Onderwerpen: Fotografie

De tentoonstelling Ontworpen wereld: door de ogen van Tata Ronkholz brengt een eerbetoon aan het veelzijdige oeuvre van fotograaf, productontwerper en binnenhuisarchitect Tata Ronkholz.

In Ontworpen wereld: door de ogen van Tata Ronkholz (1940–1997) brengt Huis Marseille het eerste omvangrijke eerbetoon aan de Duitse fotograaf en ontwerper Tata Ronkholz. Ze was een van de eerste studenten van het befaamde echtpaar Bernd en Hilla Becher. Met grootformaatcamera maakte ze realistische foto’s, waarin het onderwerp centraal stond, en het minder draaide om de individuele stijl van de kunstenaar.

Ze was een van de eerste studenten van het befaamde echtpaar Bernd en Hilla Becher

Tentoongesteld zijn onder andere haar iconische zwart-witseries van kiosken en kleine winkeltjes in het Ruhrgebied. Ronkholz blinkt uit in documentairefotografie die zich richt op architectonische structuren en alledaagse architectuur. Daarnaast besteedt de tentoonstelling aandacht aan haar werk als productontwerper.

Huis Marseille, 14 februari t/m 21 juni

Langs de rotsige kusten van Shima duiken vrouwen al generaties lang naar parels, zeeoren en zeewier. Fotograaf Kusukazu Uraguchi groeide tussen hen op en legde dertig jaar lang hun wereld – boven én onder water – vast.

De Japanse ‘ama’ of ‘vrouwen van de zee’, duiken al drieduizend jaar zonder zuurstoftank de kusten van de regio Shima, waar ze op hun eigen ingehouden adem duiken naar pareloesters, zeewier en zeeoren. Kusukazu Uraguchi (1922-1988) heeft ze als kind opgroeiend langs de rotsige kusten van Shima, een regio van Japan met een rijke maritieme traditie, zelf gezien. Hij legde dertig jaar lang een omvangrijk archief aan van het door hem bewonderde vakmanschap van de duiksters, van hun moed én verbondenheid met de zee. Wat resulteerde in een blijvende hommage aan een verdwijnend beroep.

Behalve de fysieke inspanning documenteerde Uraguchi ook het alledaagse leven van de ‘amagoya’ – de vrouwelijke gemeenschappen waar de ama zich voorbereiden en uitrusten.

Soms hielden ze wel twee minuten hun adem in

Uraguchi gebruikte vanaf ongeveer 1965 de Nikonos-camera, een toestel dat speciaal was ontwikkeld voor onderwaterfotografie. Hiermee kon hij de ama volgen tijdens hun ‘freediving’ tot zo’n tien meter diep. Meeduiken met de meest ervaren ama – de funado – die met een loodgordel afdaalden tot 30 meter diep, waarbij ze soms wel twee minuten hun adem inhielden, kon hij uiteraard niet. Wel trotseerde hij technische en lichamelijke uitdagingen tot tien meter onder het wateroppervlak.

Uraguchi gebruikte houten panelen in twee standaardafmetingen, gemonteerd op een onderstel dat was vervaardigd door een ambachtsman uit Shima. Huis Marseille gebruikte zes oorspronkelijke panelen voor de tentoonstelling in Amsterdam.

Huis van Marseille, Amsterdam 18/10 tot 8/02/26

De beelden van Hiền Hoàng provoceren, verwarren en verleiden. En telkens dagen ze het collectieve beelddenken van het westen uit. ‘In haar werk speelt ze op zowel humoristische als verontrustende wijze met stereotypen’, schrijft METAL Magazine.

De kijker voelt onmiddellijk de spanning in Hiền Hoàngs werk, schrijft het toonaangevende kunsttijdschrift ArtReview. In haar series en installaties keert de Vietnamese kunstenaar steeds terug naar dezelfde vraag: hoe worden lichamen – en vooral Aziatische lichamen – gezien, geconsumeerd en vervormd door een westerse blik? ‘In haar werk speelt ze op zowel humoristische als verontrustende wijze met stereotypen’, kenschetst METAL Magazine. Bijvoorbeeld in Asia Bistro, waarin sojasaus uit een vrouwenborst druipt, of in de performance Made in Rice, waar de kunstenaar letterlijk uit rijst tevoorschijn komt. Het zijn beelden die ‘tegelijkertijd verleidelijk en afstotend zijn’, en daarom verwarren.

‘Fotografie toont hoe we collectief culturele beelden consumeren, en counter images verstoren dat collectieve denken’

‘Hoàngs serie Asia Bistro kannibaliseert dat oude gezegde [je bent wat je eet], en suggereert dat je ook kunt eten wat je bént’, schrijft ArtReview, dat haar in 2024 opnam in de prestigieuze lijst Future Greats. Het ongemak wordt volgens de recensent nergens sterker dan in de serie Across the Ocean, waarin Hoàng tofu presenteert met daarin verborgen haren, een beeld dat ook Creative Review ‘banaal en verontrustend’ noemt. Het Britse tijdschrift prijst vooral de kritische kracht van het werk: ‘Fotografie toont hoe we collectief culturele beelden consumeren, en counter images verstoren dat collectieve denken.’

Ook kenmerkend voor Hoàngs werk volgens METAL Magazine is de wisselwerking tussen kunst en wetenschap, die in haar meest recente project, Garden of Entanglement, opnieuw naar voren komt. Hierin verlegt ze de aandacht van het lichaam naar de natuur en vertaalde ze samen met wetenschappers data van bomen in sculpturen van mycelium en UV-prints in een poging de herinneringen van de natuur zelf tastbaar te maken. ‘Het is een multidisciplinaire zoektocht naar onze verhouding met migratie, kolonialisme en ecologie’, aldus PhMuseum. Daarbij staat één kernachtige vraag centraal: ‘Wat zouden bomen zich van ons herinneren als wij er niet meer zijn?’

FOAM presenteert De ondergedoken camera, een tentoonstelling met werk van Nederlandse fotografen die tijdens de Duitse bezetting de impact van de hongerwinter in Amsterdam vastlegden. Het Franse vakblad L’Œil de la photographie noemt de beelden ‘even aangrijpend als esthetisch doordacht’.

In de expositie De ondergedoken camera staat het werk centraal van fotografen die tijdens de Duitse bezetting van Nederland het onzichtbare zichtbaar maakten. Volgens het Britse Shutter Hub toont de tentoonstelling ‘de dapperste beelden uit de laatste maanden van de oorlog’, vastgelegd door onder anderen Emmy Andriesse, Charles Breijer en Cas Oorthuys. Zij werkten in het geheim, vaak onder erbarmelijke omstandigheden, om de dagelijkse realiteit van onderdrukking, kou en honger vast te leggen.

Het Franse vakblad L’Œil de la photographie noemt de beelden ‘even aangrijpend als esthetisch doordacht’ en prijst vooral de manier waarop de expositie de spanning voelbaar maakt tussen urgentie en stilistische controle.

Het gaat niet om een lofzang op verzetshelden, maar om een intiem verslag van wat verloren ging

Het gaat daarbij niet om een lofzang op verzetshelden, maar om een intiem verslag van wat verloren ging, gezien door de ogen van degenen die weigerden weg te kijken.

Volgens kunstmagazine Aesthetica is dat de kracht: De ondergedoken camera is geen geschiedenisles, maar een vorm van verzet waarin kijken een daad wordt. De tentoonstelling is daarmee ook een ode aan de fotografie, die als medium in staat is het moment door te geven aan degenen die het willen zien. ‘Het zijn geen beelden van het verleden, maar oproepen in het heden’, aldus de recensent van L’Œil de la photographie.

De ondergedoken camera is t/m 2 oktober te zien in FOAM, Amsterdam.

Fotograaf Diana Markosian omarmt subjectiviteit en vervaagt de grens tussen documentairefotografie en fictie. In haar project Santa Barbara reconstrueert ze haar jeugd met acteurs en een scenarioschrijver.

‘Ik weet niet op welk moment ik stopte met geloven in objectiviteit,’ zegt fotograaf Diana Markosian tegen The New York Times, dat zich in de kop van een artikel over haar documentaire Santa Barbara afvraagt: ‘Is het een soapopera of het echte leven?’ en meteen het antwoordt geeft: ‘Het is allebei.’

‘Markosians werk heeft niets van de afstandelijke fly-on-the-wallmethode die gebruikelijk is in documentairefotografie of journalistieke verslaggeving. Ze is levendig aanwezig in haar werk en regisseert situaties vaak zelf om precies de opname te krijgen die ze voor ogen heeft.’

‘Je blijft achter met de vraag: wat is echt, wat is betrouwbaar, wat is zeker?

De tentoonstelling Father volgt Markosian op de reis die ze maakte om opnieuw in contact te komen met haar vader door middel van familiefoto’s en video’s. Santa Barbara is een gereconstrueerde versie van Markosians jeugd, waarin acteurs scènes uit haar verleden naspelen. Ze werkte zelfs samen met een scenarioschrijver van de originele Amerikaanse soap Santa Barbara om de laatste dagen van haar gezinsleven in het post-Sovjet-Rusland te herscheppen, evenals het begin van haar nieuwe leven – met haar moeder, zonder haar vader – in Californië. 

‘Je blijft achter met de vraag: wat is echt, wat is betrouwbaar, wat is zeker? Wat is fictie en wat fantasie?’ aldus Creative Review. ‘Maar misschien doet dat er niet toe. Het voelt niet misplaatst dat ze haar verleden op deze manier vormgeeft, want wat zijn herinneringen eigenlijk anders dan reconstructies van een vervlogen tijd, vervormd door de fragmentarische lens van de subjectiviteit?’   

Father is van 18 april tot 24 augustus te zien in Foam, Amsterdam.

In de intieme fototentoonstelling Father legt Diana Markosian vast hoe ze na vijftien jaar opnieuw contact maakt met haar vervreemde vader. Door middel van documentairefotografie, familiekiekjes en archiefmateriaal verkent ze thema’s als gemis, herkenning en het herstellen van een verbroken band.

Diana Markosian, geboren in post-Sovjet-Moskou, herinnert zich haar vader alleen als leemte in het familiealbum. ‘Hij verdween maanden achter elkaar. Dan kwam hij onverwacht weer thuis.’ Tot haar moeder haar in 1996 op een dag wakker maakte en zei dat ze haar koffer moest pakken. De volgende ochtend waren ze in Californië, zonder afscheid te hebben genomen van Diana’s vader. Haar moeder knipte zijn beeltenis uit elke foto die er in huis te vinden was, maar juist die gaten maakten het moeilijker om hem te vergeten, schrijft Markosian. 

De blikken spreken boekdelen, de alledaagse ontmoetingen aan de ontbijttafel zijn gelaagd en veelzeggend

Vijftien jaar later gaat Markosian terug om haar vader te zoeken en vindt hem uiteindelijk in het huis van haar grootvader in Armenië. Alles zag er nog hetzelfde uit. In de volgende tien jaar reisde ze regelmatig naar Armenië, waarbij ze periodes met haar vader doorbracht en hun relatie vastlegde met haar camera. Bij elk bezoek merkte Markosian hoe het gemis haar heeft gevormd tot de persoon die ze nu is. 

Die intieme portretten van een dochter en haar vader zijn te zien in Foam en samengebracht in de monografie Father – door Le Monde Magazine verkozen tot fotoboek van het jaar. De blikken spreken boekdelen, de alledaagse ontmoetingen aan de ontbijttafel zijn gelaagd en veelzeggend. 

Bezoekers worden uitgenodigd om hun eigen persoonlijke verhalen van vervreemding of verbondenheid op te schrijven en voor de kunstenaar achter te laten in een voormalige Sovjet-brievenbus aan de muur.

Foam, Amsterdam – 28/5 2025

De tentoonstelling American Photography in het Rijksmuseum neemt je mee in de veelzijdige geschiedenis van de Verenigde Staten door de lens van Amerikaanse fotografen.

Het Rijksmuseum in Amsterdam belooft ons mee te nemen naar ‘The American Dream’. Naar de ‘échte Amerikaan’. Wie die echte Amerikaan is, zal gezocht moeten worden in een romantisch en geromantiseerd verleden en een onvoorspelbare toekomst. In ieder geval laat de tentoonstelling American Photography de rijke en veelzijdige geschiedenis van de fotografie in de Verenigde Staten zien door de ogen van Amerikaanse fotografen. Hun ­perspectieven geven de diversiteit weer van het land, de bevolking en de geschiedenis. 

Sinds eind negentiende eeuw is de fotografie overal doorgedrongen: van kunst, nieuws en reclame tot privégebruik

Naast beroemde fotografen als Sally Mann, Robert Frank, Lisette Model, Nan Goldin, Andy Warhol, Paul Strand en Diane Arbus zijn er in de expositie ook anonieme makers opgenomen. Sinds eind negentiende eeuw is de fotografie namelijk overal doorgedrongen: van kunst, nieuws en reclame tot privégebruik. De meer dan tweehonderd werken komen uit de eigen collectie van het Rijksmuseum. Op 9 februari staat in samenwerking met het John Adams Institute in Amsterdam een speciaal evenement gepland met daar geëxposeerde Amerikaanse fotografen.  

Rijksmuseum Amsterdam, 7/2 tot 9/6

De Kunsthal in Rotterdam presenteert een indrukwekkend overzicht van het oeuvre van de Amerikaanse fotograaf Richard Avedon. Zijn werk kenmerkt zich door het gebruik van een witte achtergrond die de geportretteerden centraal stelt.

In de Kunsthal Rotterdam is een overzicht te zien van het oeuvre dat de legendarische Amerikaanse fotograaf Richard Avedon (1923-2004) naliet. Avedon was een van de beroemdste en meest vernieuwende fotografen van de 20ste eeuw. Zijn mode- en portretfotografie verscheen in alle gerenommeerde bladen en hij werd de eerste fotograaf in dienst bij The New Yorker. Zijn modellen waren hoogbenig en van een onaardse elegantie. De foto’s: filmisch en met beweging, het tegenovergestelde van de conventionele statische poses in de mode-industrie destijds. Hij kreeg iedereen voor zijn camera van Dwight D. Eisenhower tot Marilyn Monroe.

Kenmerkend is zijn gebruik van een witte achtergrond, waardoor de aandacht volledig op de geportretteerden komt te liggen

Pas toen In the American West verscheen kreeg Avedon de museale erkenning die hem toekwam. Mode- en celebrityfotografen waren geconstrueerd en commercieel destijds en behoorde tot een ander genre dan kunstenaars, maar de documentaire fotografie slechtte die barrière. 

Avedon reisde door 17 staten en 189 steden, nam 752 portretten van alledaagse mensen in het westen van de VS in een inmiddels ‘Avedoneske stijl’ die hij eerder toepaste op beroemdheden en politici. Kenmerkend is zijn gebruik van een witte achtergrond, waardoor de aandacht volledig op de geportretteerden komt te liggen en zich van dichtbij laat bestuderen. Een van de technieken die hij regelmatig gebruikte, was de randen van het negatief mee af te drukken, om te laten zien dat de compositie exact was zoals hij die had gefotografeerd.   

Relationships, Kunsthal Rotterdam, tot 6/9

In een tijd van politieke onrust besloot de 28-jarige fotograaf Joel Meyerowitz een jaar door Europa te reizen. Hij strandde uiteindelijk in Málaga tijdens de laatste fase van de franquistische dictatuur.

De foto’s die de Amerikaanse fotograaf Joel Meyerowitz maakte op reis door Europa, geven een fantastisch tijdsbeeld van hoe anders het continent er destijds voor stond en bij lag. De 28-jarige fotograaf reed een jaar lang door tien landen. ‘Mijn generatie was schatplichtig aan Robert Frank, een Europeaan die naar de VS kwam om zichzelf te ontdekken. Dus ging ik naar Europa om mezelf te ontdekken.’

Zijn vriendschap met een flamencofamilie resulteerde in 8.500 foto’s en uren aan geluidsopnamen

Hij strandde in Málaga op het hoogtepunt van de franquistische dictatuur. Zijn vriendschap met een flamencofamilie resulteerde in 8.500 foto’s en uren aan geluidsopnamen. Meyerowitz wordt erkend als iemand die opnieuw definieerde hoe de werkelijkheid kan worden vastgelegd met een camera. Na zijn terugkeer naar Manhattan had hij in 1968 zijn allereerste solotentoonstelling in het MoMA in New York.

Museo Picasso Málaga, t/m 15/12