Leraren maken op een schooldag constant foto’s van kinderen
Kleuterleerkrachten in Zuid-Korea besteden steeds meer tijd aan het maken en delen van foto’s en video’s van kinderen tijdens de schooldag, meldt The Korea Times. Ouders verwachten via berichtenapps voortdurend updates over activiteiten, maaltijden en sociale interacties van hun kinderen.
Volgens leerkrachten beïnvloedt die verwachting inmiddels de inrichting van klaslokalen en lessen. Activiteiten worden soms aangepast zodat ze beter ogen op foto’s, terwijl leraren aangeven minder tijd over te houden voor begeleiding en onderwijs.
De trend hangt samen met de sterke concurrentiedruk rond opvoeding en onderwijs in Zuid-Korea. Ouders willen steeds meer inzicht in het dagelijkse leven van hun kinderen, mede door zorgen over veiligheid en ontwikkeling.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Sommige scholen proberen het aantal updates inmiddels te beperken, maar dat leidt geregeld tot klachten van ouders. Lerarenvakbonden waarschuwen dat de constante documentatie bijdraagt aan werkdruk en stress in een sector die al kampt met personeelstekorten.
Volgens experts weerspiegelt de ontwikkeling een bredere cultuur van intensief ouderschap, waarin digitale communicatie steeds meer invloed krijgt op onderwijs en kinderopvang.
Tijdens dit congres worden de vijfjarenplannen vastgesteld
De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un opende donderdag het vijfjaarlijkse congres van de regerende partij, de belangrijkste gebeurtenis op de politieke kalender van het land. Tijdens dit congres ‘worden de politieke doelstellingen van de staat voor de komende vijf jaar vastgesteld op het gebied van economie, defensie en diplomatie, en worden belangrijke beslissingen genomen met betrekking tot het leiderschap’, aldus The Korea Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het congres van 2026 ‘zal nauwlettend in de gaten worden gehouden om signalen op te vangen met betrekking tot het kernwapenprogramma van het land of een opening van een dialoog met Seoul en Washington’, vervolgt de Zuid-Koreaanse krant. Na de ergste economische moeilijkheden te hebben overwonnen, heeft Noord-Korea ‘de basis gelegd voor vooruitgang’, zo stelde Kim Jong-un in zijn toespraak. Hij verklaarde ‘vol optimisme’ naar de toekomst te kijken.
‘David’ vluchtte in 2012 op negentienjarige leeftijd naar Zuid-Korea. Daar maakte hij voor het eerst mee dat burgers door te stemmen zelf een president konden kiezen. Ook andere democratische vanzelfsprekendheden bleven hem verrassen. ‘Als Noord-Koreaanse vluchteling was ik diep geschokt toen ik ontdekte dat de president hier niet alle macht heeft – dat niemand absolute macht kan bezitten.’
De tijd vliegt: het is al dertien jaar geleden dat ik in Zuid-Korea aankwam. Ik herinner me nog levendig het verbijsterde gezicht van de ondervrager van de Gukjeongwon, de inlichtingendienst. Tijdens mijn verhoor hoorde hij mij eretitels gebruiken voor de leden van de familie Kim, die sinds 1948 Noord-Korea leidt. Hij legde uit dat ik nu in een land leefde waar ik, dankzij de vrijheid van meningsuiting, mocht zeggen wat ik wilde. Zelfs de president bekritiseren was toegestaan.
Ik arriveerde in december 2012 en kon toen voor het eerst met eigen ogen zien hoe een democratische presidentsverkiezing verliep; tot dan toe had ik er alleen vaag over gehoord. Als nieuwkomer had ik nog geen stemrecht. Ik moest wachten tot ik het volledige staatsburgerschap had verkregen. Daardoor kon ik het hele proces als buitenstaander observeren.
Op 19 december 2012 werd voor het eerst een vrouw tot president van Zuid-Korea verkozen. Ik herinner me nog goed hoe ik die avond de uitslag volgde op de televisie in Hanawon, het opvangcentrum voor Noord-Koreaanse vluchtelingen. Mijn verbazing was groot, ik was diep onder de indruk. En ik was niet de enige, ook de andere Noord-Koreanen in het centrum waren uitzinnig van vreugde.
Dat burgers door te stemmen een president konden kiezen, was in mijn geboorteland ondenkbaar. Ik heb er nooit kunnen stemmen. Al zou het juister zijn te zeggen dat ik nooit aan de voorwaarden voldeed om te mogen stemmen.
‘Iedereen stemt ja’
In Noord-Korea heb je stemrecht vanaf je achttiende. Ik ging echter op mijn achttiende meteen het leger in, en heb dus nooit als burger kunnen stemmen.
Toch weet iedereen die in Noord-Korea op school heeft gezeten hoe het eraan toegaat: vóór de verkiezingen moeten alle scholieren de wijken in met spandoeken met daarop de tekst ‘Iedereen stemt ja’. We moeten die leus luidkeels herhalen en de mensen tegelijkertijd oproepen om hun stem uit te brengen.
Destijds vond ik dat volkomen normaal. Het was geen activiteit waar je naar uitkeek, maar een collectieve taak waaraan iedereen moest deelnemen. Er viel niet aan te ontkomen.
Bij Noord-Koreaanse verkiezingen was er maar één kandidaat, op wie je verplicht was te stemmen. Stemde je tegen, dan werd je bestempeld als ‘ideologisch problematisch’ en liep je het risico op allerlei sancties.
Vrijwel niemand haalde dat dan ook in zijn hoofd, en de kandidaat behaalde steevast honderd procent van de stemmen. Ook dat vond ik als kind volkomen normaal. Wanneer mijn ouders gingen stemmen dacht ik altijd dat ik later hun voorbeeld zou volgen..
Na mijn schooltijd ging ik het leger in. Daar hoorde ik geruchten over de aanstaande presidentsverkiezingen in Zuid-Korea en de favoriete kandidaat, Park Geun-hye. Zij ontving destijds felle kritiek van de Noord-Koreaanse autoriteiten.
In datzelfde jaar verliet ik het land. En toevalligerwijs zag ik op televisie hoe diezelfde, door het regime zo gehate kandidaat president werd. Het was een wonder, een droom die uitkwam: leven in een land waar de president rechtstreeks wordt gekozen!
Maar de verrassingen hielden niet op. Je kon de president bekritiseren en zelfs demonstreren als hij zijn werk niet goed deed. Een paradijs op aarde!
Een president afzetten, kon dat echt?
Terwijl ik me volledig richtte op mijn integratie in Zuid-Korea, had ik geen idee dat de werkelijkheid nog wonderlijker kon zijn. Op een dag hoorde ik dat de president zou worden afgezet en dat er nieuwe verkiezingen zouden komen. Dat was voor mij volstrekt onvoorstelbaar.
Een president afzetten, kon dat echt? Als jonge Noord-Koreaanse vluchteling zonder enige interesse in politiek, vond ik het fenomeen fascinerend. Ik dacht dat ik droomde, maar het was mijn nieuwe realiteit. En dankzij die afzettingsprocedure mocht ik voor het eerst stemmen – eerder dan verwacht!
De afzetting van Park Geun-hye gaf me de kans om voor het eerst in mijn leven mijn stem uit te brengen. Sindsdien heb ik aan nog twee presidentsverkiezingen deelgenomen. Dat deze verkiezingen zo’n diepe indruk op me hebben gemaakt, komt misschien doordat ze volgden op twee afzettingsprocedures. [De mislukte impeachment van Roh Moo-hyun in 2004 en de succesvolle afzetting van Park Geun-hye in 2017.]
De Zuid-Koreaanse president moet zich aan de wet houden. Voor u klinkt dat misschien volkomen normaal, maar in Noord-Korea staat de leider boven de wet. Als Noord-Koreaanse vluchteling was ik dan ook diep geschokt toen ik ontdekte dat de president hier niet alle macht heeft – dat niemand absolute macht kan bezitten. Dat principe verwerd voor mij tot de kern van de democratie.
Zonder oordeel
De verkiezingen na de afzetting van Yoon Suk-yeol brachten een nieuwe president aan de macht [Lee Jae-myung, gekozen in juni 2025]. Vanzelfsprekend ontbrandde er een publiek debat tussen voor- en tegenstanders van de afzettingsprocedure. Maar dat deze uiteenlopende meningen zo vrij geuit konden worden, was voor mij niet minder dan een wonder.
De democratie is voor mij het systeem waarin de meest uiteenlopende meningen naast elkaar kunnen bestaan, zonder een oordeel over wie er gelijk heeft. In de dertien jaar dat ik als Noord-Koreaanse vluchteling in Zuid-Korea verblijf, heb ik vier verkiezingen meegemaakt. Tegenwoordig studeer ik politicologie en ik blijf leren van de reizen die ik naar vele landen maak. Nog altijd vervult de Zuid-Koreaanse democratie me met vreugde, maar ook met een beetje bitterheid; ze moet wat mij betreft nog volwassen worden.
Maar bovenal moet de Noord-Koreaanse dictatuur zo snel mogelijk ten val komen. Ik kijk reikhalzend uit naar de dag dat de vlag van de vrijheid wappert boven de pleinen van Pyongyang. Pas dan kan ik herenigd worden met mijn familie en vrienden. En kunnen we in alle vrijheid een president kiezen die deze titel verdient.
De landen hebben een ‘gedeeld belang bij vrede en stabiliteit’
De Chinese president Xi Jinping ontving maandag zijn Zuid-Koreaanse ambtgenoot Lee Jae-myung in Beijing voor een bezoek dat de weg moet vrijmaken voor een ‘volledig herstel van de betrekkingen tussen beide landen’, meldt The Korea Times.
Na hun ontmoeting afgelopen najaar tijdens de APEC-top in Zuid-Korea probeerden de twee leiders opnieuw toenadering tot elkaar te zoeken, aangezien de dialoog tussen Peking en Seoul aanzienlijk was bekoeld onder het presidentschap van Yoon Suk-yeol, de voorganger van Lee Jae-myung.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Xi Jinping merkte tijdens de ontmoeting op dat de wereld ‘transformaties doormaakt die een eeuw geleden ondenkbaar waren en dat het internationale landschap steeds complexer wordt’, aldus de Engelstalige krant. In deze context ‘moeten we resoluut aan de goede kant van de geschiedenis staan en de juiste strategische keuzes maken’, verklaarde de Chinese president, die eraan toevoegde dat China ‘bereid is om met Zuid-Korea samen te werken om vastberaden de weg van vriendschappelijke samenwerking te blijven bewandelen’.
Volgens bronnen dicht bij Lee Jae-myung hebben de twee leiders ook ‘hun gedeelde belang bij vrede en stabiliteit op het Koreaanse schiereiland opnieuw bevestigd’ en ‘het belang van het hervatten van de dialoog met Noord-Korea benadrukt’
De meerderheid bestaat uit Zuid-Koreaanse arbeidsmigranten
De Amerikaanse immigratiedienst deed donderdag een inval in een fabriek van de Zuid-Koreaanse concerns Hyundai en LG in Ellabell in het kader van een ‘strafrechtelijk onderzoek naar beschuldigingen van illegale wervingspraktijken en ernstige federale overtredingen’.
Dat verklaarde Steven Schrank, een agent van de onderzoeksdienst van het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Zaken, vrijdag. Het gaat om ‘de grootste operatie van de handhavingsdienst op één locatie in zijn geschiedenis’, verklaarde hij.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Seoel heeft diplomatiek personeel naar de plaats van het incident gestuurd, met als belangrijkste taak het opzetten van een werkgroep om de gearresteerden bij te staan. Volgens The Korea Times ‘bevonden zich onder de gearresteerde Koreanen werknemers van partnerbedrijven die voor hun werk in de Verenigde Staten waren’.
De meesten zouden het Amerikaanse grondgebied zijn binnengekomen ‘met een visum voor een kort zakelijk verblijf of via het visumvrijstellingsprogramma’, aldus het Koreaanse medium.
De Noord-Koreaanse leider heeft opgeroepen tot een ‘snelle uitbreiding’ van de nucleaire capaciteiten van zijn land als reactie op de gezamenlijke militaire manoeuvres van de Verenigde Staten en Zuid-Korea, die volgens hem ‘een oorlog willen ontketenen’. Kim is van mening dat Seoul en Washington openlijk hun intentie hebben uitgesproken om de ‘meest vijandige en conflictueuze’ houding ten opzichte van Noord-Korea te handhaven door grootschalige oefeningen te organiseren, meldt The Korea Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘De huidige situatie vereist dat we een radicale en snelle verandering doorvoeren in de bestaande militaire theorie en praktijk, evenals een snelle uitbreiding van de nucleaire bewapening,’ voegde de leider van Noord-Korea, dat over atoomwapens beschikt, eraan toe.
Yoon probeerde in december de staat van beleg af te kondigen
‘Een rechtbank in Seoel heeft donderdag een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen voormalig president Yoon Suk-yeol voor zijn mislukte poging om de staat van beleg af te kondigen’ in december vorig jaar, en hem ‘voor de tweede keer’ in hechtenis genomen, schrijft The Korea Times. De rechtbank besloot tot deze arrestatie omdat ze vreesde dat het voormalige staatshoofd, tegen wie ditmaal vijf aanklachten zijn ingediend, ‘bewijsmateriaal zou vernietigen’, aldus het Koreaanse dagblad.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De 64-jarige Yoon verscheen woensdag voor de rechtbank en verwierp alle beschuldigingen, waarna hij terugkeerde naar zijn cel. Hij was in januari voor het eerst in deze zaak gearresteerd, maar werd in maart vrijgelaten nadat het arrestatiebevel door de rechter was vernietigd. In april werd hij formeel afgezet door het Constitutionele Hof.
Wereldwijd kampen rijke landen met dalende geboortecijfers, vaak onder het niveau dat nodig is om de bevolking in stand te houden. Zuid-Korea spant de kroon: van 1 kind per vrouw in 2018 naar slechts 0,7 geboortes per vrouw nu.
Bijna alle rijke landen hebben hun geboortecijfer onder het vervangingsniveau zien zakken. Meestal komt dat neer op zo’n 1,5 kind per vrouw. In 2021 waren de cijfers voor de Verenigde Staten bijvoorbeeld 1,7, voor Frankrijk 1,8, voor Italië 1,3 en voor Canada 1,4.
Maar Zuid-Korea onderscheidt zich door het feit dat het land in de jaren tachtig al onder het vervangingsniveau terechtkwam en de laatste tijd zelfs nog verder is gedaald: van één kind per vrouw in 2018 tot 0,8 na de pandemie en nu, volgens voorlopige gegevens over het tweede en derde kwartaal van 2023, tot slechts 0,7 geboortes per vrouw.
Generatiewissel
Het is de moeite waard om na te gaan wat dat betekent. Een land met een geboortecijfer op dit niveau houdt van elke tweehonderd mensen in een bepaalde generatie nog maar zeventig mensen over in de volgende generatie. Dat is een grotere ontvolking dan die die de Zwarte Dood in de veertiende eeuw in Europa teweegbracht. Na nog een generatiewissel daalt de oorspronkelijke bevolking van tweehonderd mensen tot onder de vijfentwintig. Nog een generatiewissel verder en je komt in de buurt van de bevolkingscrash die in The Stand [in het Nederlands verschenen als De beproeving] van Stephen King wordt veroorzaakt door een fictieve supergriep.
In vergelijking met andere columnisten ben ik misschien alarmistisch over lage geboortecijfers, maar in sommige opzichten beschouw ik mezelf juist als een optimist. Degenen die zich in de jaren zestig en zeventig zorgen maakten over overbevolking gingen er ten onrechte van uit dat de trend zonder ingrijpen eenvoudigweg zou doorzetten. Op dezelfde manier vermoed ik dat degenen die zwaar pessimistisch zijn over de neerwaartse trend van geboortecijfers – en bijvoorbeeld geloven dat de VS in de 22e eeuw gedomineerd zullen worden door de amish – het menselijk aanpassingsvermogen onderschatten: de mate waarin bevolkingsgroepen die gedijen tijdens een periode van bevolkingsafname laten zien dat een hogere vruchtbaarheid kan lonen en in de loop van de tijd bekeerlingen zullen aantrekken.
Ouderen zullen in de steek worden gelaten, flatgebouwen zullen tot ruïnes vervallen, er zullen uitgestrekte spooksteden ontstaan
In die geest van optimisme denk ik niet dat de Zuid-Koreaanse geboortecijfers daadwerkelijk decennialang zo laag zullen blijven, of dat de bevolking van de huidige ruwweg 51 miljoen zal dalen tot de enkele miljoenen die uit mijn gedachte-experiment naar voren komen. Maar ik geloof wel in de schattingen die voorspellen dat de bevolking tegen het einde van de jaren 2060 onder de 35 miljoen zal liggen, een daling die groot genoeg is om de Koreaanse samenleving in een crisis te storten. Nu de leeftijdspiramide zich omkeert, is het kiezen tussen het accepteren van een steile economische neergang of het verwelkomen van immigranten op een veel grotere schaal dan de aantallen die West-Europa nu al destabiliseren. Ouderen zullen onvermijdelijk in de steek worden gelaten, flatgebouwen zullen tot ruïnes vervallen, er zullen uitgestrekte spooksteden ontstaan en jonge mensen zullen emigreren omdat ze geen toekomst zien als hoeders van een bejaardengemeenschap. En op een gegeven moment zal er mogelijk een invasie komen vanuit Noord-Korea (huidige vruchtbaarheidscijfer: 1,8), als de zuiderburen moeite hebben om een capabel leger op de been te houden.
Geval apart
De rest van de wereld kan uit het geval van Zuid-Korea opmaken dat een geboortetekort veel sneller veel groter kan worden dan de algemene trend in rijke landen tot nu toe laat zien.
Dat wil niet zeggen dat dat ook zal gebeuren, want Zuid-Korea lijkt op een aantal punten een geval apart. Een van de veelgenoemde oorzaken van de Koreaanse geboortedaling is bijvoorbeeld de uitzonderlijke, meedogenloze cultuur van academische concurrentie, waarbij privéonderwijs wordt gestapeld op het normale onderwijs. Dat leidt tot ongerustheid bij ouders en ellende bij studenten. Het gezinsleven wordt daardoor soms tot zo’n hel dat mensen ontmoedigd raken om zelfs maar aan een gezin te beginnen.
Een ander probleem is de kenmerkende wisselwerking tussen het culturele conservatisme van het land en de sociale en economische modernisering. Lange tijd werd de seksuele revolutie in Zuid-Korea deels afgeremd door traditionele sociale zeden; het land kent bijvoorbeeld zeer lage cijfers voor geboortes buiten het huwelijk. Maar uiteindelijk zorgde dat voor een verstrengeling van protesten: feministische rebellie tegen conservatieve sociale verwachtingen en een antifeministische reactie daarop van mannen. Dat bracht een scherpe polarisatie tussen de seksen teweeg, waardoor de politiek van het land veranderde, terwijl het huwelijkspercentage naar een recorddiepte daalde.
De huidige trend in Zuid-Korea is een waarschuwing voor datgene wat ook bij ons mogelijk is
Het helpt ook niet dat het conservatisme in Zuid-Korea historisch gezien meer confucianistisch en privé is dan religieus in westerse zin; ik heb het gevoel dat een sterk geloof een betere stimulans is voor gezinsvorming dan traditionalistische gewoonten. Het land loopt ook al lange tijd voorop in de gamecultuur, waardoor vooral jonge mannen dieper in het virtuele duiken en verder af komen te staan van het andere geslacht.
Welbeschouwd lijken deze patronen eigenlijk geen contrast te vormen met de Amerikaanse cultuur maar een overdrijving te zijn van trends die we in Amerika ook ervaren. Ook wij hebben een vermoeiende meritocratie. Ook wij hebben een groeiende ideologische scheiding tussen GenZ-mannen en -vrouwen. Ook wij seculariseren en ook bij ons ontstaat een cultureel conservatisme dat antiprogressief is maar niet per se vroom – eerder een spiritueel dan een religieus rechts. Ook wij worstelen met de verleidingen en ziektes van het virtuele leven.
De huidige trend in Zuid-Korea is dus meer dan een onaangename verrassing. Het is een waarschuwing voor datgene wat ook bij ons mogelijk is.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Zuid-Korea, waar oud-president Yoon Suk Yeol ongeveer vier maanden geleden een mislukte staatsgreep pleegde. Wat is er sindsdien gebeurd in het land? En wat heeft de toekomst in petto?
Op 3 december om half elf ’s nachts kondigde de toenmalige Zuid-Koreaanse president Yoon Suk Yeol een staat van beleg aan. Met dit decreet stopte hij alle politieke activiteiten in het land en beperkte hij de persvrijheid. Het leger en de politie werden de straten opgestuurd, maar binnen de kortste keren trokken grote massa’s Zuid-Koreanen ook de straat op om tegen Yoons decreet te demonstreren, meldt TheEconomist.
Voor parlementariërs volgde er een race tegen de klok, beschrijft The New York Times. Zuid-Koreaanse politici renden, gesteund door de mensen op straat, naar het parlementsgebouw en klommen over de hekken om binnen te komen. Ze barricadeerden de deuren om in veiligheid over het decreet te kunnen stemmen. Veiligheidsdiensten bestormden het parlement en andere gebouwen om politieke tegenstanders te arresteren en alle activiteiten stil te leggen. Rond twee uur ’s nachts stemde het parlement tegen Yoons beslissing en trokken de veiligheidsdiensten weg.
Iets na vier uur in de ochtend sprak de president het volk toe op televisie en zei dat hij de stemming van het parlement zou gehoorzamen en het decreet zou intrekken. Zijn staatsgreep was mislukt. Het was de eerste keer dat er opnieuw een staat van beleg werd aangekondigd sinds het land in 1980 een democratie werd, aldus The Economist.
Waarom wilde Yoon Suk Yeol een staatsgreep plegen?
Yoon is een bekende officier van justitie die meerdere hoge ambtenaren en zakenmannen heeft veroordeeld. In de verkiezingen van 2022 leidde hij de People Power Party (PPP) naar de overwinning, ondanks dat hij geen politieke ervaring had. Maar tijdens zijn presidentschap werd zijn agenda meermaals geblokkeerd door de oppositie, de Democratic Party of Korea (DPK), die een meerderheid heeft in het parlement. Daarbij werd hij achtervolgd door schandalen rond hem en zijn partij, bericht Al Jazeera.
De Japanse columnist Aoki Yoshiyuki van NHK World werkte in het NHK-kantoor in Seoel dicht in de buurt van het bestormde parlementsgebouw. ‘Ik was geschokt toen ik hoorde dat er een staat van beleg was ingevoerd vanwege een binnenlands politiek conflict [in plaats van een aanval uit het buitenland].’ Ongeveer een week na de staatsgreep gaf Yoon een speech waarin hij in twee minuten zijn excuses aanbood en vervolgens een half uur spendeerde aan het legitimeren van zijn staatsgreep.
Hij zei dat de DPK ‘de nationale politiek onmogelijk had gemaakt’. Als hoge autoriteit had hij daarom de beslissing genomen om het land te redden en de politie en het leger te gebruiken om de situatie te normaliseren. Volgens Yoshiyuki lijkt het erop dat de voormalige president zich liet inspireren door extreemrechtse complotdenkers die hem hadden aangemoedigd om drastische maatregelen te nemen. In augustus 2024 voorspelde een lid van de Democratische Partij dat Yoon op een dag de staat van beleg zou afkondigen, maar volgens de columnist wilde niemand dit destijds geloven.
‘Ik wilde niet dat mijn manschappen criminelen werden en ik wilde ook niet dat mensen gewond zouden raken’
The New York Times wijst op twee inschattingsfouten die Yoon maakte bij het uitvoeren van zijn staatsgreep. Ten eerste onderschatte hij de reactie van het Zuid-Koreaanse volk. Yoon had de directe demonstraties die volgden op zijn beslissing niet zien aankomen. Ten tweede misrekende hij zich in de steun die hij kreeg van het leger en de politie. Veel soldaten en agenten gingen tegen hun wil de straat op of schaamden zich toen ze ‘s nachts geconfronteerd werden met demonstraties. ‘We vroegen ons af: Wat zijn we hier aan het doen? en schaamden ons,’ zei kolonel Kim Hyeon-tae, die met zijn troepen door de ramen van het parlementsgebouw naar binnen klom. ‘Ik wilde niet dat mijn manschappen criminelen werden en ook niet dat mensen gewond zouden raken,’ zei luitenant-generaal Kwak, die uiteindelijk zijn eenheden beval om terug te trekken.
Wat gebeurde er na Yoon Suk Yeols gefaalde poging tot een staatsgreep?
Kort na zijn poging tot een staatsgreep werd Yoon door het parlement uit zijn ambt gezet. Begin januari werd er een arrestatiebevel voor Yoon uitgevaardigd door het Departement van Corruptieonderzoek voor Hooggeplaatste Functionarissen (CIO), dat hem vervolgens beschuldigde van meerdere strafbare feiten, waaronder poging tot een staatsgreep, meldt Al Jazeera. Yoon liet zich echter niet gevangen nemen en verschool zich in zijn woning, waar hij beschermd werd door zijn bodyguards.Twee weken en twee confrontaties met de politie later werd Yoon uiteindelijk gearresteerd. Bij de tweede arrestatiepoging werd zijn huis belegerd door drieduizend agenten die barricades met prikkeldraad en ingehuurde knokploegen moesten trotseren om de oud-president te kunnen oppakken.
Gedurende het eerste verhoor, dat vierentachtig uur duurde, werkte Yoon niet mee met de autoriteiten. Als gevolg daarvan veroordeelde de rechter hem tot nog eens twintig dagen in hechtenis. De onderzoekers waren bang dat Yoon ‘bewijsmateriaal zou vernietigen’. Buiten de rechtbank hadden supporters van Yoon zich verzameld. Op het moment van de uitspraak werd de aanwezige politie overweldigd en bestormden pro-Yoon-demonstranten de rechtbank, meldt The Guardian. Het interieur van de rechtbank werd vernietigd en verschillende leden van het CIO-onderzoeksteam werden aangevallen door de boze menigte. Na vier uur had de politie de situatie weer onder controle.
Intussen waren er ook conflicten binnen het Zuid-Koreaanse parlement ontstaan. Han Duck-soo, de vicepresident die Yoon opvolgde als uitvoerend president na zijn afzetting, werd op 27 december uit zijn ambt gezet door een motie van het parlement. Al in de eerste weken botste Han met het parlement omdat hij weigerde de drie lege zetels in het hooggerechtshof op te vullen. In het Zuid-Koreaanse hooggerechtshof zijn er negen zetels, maar slechts zes ervan waren bezet, legt Associated Press uit. Als de drie lege zetels gevuld werden, was er meer kans voor het hooggerechtshof om Yoon Suk Yeol schuldig te bevinden. Het parlement besliste daarom dat Hans weigering een obstructie van justitie was en zette hem uit zijn ambt. Hij werd ook beschuldigd van medeplichtigheid aan Yoons staatsgreep.
Terwijl Han in hechtenis werd gehouden, werd de minister van Financiën, Choi Sang-mok van de PPP, aangesteld als uitvoerend president. Hij wees twee nieuwe rechters aan voor het hooggerechtshof, maar kon het niet eens worden met het parlement over een progressieve negende rechter. Intussen organiseerde hij een reeks gesprekken met wereldleiders om hen te verzekeren dat de politieke situatie in Zuid-Korea stabiel was. Op 24 maart besloot het hooggerechtshof dat Hans afzetting ongegrond was en werd hij direct hersteld in zijn ambt als uitvoerende president. Het is nooit bewezen dat Han medeplichtig was aan de staatsgreep.
Yoon Suk Yeol is veroordeeld. Wat brengt de toekomst?
Op 4 april oordeelden de rechters van het hooggerechtshof unaniem dat Yoon Suk Yeol uit zijn ambt gezet moest worden. Het oordeel kwam 122 dagen nadat het parlement voor de motie had gestemd. Het hof van justitie bevestigde dat de staat van beleg niet was afgekondigd volgens de constitutie. Yoon werd ook schuldig bevonden aan een reeks andere feiten, zoals het inzetten van het leger tegen de bevolking en obstructie van de werking van het parlement. ‘Door noodprocedures te misbruiken en de constitutie te ondermijnen, heeft Yoon de historische trauma’s van autoritaire onderdrukking weer opgehaald,’ aldus het gerecht. Zijn acties hebben ernstige maatschappelijke, economische, politieke en diplomatieke gevolgen, aldus The Chosun Daily.
Touw, hamers, blinddoeken en knuppels werden later in het onderzoek naar voren gebracht als bewijsmateriaal
Inmiddels is aan het licht gekomen dat Yoons staatsgreep al zes maanden voor de uitvoering ervan in het diepste geheim werd samengesteld door een kleine groep mensen, waaronder zijn grootste aanhanger, de minister van Defensie Kim Yong-hyun en een klein aantal generaals en ambtenaren, die allen zijn gearresteerd voor het plegen van een staatsgreep en landverraad. Het plan hield onder meer de bezetting in van meerdere mediaorganisaties en overheidsinstellingen, waarbij ook het water en de elektriciteit van die gebouwen zouden worden afgesloten. Politieagenten zouden de oppositie arresteren en sommigen hadden zelfs de opdracht gekregen om ambtenaren te martelen om valse verklaringen af te dwingen. Touw, hamers, blinddoeken en knuppels werden later in het onderzoek naar voren gebracht als bewijsmateriaal, meldt The New York Times.
Volgens de Zuid-Koreaanse grondwet moet er na een afzetting van een president binnen zestig dagen een nieuwe president gekozen worden. Dit betekent dat de volgende presidentsverkiezingen zullen plaatsvinden op 3 juni, waarmee de regering het laatst mogelijke moment voor verkiezingen heeft uitgekozen. Tot die tijd zal Han Duck-soo aangesteld blijven als uitvoerende president. Leden van de regering die zich kandidaat willen stellen, moeten hun dagelijkse functies stopzetten voor 4 mei. Op 11 mei zullen alle kandidaten geregistreerd worden en van 12 mei tot 2 juni zijn de officiële campagnes gepland, legt The Korea Times uit. Nadat de overwinning van de nieuwe president is bekrachtigd, zal hij of zij direct in functie treden zonder overgangsperiode. De DPK en de PPP zijn beiden begonnen met voorbereidingen voor de verkiezingen.
Kweon Seong-dong van de PPP heeft tijdens een spoedvergadering van de partij gezegd dat de DPK nooit verantwoordelijkheid heeft genomen voor de politieke chaos die ze teweegbracht. Hoewel de rechtbank Yoons acties onconstitutioneel had verklaard, zou het ook de DPK hebben bekritiseerd voor het creëren van een politieke blokkade. De DPK had een reeks moties tegen regeringsleden ingediend die voor veel spanning zorgden tussen de twee partijen. De Democratische Partij reageerde dat de PPP verantwoordelijkheid moet nemen voor de politieke crisis die hun partij heeft veroorzaakt en daarom geen kandidaat naar voren moet brengen voor de verkiezingen.
‘Zuid-Korea behoort tot een groeiend aantal landen die te maken hebben met de ontmanteling van democratische instituties’
Hoewel Yoon is veroordeeld en de rust lijkt teruggekeerd, is opinieschrijver Lee Kyong-hee nog steeds bezorgd en vindt ze dat we niet te vroeg mogen juichen. Volgens haar is Yoons afzetting door het hooggerechtshof de eerste stap naar het repareren van de beschadigde Zuid-Koreaanse democratie. Hoewel Yoons staatsgreep uiteindelijk werd tegengehouden door het Zuid-Koreaanse volk en haar autoriteiten, heeft deze een verdeelde maatschappij achtergelaten, vertelt ze in The Korea Herald.
Lee wijst op Yoons propaganda en complottheorieën. Terwijl hij in hechtenis zat bleef hij zijn volgers aansporen om ‘te vechten tot het einde’. Dit leidde tot een groeiend aantal supporters die elementen overnemen van de Amerikaanse MAGA-beweging. Ze liepen rond met bordjes met daarop ‘Stop the steal’ en ‘Make Korea great again’ en zwaaiden zelfs met Amerikaanse vlaggen. Lee trekt ook een parallel met de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 en de bestorming van de rechtbank door de Yoon-aanhangers. Aan de andere kant waren er in de koude wintermaanden ook mensen op straat om te demonstreren tegen Yoons acties en het trage verloop van zijn proces. ‘Het lijkt erop dat Zuid-Korea tot een groeiend aantal landen behoort die te maken hebben met civiele intolerantie en de ontmanteling van democratische instituties. Met de VS onder Trump als het ultieme voorbeeld,’ merkt Lee op.
De aankomende verkiezingen zullen een grote uitdaging vormen voor het land. De hoogste prioriteit is om de ideologische split in de maatschappij te overbruggen, economische hervormingen door te voeren en diplomatieke betrekkingen te herstellen. De PPP moet zichzelf volledig distantiëren van Yoon en zijn extreemrechts gedachtegoed om een geloofwaardige partij te blijven, iets wat tot nu toe nog niet is gebeurd. Daarbij komt dat Yoon Suk Yeol, hoewel afgezet, niet zomaar verdwijnt. Hij en zijn handlangers zullen eventueel de verkiezingen proberen te beïnvloeden. De DPK heeft echter ook enkele uitdagingen in het vooruitzicht, omdat ook zij door delen van de maatschappij wordt gewantrouwd. ‘Wie de volgende president ook wordt, hij zal over een buitengewoon vermogen moeten beschikken om de diepgewortelde politiek van haat en wraak omver te werpen, en zo het volk te verenigen en een stabiele en welvarende toekomst te scheppen,’ concludeert Lee.
Nieuwe presidentsverkiezingen vinden al binnen twee maanden plaats
‘Lang leve de democratie,’ riepen de miljoenen Koreanen die zich hadden verzameld voor het hooggerechtshof in Seoel. Deze ochtend heeft het hoofd van justitie Moon Hyung-bae de directe afzetting van de huidige president Yoon Suk Yeol bekendgemaakt. Het vonnis komt 111 dagen nadat het parlement ervoor had gestemd om het afzettingsproces op te starten naar aanleiding van president Yoons poging tot een staatsgreep in december, meldt The Korea Times.
Volgens de Zuid-Koreaanse grondwet moeten er presidentsverkiezingen worden gehouden binnen de zestig dagen die volgen op een afzetting. Dit betekent dat de verkiezingen ten laatste op 3 juni kunnen plaatsvinden, merkt The Korea Herald op. Burgers en politici moeten nu snel in actie komen om zich voor te bereiden op de komende verkiezingen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Naar aanleiding van de afzetting van president Roh Moo-hyun in 2004 verbraken de heersende partijen al het onderlinge informele contact. Dit heeft ook een impact gehad op de Zuid-Koreaanse maatschappij en leidde tot politieke verdeeldheid. Lim Seong-ho, professor politieke wetenschappen aan de Kyung Hee University, vreest dat de polarisatie enkel zal toenemen. ‘Al jaren zijn de partijen hun oppositie aan het demoniseren en hebben ze gematigde standpunten als hypocriet bestempeld. Het resultaat is een politiek landschap waar centrumpartijen volledig zijn verdwenen,’ zegt hij. ‘Als onze democratie deze polarisatie heeft gecreëerd, is het ook aan ons om deze te hervormen.’
Veel nationale schatten en historische plekken zijn verwoest
Zuid-Korea wordt geteisterd door de meest verwoestende branden in de geschiedenis. De branden, die afgelopen weekend uitbraken in het zuidoosten van het land, hebben ‘35.810 hectare verwoest, meer dan de branden in het jaar 2000, die de meest verwoestende waren die tot hiertoe waren geregistreerd’, aldus Lee Han-kyung, hoofd van de afdeling rampenbestrijding en veiligheid. Hij voegde eraan toe dat het dodental was opgelopen tot 26. Ongeveer 27.000 mensen moesten noodgedwongen halsoverkop evacueren.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Deze reeks gigantische bosbranden (…) heeft veel nationale schatten en historische plekken verwoest,’ meldt The Korea Herald. De Zuid-Koreaanse krant meldt dat brandweerlieden werden gestuurd om de vlammen te bestrijden in de buurt van het ‘dorp Hahoe, een plaats die deel uitmaakt van de Werelderfgoedlijst van UNESCO en een plek waar de traditionele Koreaanse cultuur en bouwwerken, waarvan er veel van hout en riet zijn gemaakt, bewaard zijn gebleven’.
Al 17.000 hectare bos en 209 huizen en fabrieken zijn verwoest
Het voorlopige dodental van de bosbranden die het zuidoosten van Zuid-Korea sinds vrijdag teisteren, is gestegen tot ‘achttien doden en één vermiste’, meldde The Korea Times woensdag onder verwijzing naar officiële cijfers van de bosdiensten. ‘Brandweerlieden worstelen nog steeds om de vlammen onder controle te krijgen,’ aldus het dagblad. De branden, aangewakkerd door droog weer en harde wind, hebben al ‘17.000 hectare bos en 209 huizen en fabrieken verwoest’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Op woensdag riep waarnemend president Han Duck-soo op tot ‘alle mogelijke inspanningen’ om de verspreiding van deze dodelijke branden te voorkomen en beschreef ze als de ‘ergste bosbranden’ in de geschiedenis van het land. Duizenden brandweerlieden en tientallen helikopters en voertuigen zijn ingezet om de vlammen te bestrijden, ondersteund door vijfduizend militairen. Volgens het ministerie van Justitie moesten ongeveer vijfhonderd gevangenen van een gevangenis in de provincie Noord-Gyeongsang naar een andere faciliteit worden overgebracht om aan de vlammen te ontsnappen.
Vrouwen in de feministische 4B-beweging zeggen nee tegen huwelijk, bevalling, afspraakjes en seks. Het is een duidelijke waarschuwing naar een alsmaar vrouwonvriendelijker klimaat in de Verenigde Staten.
In de aanloop naar de inauguratie van Donald Trump spreekt een aanzienlijk aantal jonge vrouwen in de VS zich online uit over de noodzaak om de zogeheten 4B-beweging van Zuid-Korea te volgen, waarbij de 4 B’s staan voor bihon (geen heteroseksueel huwelijk), biyeonae (niet daten met mannen), bichulsan (geen kinderen) en bisekseu (geen seksuele relaties met mannen). Veel anderen in de Verenigde Staten bekritiseren deze nogal radicale afwijzing van mannen. Wat bereik je ermee? Hoe gaat dit ons verder helpen? Is dit niet gewoon het zich toe-eigenen van andermans cultuur?
Voor mij is de 4B-beweging, ongeacht waar deze plaatsvindt, een ernstig waarschuwingssignaal. Als journalist die de Zuid-Koreaanse feministische bewegingen al jaren volgt, is deze onbedoelde export van weer een ander ‘K-cultuur’-product zowel fascinerend als hartverscheurend. Fascinerend vanwege de verschillen: het feit dat niet-Koreaanse vrouwen dit Koreaanse idee overnemen. Hartverscheurend vanwege de overeenkomsten: elke voorstander van de 4B-ideeën wordt uiteindelijk geregeerd door wanhoop, angst en, ondanks alles, hoop.
In de kern is de 4B-beweging een noodkreet. De vraag is hoe en of deze gehoord zal worden.
Middelpunt
In de VS groeit de 4B-beweging als een directe reactie op de strijd voor de reproductieve rechten van vrouwen, die nu Trump opnieuw aan de macht is nog meer risico lopen. ‘Ik zal me door geen man meer laten aanraken zolang ik mijn rechten niet terug heb,’ zegt een aanhanger van de beweging tegen The Guardian. Een ander vertelt aan CNN dat 4B verkent ‘hoe een leven eruitziet waarin mannen niet zo in het middelpunt staan’.
TikTok en andere onlineplatforms vormen het belangrijkste strijdtoneel, sommige 4B-content is hier al miljoenen keren bekeken.
In Zuid-Korea is de beweging ook online ontstaan, hoewel het al meer dan vijf jaar geleden is dat ze viraal ging in de mainstream media. Het is het Koreaanse publiek uiteraard niet ontgaan dat de beweging momenteel is overgeslagen naar de VS. Reacties variëren van ‘Huh? Is dat nog steeds een ding?’ tot meer introspectieve beschouwingen over de erfenis van 4B binnen Zuid-Korea. ‘Toen de politiek en de instellingen er niet in slaagden om adequaat te reageren op discriminatie van en geweld tegen vrouwen, werden [4B-aanhangers] gedwongen om op hun eigen terrein actie te ondernemen,’ schreef Sohn Heejung, een cultuurcriticus en feministisch onderzoeker, in de Koreaanse krant Hankyoreh.
Toen 4B viraal ging in de mainstream media, gooiden drommen vrouwen hun make-up weg en knipten hun haar kort
4B is in Zuid-Korea altijd een marginale beweging geweest, die wordt uitgedragen door een kleine groep mensen die hun persoonlijke leven bewust zien als een politieke daad van verzet. De aanhangers ervan worden vaak over één kam geschoren met de vele andere jonge Zuid-Koreanen die weigeren te trouwen en/of kinderen te krijgen – het land heeft het laagste vruchtbaarheidscijfer ter wereld –, maar bij die laatste groep zijn de redenen vaak eerder economisch dan uitgesproken feministisch of politiek van aard.
De wortels van 4B zijn in Korea niet zo duidelijk aan te wijzen als in de VS. 4B dook rond 2015 voor het eerst op als een trend in onlinegemeenschappen die vooral op vrouwen waren gericht. Dit was een kritieke periode in het Zuid-Koreaanse feminisme waarin jonge vrouwen zich verenigden in de nasleep van een angstaanjagend incident: in 2016 werd een willekeurige vrouw van in de twintig door een man neergestoken in de buurt van het Gangnam-station in Seoul. ‘Ik deed het omdat vrouwen me altijd hebben genegeerd,’ zou de 34-jarige man hebben gezegd. De politie ontkende dat het incident het gevolg was van vrouwenhaat en verwees naar de psychische stoornissen van de moordenaar.
Veel van mijn vrienden, die in de twintig en dertig zijn, herinneren zich deze periode als een keerpunt in hun leven. Ze schrokken van de gedachte dat dit elke vrouw had kunnen overkomen. Dus gingen ze naar herdenkingen in Gangnam en twitterden ze hashtags om andere vrouwen een hart onder de riem te steken. Dit was het moment waarop veel jonge vrouwen zich gingen identificeren als feminist, als reactie op de krachten in de Zuid-Koreaanse samenleving die buiten hun macht leken te liggen. Uit deze gedeelde paniek – en wanhopige pogingen tot empowerment – ontstond een beweging als 4B.
Een paar jaar na het incident in Gangnam leek het feminisme zijn hoogtijdagen te beleven. De #MeToo-beweging zorgde ervoor dat mannen met machtige functies hun baan kwijtraakten, toenmalig presidentskandidaat Moon Jae-in verklaarde zichzelf in 2017 feminist en in 2018 gingen historische aantallen vrouwen de straat op om te protesteren tegen illegaal opgenomen ‘spycam’-beelden. In de tijd dat 4B viraal ging in de mainstream media, gooiden drommen vrouwen hun make-up weg en knipten hun haar kort, waarmee ze de patriarchale druk om er mooi uit te zien van zich afwierpen. Ze kwamen bekend te staan als de ‘ontsnap aan het korset’-beweging.
Vies woord
Toen kwam de tegenreactie. Enige context: ik leef in een kleine progressieve bubbel in Seoul. Mijn sociale kringen zijn veilige plekken voor feministen, waar we regelmatig frustraties delen over wijdverspreide vrouwenhaat en conservatieve gendernormen. Zuid-Korea heeft de hoogste loonkloof tussen mannen en vrouwen van alle OESO-landen; vrouwen zijn nauwelijks vertegenwoordigd in hogere en leidinggevende functies en vrouwonvriendelijke microagressie is de norm.
Buiten mijn bubbel, in grotere delen van Zuid-Korea, is feminisme steeds meer een vies woord geworden en wordt het gezien als een taboe. Bij de meest recente presidentsverkiezingen in 2022 profiteerde de inmiddels afgezette president Yoon Suk Yeol van het antifeministische sentiment onder jonge mannelijke kiezers – een wereld van verschil met de vorige verkiezingen.
Feministische bewegingen zoals 4B zijn door velen bestempeld als ‘extremistisch’ of ‘te radicaal’ en worden gezien als vergif voor de samenleving. Ik betwijfel ten zeerste of een Zuid-Koreaanse 4B-aanhanger daar in het openbaar voor uit zou komen zonder enige tegenreactie te verwachten. Het is dan ook ironisch dat 4B zo veel aandacht heeft gekregen in de VS – de grote broer van Zuid-Korea – terwijl feministen in het land waar de beweging is ontstaan te maken hebben met toenemende censuur.
Deze negatieve reacties en gevaren voor vrouwenrechten zijn nog wijdverbreid. Helaas hebben Zuid-Korea en de VS nog een andere realiteit gemeen: veel jonge mannen zien zichzelf als slachtoffer. Doordat ze niet begrijpen wat de werkelijke oorzaken zijn van hun weinig stabiele omstandigheden, richten ze onterecht hun woede op vrouwen en andere minderheden.
Neem mannen als Elon Musk en Nick Fuentes. In de nasleep van Trumps overwinning zijn deze boegbeelden van overwegend mannelijke proteststemmen nog harder gaan schreeuwen. Fuentes tweette onlangs in een post die viraal ging: ‘Jouw lichaam, mijn keuze. Voor altijd.’ The New Yorker noemde dit onheilspellend een ‘slogan die misschien het komende tijdperk van achteruitgang op het gebied van genderkwesties inluidt’.
4B lijkt voor velen misschien een absurde beweging. Veel vrouwen, waaronder ikzelf, zien nog steeds de waarde in van (goed, veilig) mannelijk gezelschap. Maar het is niet moeilijk te begrijpen waarom 4B vandaag de dag bestaat. De wereld waarin we leven lijkt absurder te worden. De 4B-beweging is daar slechts een symptoom van.
De president wordt in hechtenis gehouden tot zijn proces
De aanklagers die het onderzoek leiden oordeelden zondag dat het staatshoofd, tegen wie een afzettingsprocedure loopt na zijn mislukte afkondiging van de staat van beleg, de ‘leider van de opstand’ was. De formele beschuldiging tegen hem, een ‘primeur voor een zittende Koreaanse president’ volgens The Korea Times, betekent dat hij nu achter de tralies wordt gehouden tot zijn proces, dat binnen zes maanden moet plaatsvinden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Yoon Suk-yeol heeft geweigerd mee te werken aan het strafrechtelijk onderzoek naar zijn afkondiging van de staat van beleg. Zijn advocaten voerden aan dat de onderzoekers geen wettelijke bevoegdheid hebben.
Nooit eerder werd in Zuid-Korea een president gearresteerd
Iets meer dan een maand nadat hij kortstondig de staat van beleg had afgekondigd, hebben de autoriteiten op woensdag 15 januari president Yoon Suk Yeol eindelijk in handen gekregen. De dag ervoor was hij niet verschenen op de eerste hoorzitting in zijn afzettingsproces, dat nog vijf maanden zal duren.
De BBC spreekt van een ‘historisch moment’. Yoon Suk Yeol werd daarmee de eerste Zuid-Koreaanse president die gearresteerd werd. Maar het Britse medium merkt op dat deze arrestatie ‘niet het einde van de crisis betekent. Het markeert eerder een nieuwe fase in deze politieke soap’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Een eerste arrestatiepoging aan het begin van de maand mislukte na een langdurige ruzie tussen de politie en de veiligheidsdiensten van de president, merkt The Wall Street Journal op. Deze keer kwamen de rechercheurs opdagen met meer dan duizend politieagenten, honderdzestig bussen, oproeruitrusting en ‘eenheden die gewoonlijk worden ingezet tegen de georganiseerde misdaad of drugshandelaren’, aldus de krant.
The Korea Times meldt dat drieduizend politieagenten vanaf 4.30 uur aanwezig waren voor de presidentiële residentie in Hannam-dong, in het centrum van Seoul. Yoon wordt ervan beschuldigd dat hij op 3 december gedurende enkele uren illegaal de staat van beleg heeft afgekondigd.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
