 procent. Maar wat salarisverschillen betreft, is het beeld voor Israël minder flatterend. Het gemiddelde maandsalaris voor mannen is 16.100 shekel, circa 4570 euro, vergeleken met 10.700 voor vrouwen.
Deze kloof is met 22,7 procent relatief hoog; in de OESO bedraagt de gemiddelde loonkloof slechts 12,4 procent.
Sociaaldemocraten winnen Duitse verkiezingen met nipte marge
De Sociaal-Democratische Partij (SPD) heeft zondag de parlementsverkiezingen in Duitsland gewonnen, volgens voorlopige officiële uitslagen. Zij werden echter op de voet gevolgd door de conservatieve CDU/CSU.
‘Duitsland heeft gestemd‘, kopt Welt, na een dag die in het teken stond van de Duitse parlementsverkiezingen. Op zondag 26 september ging meer dan 76 procent van de kiezers naar de stembus. Zij moesten beslissen over de toekomst van het land na het vertrek van Angela Merkel. ‘Het gaat een lange avond worden’, schreef het conservatieve dagblad na het sluiten van de stembureaus.
De nek-aan-nekrace werd maandagochtend vroeg bevestigd met de publicatie van de officiële voorlopige resultaten, zoals gemeld door ZDF.
De CDU/CSU haalden de ‘slechtste uitslag in hun geschiedenis’
De CDU/CSU haalden slechts 24,1 procent van de stemmen, de ‘slechtste uitslag in hun geschiedenis’. De SPD van Olaf Scholz werd de grootste partij met 25,7 procent van de stemmen. De Groenen werden nipt derde met 14,8 procent. ‘Een belangrijke vooruitgang voor de groene partij’, merkt T-Online op.
De liberalen van de FDP haalden 11,5 procent van de stemmen, iets meer dan de meeste opiniepeilingen voorspelden. De extreemrechtse AfD haalde 10,3 procent van de stemmen, terwijl de radicaal-linkse Die Linke slechts 4,9 procent haalde, niet genoeg voor de kiesdrempel van 5 procent.
‘De SPD is terug’, zei partijsecretaris-generaal Lars Klingbeil
Leden van de SPD waren er snel bij om de overwinning op te eisen, aldus Der Spiegel. ‘Om 18.00 uur klonk er gejuich en geschreeuw bij het hoofdkwartier van de SPD’, aldus de krant op haar live feed. ‘De SPD is terug’, zei partijsecretaris-generaal Lars Klingbeil, terwijl Olaf Scholz zei dat hij klaar was om ‘de volgende kanselier’ te worden.
‘De conservatieven hebben duidelijk stemmen verloren’, schrijft het nieuwsblad, gezien het feit dat bijna 1,4 miljoen kiezers die traditioneel op de CDU/CSU stemden, voor de SPD kozen. Dit weerhield Armin Laschet er niet van te verzekeren dat hij ‘al het mogelijke zal doen om een regering te vormen’, maar hij gaf toe dat de resultaten van zijn partij teleurstellend waren. In 2017 had zijn kamp 32,9 procent van de stemmen behaald.
IJsland kiest het meest vrouwelijke parlement van Europa
Een paar uur lang dacht IJsland geschiedenis te hebben geschreven door voor het eerst in Europa een parlement dat uit een meerderheid van vrouwen bestaat te kiezen. Volgens de eerste uitslagen op zondagavond 26 september hadden vrouwen 33 van de 63 zetels in het Althingi, het IJslandse parlement, gewonnen. Maar enkele uren later leverde een hertelling – die op initiatief van de stembureaus werd uitgevoerd omdat de resultaten zeer dicht bij elkaar lagen – vrouwen slechts 30 zetels op, bericht Deutsche Welle.
IJsland is volgens het World Economic Forum het meest gelijke land ter wereld
Met 47,6 procent kan IJsland toch bogen op het meest vrouwelijke parlement van Europa, net voor Zweden, waar 47 procent van de parlementsleden vrouw is. Volgens The Hill is dit resultaat nauwelijks verrassend: afgelopen maart publiceerde het World Economic Forum een rapport waarin IJsland werd beschreven als ‘het meest gelijke land ter wereld, voor de twaalfde keer op rij’.
De huidige links-rechtscoalitie heeft de verkiezingen gewonnen, maar de machtsverhoudingen tussen de drie partijen zijn aanzienlijk veranderd: de Groenen van premier Katrin Jakobsdottir zijn teruggevallen, met acht zetels (tegenover elf bij de verkiezingen van 2017), de Onafhankelijkheidspartij (conservatief) behield haar zestien zetels, en de Vooruitgangspartij (centrumrechts) heeft sterk gewonnen, met dertien zetels (tegenover acht in 2017), bericht Reykjavik Grapevine.
Sony wil grootste televisienetwerk van India kopen
De Indiase tak van Sony heeft een niet-bindende overeenkomst getekend waarmee het bedrijf aangeeft Zee Entertainment, het grootste beursgenoteerde televisienetwerk van India, te willen kopen. Na de aankondiging stegen de aandelen van Zee met 20 procent, waardoor het bedrijf op een marktwaarde van 4 miljard dollar komt, circa 3,4 miljard euro, bericht Al-Jazeera.
Halverwege juni stonden zo’n vijftig vrouwen aan de start voor de Ronde van Bamiyan, ondanks dat er een zwaar taboe rust op het vrouwenfietsen in Afghanistan, schrijft Al Araby. Officieel werd in 1986 een Afghaans wielerteam voor vrouwen opgericht, maar het werd eigenlijk pas een sport in het post-talibantijdperk. De Amerikaanse Shannon Gilpin speelde daarbij een belangrijke rol.
In 2009 was ze de eerste vrouw die mountainbikend door Afghanistan trok. Ze ontdekte dat een kleine groep vrouwen een eigen nationale wielerploeg had gevormd, met een slechte uitrusting maar met groot enthousiasme. Veel van die vrouwen hadden als vluchteling leren fietsen in Iran en Pakistan. Gilpins liefdadigheidsinstelling Mountain2Mountain zorgde voor beter materieel en betaalde het team om deel te kunnen nemen aan internationale toernooien.
Door de opkomst van de taliban is het de vraag of het Afghaanse vrouwenfietsen nog toekomst heeft
Nu de taliban sinds het vertrek van de Amerikanen claimen dat ze 85 procent van het land in handen hebben en berichten over strenge beperkingen voor vrouwen weer aanzwellen, is het de vraag of het Afghaanse vrouwenfietsen nog toekomst heeft.
Vaccinatieplicht in Azerbeidzjan
Inwoners van Azerbeidzjan zullen binnenkort een vaccinatiebewijs moeten kunnen overleggen om de meeste openbare gebouwen te mogen betreden, bericht Eurasianet. Deze maatregel werd eind juli aangekondigd en komt feitelijk neer op een nationale vaccinatieplicht. Vanaf 1 september moeten mensen vanaf achttien jaar een vaccinatiebewijs in een ‘covidpaspoort’ kunnen tonen om onder meer restaurants, cafés, winkelcentra en hotels te mogen betreden. In onderwijsinstellingen moeten leerlingen en studenten vanaf achttien kunnen bewijzen dat ze zijn ingeënt.
Tot nu toe is 26 procent van de Azerbeidzjanen minstens één keer gevaccineerd. 80 procent van de werknemers van overheidsinstanties, medische en farmaceutische bedrijven en wetenschappelijke en onderwijs-instellingen zal vanaf 1 september een eerste inenting moeten hebben en een tweede in oktober. De vaccinatieplicht leidt nu al tot een zwarte markt in valse covidpaspoorten.
Edelstenen, hoe groter hoe beter
Een troon van amethist met een gewicht van één ton à 45.000 dollar: Crystalarium, een edelstenenwinkel in West-Hollywood, verkocht er recentelijk vier stuks van. Kristallen en mineralen zijn enorm populair geworden bij de meer vermogenden der aarde en het motto is: hoe groter hoe beter, zo signaleert The Los Angeles Times.
De wereldwijde markt van (half)edelstenen wordt nu geschat op ruim 1 miljard dollar. Zangeres Adele houdt ze vast tijdens optredens om plankenkoorts te overwinnen en model Naomi Campbell reist er mee. Er is zelfs een Kim Kardashian-lijn van parfums met kristalthema in kristalvormige flessen. Het fenomeen werd verder aangejaagd door de pandemie: veel rijken zagen minder mogelijkheden voor opzichtige uitgaven en kozen ervoor om hun huizen te bezielen met de ‘genezende’ energie van stenen.
Groenland legt olie-exploratie aan banden
Naalakkersuisut, zoals de regering van Groenland wordt genoemd, stopt met nieuwe olie- en gasexploraties. In een verklaring die half juli werd uitgegeven, noemt de regering de ‘prijs voor oliewinning te hoog’, verwijzend naar zowel economische overwegingen als de strijd tegen klimaatverandering, schrijft CBS News. Het besluit is genomen ‘in het belang van onze natuur, van onze visserij, van onze toeristenindustrie en om de aandacht te richten op duurzamere mogelijkheden’. Aangenomen wordt dat Groenland over enorme hoeveelheden onontgonnen olievoorraden beschikt. Volgens onderzoek is het equivalent van miljarden vaten olie te vinden langs de westkust. Ook wordt gesproken van grote afzettingen onder de zeebodem aan de oostkust, aldus CBS.
‘We willen bijdragen aan wereldwijde oplossingen om klimaatverandering tegen te gaan’
Met het huidige besluit is exploratie overigens nog niet volledig van de baan, want twee kleine bedrijven beschikken nog over vier eerder gegunde exploratievergunningen, die Groenland zal moeten respecteren. Maar volgens Kalistat Lund, de Groenlandse minister van Landbouw, Zelfvoorziening, Energie en Milieu, neemt de regering klimaatverandering serieus. ‘In ons land zien we elke dag de gevolgen ervan en we willen bijdragen aan wereldwijde oplossingen om klimaatverandering tegen te gaan’, zei Lund. ‘Naalakkersuisut werkt aan het aantrekken van nieuwe investeringen voor het grote potentieel aan waterkracht dat we niet zelf kunnen exploiteren. Het besluit om te stoppen met nieuwe exploraties naar olie draagt ertoe bij dat Groenland wordt gezien als een land waar duurzame investeringen serieus worden genomen.’
Het kabinet werkt ook aan een conceptwetsvoorstel dat vooronderzoek, opsporing en winning van uranium verbiedt, schrijft CBS. De winning van uranium, dat voornamelijk wordt gebruikt voor de opwekking van kernenergie, gaat gepaard met de productie van radioactief afval. ‘Groenland leeft al eeuwenlang van aanwezige natuurlijke hulpbronnen en het verbod op uraniumwinning rust op de diepe overtuiging dat de economie rekening moet houden met de natuur en het milieu’, aldus Naalakkersuisut.
Migranten brengen het Spaanse platteland tot leven
Dankzij een programma dat ontvolkte plattelandsgebieden in Spanje probeert nieuw leven in te blazen, leidt een gevlucht Colombiaans gezin met twee kinderen nu een rustig leven in een dorpje in de Noord-Spaanse provincie León. Het gezin verruilde de Colombiaanse stad Cali, met een bevolking van drie miljoen, voor het dorp Brañuelas, dat tweehonderd inwoners telt.
Het project Nuevo Comienzo beoogt migranten naar leeglopende gebieden te trekken
Ze arriveerden in december 2019 in Spanje en vroegen asiel aan om te voorkomen dat ze terug moesten naar Colombia, waar de FARC hun land opeiste. Aanvankelijk liepen ze tegen een bureaucratische muur op, schrijft El País. Totdat ze hoorden van Nuevo Comienzo (‘Nieuw Begin’), een project van de provinciale overheid en verschillende instanties, dat beoogt migranten naar leeglopende gebieden te trekken. Als de Colombianen naar het afgelegen dorp verhuisden, zouden ze werk krijgen, hulp bij huisvesting en zouden hun kinderen worden toegelaten tot het Spaanse schoolsysteem. In ruil daarvoor zou Brañuelas nieuwe inwoners krijgen en genoeg leerlingen om een nieuwe schoolklas te kunnen samenstellen.
Burgemeester Carolina López van de sociaal-democratische PSOE hoopt dat de aanwas leidt tot beter vervoer en betere telefoon- en internetverbindingen. Astorga, de dichtstbijzijnde grote gemeente waar wordt gevaccineerd en waar medische zorg is, is slecht bereikbaar vanuit Brañuelas. Met de auto is het veertig minuten rijden, maar met het openbaar vervoer duurt het vanwege belabberde busverbindingen een hele dag.
Andere leeglopende regio’s in Spanje beginnen nu ook met soortgelijke programma’s.
Marble Arch Mound
Het is het zoveelste project van Nederlandse makelij dat niet geapprecieerd wordt in het buitenland. Parijs haalde de Domestikator van Joep van Lieshout weg en nu is er van alles aan te merken op de installatie van Het Rotterdamse architectenbureau MVRDV in het Londense Hyde Park. Zo veel dat de ‘heuvel’ Marble Arch Hill, ontworpen in opdracht van de Londense deelgemeente Westminster om het winkelend publiek weer terug Oxford Street in te krijgen, tijdelijk gesloten werd om kinderziekten te genezen.
Volgens MVRDV past de kunstmatige heuvel, door de vileine Britse pers nu al met een drol vergeleken, in de Engelse traditie van de folly, de aristocratische gewoonte om even malle als nutteloze bouwwerken neer te zetten.
Braziliaans kiestribunaal opent onderzoek naar Bolsonaro
Het Braziliaanse kiestribunaal heeft maandag besloten een onderzoek in te stellen naar president Jair Bolsonaro vanwege zijn ongefundeerde aanvallen op de legitimiteit van het elektronische stemsysteem, dat sinds 1996 wordt gebruikt. Het dagblad Folha de São Paulo sprak van ‘de meest energieke actie’ tegen de extreemrechtse leider ‘sinds hij de verkiezingen van 2022 in twijfel begon te trekken’.
Het kiestribunaal stemde er ook mee in het hoogste federale gerechtshof te vragen een onderzoek in te stellen naar het staatshoofd wegens het verspreiden van nepnieuws over de verkiezingen tijdens een live-uitzending op Facebook op 29 juli.
Aandelen van game-uitgever Activision Blizzard daalden afgelopen week met 9 procent vanwege een rechtszaak die tegen het bedrijf is aangespannen voor ongelijke beloning van mannen en vrouwen, discriminatie op grond van geslacht en seksuele intimidatie. Sinds de rechtszaak vorige week vrijdag werd aangekondigd, verloor Activision Blizzard maar liefst 6,5 miljard dollar van zijn marktwaarde, schrijft Business Insider.
Wielrennen voor vrouwen in Afghanistan
Halverwege juni stonden zo’n 50 vrouwen aan de start voor de Ronde van Bamiyan, ondanks dat er een zwaar taboe rust op het vrouwenfietsen in Afghanistan, schrijft Al Araby. Officieel werd in 1986 een Afghaans wielerteam voor vrouwen opgericht, maar het werd eigenlijk pas een sport in het post-talibantijdperk.
Veel vrouwen uit de nationale wielerploeg hadden als vluchteling leren fietsen in Iran en Pakistan
De Amerikaanse Shannon Gilpin speelde daarbij een belangrijke rol. In 2009 was ze de eerste vrouw die mountainbikend door Afghanistan trok. Ze ontdekte dat een kleine groep vrouwen een eigen nationale wielerploeg had gevormd, met een slechte uitrusting maar met groot enthousiasme. Veel van die vrouwen hadden als vluchteling leren fietsen in Iran en Pakistan. Gilpins liefdadigheidsinstelling Mountain2Mountain zorgde voor beter materieel en betaalde het team om deel te kunnen nemen aan internationale toernooien.
Nu de Taliban sinds het vertrek van de Amerikanen claimen dat ze 85 procent van het land in handen hebben en berichten over strenge beperkingen voor vrouwen weer aanzwellen, is het de vraag of het Afghaanse vrouwenfietsen nog toekomst heeft.
In de droge Beed-regio in India is zo moeilijk aan werk te komen, dat vrouwen massaal hun baarmoeder laten verwijderen om aan de eisen van hun werkgevers te voldoen.
‘U zult in deze dorpen nauwelijks vrouwen met een baarmoeder vinden. Dit zijn dorpen met vrouwen zonder baarmoeder’, zegt Manda Ugale met sombere blik in de ogen. Ze zit in haar kleine huisje in Hajipur, in het door droogte geteisterde Beed-district van de Marathwada-regio van Maharashtra [het gebied ten Oosten van Mumbai landinwaarts]. Het kost haar duidelijk moeite om over het onderwerp te praten.
In Vanjarwadi, waar ze vandaan komt, is het voor vrouwen ‘de norm’ om de baarmoeder te laten verwijderen nadat ze twee of drie kinderen hebben gekregen. Vijftig procent van hen heeft een zogeheten hysterectomie gehad.
De meerderheid van deze vrouwen trekken tijdens het suikerrietseizoen naar het suikergebied van westelijk Maharashtra; naarmate de droogte toeneemt, neemt het aantal migranten ook toe. ‘De mukadam (aannemer) heeft graag vrouwen zonder baarmoeder in zijn groep rietkappers’, vertelt SatyaBhama, een andere van de vrouwelijke werknemers.
Echtparen uit de regio trekken tussen oktober en maart beide naar het gebied, en krijgen van de aannemer gezamenlijk één contract. Daarin staat onder andere dat als de man of de vrouw een dag pauze wil nemen van het intensieve werk, het paar elke keer een boete van 500 Indiase roepie [ca. € 5,60] aan de werkgever moet betalen.
‘We hebben een doel waaraan moet worden voldaan, en daarbij kunnen we vrouwen die menstrueren niet gebruiken’
Ook menstruaties belemmeren het werk en brengen dus boetes met zich mee. Volgens werkgevers willen vrouwen tijdens de menstruatie meestal een of twee dagen pauze, zodat het werk wordt onderbroken.
‘Na een hysterectomie is er geen kans op menstruatie. En dus worden er tijdens het kappen geen pauzes meer genomen. We kunnen het ons niet veroorloven om zelfs maar een roepie te verliezen’, zegt SatyaBhama.
‘We hebben een doel te behalen binnen een beperkt tijdsbestek, en daarbij kunnen we vrouwen die tijdens het kappen van suikerriet menstrueren niet gebruiken’, aldus Dada Patil, een werkgever. Patil houdt vol dat hij en andere werkgevers de vrouwen niet dwingen een operatie te ondergaan; de keuze wordt gemaakt door hun families.
Maar volgens de vrouwen betalen werkgevers een voorschot voor een operatie, waarna het geld wordt ingehouden op hun loon.
Ernstige impact
Achyut Borgaonkar van Tathapi, een organisatie die hier onderzoek naar heeft gedaan, weet te vertellen: ‘In deze kringen wordt menstruatie als een probleem beschouwd en een operatie gezien als de enige manier om ervan af te komen. Maar die heeft een ernstige impact op de gezondheid van de vrouwen. Ze raken hormonaal uit balans, krijgen geestelijke gezondheidsklachten, komen aan et cetera. We zien dat zelfs jonge meisjes van vijfentwintig deze operatie ondergaan.’
Bandu Ugale, echtgenoot van Satyabhama en zelf ook rietkapper, rekent het voor. ‘Een paar krijgt ongeveer 250 Indiase roepie [€ 2,80] na het kappen van een ton suikerriet. Op een dag kappen we ongeveer drie tot vier ton suikerriet en in een heel seizoen van vier tot vijf maanden kappen we samen ongeveer 300 ton suikerriet. Wat we tijdens het seizoen verdienen, is ons jaarlijkse inkomen, want als we terugkomen van het riet kappen hebben we geen werk’, zegt Ugale. ‘We kunnen ons dus geen dag pauze veroorloven. We moeten werken, zelfs als we gezondheidsproblemen hebben. Er is geen rust. Voor menstruatie is geen tijd’, aldus Ugale.
Vilabai, een oudere vrouw, noemt het leven van een ‘rietkappersvrouw’ een hel. Ze laat doorschemeren dat er herhaaldelijk sprake is van seksuele uitbuiting van vrouwen door werkgevers en hun mannen.
‘Rietkappers moeten in suikerrietvelden of in een tent bij de suikermolens leven [een suikermolen is een grote pers met draaiende rollen waartussen vers gekapt suikerriet wordt gebroken om er het sap uit te persen]. Er zijn geen badkamers of toiletten. Onder deze omstandigheden is het voor een vrouw al helemaal geen doen als ze menstrueert’, vertelt ze.
De Mexicaanse auteur Jorge Volpi doet naar aanleiding van de vele rellen die in zijn land plaatsvonden op vrouwendag een aanklacht tegen de huichelachtige tijd waarin we leven.
Rellen in Mexico-Stad
Volgens de Mexicaanse autoriteiten hebben 62 politiemensen en 19 vrouwen verwondingen opgelopen toen het tot een confrontatie kwam tussen betogers en de politie bij demonstraties op Internationale Vrouwendag. Demonstranten gingen de agenten te lijf met hamers, schilden en zelfgemaakte vlammenwerpers.
De vrouwen protesteerden tegen het seksueel geweld waarmee ze dagelijks te maken hebben. Volgens México Evalua, een onafhankelijk onderzoeksbureau, zijn in de tweede helft van 2020 5 miljoen vrouwen in het land slachtoffer geworden van seksueel geweld. Volgens gegevens van de Mexicaanse regering zelf zijn in 2020 939 vrouwen vermoord omdat ze vrouw waren. Tussen 2015 en 2020 steeg het aantal femicidegevallen met 130 procent.
De woede van de demonstranten richtte zich vooral op president López Obrador. Hij zou te weinig doen tegen het misbruik. Onlangs sprak de president nog zijn steun uit voor een politicus die door een aantal vrouwen is beschuldigd van verkrachting.
De ex-president die de oorlog begon tegen de drugshandel – de directe oorzaak van honderdduizenden doden en verdwijningen –, juicht de protesten tegen de vrouwenmoorden toe. De spreekbuis van de huidige president noemt de metalen afzetting rond het Palacio Nacional, ons regeringsgebouw, tegen de feministische protesten een ‘vredesmuur’. De verantwoordelijke om de covid-19-pandemie te bestrijden loopt zonder mondkapje en wetend dat hij besmettelijk is, door een openbaar park om vervolgens de media uit te foeteren die inbreuk maken op zijn privacy. Voormalige linkse activisten rechtvaardigen het politieoptreden tegen de feministische demonstranten. De voornaamste oppositiepartij, fel gekant tegen de legalisering van abortus, staat achter de protesten van de #8M-beweging op 8 maart. De president zwijgt in alle talen over het geweld tegen de vrouwen maar toont zich vol lof over het feit dat de barricade rond het regeringsgebouw het heeft gehouden. De partij die de corruptie heeft verheven tot landspolitiek wijst witheet op een Accountantsonderzoek dat diverse onregelmatigheden in het huidige regeringsbeleid blootlegt. Hoge vrouwelijke functionarissen en leiders van MORENA (Movimiento Regeneración Nacional), die zich als feminist voordoen, reppen met geen woord over de poging van hun partij om een politicus voor te dragen die herhaaldelijk van verkrachting is beschuldigd.
Mensenrechtenactivisten die de overstap hebben gemaakt naar overheidsfunctionaris, dekken het misbruik bij de politie. Mensenrechtenactivisten houden hun mond over de demonstranten die een groep vrouwelijke politieagenten afranselden. Een president die zichzelf progressief noemt – en geen dag voorbij laat gaan om zijn rivalen als conservatief te bestempelen – stelt voor zowel de legalisatie van abortus als de kandidatuur van de politicus die van verkrachting is beschuldigd, afhankelijk te maken van de publieke opinie. De voormalige kandidaat voor het presidentschap, die de conservatieve partij verliet, komt op zijn schreden terug en ambieert een functie in een gebied waar hij nooit heeft gewoond. De partij die zichzelf afficheert als sociaal komt aanzetten met een politicus die openlijk klassenjustitie en machismo voorstaat. Een partij die van oudsher als links bekend staat verbindt zich met de twee partijen die ze haar hele geschiedenis lang heeft bestreden. Een journalist die de politieopstelling steunde haalt dagelijks uit naar de president. De kandidaat die de demilitarisatie van het land beloofde draagt alle macht over aan het leger. Tientallen journalisten en intellectuelen die zich hebben verrijkt aan de vorige regimes, beschuldigen de huidige regering van censuur.
Wij burgers krijgen dag in dag uit een emmer domme, verbijsterende wartaal over ons uitgestort
En er zouden nog veel en veel meer voorbeelden te geven zijn. Als iets het Mexico van nu kenmerkt, al zie je hetzelfde gebeuren in andere delen van de wereld, is het niet zozeer de leugen – of wat we alternatieven feiten zijn gaan noemen – als wel het gebrek aan congruentie. Het feit dat er geen peil te trekken is op onze publieke spelers. Wij burgers krijgen dag in dag uit een emmer domme, verbijsterende wartaal over ons uitgestort: we luisteren naar de tot vervelens toe herhaalde uiteenzettingen in de krakende ochtendpraatjes van de president, naar de opgewonden verklaringen van partijleiders, naar de raadselachtige commentaren van journalisten, woordvoerders en influencers, en bovenal naar de weerzinwekkende bagger op de sociale media, en constateren algauw dat de verkondigers met al hun flux de bouche en poeha over het algemeen precies het tegenovergestelde hebben gedaan van wat ze beweren.
We leven in het rijk van de incongruentie. En van het cynisme.
Kloof
Hoe bestaat het dat we dulden dat Felipe Calderón zegt niets te hebben geweten van de banden met de drugshandel van zijn rechterarm, Genaro García Luna? Of dat Andrés Manuel López Obrador de kandidatuur van Félix Salgado Macedonio [die wordt beschuldigd van verkrachtig] steunt? Of dat de aanhangers van PAN (Partido Acción Nacional) hebben ingestemd met alle slogans die op de gevel van het Paleis werden geprojecteerd, behalve de oproep tot legalisering van abortus? Of dat MORENA zijn politieke macht niet heeft ingezet om die decriminalisering erdoor te krijgen?
Hoe bestaat het dat we dag in dag uit al deze politici, ondernemers, activisten, journalisten en intellectuelen dulden die het ene zeggen en precies het tegenovergestelde doen? Hoe komt het dat de kloof tussen de boodschapper en de boodschap zo diep is geworden?
Niemand lijkt last te hebben van ook maar een greintje schaamte: in de arena is alles toegestaan, retorische trucs, leugens, driedubbel bedrog
Ons openbare leven is ineens veranderd in een obscene setting waarin slechte toneelspelers ageren, die tegenover hun gehoor de ene rol vertolken en, eenmaal veilig thuis, hun masker afrukken om iemand anders te zijn. Niemand lijkt last te hebben van ook maar een greintje schaamte: in de arena is alles toegestaan, retorische trucs, leugens, driedubbel bedrog, zolang de vijand maar in een kwaad daglicht wordt gesteld.
Al hebben ik en de mijnen veel ergere dingen gedaan dan jij en de jouwen – denk aan PRI (Partido Revolucionario Institucional) en PAN –, nu gooien we het je woedend en verontwaardigd in het gezicht. Of: nu we de macht hebben – MORENA – doen we zelf wat we bij de oppositie het meest bekritiseerden. Of: nu ik ultraconservatieve maatregelen tref – zoals het land extreem militariseren of de slachtoffers negeren –, beschuldig ik alle anderen van conservatisme. Of: nu ik weer in de oppositie zit, bekritiseer ik jou omdat je hetzelfde doet als ik voorheen.
Daarom klappen we zo als iemand eens consequent is, zoals Estefanía Veloz, een militante feministe van MORENA, die aankondigde haar partij de rug te zullen toekeren als die doorging met haar steun aan Salgado Macedonio… en inderdaad vertrok. Dat zulk gedrag ons verbaast toont wel aan hoezeer we gewend zijn geraakt aan het tegendeel: gegoochel met woorden om wat niet te rechtvaardigen is te rechtvaardigen.
We leven in het rijk van het onfatsoen.
Als aan iets behoefte is in dit bedroevende panorama, dan is het aan onvervalste onderzoeksjournalistiek. Die kan dienen als geheugensteun om de ongerijmdheid of incongruentie te ontmaskeren en ons er, als spiegels van Dorian Gray, aan te helpen herinneren wie er schuilgaan achter die mooie facies van degenen die zo fier en vol overtuiging de anderen beschuldigen van wat zij zelf zijn.
Na de afgelopen jaren het politieke leven in Spanje op zijn kop te hebben gezet, sloeg Pablo Iglesias maandag de regeringsdeur dicht, schrijftEl País. Zijn plan is om te gaan deelnemen aan de regionale verkiezingen op 4 mei in Madrid. De leider van radicaal links en vicepresident van de Spaanse regering deelde dit mee aan de socialistische premier Pedro Sánchez.
Iglesias, oprichter en nummer één van Podemos sinds de oprichting in 2014, gaf aan dat de huidige minister van Arbeid, Yolanda Díaz, hem zou vervangen als vicepresident van de regering en als kandidaat tijdens de volgende parlementsverkiezingen, gepland voor 2023.
Zijn besluit komt iets meer dan een jaar na de vorming van de eerste coalitieregering in het land sinds het einde van de dictatuur van Franco. ‘Deze beslissing zal ingrijpende gevolgen hebben voor de politiek van Madrid en Spanje, niet alleen voor Podemos, maar voor alle partijen’, meent La Vanguardia.
‘Hij speelt hoog spel: Of hij wordt president van Madrid, of hij zal de politiek moeten verlaten’
Volgens El Periódico vormt de beslissing van Iglesias een ‘risicovolle operatie die zal bijdragen aan een verdere polarisering van de Madrileense politiek, die al was aangewakkerd door de trumpistische standpunten van Isabel Díaz Ayuso. Ayuso, leider van de rechtse Volkspartij, verzocht vorige week samen met de liberale Ciudadanos-partij om vervroegde verkiezingen. Zij toonde zich dan ook ‘verheugd dat ze nu eindelijk in de topman van Podemos een geschikte kandidaat had gevonden om tegen te strijden’, aldus het Catalaanse ochtendblad, dat ‘een giftige verkiezingscampagne’ voorspelt ‘met populistische uitbarstingen aan beide kanten’.
Volgens dagblad ABC is dit een ‘wanhopige poging om Podemos te redden van een ondergang’, aangezien de partij in de huidige formatie weinig voor elkaar heeft gekregen. Iglesias speelt hiermee hoog spel, aldus El Periódico; ‘Of hij wordt president van Madrid, of hij zal de politiek moeten verlaten’.
Bolsonaro vervangt opnieuw de minister van Volksgezondheid
De Braziliaanse president kondigde maandag aan dat hij generaal Eduardo Pazuello zou vervangen, die zojuist de bestelling van 138 miljoen doses had aangekondigd om een nog te traag verlopende vaccinatiecampagne te versnellen. Zonder enige medische ervaring was hij aangesteld als interim-minister bij het ministerie van Volksgezondheid na het aftreden van oncoloog Nelson Teich midden mei, die net als zijn voorganger Luiz Henrique Mandetta kritiek leverde op de door Bolsonaro voorgestelde aanpak van de pandemie.
‘Het feit dat iemand sterren op zijn epauletten draagt, is geen garantie voor bekwaamheid (…). Generaals verliezen oorlogen. Pazuello verloor de zijne’, schrijft een columnist in O Globo,
Pazuello wordt vervangen door Marcelo Queiroga, voorzitter van de Braziliaanse Vereniging voor Cardiologie. De benoeming van laatstgenoemde komt terwijl de epidemie in Brazilië blijft verslechteren. Ziekenhuizen zitten bijna aan hun maximale capaciteit en de afgelopen week werden dagelijks meer dan tweeduizend sterfgevallen geregistreerd.
Mannelijke slachtoffers van seksueel geweld krijgen in Japan geen steun
In 2017 werd in Japan de term ‘slachtoffer van verkrachting’ verbreedt tot mannen. Asahi Shimbun publiceerde een enquête onder mannen die seksueel geweld hebben ondergaan, om te kijken of zij zich inderdaad gesteund voelden.
Hieruit kwam naar boven dat in een samenleving waar vrouwelijke slachtoffers al worstelen om toegang te krijgen tot de nodige hulp, het geweld dat mannen ondergaan taboe is, met als gevolg dat mannelijke slachtoffer vaak in isolement leven. ‘Omdat ik een man ben, wilden mensen nooit geloven dat ik slachtoffer was. Mijn hele leven heb ik deze vernedering alleen ondergaan’, zegt bijvoorbeeld een man van in de veertig, die op zijn dertiende herhaaldelijk werd verkracht door een studievriend.
Een dertigtal psychiaters en psychotherapeuten weigerde hem te behandelen, met het argument dat ze weinig kennis hebben van mannelijke slachtoffers. Een van hen zei letterlijk: ‘Vergeet het maar. Ik zou je hebben behandeld als je een vrouw was, maar dat ben je niet.’
Takehito Kurono, die groepstherapie organiseert voor mannelijke slachtoffers, onderstreept dat stereotypen over mannen het mannen vaak moeilijk maken om de ondersteuning te bieden die ze nodig hebben. ‘Volgens het cliché moeten ze sterk en zelfs ongevoelig zijn.’
Overweldigd
Momenteel is de ondersteuning die lokale autoriteiten bieden, vaak gericht voor vrouwen, al grotendeels ontoereikend, schrijft de krant. De 48 afdelingen van het land tellen nu minimaal één opvangcentrum voor slachtoffers van seksueel geweld. Of daar mannen terecht kunnen, verschilt per instelling. De centra zouden al ‘overweldigd’ zijn door het aantal vrouwelijke slachtoffers. ‘Om voor mannen te zorgen, zou je een speciale spreekkamer en een gespecialiseerde arts nodig hebben’, zegt een medewerker van een van de centra.
‘Betere steun voorkomt dat slachtoffers wegzinken in eenzaamheid. We hebben een grotere mobilisatie nodig vanuit de politiek’, verklaart Nobuki Yamaguchi, een psychotherapeut gespecialiseerd in de zorg voor mannen.
Pandemie raakt vooral jongeren, vrouwen en mensen van kleur
De vele meldingen tijdens de pandemie van jongeren met psychische klachten leidt tot een wereldwijde crisis die onmiddellijke aandacht vereist, volgens een nonprofitorganisatie die bijna vijftigduizend mensen in acht landen ondervroeg en een uitgebreid overzicht gaf van de impact van de pandemie op de geestelijke gezondheid, schrijft The New York Times.
Meer dan een op de vier respondenten gaf aan te kampen met of het risico te lopen op klinische aandoeningen, en dat aantal steeg tot bijna een op de twee voor de leeftijd van achttien tot vierentwintig jaar, aldus het rapport, dat werd vrijgegeven door Sapien Labs, een Amerikaanse nonprofitorganisatie die zich toelegt op begrip van de menselijke geest.
Het rapport, gebaseerd op gegevens verzameld uit een online, anonieme enquête waarvan de bevindingen maandag werden gepubliceerd, richtte zich op Australië, Groot-Brittannië, Canada, India, Nieuw-Zeeland, Singapore, Zuid-Afrika en de Verenigde Staten. Veertig procent van de respondenten in de leeftijd van achttien tot vierentwintig jaar gaf aan zich verdrietig, somber of moedeloos te voelen en last te hebben van ongewenste, vreemde en obsessieve gedachten.
Het rapport dringt er bij regeringen op aan zich te richten op beleid voor de gehele bevolking, in plaats van de huidige individuele benadering
‘De pandemie heeft de trends die er al waren, verergerd’, zegt dr. Tara Thiagarajan, oprichter en hoofdwetenschapper van Sapien Labs. ‘Vooral sociaal isolement heeft een grotere impact gehad op jonge mensen, en velen van hen over de rand geduwd.’
Andere studies hebben aangetoond dat de pandemie een onevenredig grote invloed heeft gehad op de geestelijke gezondheid van jongeren, vrouwen en mensen van kleur.
Preventie
Geestelijke gezondheidsdeskundigen waarschuwden al eerder voor de langetermijneffecten van de pandemie, waaronder waarschijnlijk een economische recessie en de psychologische gevolgen van langdurig sociaal isolement.
De auteurs van het rapport, dr. Thiagarajan en Jennifer Newson, drongen er bij regeringen op aan zich te concentreren op beleid op het gebied van geestelijke gezondheid voor de gehele bevolking, in plaats van op individuele benaderingen, die nu vaak de voorkeur genieten.
‘Hoewel in de geestelijke gezondheidszorg de focus lag op zelfzorg via apps, therapie en andere programma’s, kunnen sociaal en economisch beleid en institutionele cultuur een grote rol spelen bij het verzachten van onze huidige geestelijke gezondheidscrisis en de preventie van toekomstige crises’, aldus het rapport.
Gebrek aan zelfvertrouwen belemmert vrouwen in hun carrière, zeggen Katty Kay en Claire Shipman, auteurs van The Confidence Code. Het goede nieuws: er is maar een klein zetje nodig.
Keuze uit ons archief
In 2014 schreven Katty Kay en Claire Shipman dit nog altijd relevante betoog voor meer vrouwelijk zelfvertrouwen op de werkvloer. Zeven jaar later worden vrouwen die zich wél zelfverzekerd opstellen nog altijd als ‘bitch’ weggezet, zoals maar weer blijkt uit de vele haatberichten die vrouwelijke politici volgens onderzoek van onder andere De Groene Amsterdammer dagelijks op sociale media over zich heen krijgen, en minder serieus genomen, zoals blijkt uit de manier waarop onze premier met zijn vrouwelijke collega’s omgaat.
Dit artikel verscheen eerder op 3 juli 2014 in nummer 60 van 360 Magazine.
Jarenlang hebben wij vrouwen ons op de achtergrond gehouden en alles netjes volgens de regels gedaan. Als we maar hard genoeg werkten, zouden onze talenten wel gezien en beloond worden, dachten we.
En we hebben vooruitgang geboekt. Aan de universiteiten in de VS studeren nu meer vrouwen af dan mannen. Vrouwen vormen nu de helft van de werkende bevolking en zijn steeds beter vertegenwoordigd in het middelmanagement. Zeker vijf wereldomspannende onderzoeken wijzen uit dat bedrijven die veel vrouwen in dienst hebben in alle opzichten beter presteren dan hun concurrenten. Nooit eerder is zo duidelijk geweest hoe goed wij vrouwen zijn. Kijk naar de veranderende waarden in de samenleving en je ziet dat de wereld een vrouwelijker koers vaart.
En toch, terwijl wij ijverig doorwerkten, bleven de mannen om ons heen sneller promotie maken en meer verdienen. De cijfers zijn bekend: vooral aan de top ontbreken vrouwen vrijwel geheel en daar zit nauwelijks verbetering in. Een halve eeuw nadat de eerste vrouwen de bestuurskamers binnendrongen, ziet ons carrièrepad er nog steeds heel anders uit dan dat van mannen.
Moederinsticht
Sommigen zeggen dat het krijgen van kinderen onze prioriteiten verandert. Daar zit wel iets in. Moederinstinct speelt inderdaad een rol in de emotionele spagaat tussen thuis en werk, een spagaat die mannen minder sterk ervaren. Anderen wijzen naar culturele en institutionele belemmeringen voor het succes van vrouwen. Ook daar zit iets in. Maar er is nog iets veel wezenlijkers dat verklaart waarom vrouwen nog steeds niet door het glazen plafond heen hebben weten te breken: hun grote gebrek aan zelfvertrouwen.
Al tijdens de research voor ons boek Womanomics (2009) stuitten we in onze gesprekken met tientallen hooggeplaatste, succesvolle vrouwen telkens weer op een zwarte vlek, een kracht die voor hen duidelijk een belemmering vormde. Waarom zei die succesvolle bankier tegen ons dat ze de belangrijke promotie die ze net had gekregen, eigenlijk niet verdiende? Waarom liet de productontwikkelaar die al tientallen jaren vooropliep op haar vakgebied, zich tegen ons ontvallen dat ze er niet zo zeker van was dat zij de juiste persoon was om dat grote nieuwe project van haar bedrijf te leiden? In de twintig jaar dat wij over de Amerikaanse politiek hebben geschreven, hebben we de meest invloedrijke vrouwen van het land geïnterviewd. We ontmoeten geregeld mensen van wie je zou verwachten dat ze één en al zelfvertrouwen zijn. En toch lijkt het erop dat de vrouwen die zich in de machtscentra van dit land bevinden – voor zover daar vrouwen aanwezig zijn – aan zichzelf twijfelen.
Zelf kunnen we erover meepraten. Vorig jaar kwam tijdens een etentje ons eigen zelfvertrouwen ter sprake. Hoe goed we elkaar ook dachten te kennen, het was een onthullend gesprek. Katty is afgestudeerd aan een prestigieuze universiteit, spreekt verscheidene talen en heeft toch haar hele leven gedacht dat ze niet intelligent genoeg was te streven naar een topbaan in de journalistiek. Ze was ervan overtuigd dat ze haar reputatie in Amerika alleen te danken had aan haar Engelse accent, dat haar, zo dacht ze, elke keer dat ze haar mond opendeed een paar extra IQ-punten opleverde.
Die alfamannetjes maakten zo veel lawaai, dan zouden ze wel meer weten dan zij
Claire vond dat ongelooflijk, belachelijk zelfs. Toch zei zij altijd dat ze ‘gewoon geboft had – op het juiste moment op de juiste plek was’ als mensen haar vroegen hoe ze nog vóór haar dertigste een baan bij CNN in Moskou had weten te bemachtigen. En ook zij had het jarenlang heel gewoon gevonden dat ze moest wijken voor de alfamannetjes om haar heen, want die maakten zo veel meer lawaai, waren zo veel zekerder van zichzelf, dan zouden ze ook wel meer weten dan zij. Onbewust geloofde ze dat die mannen meer recht hadden om op tv aan het woord te komen. Maar waren ze echt beter? Of alleen maar zelfverzekerder?
We gingen met andere succesvolle vrouwen praten, in de hoop leerzame voorbeelden te vinden van echt, bloeiend vrouwelijk zelfvertrouwen. Maar hoe harder we zochten, hoe meer we juist bewijzen vonden van het gebrek daaraan.
Facebook-COO Sheryl Sandberg: ‘Nog steeds word ik op sommige dagen wakker met het idee dat ik een bedrieger ben en niet op de juiste plek zit’
Techondernemer Clara Shih, die in 2010 het succesvolle socialmediabedrijf Hearsay Social oprichtte en op haar negenentwintigste al toetrad tot de directie van Starbucks, is een van de weinige vrouwelijke CEO’s in de machowereld van Silicon Valley. Zij vertelde hoe ze als eerstejaars studente computerwetenschappen altijd dacht dat vakken die zij moeilijk vond, voor anderen makkelijk waren. En al studeerde Shih uiteindelijk af als beste van haar jaar, toch zei ze tegen ons dat ze zich soms een ‘bedrieger’ voelt. En dat is precies wat ook Facebook-COO Sheryl Sandberg tegen ons zei, een jaar voordat haar boek Lean in verscheen: ‘Nog steeds word ik op sommige dagen wakker met het idee dat ik een bedrieger ben en niet op de juiste plek zit.’
Deze en nog veel andere gesprekken inspireerden ons om een boek te schrijven over de vraag of gebrek aan zelfvertrouwen vrouwen afhoudt van succes. We ontdekten dat ons aanvankelijke vermoeden klopte: inderdaad hebben vrouwen er problemen mee – er bestaat een enorm verschil in zelfvertrouwen tussen de seksen. Vergeleken met mannen vinden vrouwen minder vaak dat ze toe zijn aan een promotie, schatten ze hun eigen prestaties bij examens lager in en onderschatten ze in het algemeen hun eigen kunnen. En het wordt steeds duidelijker hoe schadelijk dit gebrek aan zelfvertrouwen kan zijn. Succes blijkt even nauw samen te hangen met zelfvertrouwen als met competentie. Geen wonder dat vrouwen op de hoogste niveaus nog steeds pijnlijk ondervertegenwoordigd zijn. Dat alles is het slechte nieuws.
Maar er is ook goed nieuws: zelfvertrouwen kun je verwerven, als je er je best voor doet. Het verschil in ‘zelfvertrouwen’ kan dus afnemen; de kloof kan worden gedicht.
Onderhandelingen
In 2011 onderzocht het Britse Institute of Leadership and Management hoe zeker Engelse managers zich voelden over hun werk. De helft van de vrouwelijke respondenten meldde twijfel aan zichzelf, hun prestaties en hun carrièrekansen, tegen minder dan een derde van de mannelijke respondenten.
Linda Babcock, hoogleraar economie aan de Carnegie Melton University en auteur van Women don’t ask, ontdekte in onderzoeken onder studenten aan businessschools dat mannen vier keer zo vaak zelf het initiatief nemen tot onderhandelingen over hun salaris dan vrouwen, en dat als vrouwen wél onderhandelen 30 procent minder salaris vragen dan mannen.
In 2003 deden de Amerikaanse psychologen David Dunning en Joyce Ehrlinger onderzoek naar de relatie tussen zelfvertrouwen en competentie. Daarvoor bekeken ze hoe vrouwen hun eigen competentie inschatten en welke invloed dat eigen oordeel had op hun zelfvertrouwen. Ze lieten mannelijke en vrouwelijke studenten een quiz invullen over wetenschappelijk redeneren. Voor de quiz moesten de studenten hun eigen wetenschappelijke vaardigheden een cijfer geven.
Als ze al onderhandelen, vragen vrouwen 30 procent minder salaris dan mannen
‘We wilden zien of je eigen idee over hoe goed je bent in wetenschap, bepaalt hoe je denkt over iets wat daar los van zou moeten staan, namelijk of je een vraag goed hebt beantwoord,’ vertelde Ehrlinger. De vrouwelijke studenten gaven zichzelf een lager cijfer dan de mannelijke als het ging om wetenschappelijke vaardigheden: op een schaal van 1 tot 10 gaven de vrouwen zichzelf gemiddeld een 6,5, en de mannen gaven zichzelf een 7,6. Toen ze moesten inschatten hoe goed ze de vragen hadden beantwoord, dachten de vrouwen dat ze 5,8 van de 10 vragen goed hadden. De mannen schatten 7.1. En hoe hadden ze het in werkelijkheid gedaan? Hun gemiddelde lag ongeveer gelijk – de vrouwen hadden 7,5 van de 10 goed en de mannen 7,9.
Om te laten zien hoe groot de invloed van zelfperceptie is in het echte leven, werden de studenten vervolgens uitgenodigd – zonder dat ze wisten hoe ze gepresteerd hadden – om mee te doen aan een wetenschapsquiz waarbij prijzen te winnen waren. Slechts 49 procent van de vrouwen gaf zich op voor de wedstrijd, tegen 71 procent van de mannen.
Dit deed ons denken aan iets wat Hewlett-Packard een aantal jaar geleden ontdekte, toen het bedrijf erachter wilde komen hoe het meer vrouwen in topfuncties kon krijgen. Bestudering van de personeelsdossiers wees uit dat vrouwen bij HP pas solliciteerden naar een promotie als ze dachten dat ze de kwalificaties in de functieomschrijving voor 100 procent bezaten. Mannen wilden al solliciteren als ze dachten dat ze voor 60 procent aan de eisen voldeden. Vrouwen houden zich op de achtergrond, zelfs al zijn ze overgekwalificeerd en uitstekend voorbereid. Vrouwen voelen zich alleen zeker van hun zaak als ze echt perfect zijn. Of bijna perfect.
Zelfoverschatting
Brenda Major, sociaal psycholoog aan de University of California, is tientallen jaren geleden al begonnen met onderzoek naar het probleem van zelfperceptie. ‘Als jonge hoogleraar,’ vertelde ze ons, ‘stelde ik een test op waarin ik mannen en vrouwen vroeg hoe ze dachten dat ze zouden gaan presteren bij een aantal verschillende taken.’ Ze ontdekte dat de mannen altijd hun vaardigheden en de daaropvolgende prestaties overschatten, en dat de vrouwen die twee elke keer weer onderschatten. De prestaties zelf verschilden niet in kwaliteit.
Dat is ook de ervaring van Victoria Brescoll, hoogleraar op de Yale School of Management. Juist daar wordt studenten ingeprent dat je in de tegenwoordige zakenwereld zelfvertrouwen nodig hebt. Haar studenten zijn qua intelligentie het neusje van de zalm, maar ze was geschokt toen ze merkte hoe weinig geloof haar vrouwelijke studenten in zichzelf hadden.
‘De vrouwen hebben het idee dat ze toch geen prestigieuze baan zullen krijgen, dus waarom zouden ze al die moeite doen?’ verklaarde ze. ‘Of ze denken dat ze niet voor honderd procent competent zijn op dit specifieke terrein, dus doen ze er niet hun best voor.’ Het gevolg is dat de vrouwelijke studenten vaak ophouden met de studie. ‘Uiteindelijk kiezen ze voor een minder competitief vakgebied, zoals human resources of marketing,’ zei ze. ‘Ze ambiëren geen baan in de financiële wereld of een hoge positie op de universiteit.’
En de mannen?
‘Die gaan gewoon overal op af,’ lachte Brescoll. ‘Zij vinden zichzelf geweldig, ze denken, wie zou mij nou niet willen?’
Twijfelen mannen wel eens aan zichzelf? Natuurlijk. Maar niet zo heftig en zo vaak als vrouwen en ze laten zich minder door hun twijfels tegenhouden. Mannen hebben meer de neiging zichzelf te overschatten. Uit een onderzoek in 2011 aan de Columbia Business School bleek dat mannen hun prestaties bij het maken van een aantal wiskundeopgaven consequent 30 procent hoger inschatten dan ze werkelijk waren.
Als ze toch geen prestigieuze baan zullen krijgen, waarom zouden ze al die moeite doen?
Het is een feit dat zelfoverschatting je ver kan brengen. Psycholoog Cameron Anderson heeft het onderwerp jarenlang bestudeerd. In 2009 gaf hij een groep van 242 studenten een lijst met historische namen en gebeurtenissen en vroeg ze om aan te kruisen welke ze kenden. Sommige namen klonken realistisch, maar waren verzonnen: zo stond er een Koningin Shaddock op, en een Galileo Lovano, en een gebeurtenis die Murphy’s last ride heette. Het experiment was bedoeld om overmatig zelfvertrouwen te testen. Sommige studenten kruisten de verzonnen namen aan, in plaats van ze gewoon open te laten. Volgens Anderson wees dat erop dat zij dachten meer te weten dan ze eigenlijk wisten. Aan het eind van het semester vroeg Anderson de studenten om elkaar een cijfer te geven in een onderzoek dat bedoeld was om de plaats van elke individuele student binnen de groep te bepalen. De studenten die de meeste verzonnen namen en gebeurtenissen hadden aangekruist, hadden de hoogste status binnen de groep gekregen.
Zelfvertrouwen, aldus Anderson, is even belangrijk als competentie. Wij wilden het eigenlijk niet geloven. Maar in ons hart wisten we dat we dit verschijnsel jarenlang hadden waargenomen. Binnen elke organisatie, of het nu een investeringsbank is of de Dierenbescherming, zijn er mensen die meer bewondering en meer gezag krijgen dan anderen. En dat zijn niet noodzakelijkerwijs degenen die het meest weten of kunnen, maar degenen die het zelfverzekerdst zijn.
Blijkbaar hoeft een gebrek aan competentie geen negatieve gevolgen te hebben, als je je maar zelfverzekerd toont
‘Als mensen zeker zijn van zichzelf, als ze denken dat ze ergens goed in zijn – of dat nou werkelijk zo is of niet – tonen ze zowel verbaal en non-verbaal zelfverzekerd gedrag,’ zegt Anderson. Dat uit zich in brede gebaren, een lagere spreektoon, en de neiging om al vroeg en vaak het woord te nemen, vaak op een rustige, ontspannen manier. ‘Ze doen veel dingen waardoor in de ogen van anderen zelfverzekerd lijken,’ voegde hij eraan toe. ‘Of ze goed zijn of niet, is eigenlijk niet zo belangrijk.’
Eigenlijk niet zo belangrijk. Blijkbaar hoeft een gebrek aan competentie geen negatieve gevolgen te hebben. Het is om woedend van te worden.
Maar toen we eenmaal over die woede heen waren, konden we inzien dat er in Andersons werk ook een waardevolle les schuilt: tientallen jaren lang hebben vrouwen een belangrijke wet van de professionele jungle niet begrepen. Het is niet genoeg om in stilte door te ploeteren en keurig aan alle eisen te voldoen. Talent is niet alleen een kwestie van competent zijn; zelfvertrouwen is onderdeel van dat talent. Dat moet je hebben om te kunnen uitblinken.
We gingen ook inzien dat gebrek aan zelfvertrouwen de oorzaak is van verscheidene bekende vrouwelijke gewoonten. Bijvoorbeeld de neiging van vrouwen om de schuld op zich te nemen als iets misloopt en om hun successen toe te schrijven aan de omstandigheden – of aan andere mensen. (Mannen lijken het tegenovergestelde te doen.)
Perfectionisme
Dave Dunning, de psycholoog van Cornell, droeg dit voorbeeld aan: in het masterprogramma van Cornell zit een cursus die op een bepaald moment echt moeilijk wordt. Dunning heeft opgemerkt dat de meeste mannelijke studenten die horde nemen voor wat hij is, en op hun lagere cijfers reageren met ‘Tjonge, dit is een moeilijk vak’. Dat is wat bekendstaat als ‘externe attributie’ en in een situatie als deze is dat vaak een gezond teken van berusting. Vrouwen reageren meestal anders. Als de cursus moeilijk wordt, vertelde Dunning ons, reageren zij eerder met: ‘Zie je wel, ik kan het niet.’ Dat is ‘interne attributie’, en het kan ervoor zorgen dat je slechter gaat presteren.
Ook dodelijk voor het zelfvertrouwen is perfectionisme, iets waar vooral vrouwen last van hebben. Vrouwen beantwoorden vragen niet voor ze zeker zijn van het antwoord, leveren een verslag niet in voor ze het tot in den treure hebben gecorrigeerd, geven zich niet op voor die triatlon als ze niet zeker weten dat ze sneller en fitter zijn dan nodig. Wij vrouwen kijken toe hoe onze mannelijke collega’s risico’s nemen, terwijl we zelf afwachten tot we zeker weten dat we helemaal klaar en in alle opzichten gekwalificeerd zijn. We werpen ons fanatiek op onze prestaties thuis, op school, op het werk, in de yogaklas, zelfs op vakantie. We gunnen onszelf geen rust als moeder, als echtgenote, als zuster, als vriendin, als kokkin, als sportvrouw. De ironie wil dat het streven naar perfectie ons in de weg zit om ook maar ergens iets van terecht te brengen.
Als vrouwen op school competent genoeg zijn en hard genoeg werken om mannen voorbij te streven, waarom is het later dan zo moeilijk om die mannen bij te houden?
Waar ligt de oorzaak? Als vrouwen op school competent genoeg zijn en hard genoeg werken om mannen voorbij te streven, waarom is het later dan zo moeilijk om die mannen bij te houden? Zoals bij zo veel vragen rond het menselijk gedrag gaan draait het in de antwoorden op deze vragen om nature en nurture.
Het idee dat er een verschil zou zijn in de structuur en werking van mannelijke en vrouwelijke hersenen, is onder vrouwen lang taboe geweest. We waren bang dat zo’n verschil tegen ons gebruikt zou worden. Wat tientallen jaren lang – of eigenlijk eeuwenlang – ook gebeurd is. Laten we om te beginnen duidelijk zijn: mannelijke en vrouwelijke hersenen zijn veel meer gelijk dan verschillend. Het is niet mogelijk om van twee willekeurige hersenscans met zekerheid te zeggen welke mannelijk en welke vrouwelijk is. Bovendien wordt de mate van zelfvertrouwen van elk individu beïnvloed door heel veel genetische factoren die niets te maken lijken te hebben met zijn of haar sekse.
Toch vertonen mannelijke en vrouwelijke hersenen verschillen. En het is mogelijk dat die verschillen unieke denk- en gedragspatronen stimuleren en op die manier invloed hebben op zelfvertrouwen. Op dit terrein wordt veel onderzoek gedaan, met vaak tegenstrijdige en controversiële uitkomsten. Sommige onderzoeken werpen de intrigerende mogelijkheid op dat hersenstructuur leidt tot verschillen in de manier waarop mannen en vrouwen reageren op moeilijke of bedreigende situaties.
Vergeleken met mannen blijven vrouwen langer stilstaan bij iets dat in het verleden is misgegaan
Neem bijvoorbeeld de amygdalae, die soms de primitieve angstcentra van de hersens worden genoemd. Zij zijn betrokken bij het opslaan van emotionele herinneringen en het reageren op stressituaties. Uit onderzoeken met behulp van MRI-scans is gebleken dat vrouwen hun amygdalae eerder activeren als reactie op negatieve emotionele prikkels dan mannen – wat erop duidt dat vrouwen meer dan mannen geneigd zijn sterke emotionele herinneringen te vormen na negatieve gebeurtenissen. Dit verschil lijkt een fysiologische basis te verschaffen voor iets wat in gedragsonderzoek is waargenomen: vergeleken met mannen blijven vrouwen langer stilstaan bij iets dat in het verleden is misgegaan.
Of denk aan de cortex cingularis anterior. Dit kleine deeltje van het brein helpt ons vergissingen te herkennen en keuzemogelijkheden te wegen; sommige mensen noemen het het piekercentrum. En ja: dat is bij vrouwen groter. In evolutionaire termen heeft een dergelijk verschil onmiskenbaar voordelen: vrouwen lijken uitstekend uitgerust om de horizon af te speuren naar gevaren. Het is alleen de vraag of je er in onze tijd blij mee moet zijn.
Hetzelfde zou je kunnen zeggen over de invloed van hormonen op leren en gedrag. We kennen allemaal testosteron en oestrogeen als de veroorzakers van de meest in het oog springende verschillen tussen mannen en vrouwen. Het blijkt dat ze bovendien betrokken zijn bij subtiele persoonlijkheidsdynamiek. Oestrogeen, het vrouwenhormoon, ondersteunt het deel van het brein dat betrokken is bij sociale vaardigheden en waarnemingen. Het lijkt hechting en verbinding te stimuleren en het opzoeken van conflicten en risico’s tegen te gaan – neigingen die in bepaalde omstandigheden zelfvertrouwen in de weg kunnen staan.
Investeringen die beheerd worden door vrouwelijke fondsbeheerders presteren vaak beter dan die met mannelijke beheerders
Bij mannen wordt ongeveer tien keer zo veel testosteron door hun systeem gepompt als bij vrouwen en dat heeft invloed op alles, van snelheid tot kracht tot spieromvang tot competitieve instelling. Testosteron wordt gezien als het hormoon dat de wil om te winnen en de neiging tot machtvertoon stimuleert. Recent onderzoek heeft een verband aangetoond tussen een hoge testosteronspiegel en het opzoeken van risico’s. Onderzoekers van Cambridge volgden een groep mannelijke handelaren van een beleggingsfonds. Aan de hand van speekselmonsters bepaalden de onderzoekers aan het begin en eind van elke dag de testosteronspiegel bij de mannen. Op dagen dat hun testosteronspiegel aan het begin van de dag hoog was, sloten de handelaren riskantere transacties af. Bleken die transacties winstgevend, dan steeg hun testosteronspiegel nog verder. Bij één handelaar was de hoeveelheid testosteron met 74 procent gestegen nadat hij zes dagen achter elkaar succes had geboekt. Dit hormoon lijkt dus inderdaad dat mannelijke zelfvertrouwen in de hand te werken.
Natuurlijk heeft ook testosteron zijn schaduwkanten. Een testosterongedreven beslissing is niet altijd de beste beslissing. Uit verscheidene onderzoeken onder vrouwelijke beheerders van aandelenfondsen blijkt dat meer oog voor de langere termijn en minder transacties meer winst kan opleveren: investeringen die beheerd worden door vrouwelijke fondsbeheerders presteren vaak beter dan die met mannelijke beheerders.
Kip of ei
De wezenlijke kip-of-eivraag die nog steeds beantwoord moet worden, is in hoeverre deze verschillen tussen mannen en vrouwen aangeboren zijn en in hoeverre ze het gevolg zijn van opgedane levenservaringen. Het antwoord is allesbehalve helder, maar nieuw onderzoek naar de plasticiteit van de hersenen levert steeds meer bewijzen op dat onze hersenen wel degelijk veranderen als reactie op onze omgeving. Zelfs hormoonspiegels zouden wel eens minder vast kunnen liggen dan je zou denken: onderzoekers hebben ontdekt dat de testosteronspiegel bij mannen omlaag gaat wanneer ze meer tijd doorbrengen met hun kinderen.
Laten we om meer te weten te komen over de rol die opvoeding speelt bij het verschil in zelfvertrouwen, eens kijken naar een aantal plekken waar kinderen worden gevormd: de school, de speelplaats, en het sportveld. De school is de plek waar veel meisjes vooral beloond worden voor lief zijn, in plaats van energiek, lawaaiig, of zelfs brutaal. ‘Een lief meisje zijn’ mag in het klaslokaal iets opleveren, maar het bereidt ons niet goed voor op het echte leven. Zoals Carol Dweck, hoogleraar psychologie op Stanford en auteur van Mindset: The New Psychology of Success, tegen ons zei: ‘Als het leven één lange lagere school was, waren vrouwen de onbetwiste leiders van de wereld.’
Het is voor jonge meisje gemakkelijker om zich goed te gedragen dan voor jonge jongens: we weten dat zij, wanneer ze op school komen, op een aantal belangrijke gebieden een ontwikkelingsvoorsprong hebben. Ze kunnen langer hun aandacht ergens bij houden, hun verbale vaardigheden en fijne motoriek zijn beter ontwikkeld, en ze hebben betere sociale vaardigheden. In het algemeen stormen ze niet als wilde dieren door de gangen en raken ze in het speelkwartier niet in gevechten verzeild. Al snel leren ze dat ze het meest waardevol zijn, en het meest geliefd, als ze de dingen op de juiste manier doen: netjes en rustig. ‘Meisjes lijken makkelijker te socialiseren,’ volgens Dweck. ‘Ze worden vaak geprezen omdat ze alles zo goed doen.’ Zo gaan ze hunkeren naar de goedkeuring die ze krijgen voor braaf gedrag. Natuurlijk bedoelen de overwerkte, overbelaste leerkrachten (of ouders) het niet verkeerd. Wie wil er niet een kind dat hard zijn best doet en geen problemen veroorzaakt?
Risico’s
En toch is het resultaat dat veel meisjes leren om risico’s en fouten te vermijden. En dat is in hun nadeel: veel psychologen geloven tegenwoordig dat risico’s nemen, falen en doorzetten onmisbare ervaringen zijn voor het opbouwen van zelfvertrouwen. Jongens krijgen meer standjes en straf en al doende leren ze om mislukking op de koop toe te nemen. ‘Bij observaties in schoolklassen zagen we dat jongens acht keer zo veel kritiek op hun gedrag kregen als meisjes,’ schrijft Dweck.
Wat het nog ingewikkelder maakt, volgens haar, is dat meisjes en jongens verschillende soorten feedback krijgen. ‘Als jongens iets verkeerd doen, wordt gezegd dat ze niet genoeg hun best doen,’ zegt ze. ‘Terwijl meisjes fouten gaan zien als een weerspiegeling van hun eigen innerlijke kwaliteiten.’ Jongens profiteren van de lessen die ze leren – of, om precies te zijn, de lessen die ze elkaar leren, in de pauze en na schooltijd. Vanaf de kleuterschool stoeien ze, plagen elkaar, wijzen elkaar op elkaars beperkingen en noemen elkaar idioot of sukkel. Gaandeweg, meent Dweck, ‘krijgen zulke oordelen minder gewicht’. Zo maken jongens elkaar veerkrachtiger. Andere psychologen die we spraken, denken dat deze speelplaatsmentaliteit jongens later als ze groot zijn helpt om negatieve opmerkingen van zich af te laten glijden. Op eenzelfde manier leren ze ook op het sportveld om niet alleen blij te zijn met een overwinning, maar ook om een verlies van zich af te schudden.
Te veel meisjes lopen dit soort waardevolle lessen buiten school mis. We weten allemaal dat sport goed is voor kinderen, maar we hadden niet gedacht dat de voordelen ervan zo groot zijn en zo belangrijk voor het zelfvertrouwen. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat meisjes die aan teamsport doen, meer kans hebben om de universiteit af te maken, een baan te vinden en te gaan werken in een door mannen beheerst vakgebied. Er is zelfs een direct verband tussen aan sport doen op de middelbare school en een hoger salaris verdienen als volwassene. Leren winnen en verliezen in de sport is blijkbaar een goede training om te kunnen winnen en verliezen op het werk. En toch doen minder meisjes aan sport dan jongens en veel meisjes die het wel doen houden er voortijdig mee op. Meisjes stappen zes keer zo vaak uit een sportteam dan jongens, en de grootste uitval treedt op tijdens de puberteit. Dit komt waarschijnlijk doordat in die periode het gevoel van eigenwaarde van meisje sterker afneemt dan dat van jongens.
Kortom, een vicieuze cirkel: meisje verliezen hun zelfvertrouwen, dus stoppen ze met wedstrijdsport, waardoor ze zichzelf een van de beste manieren om zelfvertrouwen te krijgen ontnemen. Ze komen van school af, vol van interessante historische feiten en elegante Spaanse vervoegingen, trots op hun vermogen om hard te studeren en de beste cijfers te halen, en vastbesloten om aardig gevonden te worden. Maar ergens tussen het klaslokaal en de kantoortuin veranderen de regels, en dat beseffen ze niet. Ze komen terecht in een werkomgeving die ze niet beloont vanwege hun volmaakte beheersing van de spellingsregels en uitstekende manieren. Voor volwassen succes heb je andere dingen nodig en hun zelfvertrouwen krijgt een dreun.
Bitch
Een voorbeeld. Een vriendin van ons in New York had twee onervaren medewerkers, allebei in de twintig, een vrouw (die we Rebecca zullen noemen) en een man (die we Robert noemen). Robert werkte nog maar kort bij het bedrijf, maar nu al kwam hij vaak ongevraagd het kantoor van onze vriendin binnen om snel even een voorstel te doen voor een nieuwe campagne, commentaar te geven op de bedrijfsstrategie of zijn mening te geven over artikelen die hij had gelezen. Onze vriendin keurde zijn ideeën vaak af, corrigeerde zijn misvattingen, gaf hem opdracht om meer research te doen. ‘Geen probleem,’ was zijn houding dan. Soms kwam hij met een tegenargument, andere keren grijnsde hij alleen maar en haalde zijn schouders op, terwijl hij terugging naar zijn eigen bureau. Een paar dagen later kwam hij dan weer langs met een idee of om haar op de hoogte te brengen van zijn vorderingen, ook al had hij niets anders te melden dan ‘Ik ben ermee bezig’. Het viel onze vriendin op hoe makkelijk het was om met Robert om te gaan en hoe groot het verschil was tussen zijn gedrag en dat van Rebecca, met wie ze al een aantal jaar werkte.
Rebecca maakte nog steeds een afspraak als ze haar wilde spreken en stelde dan altijd een lijstje onderwerpen op voor hun gesprek. Ze hield meestal haar mond tijdens besprekingen met cliënten, geconcentreerd als ze was op het zorgvuldig maken van aantekeningen. Ze gooide nooit zomaar een idee eruit; ze schreef het op met een uitgebreide analyse van de voors en tegens. Rebecca was goed voorbereid en werkte hard, maar ook al ergerde onze vriendin zich vaak aan Roberts voortvarendheid, toch was ze van hem meer onder de indruk. Ze had bewondering voor zijn bereidheid om ongelijk te hebben en zijn vermogen om kritiek te aanvaarden zonder zich daardoor te laten ontmoedigen. Rebecca daarentegen kon slecht tegen negatieve feedback, soms barstte ze zelfs in tranen uit en moest dan even terug naar haar eigen kamer om tot zichzelf te komen, voordat ze het gesprek konden voortzetten.
Stel dat Rebecca zich zou gedragen als Robert, wat zou haar baas daar dan van vinden?
Onze vriendin liet veel aan Rebecca over en waardeerde haar, maar ze had zo’n idee dat Robert hogerop zou komen. Het was nog slechts een kwestie van tijd voor een idee van hem wél de spijker op de kop zou, terwijl, zo vreesde onze vriendin, Rebecca zou achterblijven, gerespecteerd door haar collega’s maar niet met een hoger salaris, meer verantwoordelijkheden, of een belangrijkere titel.
Maar… stel dat Rebecca zich zo zou gedragen als Robert, wat zou haar baas daar dan van vinden? Er zijn bewijzen dat het Rebecca dan niet zo goed zou vergaan, of haar baas nu een man of een vrouw was. Ja, vrouwen ondervinden nadelige gevolgen van hun gebrek aan zelfvertrouwen, maar als ze zich wel assertief gedragen, kunnen ze te maken krijgen met allerlei andere nadelige gevolgen, die mannen vaak niet ervaren. De houding tegenover vrouwen verandert weliswaar, maar uit veel onderzoeken blijkt toch dat vrouwen nog steeds een hogere sociale en zelfs professionele tol moeten betalen dan mannen als ze zich gedragen op een manier die als agressief wordt beschouwd.
Een vrouw die zomaar het kantoor van haar baas binnenstapt met ongevraagde meningen, die op vergaderingen als eerste haar mond opendoet of adviezen geeft die niet bij haar functie passen, loopt het risico minder aardig vindt of zelfs – laten we maar eerlijk zijn – een ‘bitch’ te worden gevonden. Hoe meer succes een vrouw heeft, hoe bijtender het zuur lijkt te worden. Niet alleen haar competentie wordt in twijfel getrokken, maar haar hele karakter.
‘Zelfvertrouwen is datgene wat denken omzet in handelen’
Victoria Brescoll van de Yale School of Management vroeg zich af of vrouwen met een hoge functie zich tijdens besprekingen bewust inhouden – het omgekeerde van wat de meeste mannen met macht doen. Ze vroeg 206 deelnemers aan haar onderzoek, zowel mannen als vrouwen, om zich in de beelden dat ze op een vergadering degene met de hoogste functie dan wel degene met de laagste functie waren. Daarna liet ze ze aangeven hoeveel ze aan het woord zouden zijn. De mannen die zich hadden ingebeeld dat ze de hoogste functie hadden, meldden dat ze meer aan het woord zouden zijn; mannen die gekozen hadden voor de laagste positie, zeiden dat zij minder zouden praten. Maar de vrouwen die de hoge functie hadden gekozen zeiden dat ze evenveel aan het woord zouden zijn als de vrouwen die zich hadden ingebeeld dat ze de laagste functie hadden. Op de vraag waarom, zeiden ze dat ze niet onaardig gevonden wilden worden of uit de toon wilden vallen.
In een volgend experiment liet Brescoll mannen en vrouwen een oordeel geven over een verzonnen vrouwelijke CEO die meer aan het woord was dan andere mensen. Het resultaat: beide seksen vonden deze vrouw veel minder competent en minder geschikt voor het leiderschap dan een mannelijke CEO, die evenveel praatte. Toen over de vrouwelijke CEO werd verteld dat zij minder aan het woord was dan de anderen, ging het oordeel over haar competentie sterk omhoog.
Zelfverzekerde vrouwen kunnen dus klem komen te zitten. Maar vooralsnog lijkt te zelfverzekerd raken voor de meeste vrouwen niet het probleem.
Opwaartse spiraal
In de twee jaar dat we bezig zijn geweest met het onderwerp zelfvertrouwen, werden we wel eens moedeloos: biologie, opvoeding, de maatschappij: alles leek het zelfvertrouwen van vrouwen te dwarsbomen. Maar ondertussen zagen we ook hoe zich een mogelijke oplossing begon af te tekenen. Zelfvertrouwen is meer dan alleen een goed gevoel over jezelf. Als vrouwen alleen maar een paar geruststellende woorden nodig hadden, dan hadden ze allang dat hoekkantoor veroverd.
Misschien wel de duidelijkste en meest bruikbare definitie van zelfvertrouwen die wij zijn tegengekomen is die van Richard Petty, hoogleraar psychologie op Ohio State University, die zich tientallen jaren met het onderwerp heeft beziggehouden. ‘Zelfvertrouwen,’ zei hij tegen ons, ‘is datgene wat denken omzet in handelen.’ Natuurlijk, er zijn meer factoren die bijdragen aan handelen. ‘Als er bij het handelen iets engs komt kijken, heb je misschien ook iets nodig wat we moed noemen,’ verklaarde Petty. ‘Of als het moeilijk is, kan ook een sterke wil om vol te houden nodig zijn. Ook boosheid, intelligentie, creativiteit kunnen een rol spelen.’ Maar zelfvertrouwen, zei hij, is onontbeerlijk, omdat dat in meer situaties van toepassing is dan die andere eigenschappen. Zelfvertrouwen is de factor die denken omzet in het beoordelen van wat we kunnen en dat oordeel dan omzet in actie.
Dit is van een aangename eenvoud. En het idee dat zelfvertrouwen en handelen verband met elkaar houden, houdt in dat een opwaartse spiraal mogelijk is. Zelfvertrouwen is het geloof in het eigen vermogen om te slagen, een geloof dat handelen stimuleert. Tot handelen overgaan, op zijn beurt, vergroot het geloof in het eigen vermogen om te slagen. Dus zelfvertrouwen neemt toe – door hard te werken, door succes en zelfs door mislukking.
Als vrouwen niet tot handelen overgaan, als we aarzelen omdat we niet zeker zijn van onszelf, belemmeren we onszelf
De treffendste illustratie van de manier waarop het verband tussen handelen en zelfvertrouwen in het voordeel van vrouwen kan werken, vonden we in Milaan. Daar ontmoetten we onderzoekspsycholoog Zachary Estes, die zich al lange tijd verdiept in het grote verschil in zelfvertrouwen tussen mannen en vrouwen. Een paar jaar geleden liet hij 500 studenten een serie testen doen waarbij ze 3D-beelden op een computerscherm moesten ordenen. Bij het oplossen van deze ruimtepuzzels scoorden de vrouwen aantoonbaar slechter dan de mannen. Maar toen hij de resultaten nauwkeuriger bekeek, ontdekte Estes dat de vrouwen laag hadden gescoord omdat ze veel vragen niet eens geprobeerd hadden te beantwoorden. Dus deed hij het experiment nog een keer, maar nu zei hij tegen de studenten dat ze in ieder geval moesten proberen alle puzzels op te lossen. En ja hoor: de vrouwen scoorden veel beter, even goed als de mannen.
Om gek van te worden. Maar ook hoopgevend. Het toont iets essentieels aan: het natuurlijke gevolg van weinig zelfvertrouwen is inactiviteit. Als vrouwen niet tot handelen overgaan, als we aarzelen omdat we niet zeker zijn van onszelf, belemmeren we onszelf. Maar komen we wel in actie, ook al is dat omdat we daartoe gedwongen worden, dan presteren we even goed als mannen.
Bij een andere test vroeg Estes iedereen om elke vraag te beantwoorden. Zowel de mannen als de vrouwen hadden 80 procent goed, wat erop duidde dat ze even goed waren. Daarna testte hij de studenten nog een keer en vroeg ze na elke vraag om aan te geven hoeveel vertrouwen ze hadden in hun antwoord. Als ze moesten nadenken of ze wel zeker waren van hun antwoorden, veranderden de prestaties van de vrouwen. De scores van de vrouwen zakten naar 75 procent, die van de mannen stegen naar 93 procent. Dat ene zetje, de vraag hoe zeker ze ergens van zijn, brengt vrouwen aan het wankelen, terwijl hetzelfde duwtje mannen eraan herinnert dat ze geweldig zijn.
Om meer zelfvertrouwen te krijgen moeten vrouwen ophouden met al dat nadenken en gewoon handelen
Ten slotte besloot Estes om een directe oppepper voor het zelfvertrouwen te proberen. Hij zei tegen een aantal willekeurig gekozen leden van de groep dat zij bij de vorige test uitzonderlijk goed hadden gepresteerd. Bij de test die ze daarna aflegden verbeterde de score van deze mannen en vrouwen enorm. Een duidelijk bewijs dat zelfvertrouwen zichzelf kan versterken.
Deze resultaten zijn uiterst relevant om de kloof te begrijpen en om te bedenken hoe die gedicht kan worden. Het probleem van de vrouwen in Estes’ onderzoek was niet hun vermogen om hoge scores te halen bij de testen. Daar waren ze even goed in als de mannen. Wat ze belemmerde was de beslissing die ze maakten om het niet te proberen.
Het advies dat uit dit soort ontdekkingen voortkomt, is maar al te bekend: om meer zelfvertrouwen te krijgen moeten vrouwen ophouden met al dat nadenken en gewoon handelen. En toch schuilt er in dat advies iets heel krachtigs, omdat het wordt gesteund door alle wetenschappelijke bevindingen en ons iets leert over de oorzaken van de vrouwelijke terughoudendheid.
Uit onderzoeken wordt steeds duidelijker hoe sterk onze hersenen in de loop van ons leven kunnen veranderen, als reactie op verschuivende denkpatronen en gedrag. Als we ons best blijven doen, als we ons talent om hard te werken ervoor inzetten, kunnen we onze hersens meer richting zelfvertrouwen sturen. Neurowetenschappers noemen dat plasticiteit. Wij noemen het hoop.
Katty Kay en Claire Shipman zijn de auteurs van The Confidence Code: The Science and Art of Self-Assurance – What Women Should Know.
De afgelopen dagen herdachten duizenden volgers op Chinese sociale media dokter Li Wenliang, de oogarts uit Wuhan die een jaar geleden, op 7 februari 2020, aan de gevolgen van covid-19 overleed. Toen hij zijn collega’s waarschuwde voor een nieuw, dodelijk coronavirus dat eind 2019 de eerste slachtoffers eiste, werd hem door de lokale veiligheidsdienst de wacht aangezegd vanwege ‘het verspreiden van onwaarheden die de openbare orde ondermijnen’. In reactie op de storm van verontwaardiging over zijn dood en het doofpotbeleid van de overheid bonden de autoriteiten echter in.
In de reacties overheersen nu dankbaarheid voor zijn moed de waarheid te zeggen
In China worden uitingen op sociale media streng gecensureerd, zeker waar het kritiek betreft op de aanpak van de coronapandemie, maar Dr. Li’s persoonlijke pagina op Weibo, het Chinese equivalent voor Twitter, is tot op de dag van vandaag opvallend ongemoeid gebleven, zo schrijft de BBC. Zijn volgers sturen hem ook nu nog persoonlijke berichtjes over hun eigen wel en wee.
Een jaar na zijn dood lijken de woede en de verontwaardiging geluwd. In de reacties overheersen nu dankbaarheid voor zijn moed de waarheid te zeggen en trots op het feit dat China de pandemie uiteindelijk zo goed onder controle heeft gekregen, zo valt te beluisteren in een podcast van What’s on Weibo. Li wordt nu minder gezien als de held van het verzet en vooral als de held van heel China.
Het jaar van de os begint eenzaam in China
De recente toename van verschillende uitbraken van covid-19 in het noorden van China heeft ertoe geleid dat de autoriteiten zeer strikte gezondheidsvoorwaarden voor reizen hebben vastgesteld. Dat betekent dat velen dit jaar niet naar hun familie kunnen reizen voor de viering van oudejaarsavond, op 11 februari.
Media reageren door troostende filmpjes en berichten te plaatsen, de achterblijvers worden beloond met troostprijzen. Sommige steden openen gratis toeristische attracties of betalen speciale bonussen aan migrerende werknemers, meldt de site Jiemian. In Fenyang, in de provincie Anhui, laat een glasfabriek ‘300 arbeiders in het pand verblijven, deelt ze voedsel uit en betaalt ze bonussen van 2.000 yuan (ongeveer 250 euro)’. Fabrieken die voornamelijk werknemers die gemigreerd zijn uit andere regio’s in dienst hebben, sluiten in deze periode gewoonlijk voor ongeveer een maand hun deuren. In Luoyang (in het noorden) komen arbeiders ‘uit andere provincies dan Henan gratis naar de toeristische attracties’. In Beijing zijn alle parken, de dierentuin en de nationale musea gratis open.
Door vechten
De maatregelen geven ook aanleiding tot de vrees voor negatieve gevolgen voor de economie. Dit jaar ‘schat het ministerie van Transport dat mensen zich 40 procent minder zullen verplaatsen dan tijdens dezelfde periode in 2019’, zegt het tijdschrift Caixin Zhoukan. ‘Traditioneel was de nieuwjaarsperiode een tijd van lage productie en hoge consumptie.’ De verkoop van producten die tijdens de feestdagen cadeau worden gegeven – alcohol, sigaretten, luxe voedingsmiddelen, schoonheids- en gezondheidsproducten – maar ook de bestedingen aan vrijetijdsactiviteiten en binnenlands toerisme zullen naar verwachting minder zijn dan normaal.
Onder deze omstandigheden toonde president Xi Jinping, die op 10 februari zijn geloften aflegde in Beijing, uitgezonden op televisie, enige terughoudendheid ten aanzien van het succes van zijn land met de pandemie. In een gesprek met ‘mensen van alle nationaliteiten in China, landgenoten in Hongkong en Taiwan en Chinezen over de hele wereld’, prees hij de inspanningen die zijn geleverd in de strijd tegen de pandemie, aldus Zhongxinwen, een site uit Hongkong, en de successen die geboekt zijn in de strijd tegen armoede. Toch vond hij dat we niet ‘tevreden moeten zijn, maar door moeten vechten’.
‘Barrière tussen plant en mens overwonnen’
Door middel van nanotechnologie hebben ingenieurs van MIT in de VS spinazie omgevormd tot sensoren die explosieve materialen kunnen detecteren. De planten kunnen deze informatie vervolgens draadloos terugsturen naar de wetenschappers.
Wanneer de spinaziewortels de aanwezigheid van nitroaromaten in grondwater detecteren, een verbinding die vaak wordt aangetroffen in explosieven zoals landmijnen, zenden de koolstofnanobuisjes in de bladeren van de plant een signaal uit. Dit signaal wordt vervolgens gelezen door een infraroodcamera en stuurt een e-mailwaarschuwing naar de wetenschappers.
‘Planten zijn zeer goede analytische chemici’
Het experiment maakt deel uit van een breder onderzoek waarbij elektronische componenten en systemen in fabrieken worden geconstrueerd. Die technologie staat bekend als ‘plant nanobionics’, en dient in feite om planten voor verschillende doelen in te zetten.
‘Planten zijn zeer goede analytische chemici’, legt professor Michael Strano uit, die het onderzoek leidde, geciteerd door Euronews. ‘Ze hebben een uitgebreid wortelnetwerk in de bodem, bemonsteren constant grondwater en hebben een manier om het transport van dat water naar de bladeren zelf te voeden. (…) Dit is een nieuwe demonstratie van hoe we de barrière tussen plant en mens hebben overwonnen.’
Spinazie is speciaal gekozen vanwege de hoge concentratie aan ijzer en stikstof, twee belangrijke elementen in verbindingen die als katalysator kunnen werken.
Hoewel het doel van dit experiment was om explosieven op te sporen, denken wetenschappers dat de techniek ook kan worden ingezet om onderzoekers te waarschuwen voor vervuiling en andere omgevingsfactoren.
Pornokoning overleden
Koning van de porno en vrijheid van meningsuiting Larry Flynt is op 78-jarige leeftijd in zijn huis in Los Angeles overleden. Deze ‘vasthoudende, controversiële en vrijdenkende ondernemer’, zoals de Hollywood Reporter hem beschrijft, maakte in de jaren zeventig naam door stripclubs te openen in Ohio voordat hij in 1974 Hustler lanceerde, dat bekendstaat om de naaktfoto’s en rauwe humor.
De publicatie het jaar daarop van foto’s van Jackie Kennedy gemaakt door een paparazzo maakte hem rijk. Op zijn hoogtepunt verkocht het tijdschrift drie miljoen exemplaren.
Het heeft Flynt talloze juridische procedures opgeleverd. Toen hij in 1978 moest voorkomen, werd hij beschoten door een witte supremacist. Flynt raakte verlamd aan zijn onderste ledematen en werd afhankelijk van pijnstillers. In 1988 oordeelde het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten in zijn voordeel in een zaak tussen hem en een predikant, na de publicatie van een cartoon van de gelovige man met zijn moeder.
Milos Forman maakte in 1996 een veelgeprezen biografische film met Woody Harrelson als de pornobaas.
Bekijk op YourStory de dertien Indiase vrouwen onder de dertig die in de Forbes India–lijst belandden.
Argentijnse vrouwen zijn massaal op de breedste boulevard ter wereld gaan liggen, de Avenida 9 de Julio in Buenos Aires, uit protest tegen machismo en geweld.
Argentijnse vrouwen zijn massaal op de breedste boulevard ter wereld gaan liggen, de Avenida 9 de Julio in Buenos Aires, uit protest tegen machismo en geweld. De demonstranten zijn ontzet over het vonnis van de rechtbank in de moord op de 16-jarige Lucía Pérez. Zij werd in 2016 gedrogeerd, verkracht en om het leven gebracht door twee mannen, die ervanaf kwamen met een lichte straf omdat het volgens de rechtbank ging om ‘seks met wederzijdse toestemming’.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
