Veel soldaten chatten met vrouwen op deze sites om aan hun eenzaamheid te ontsnappen, met het risico dat ze het doelwit worden van de Russen of slachtoffer van financiële oplichting.
Zijn paar dagen verlof zien er veelbelovend uit. Op deze februarimorgen in Vinnytsja, in centraal Oekraïne, is Ihor Fesik, 33, er al in geslaagd een ontmoeting te regelen met een van de vrouwen met wie hij chat op een datingapp als hij aan het front is. Hij is lid van de 59e brigade, waarvan de mannen als helden worden beschouwd na de verdediging van Mykolajiv, Cherson en Avdijivka. Op zijn Tinder- en Badoo-profielen, zijn twee favoriete sites, heeft Ihor zijn beste selfie gepost: gespannen spieren, pet achterstevoren op en een speelse glimlach onder zijn rode baard en blauwe ogen. Op de tailleband van zijn uniform zit een sticker met de tekst ‘Donor van orgasmes’.
Voor de Russische invasie in februari 2022 bezocht Ihor Fesik al datingwebsites. Toen het grootschalige offensief begon, ging deze voormalige muzikant, die werkzaam was als voiceoverartiest in reclamespots, als vrijwilliger het leger in en stopte met al zijn uitwisselingen. Anderhalf jaar lang dacht hij er niet eens meer aan. ‘Ik had er de tijd niet voor en de schok was te groot,’ herinnert hij zich. Toen de oorlog voortduurde, kwam daar verandering in. ‘Ik moest met vrouwen praten – er waren er geen in mijn eenheid. Het is een manier om mezelf af te leiden. En ik voel me minder alleen.’
Veel soldaten gaan net als hij naar datingsites als ze op missie zijn. Na twee jaar in de strijd, ver van huis, weegt eenzaamheid zwaar op sommige van deze mannen, die vaak meer geïnteresseerd zijn in praten, hun gedachten verzetten en morele steun dan in het opbouwen van een relatie.
Maar in oorlogstijd kunnen datingapps gevaarlijk zijn voor soldaten. Zo kan de vijand er misbruik van maken door gevoelige informatie los te krijgen. Het Oekraïense leger is zich bewust van het gevaar en waarschuwt zijn troepen. ‘We weten dat Rusland alle middelen gebruikt, inclusief deze applicaties, om gegevens te verzamelen,’ zegt Natalja Hoemenjoek, woordvoerder van het militaire commando in het zuiden van het land. ‘We houden dit probleem nauwlettend in de gaten en communiceren er voortdurend over in de brigades.’
‘Waar ben je? Wat doe je?’
Oekraïne is des te voorzichtiger omdat het zelf ook deze methode gebruikt, aldus een militair functionaris die verantwoordelijk is voor de rekrutering bij de marine van Odessa. ‘Onze jongens gebruiken deze applicaties om contact te leggen met Russische militairen en uit te zoeken waar ze zijn,’ zegt Volodymyr (hij wil zijn achternaam niet geven), 48 jaar. ‘Maar aan de andere kant weten we dat ze niet dom zijn en dat hun commandanten hun vertellen voorzichtig te zijn.’
Om de risico’s te beperken, reguleert het Oekraïense leger strikt het gebruik van datingsites en sociale netwerken in gevechtszones. ‘Het is niet verboden en de meeste soldaten verwijderen deze applicaties zelf,’ legt majoor Serhi (56) uit, een lid van de 59e brigade (zijn achternaam wordt om veiligheidsredenen geheim gehouden). ‘Maar gezien hun jonge leeftijd voelen ze de behoefte om met vrouwen te praten, en dat kan tot problemen leiden. Voor sommige eenheden moeten we de instructies controleren en formaliseren.’ Soldaten moeten met name een document ondertekenen waarin staat dat het gebruik van datingapplicaties en sociale netwerken dient te worden vermeden. Een bureau verbonden aan de Oekraïense Veiligheidsdienst (SBU) is verantwoordelijk voor het controleren wie de telefoons gebruikt en waarvandaan en naar wie de berichten worden verstuurd.
Uit angst om hun positie of de aard van hun missie opnieuw te moeten evalueren, hebben de soldaten, van wie de meesten voor de invasie burgers waren, geleerd om de vragen die in het dagelijks leven worden gesteld – ‘Waar ben je? Wat doe je?’ – te negeren.
Zelfs de vrouwen met wie ze praten gaan voorzichtig te werk om geen fouten te maken. ‘Ik vraag bepaalde dingen niet, zodat ze zich niet ongemakkelijk voelen of de indruk krijgen dat ik informatie uit ze probeer te krijgen,’ zegt Victoria Doebkovska, 20, die in een café in Vinnytsja werkt. Deze zangeres met lang blond haar en goed verzorgde make-up, die graag op Tinder zit, herinnert zich dat ze een jonge soldaat aan het front vroeg hoe zijn dag was verlopen. ‘Ik had er meteen spijt van. Ik zei tegen mezelf: wat vraag ik hem in hemelsnaam? Hij was aan de frontlinie aan het vechten!’
De uitwisselingen, die vaak ongemakkelijk zijn, onthullen de kloof tussen het dagelijks leven van soldaten en dat van burgers. ‘Na verloop van tijd realiseerde ik me dat het beter was om te vragen “Hoe voel je je?”, om legergerelateerde onderwerpen te vermijden en meer over mijn eigen belevenissen te vertellen,’ zegt Victoria. ‘Op die manier kan je ze afleiden, de realiteit waarin zij leven is zo hard…’
‘Persoonlijk geef ik de voorkeur aan een soldaat, omdat we dankzij hen een normaal leven kunnen blijven leiden’
In twee jaar tijd heeft de jonge vrouw met niemand afgesproken. Een relatie opbouwen met een soldaat is ingewikkeld: deze mannen blijven vele maanden aan het front en hun verlof is kort – als ze al niet gedood worden of gewond raken. In Odessa stuit Kateryna Moesiënko, vijfentwintig jaar, regelmatig op deze moeilijkheden als ze aan het chatten is op Tinder. ‘Veel soldaten nemen contact met me op, maar als je vraagt of je ze mag ontmoeten, zeggen ze “Sorry, ik ben aan het front.” En als je ze schrijft, blijven ze twee of drie dagen stil. Daarna krijg je een berichtje: “Sorry, ik ben op missie.”’ Soms ook antwoorden ze helemaal niet.
Naarmate de oorlog zich voortsleepte en steeds meer mannen werden opgeroepen om zich bij het leger aan te sluiten, begonnen jonge Oekraïense vrouwen zich vragen te stellen. ‘Vandaag de dag hebben we twee opties: kiezen voor een soldaat of voor een man die thuiszit,’ merkt Victoria Doebkovska op. ‘Persoonlijk geef ik de voorkeur aan een soldaat, omdat we dankzij hen een normaal leven kunnen blijven leiden.’
Anderen, die liever geen relatie aangaan met een man die elk moment gedood of gewond kan raken, zijn op zoek naar ‘iemand met een document dat verklaart dat hij ongeschikt is om te vechten’, vervolgt de jonge vrouw.
Shaytan daarentegen is gewoon op zoek naar een luisterend oor en wat troost. Deze zevenentwintigjarige militair commandant, die een enorme tatoeage op zijn gezicht heeft, vertelt zijn verhaal per videogesprek onder zijn oorlogsnaam, vanuit het gebied waar zijn aanvalsbrigade is ingezet; een met bomen omzoomde vlakte vlak bij het front. Soms verschijnen zijn strijdmakkers achter hem op het scherm, met een walkietalkie in de hand. Er klinkt een stem: ‘Pak het machinegeweer!’
In deze eenheid gebruiken bijna alle soldaten tussen de achttien en vijfentwintig jaar datingapps. ‘We hebben zo’n zware taak hier dat we soms gewoon een meisje willen om mee te praten,’ legt Shaytan uit. Ze worden regelmatig toegesproken; ‘Jongens, jullie hebben hersens, dus denk twee keer na voordat je een meisje boven je eigen veiligheid stelt.’
‘Deze vrouwen hebben misschien geld nodig, maar wat wij willen is dat ze echt van ons houden ‘
Maar op dit moment zijn het niet zozeer nep-Russische accounts als wel oplichterspraktijken waar soldaten op datingapps voor moeten waken. Oekraïense vrouwen, aangetrokken door de salarissen van militairen – tussen de 50.000 en 130.000 hryvnias (€ 1180 tot € 3070) – nemen contact op en doen zich voor als eenzaam en berooid. ‘Tegenwoordig denken vrouwen dat als je in het leger zit, je genoeg geld hebt, dus we krijgen veel verzoeken,’ beaamt Shaytan, die zich na de Russische invasie als vrijwilliger aanmeldde. ‘Ze zijn tussen de twintig en dertig jaar oud en schrijven bijvoorbeeld: “Ik ben een alleenstaande moeder, help me alsjeblieft.” Maar zodra je dan geld stuurt, zijn ze weg.’ Hoewel hij al verschillende keren is bedrogen, blijft hij 2000 of 3000 hryvnias (€ 47 tot € 71) geven aan wie hem dat vraagt, ‘voor het geval het echt waar is, om hen te helpen’.
Zulke praktijken werken allerminst opbeurend en verlagen het moreel van de soldaten. ‘Deze vrouwen hebben misschien geld nodig,’ zegt de jongeman, ‘maar wat wij willen is dat ze echt van ons houden, en wachten tot we veilig en wel van het front terugkeren.’ Net als in de ontroerende video’s dus van herenigingen die het Oekraïense leger op sociale netwerken plaatst, met de slogan: ‘Daar vechten we voor.’
