Het beste uit
de internationale pers
In de Pakistaanse stad Peshawar worden Israëlische en Amerikaanse vlaggen verbrand op Al-Qudsdag, de dag waarop steun wordt betuigd aan de Palestijnen.
Al-Qudsdag (letterlijk: ‘Jeruzalemdag’) werd in 1979 in Iran ingesteld om solidariteit met de
Palestijnen te tonen en vindt jaarlijks plaats op de laatste vrijdag van de vastenmaand ramadan, met protesten in verschillende landen wereldwijd.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» VS: Pentagon bereidt zich voor op wekenlange grondoperaties in Iran
» Italië: schilderijen van Renoir, Matisse en Cézanne gestolen uit museum
‘Van een paar honderd mensen langs de weg in St. Petersburg, Florida, tot tienduizenden in Manhattan: de derde golf van No Kings-protesten heeft burgers in het hele land opnieuw gemobiliseerd om te protesteren tegen president Donald Trump en zijn regering’, vat Mother Jones samen.
Zoals blijkt uit de slogans, spandoeken en toespraken tijdens de demonstraties van zaterdag, ‘hebben talloze Amerikanen genoeg van de gewelddadige acties van federale immigratieagenten in Amerikaanse steden, de stijgende kosten van levensonderhoud, de aanhoudende oorlog tegen Iran en de manier waarop de regering omgaat met de Jeffrey Epstein-affaire’, merkt het progressieve tijdschrift op.
De ongeveer 3300 demonstraties die zaterdag plaatsvonden, markeerden de derde actiedag van de No Kings-coalitie sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis. Volgens de organisatoren trokken de marsen minstens acht miljoen mensen, een miljoen meer dan op de laatste actiedag in oktober vorig jaar. De cijfers zijn niet onafhankelijk geverifieerd.
De grootste opkomst was bij de geplande demonstratie voor het Capitool van Minnesota in St. Paul, het epicentrum van het ICE-geweld eerder dit jaar.
‘Volgens de organisatoren woonden meer dan 200.000 mensen het evenement bij, dat evenveel tijd besteedde aan het eren van de inwoners van Minnesota die zich verzetten tegen het federale anti-immigratiebeleid als aan het aanvallen van president Donald Trump,’ meldde The Minnesota Star Tribune.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Genève: ‘zeer gespannen’ gesprekken tussen Kyiv, Moskou en Washington
» Rubio voert campagne voor Orbán tijdens bezoek aan Hongarije
‘Onder begeleiding van patriottische hymnen en leuzen gericht tegen het geestelijke regime’ begonnen Iraniërs dinsdag met het brengen van een eerbetoon aan de duizenden slachtoffers van de bloedige onderdrukking van de protesten in januari, meldt The New York Times.
De bijeenkomsten, georganiseerd na de veertig dagen van rouw die in de sjiitische traditie in acht worden genomen, werden ‘snel neergeslagen’ door de autoriteiten, volgens verschillende video’s die door de krant zijn geverifieerd.
De herdenkingen, die naar verwachting meerdere dagen zullen duren, ‘zullen een beoordeling mogelijk maken van zowel de gevolgen van de repressie als het vermogen van tegenstanders van de regering om nieuwe vormen van protest te vinden’, aldus The New York Times.
Volgens schattingen van mensenrechtenorganisaties werden minstens zevenduizend mensen – voornamelijk demonstranten – gedood door de Iraanse autoriteiten tijdens het neerslaan van de protestbeweging, die tussen 8 en 10 januari een hoogtepunt bereikte. Deze herdenkingen vinden plaats terwijl Iran en de Verenigde Staten dinsdag in Zwitserland een tweede ronde van gesprekken over de nucleaire kwestie hebben afgesloten.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Hongarije: Orbán belooft af te rekenen met ‘agenten van Brussel’
» VK: rechtbank vindt verbod op Palestine Action ‘disproportioneel’
Zo’n 250.000 mensen namen zaterdag in München deel aan ‘de grootste demonstratie ooit georganiseerd in Europa door tegenstanders van het Iraanse regime’, meldt Radio Free Europe-Radio Liberty (RFE-RL). Deze bijeenkomst in München, in de marge van de Veiligheidsconferentie, ‘maakte deel uit van een wereldwijde actiedag die werd georganiseerd door Reza Pahlavi, de jongste zoon van de sjah van Iran, die tijdens de Islamitische Revolutie van 1979 werd afgezet’, legt de website uit.
‘Pahlavi, een vooraanstaand lid van de Iraanse oppositie in ballingschap’, was naar München gereisd om deel te nemen aan de conferentie. Hij werd met ‘een staande ovatie’ ontvangen door de demonstranten. ‘Ik ben hier om een overgang naar een democratische en seculiere toekomst te garanderen’, verklaarde de Iraanse monarch. Hij benadrukte de transitie naar een ‘democratisch en transparant proces, via de stembus’ te willen leiden.
München was slechts een van de vele steden waar tegenstanders van het Iraanse regime zaterdag demonstreerden. In Toronto trok een nog grotere menigte, volgens schattingen van de politie zo’n 350.000 mensen, over een van de belangrijkste verkeersaders van de Canadese metropool voor ‘een van de grootste demonstraties in de geschiedenis van de stad’, aldus de Toronto Star. Ook in Sydney, Londen, Berlijn en Los Angeles werden demonstraties gehouden.
Deze wereldwijde mobilisatie vindt plaats terwijl Donald Trump tegenstrijdige signalen naar Iran stuurt: enerzijds beweert hij een diplomatieke aanpak van de nucleaire kwestie na te streven, anderzijds versterkt hij de Amerikaanse militaire aanwezigheid aan de Iraanse grens.
De Amerikaanse president verklaarde vrijdag vanuit het Witte Huis dat hij een tweede vliegdekschip naar het Midden-Oosten zou sturen en voegde eraan toe dat een regimeverandering in Iran het beste zou zijn wat er kon gebeuren, meldt Al-Jazeera.
Betogingen tegen het repressieve regime van ayatollah Ali Khamenei kunnen ook buiten Iran op steun rekenen.
Voor het Amerikaanse consulaat in Milaan stak een demonstrant een sigaret aan met een brandend stuk papier waarop de hoogste leider staat afgebeeld. Bij de dappere protesten zijn volgens mensenrechtenorganisaties inmiddels zeker 4500 doden gevallen.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Pakistan: meer dan 120 doden na terreuraanslagen in Beloetsjistan
» Venezuela: activist Javier Tarazona vrijgelaten na vier jaar gevangenschap
De Tsjechische president Petr Pavel, die in conflict is met de nationalistische regering van miljardair Andrej Babiš, weigerde Filip Turek – een extreemrechtse ex-Europarlementariër die wordt onderzocht voor huiselijk geweld en verkrachting – te benoemen tot minister van Milieu en veroordeelde een ‘poging tot chantage’ door minister van Buitenlandse Zaken Petr Macinka, lid van dezelfde partij.
‘Geconfronteerd met de groeiende spanning die door dit incident is ontstaan, hebben oppositiepartijen een motie van wantrouwen tegen de regering-Babiš ingediend, die dinsdag in behandeling zal worden genomen, en heeft de burgervereniging Miljoen Momenten voor Democratie een protestbijeenkomst georganiseerd ter ondersteuning van het staatshoofd’, meldt Radio Praag Internationaal. Daar kwamen zondag tienduizenden mensen op af.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Crew 11-missie om medische redenen van het ISS geëvacueerd
» Gaza: VS kondigen tweede fase van staakt-het-vuren aan
De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi, verklaarde woensdag op Fox News dat de autoriteiten de situatie in Iran ‘volledig onder controle’ hebben. Het land wordt al meer dan twee weken geteisterd door massale en bruut onderdrukte antiregeringsprotesten. De situatie is nu ‘rustig’, verzekerde hij, terwijl mensenrechtenorganisaties schatten dat de repressie al duizenden levens heeft geëist. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken verklaarde ook dat er ‘vandaag [woensdag] of morgen [donderdag] geen executies zullen plaatsvinden’.
De in Noorwegen gevestigde ngo Hengaw bevestigde dat de executie van een 26-jarige demonstrant, die voor woensdag gepland stond, was uitgesteld. Ondertussen verklaarde Donald Trump vanuit het Witte Huis dat ‘het moorden’ in Iran ‘geëindigd’ was. ‘We zijn door zeer belangrijke bronnen aan de andere kant geïnformeerd en zij hebben gezegd dat het moorden is gestopt’, beweerde de Amerikaanse president, die een militaire interventie nog steeds niet uitsloot.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Soedan: de regering keert terug naar Khartoem
» Groenland reageert op VS: ‘Wij willen geen Amerikanen of Denen zijn’
De EU staat ‘volledig’ achter de demonstranten in Iran, verklaarde Ursula von der Leyen zaterdag op X. ‘De straten van Teheran en steden over de hele wereld weergalmen van de voetstappen van Iraanse vrouwen en mannen die vrijheid eisen. De vrijheid om te spreken, te vergaderen, te reizen en bovenal om vrij te leven. Wij veroordelen de gewelddadige onderdrukking van deze legitieme demonstraties ondubbelzinnig’, schreef de voorzitter van de Europese Commissie, geciteerd door Politico Europe.
‘De verantwoordelijken [van deze onderdrukking] zullen worden herinnerd als mensen die aan de verkeerde kant van de geschiedenis stonden’, waarschuwde ze. Het dodental van de protesten is nu opgelopen tot boven de 200, naast 2600 arrestaties, aldus mensenrechtenactivisten. ‘Iran snakt naar vrijheid, misschien wel meer dan ooit. De Verenigde Staten staan klaar om te helpen!!!’ reageerde Donald Trump op het sociale netwerk Truth Social.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Venezuela kondigt vrijlating aan van meerdere politieke gevangenen
» Grok verwijdert functie voor afbeeldingen wegens seksuele manipulatie
Vicepresident JD Vance hield donderdag vol dat de politieagent die woensdag de 37-jarige Amerikaanse vrouw Renée Good doodschoot, handelde om zijn eigen leven en dat van zijn collega’s te beschermen toen het slachtoffer hen probeerde aan te rijden met haar auto. Deze versie wordt echter fel betwist door de lokale Democratische oppositie, die spreekt van ‘propaganda’ van de conservatieve regering en daarbij verschillende video’s aanhaalt.
Ook politici en handhavingsfunctionarissen in Minnesota hebben donderdag scherpe kritiek geuit op het besluit van de federale autoriteiten om het Bureau voor Strafrechtelijk Onderzoek van de staat uit te sluiten van een gezamenlijk onderzoek met de FBI naar de moord op Renée Good, meldt The Minnesota Star Tribune.
Gouverneur Tim Walz hekelde het gebrek aan transparantie van de Trump-regering. In het westen van het land, in Portland, Oregon, raakten donderdag twee mensen gewond door geweervuur van federale politieagenten. Het federale ministerie van Binnenlandse Veiligheid, dat toezicht houdt op de betrokken agenten, schreef op X dat de twee personen in een auto zaten en probeerden ‘de politie aan te rijden’, waarop de politie reageerde – een officiële verklaring die overeenkomt met die in Minneapolis.
Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Iran. Wat eind december begon als een staking van enkele markthandelaren, is uitgegroeid tot de grootste protestbeweging in het land in jaren. De autoriteiten treden wederom hard op, maar de internationale context is sinds de Woman, Life, Freedom-protesten van 2022 ingrijpend veranderd. Biedt dat de Iraniërs hoop?
Het begon met een staking van winkeliers en markthandelaren tegen de stijgende kosten van levensonderhoud, maar is inmiddels uitgegroeid tot een protestgolf die zich tot ver buiten Teheran heeft verspreid.
De rial zakte eind december tot een historisch dieptepunt ten opzichte van de Amerikaanse dollar. Bovendien is er sprake van inflatie en wijdverbreide werkloosheid. Een reeks internationale beperkingen bemoeilijkt Teherans toegang tot internationale financiële markten en bevroren buitenlandse activa. ‘De Iraniërs hebben zo’n verschrikkelijk jaar achter de rug dat niemand erg verbaasd was toen de straten volstroomden met demonstranten’, schrijft de Iraans-Amerikaanse auteur Arash Azizi in The Atlantic.
De protestgolf had zich tegen oudejaarsavond verspreid over zeventien van de eenendertig provincies van Iran, waarbij demonstranten uit alle lagen van de samenleving zich bij de beweging aansloten, aldus Al Jazeera. ‘De onrust is uitgegroeid tot een politiek protest.’
Demonstranten scanderen onder meer ‘dood aan de dictator’, gericht tegen de tachtigjarige opperste leider van Iran ayatollah Ali Khamenei, die sinds 1989 aan de macht is. ‘Om echte verandering teweeg te brengen, zou het regime van Iran een akkoord moeten sluiten met de regering-Trump om de sancties op te heffen. Maar de harde ideologische houding van Khamenei tegenover Israël en de VS maakt dat praktisch onhaalbaar.’
Demonstranten in Teheran maken ook gebruik van de leuze: ‘Noch Gaza, noch Libanon, ik geef mijn leven voor Iran.’ Deze slogan, die in 2009 populariteit verwierf, benadrukt het verzet tegen Irans steun aan milities als Hamas en Hezbollah. ‘De demonstranten zijn van mening dat militair avonturisme de Iraanse middelen heeft uitgeput en ertoe heeft bijgedragen dat het land op gespannen voet staat met zowel het Westen als zijn Arabische buurlanden. Met andere woorden, de Iraniërs brengen hun economische malaise in verband met het buitenlands beleid van hun regime’, schrijft Aziz.
‘Beide protestbewegingen weerspiegelen een onoverbrugbare kloof tussen staat en samenleving’
De protesten markeren de grootste onrust in het land sinds 2022. Toen brak er massale onrust uit in heel Iran na de dood in hechtenis van de tweeëntwintigjarige Mahsa Amini, die in september van dat jaar was gearresteerd omdat ze haar hijab verkeerd zou hebben gedragen. De Iraanse autoriteiten reageerden destijds met willekeurige arrestaties van tienduizenden mensen, grootschalig gebruik van traangas, het afvuren van scherpe munitie en, volgens mensenrechtenorganisaties, de onwettige dood van honderden mensen. Uit een onderzoek van VN-deskundigen in 2024 naar de reactie van de regering bleek dat haar acties neerkwamen op ‘misdaden tegen de menselijkheid’, aldus Al Jazeera.
Volgens Foreign Policy vertoont de huidige protestbeweging overeenkomsten met toen. ‘Hoewel ze verschillende oorzaken hebben, weerspiegelen ze allebei een diepgaande structurele onvrede en een onoverbrugbare kloof tussen staat en samenleving.’ In beide gevallen verspreidden de protesten zich snel via sociale mediaplatforms zoals X en Instagram, waardoor beelden van verzet in heel Iran en daarbuiten konden circuleren.
Maar er zijn ook belangrijke verschillen. ‘De huidige opstand is in zijn beginfase breder en diepgaander. De protesten zijn geografisch meer verspreid, met grote stedelijke centra zoals Teheran, Isfahan, Mashhad en Hamedan, en strekken zich uit tot kleinere steden en economisch gemarginaliseerde gebieden.’
Aan het begin van de beweging leek president Masoud Pezeshkian een verzoenende houding aan te nemen. De Iraanse regeringswoordvoerder Fatemeh Mohajerani verklaarde op dinsdag 30 december dat de regering ‘de protesten erkende’. Veiligheidstroepen sloegen echter steeds harder toe nadat opperleider Ali Khamenei de demonstranten als ‘relschoppers’ had bestempeld. Volgens mensenrechtenorganisatie HRANA, geciteerd door AP News, zijn er in negen dagen tijd al zeker vijfendertig doden gevallen en ruim twaalfhonderd mensen gearresteerd. Onder de dodelijke slachtoffers zijn negenentwintig demonstranten, vier minderjarigen en twee leden van de Iraanse veiligheidstroepen.
De Iraanse pers is verdeeld over de protestbeweging, ziet Courrier International. ‘Alles wijst erop dat deze kleine groep relschoppers afhankelijk is van het zionistische regime’, fulmineert de ultraconservatieve Iraanse krant Kayhan. De hervormingsgezinde krant Ham Mihan veroordeelde dat artikel op zijn beurt als ‘haatdragend’. Jomhouri Eslami schrijft: ‘Degenen die de recente protesten als rellen bestempelen, zitten nog steeds gevangen in hun eigen illusie.’ De gematigde krant roept Masoud Pezeshkian op zijn verkiezingsbeloften na te komen door de betrekkingen met het Westen te verbeteren en de vrijheden voor de Iraniërs te vergroten.
De Amerikaanse president Donald Trump waarschuwde de Iraanse regering vrijdag via een post op zijn sociale medianetwerk Truth Social en zei dat de VS ‘klaarstaan om in actie te komen’ als er dodelijke slachtoffers zouden vallen bij vreedzame protesten. ‘Een waarschuwing die krachtig werd onderstreept door de daaropvolgende arrestatie van Nicolas Maduro in Venezuela’, schrijft Reuters. ‘De leiders zitten klem tussen de publieke woede en de steeds strengere eisen en dreigementen van Washington,’ zei een Iraanse ambtenaar tegen het persbureau.
‘Een mogelijke interventie van de VS versterkt ongetwijfeld de angst van de Islamitische Republiek voor Trump‘
De internationale context is sinds 2022 ingrijpend veranderd. Destijds spraken westerse regeringen hun retorische steun uit, maar legden ze beperkte sancties op. De regering-Biden vermeed volledige economische druk en koos voor diplomatie boven confrontatie. ‘Trumps bewezen bereidheid om militair geweld te gebruiken tegen Iran heeft de politieke elite van de Islamitische Republiek aan het wankelen gebracht’, schrijft Foreign Policy. ‘Een mogelijke interventie van de VS’, die sinds de inval in Venezuela aannemelijker is geworden, ‘versterkt ongetwijfeld de angst van de Islamitische Republiek voor Trump, zijn onvoorspelbaarheid en zijn bereidheid om risico’s te nemen’.
Over of de VS echt in staat zijn om in te grijpen in Iran naar het ‘Venezolaans model’, zijn de meningen overigens verdeeld. Volgens Sami Al-Arian, directeur van het Center for Islam and Global Affairs, zal een dergelijke operatie waarschijnlijk mislukken, zo schrijft hij in Middle East Eye. ‘Met een bevolking van 92 miljoen mensen en een grondgebied van 1,6 miljoen vierkante kilometer is dat in Iran noch demografisch, noch geografisch haalbaar.’
Wat sinds 2022 ook is veranderd, is het netwerk van bondgenoten van Iran. In 2025 zijn de capaciteiten van veel regionale partners uitgehold, en sommige voormalige bondgenoten, zoals Bashar al-Assad, die tot dan toe een cruciaal bolwerk voor Teheran vormden, zijn niet langer aan de macht. Bovendien is het nucleaire programma van Iran ernstig beschadigd. In juni voerden Israël en de VS een serie aanvallen uit op de Islamitische Republiek. In een oorlog van twaalf dagen bombardeerden ze verschillende Iraanse nucleaire locaties.
‘De islamitische heerschappij is nooit verenigbaar geweest met de Iraanse samenleving’, schrijft Raphael Geiger in Süddeutsche Zeitung. ‘De laatste jaren is er echter iets veranderd. Het regime is nu alleen nog aan de macht dankzij zijn veiligheidsapparaat, niet dankzij zijn aanhangers. Dat betekent dat kleine demonstraties onmiddellijk protesten tegen het systeem zelf worden.’ Bovendien verlaagt de aanhoudende economische crisis de drempel om risico’s te nemen – en om de straat op te gaan. ‘De combinatie van minder angst en meer lijden is gevaarlijk voor elke dictatuur, vooral voor een dictatuur die een nieuwe aanval van haar superieure vijanden vreest.’
‘De combinatie van minder angst en meer lijden is gevaarlijk voor elke dictatuur’
Toch blijven tegenstanders van de Islamitische Republiek vooralsnog hopeloos ongeorganiseerd en verdeeld, ziet Aziz. Geen enkele oppositiefractie is er tot nu toe in geslaagd krachtige organisaties of duurzame netwerken op te bouwen die de protesten zouden kunnen aansturen. Zonder een dergelijke aansturing zal de huidige beweging waarschijnlijk uitdoven, net als eerdere protesten.
‘Ik ben oprecht blij om anderen op straat te zien’, vertelde een jonge vrouw aan Aziz tijdens een demonstratie. ‘Maar ik weet ook dat we economisch gezien de pineut zijn en dat het er niet op lijkt dat het snel beter wordt. En er bestaat geen gemakkelijke manier om van deze klootzakken te winnen. Het is moeilijk om hoopvol te blijven.’
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» VS: concertzaal Kennedy Center omgedoopt tot Trump-Kennedy Center
» EU gaat Kyiv 90 miljard euro lenen bij gebrek aan akkoord over Russische activa
Vrijdagochtend braken er in Dhaka botsingen uit na de bekendmaking van het overlijden van de 32-jarige Sharif Osman Hadi in een ziekenhuis in Singapore. Hij was maandag gewond geraakt bij een moordaanslag. Duizenden demonstranten gingen de straat op in de hoofdstad om de arrestatie van zijn moordenaars te eisen.
In Dhaka stichtten demonstranten verschillende branden. Zo staken ze onder andere de kantoren van de twee grootste kranten van het land, de Daily Star en Prothom Alo, in brand, aldus de Dhaka Tribune, die foto’s van de brandende gebouwen publiceerde.
De brand die het Daily Star-gebouw verwoestte, werd vannacht onder controle gebracht, maar er bevonden zich nog 27 medewerkers van de krant binnen. De demonstranten beschuldigen de twee media ervan banden te hebben met buurland India. New Delhi steunt de afgezette voormalige premier van Bangladesh, Sheikh Hasina, die vorig jaar naar India vluchtte nadat ze door studentenprotesten uit de macht werd verdreven.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Verkiezingen in Irak: opkomst fors gestegen ten opzichte van vier jaar terug
» Colombia zet uitwisseling van inlichtingen met de VS tijdelijk stop
Een demonstratie veroorzaakte dinsdag chaos in de Blauwe Zone van de VN-klimaatconferentie in Belém, Brazilië, aldus het Braziliaanse dagblad O Globo. Enkele tientallen inheemse demonstranten raakten slaags met veiligheidspersoneel toen ze probeerden het terrein te betreden. Eerder die avond hadden de inheemse bevolking en hun aanhangers net een klimaat- en gezondheidsmars voltooid en dansten ze voor de ingang van de COP30.
Ze gingen vervolgens het gebouw binnen, passeerden veiligheidscontroles, waarna het veiligheidspersoneel hen fysiek terugduwde, een actie waar sommige demonstranten zich tegen verzetten. De rust werd snel hersteld.
De veiligheidsdiensten barricadeerden vervolgens de ingangen van de Blauwe Zone, het hart van de conferentie, met tafels en meubilair. Een AFP-journalist was getuige van de evacuatie van een politieagent in een rolstoel. ‘De inheemse beweging wilde haar eisen kenbaar maken in de Blauwe Zone, maar ze mochten er niet in,’ aldus João Santiago, professor aan de Federale Universiteit van Pará.
‘De Blauwe Zone wordt in de regel beheerd door de VN, en daarbinnen staat de organisatie geen demonstraties toe zonder voorafgaande kennisgeving of toestemming’, merkt Folha de São Paulo op.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Bolivia en de VS kondigen herstel van hun diplomatieke betrekkingen aan
» Turkije vaardigt arrestatiebevel uit tegen Netanyahu en andere Israëliërs
Zaterdag marcheerden demonstranten in Lissabon om te protesteren tegen het plan van de centrumrechtse minderheidsregering, dat de productiviteit wil verhogen en meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt wil introduceren. De hervorming – die een wijziging van 100 artikelen van de arbeidswet vereist – is bedoeld om de beperkingen op onderaanneming te verlagen, ontslagprocedures te versoepelen en meer flexibiliteit in werktijden mogelijk te maken.
Na de mars riep de grootste vakbond van Portugal, de CGTP, op tot een algemene staking op 11 december, aldus Diário de Notícias. De vakbonden zijn van mening dat de voorstellen van de regering van Luis Montenegro de rechten van werknemers bedreigen en eisen de intrekking ervan. Verwacht wordt dat de Portugese premier de hervorming in het parlement kan doorvoeren dankzij de stemmen van zijn centrumrechtse Democratische Alliantie en de extreemrechtse partij Chega, de belangrijkste oppositiepartij.
Lees ook het andere kort nieuws uit de buitenlandse pers van vandaag:
» Soedan: situatie in El-Fasher ‘catastrofaal’ na inname door RSF
» Verenigd Koninkrijk: tien gewonden bij mesaanval in een trein
Precies een jaar na de instorting van het glazen dak van het treinstation van Novi Sad, waarbij zestien mensen omkwamen, ging zaterdag in Servië een enorme menigte de straat op om te protesteren tegen de corruptie die volgens hen tot het ongeluk heeft geleid. De autoriteiten ontkennen dit. ‘Dit is ongetwijfeld de grootste bijeenkomst in de geschiedenis van Novi Sad’, merkt European Western Balkans op. De nieuwssite noemt geen getal, maar denkt dat de politieschatting van veertigduizend veel te laag is.
‘In verschillende konvooien uit heel Servië marcheerden studenten en burgers’ naar de stad waar de ramp plaatsvond, en ‘precies om 11:52 uur, het moment waarop de overkapping instortte, werden er zestien minuten stilte in acht genomen’, één voor elk slachtoffer, aldus de nieuwssite. Ondanks de excuses van president Aleksandar Vučić de dag ervoor, herhaalden de demonstranten hun eis voor vervroegde parlementsverkiezingen, ‘zoals ze al maanden eisen’, en beloofden ze te blijven demonstreren.
Sinds 2022 vindt er in Zuidoost-Azië een reeks opstanden plaats onder jongeren die radicale veranderingen opeisen, met één gemeenschappelijke noemer: ze zijn de corruptie en de privileges van politici zat.
Sri Lanka, Bangladesh, Nepal: sinds 2022 wordt Azië geteisterd door een ‘politieke tsunami’. Het oproer op 8 en 9 september in Kathmandu van generatie Z (de online generatie geboren tussen 1997 en 2012) is de laatste ontwikkeling in een reeks opstanden geleid door jongeren op zoek naar verandering. Het ziet ernaar uit dat deze golf ook Indonesië en de Filipijnen zal bereiken.
In drie jaar tijd zijn drie regeringen ten val gebracht door straatprotesten waarbij de ontwikkelingen in een stroomversnelling lijken te zitten. In 2022 kostte het de jonge Sri Lankanen vijf maanden om de Rajapaksa-familie, die het land al tientallen jaren regeerde, uit het zadel te wippen. Vervolgens kostte het de Bengalen in 2024 slechts zes weken om premier Sheikh Hasina, die toen zesenzeventig jaar oud was en al meer dan vijftien jaar aan de macht was, tot aftreden te dwingen en in september 2025 had de Nepalese generatie Z slechts twee dagen nodig om een einde te maken aan het bewind van de drieënzeventigjarige communist Khadga Prasad Sharma Oli.
Pakistan en Myanmar hadden, respectievelijk in mei 2023 en begin 2021, aan deze ‘Aziatische lente’ kunnen deelnemen als in beide gevallen het overmachtige leger de woede-uitbarsting van de jongeren niet met harde hand had onderdrukt.
In veel buurlanden leiden dezelfde kwalen tot dezelfde ergernis; er is een enorme kloof tussen de oude regering en de jonge bevolking en er is systematische corruptie onder de elites, regerende families of dynastieën hebben vaak een machtsmonopolie, er heerst ongelijkheid en er is een schrijnend gebrek aan economische kansen. Regeringen zijn als rotte appels uit de boom gevallen.
Toen Sri Lanka in 2022 de weg vrijmaakte voor een vreedzame revolutie stond het eiland met 22 miljoen inwoners, de zogenoemde parel van de Indische Oceaan, op het punt van faillissement door de coronacrisis en door schulden als gevolg van riskante investeringen van de broers Gotabaya en Mahinda Rajapaksa. Maandenlang ging Sri Lanka gebukt onder allerlei gebreken: stroomstoringen die tot dertien uur konden duren, urenlange wachtrijen voor benzinestations en tekorten aan medicijnen en andere basisbehoeften. Het einde leek nabij; de haat tegen de familie Rajapaksa, die verantwoordelijk werd gehouden voor het landelijke faillissement, oversteeg alle lagen van de samenleving.
In april 2022 begon de Aragalaya (‘de strijd’) zich langs de kust te verspreiden, tot aan een uitkijkplaats vol luxueuze hotels niet ver van het presidentiële paleis. Op 13 juli vluchtte de president met de staart tussen de benen naar de Malediven. De Sri Lankanen hebben laten zien dat ook autoritaire regimes ten val kunnen worden gebracht door een volksopstand en daarmee hebben ze geschiedenis geschreven.
Een beeld dat deze jeugdige vloedgolf in het collectief geheugen zal vereeuwigen, is dat van honderden jonge Sri Lankanen die het paleis in Colombo bestormen, het bed en het ondergoed van de president uitproberen en een duik nemen in zijn zwembad.
Ze lieten het zich goed smaken in de keukens, namen meubilair mee in hun riksja’s en gingen er met eenden en konijnen vandoor
Twee jaar later, op 5 augustus 2024, was er een beladen moment in Dhaka, in de ambtswoning van de Bengaalse premier Sheikh Hasina. Nadat ze hadden vernomen dat hun leider naar India was gevlucht, bestormden de euforische Bengalen het pand. Ze lieten het zich goed smaken in de keukens, namen meubilair mee in hun riksja’s en gingen er met eenden en konijnen vandoor.
Hasina, de ‘Iron Lady’ die ooit de democratische hoop van het land belichaamde, had zich aan de macht vastgeklampt door middel van vervalste verkiezingen en een systematische jacht op tegenstanders en critici. Niets leek het regime te kunnen deren, totdat de invoering van quota voor overheidsfuncties de vlam in de pan deed slaan. De quota werden gezien als een manier om leden van de regeringspartij te bevoordelen. In een land met meer dan 170 miljoen inwoners, van wie de helft jonger is dan 26, kampt de jeugd met massale werkloosheid.
Er ontstond een protestbeweging aan de universiteit van Dhaka en die verspreidde zich al snel naar particuliere instellingen. De uiterst gewelddadige onderdrukking van de demonstraties – volgens schattingen van de VN vielen er ongeveer 1400 doden – transformeerde het studentenprotest in een massabeweging die het vertrek van Sheikh Hasina eiste.
Een jaar later kwam in Nepal generatie Z op haar beurt in opstand tegen de leiders. Het voormalige koninkrijk, sinds 2008 een republiek, was het toneel van een bliksemrevolutie zonder aangewezen leiders. De beweging ver- spreidde zich via sociale media, waar jongeren onder de hashtag #NepoBaby de levensstijl van de zonen en dochters van politieke leiders aan de kaak stel- den als symbool van de corruptie en ongelijkheid die het land teisteren.
In een poging deze kritiek de kop in te drukken, besloot de communistische regering van premier K.P. Oli op 4 sep- tember zesentwintig digitale platforms te blokkeren. Daarmee staken ze de lont in het kruitvat. Bij gebrek aan Facebook en WhatsApp organiseerden de jongeren zich via de app Discord. Op 8 september werd in Kathmandu een grote demonstratie tegen corruptie gehouden.
De vreedzame mars ontaardde in extreem geweld toen de politie het vuur opende op de menigte. De studenten kregen bijval van radicalere groepen, en op 9 september veranderde de Nepalese hoofdstad in een vuurzee. Alle machtscentra – de uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht – gingen in vlammen op. De opstand was ‘van een ongekende omvang en snelheid, en staat gelijk aan een totale afwijzing van de gevestigde orde na jaren van wanbestuur en uitbuiting van staatsmiddelen’, merkt Ashish Pradhan van de denktank International Crisis Group op.
De golf van protest heeft inmiddels Zuidoost-Azië bereikt – Indonesië, de Filipijnen, Oost-Timor – en heeft overal dezelfde voedingsbodem: de jongeren zijn de corruptie en de privileges van politici meer dan zat. In de Indonesische archipel, met 284 miljoen inwoners, was de beslissing van parlementsleden op 25 augustus om zichzelf een maandelijkse huisvestingstoelage van 50 miljoen roepia (circa 2800 euro) toe te kennen de druppel die de emmer deed overlopen. Dit bedrag, bijna tien keer het minimumloon in de hoofdstad, ontketende een storm van studentenprotesten. De studenten eisen een reeks hervormingen om de politiek te zuiveren.
Op de Filipijnen dreef de extravagante levensstijl van familieleden van politici en directeuren van bouwbedrijven duizenden mensen de straat op. De betrokkenen worden verdacht van een massaal schandaal rond de verduistering van overheidsgeld dat bedoeld was voor de bescherming tegen overstromingen. Ook hier knaagt hetzelfde kwaad aan de democratie: familieclans die de macht op zowel nationaal als lokaal niveau onderling verdelen. Deze erfenis van de Spaanse en later Amerikaanse kolonisten bleef ondanks de revolutie van 1986 intact. ‘De elite heeft nooit geprobeerd om echte, moderne politieke partijen op te richten. Zelfs na de val van de dictatuur werd de familie Marcos zelf uiteindelijk opgenomen in het systeem van politieke dynastieën dat zich succesvol in stand houdt,’ aldus politicoloog Richard Heydarian. Hij verwijst naar de verkiezing in 2022 van Ferdinand ‘Bongbong’ Marcos, de zoon van dictator Ferdinand Marcos. Het feit dat de protesten in Azië gelijktijdig plaatsvinden, roept vragen op over de onderlinge beïnvloeding. Vergelijkbare methoden, leuzen en gemeenschappelijke eisen suggereren dat de bewegingen elkaar hebben geïnspireerd. De piratenvlag met een strohoedje op de schedel uit de Japanse manga One Piece lijkt het vaandel van generatie Z te zijn geworden. De held van de manga, een tiener, staat symbool voor moed, solidariteit en de strijd tegen corrupte leiders. De vlag wapperde in Indonesië, daarna in Nepal en ten slotte op de Filipijnen. Sindsdien is hij ook veelvuldig opgedoken bij demonstraties in Frankrijk.
De uitkomst van deze ‘Aziatische Lentes’ blijft onzeker. Het voorbeeld van de zogeheten Arabische Lente uit de jaren 2010 maant tot voorzichtigheid. Die protestgolf begon in Tunesië na de zelfverbranding van een jonge straatverkoper, wanhopig door armoede en vernederingen door de politie, en verspreidde zich naar Egypte, Libië, Bahrein, Jemen en Syrië. Deze opstanden van de jeugd, net als in Azië aangejaagd door sociale media, mondden al snel uit in opstanden tegen tirannieke regimes. Uiteindelijk hadden ze alleen maar nog autoritairdere regeringen als resultaat.
Hoewel veel media de huidige protesten framen als een leeftijdstrend, schrijft Will Shoki van Africa is a Country, worden daarmee middel en boodschap verward. Wat werkelijk zichtbaar wordt, is de terugkeer van de jeugd als politiek subject, als het geweten van een wereldsysteem in verval. Deze golf, aldus Shoki, staat in het verlengde van de cyclus die begon met de Arabische Lente en #FeesMustFall: massamobilisaties die de grenzen van de neoliberale democratie blootlegden, maar zelden structuren veranderden. De energie is terug, gehard door slechtere economische vooruitzichten en ontdaan van hervormingsillusies. Jongeren ervaren de nadelen het eerst: hoge jeugdwerkloosheid (Marokko), emigratie en geldeconomieën die echte transformatie uitstellen (Nepal), en overal privatisering en bezuinigingen die hun toekomst uithollen. Dat sommige groepen het mediabegrip ironisch omarmen, is tactiek, geen identiteit; de benaming depolitiseert en demografiseert tegelijk en maakt van een structurele systeemcrisis een leeftijdsstemming, verbergt de materiële oorzaken en laat de protesten makkelijk wegzetten als een voorbijgaande trend, terwijl in werkelijkheid nationale elites een vastgelopen mondiaal regime bemiddelen.
‘De uitgestelde revolutie keert terug om leven, waardigheid en betekenis te ondersteunen buiten de markt en in het belang van de mens in plaats van de macht of winst.’
Ondanks de overeenkomsten – de centrale rol van de jeugd, de focus op werkloosheid, corruptie en politiegeweld en het domino-effect waardoor mensen hun angst overwonnen – is de context van de ‘Aziatische Lentes’ wezenlijk anders. De demonstraties vonden plaats in democratische, zij het onvolmaakte en autoritaire, regimes. Vooralsnog hebben ze geleid tot vreedzame transities waarbij jongeren de drijvende kracht achter de verandering zijn.
Wat zal er terechtkomen van generatie Z’s diepe verlangen naar vernieuwing? In Sri Lanka is de grote omwenteling uitgebleven, maar de economie herstelt zich en het land zit weer in de lift. Voormalig marxist en prominent figuur in de Aragalaya-beweging Anura Kumara Dissanayake, die in 2024 tot president werd gekozen, moest zich schikken naar de voorwaarden die het Internationaal Monetair Fonds stelde in ruil voor leningen.
In Bangladesh, dat sinds augustus 2024 tijdelijk wordt geleid door Nobelprijswinnaar voor de Vrede Muhammad Yunus, hebben politieke partijen en studenten moeite om het eens te worden over de noodzakelijke hervormingen. Het geweld is in het afgelopen jaar sterk toegenomen. Begin 2026 komen er verkiezingen aan, met het risico dat de traditionele politieke elite de macht herovert.
In Nepal heeft Sushila Karki, voormalig opperrechter en een boegbeeld in de strijd tegen corruptie, de leiding over het land tot de verkiezingen in maart 2026. Ook hier zal de oude elite elke kans grijpen om weer aan de macht te komen. De geschiedenis moet nog geschreven worden; Azië kent immers talloze opstanden die op niets uitliepen.