Pepper X, een kleine, rimpelige geelgroene peper geteeld in de VS, is nu officieel de heetste chilipeper ter wereld, volgens Guinness World Records. Dat schrijft NPR. Ed Currie van PuckerButt Pepper Company in South Carolina ontving de Guinnessprijs in het programma Hot Ones op YouTube. Om de intensiteit van Pepper X te meten, werd de Schaal van Scoville gebruikt. Die werd bedacht in 1912 en meet de concentratie van capsaïcinoïden, de stoffen in pepers die de scherpe smaak geven.
‘Pepper X geeft niet zo’n branderig gevoel in je keel als de Reaper, maar dat komt later als de pijn begint’
Een gemiddelde jalapeño telt 2000 tot 8000 Scoville Heat Units (SHU), een serranopeper tussen de 10.000 en 23.000. Maar dan de Pepper X: die heeft er gemiddeld 2.693.000. De vorige recordhouder, de Carolina Reaper – ook geteeld door Currie – heeft er gemiddeld 1,64 miljoen. ‘De Scoville-schaal is logaritmisch, dus Pepper X is drie keer zo heet als een Reaper,’ aldus Currie. ‘Pepper X geeft niet zo’n branderig gevoel in je keel als de Reaper, maar dat komt later als de pijn begint.’
Roemenië en Bulgarije in Schengen?
Dat kan spannend worden: de toetreding tot Schengen van Roemenië en Bulgarije zou begin december opnieuw in stemming kunnen worden gebracht. Dat is volgens Euronews in ieder geval de wens van Spanje, dat dit half jaar het roulerende voorzitterschap van de Raad van de EU bekleedt en ook de politieke agenda bepaalt.
Toelating van nieuwe leden tot het Schengengebied, waar geen grenscontroles zijn, vereist unanieme goedkeuring van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ), waarin de ministers van Binnenlandse Zaken van de lidstaten zijn verenigd. De laatste JBZ-bijeenkomst onder Spaans voorzitterschap vindt plaats op 5 en 6 december. Fernando Grande-Marlaska, de Spaanse waarnemend minister van Binnenlandse Zaken, zei op 19 oktober dat Spanje hoopt dat de toetreding van beide landen ‘in december werkelijkheid zal worden’ en voor Spanje ‘een prioriteit’ is.
‘Laten we ze dus eindelijk binnenbrengen – zonder verder uitstel’
Roemenië en Bulgarije zijn nog niet toegelaten tot het Schengengebied, ook al zegt de Europese Commissie al sinds 2011 dat beide landen aan alle Schengencriteria voldoen. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen deed in september dan ook opnieuw een oproep tot lidmaatschap: ‘Ze hebben het bewezen: Bulgarije en Roemenië maken deel uit van ons Schengengebied. Laten we ze dus eindelijk binnenbrengen – zonder verder uitstel.’ Maar Oostenrijk ligt dwars. Het land zegt dat het aanhoudend hoge aantal onwettige grensoverschrijdingen aan de buitengrenzen van de EU, geschat op ongeveer 232.350 in de eerste acht maanden van 2023, voldoende reden is om verdere uitbreiding van Schengen te vertragen.
Een toenemend aantal lidstaten, zoals Oostenrijk, Duitsland, Polen en Tsjechië, hebben tijdelijke grenscontroles ingevoerd om de stroom asielzoekers die in frontlijnstaten aankomen en later naar het noorden trekken, in te dammen. ‘Ons standpunt is dat het Schengensysteem als geheel niet werkt en daarom staan we niet open voor uitbreiding ervan,’ zei de Oostenrijkse minister van Binnenlandse Zaken Gerhard Karner in augustus.
Het probleem van de erven Berlusconi
De erven Berlusconi hebben een probleem, aldus The Guardian. Behalve de miljarden die hij naliet met zijn imperium, is er de vraag wat te doen met zijn enorme collectie nagenoeg waardeloze schilderijen van naakte vrouwen en Madonna’s, die voor 800.000 euro per jaar liggen opgeslagen in een enorm pakhuis tegenover zijn huis in Arcore bij Milaan. De voormalige minister-president, die in juni op 86-jarige leeftijd overleed, vergaarde de collectie, die wel 25.000 schilderijen telt, in de laatste jaren van zijn leven; het merendeel kocht hij via nachtelijke shoppingprogramma’s op televisie.
Vittorio Sgarbi, voormalig medewerker van het ministerie van Cultuur, kunstcriticus en goede vriend van Berlusconi, zegt dat de dwangneurose om kunst te kopen via tv-programma’s serieus begon in 2018 als gevolg van ‘slapeloze nachten’. Berlusconi spendeerde zo’n 20 miljoen euro aan wat Sgarbi omschrijft als een verzameling kladderwerk: zijn focus leek eerder te liggen op kwantiteit dan op kwaliteit.
Funflatie
Amerikanen worden getroffen door funflatie, zo schrijft The Wallstreet Journal. Dat woord wordt gebruikt om de enorme kostenstijging te beschrijven van entertainment, uiteenlopend van concerten tot een bezoek aan pretparken en sportwedstrijden. De stijging was vorig jaar groter dan de prijsstijgingen van bijvoorbeeld voedsel en benzine volgens het Amerikaanse Bureau of Labor Statistics, dat consumentengedrag analyseert. Als de prijsstijgingen in dit tempo doorgaan, zullen Amerikanen dit jaar zo’n 95 miljard dollar uitgeven aan entreebewijzen. Dat is 23 procent meer dan vorig jaar en 12,5 procent meer dan in 2019, het laatste jaar voor de pandemie.
De gemiddelde ticketprijs voor de honderd grootste Amerikaanse tournees is sinds 2011 met bijna 100 procent gestegen
Vooral de kosten voor livemuziek zijn enorm gestegen. Muziekmanagers schrijven dit toe aan marketing op sociale media en de mondialisering van popmuziek dankzij streaming. De gemiddelde ticketprijs voor de honderd grootste Amerikaanse tournees is sinds 2011 met bijna 100 procent gestegen.
Klimaateducatie
De staat New Jersey heeft als eerste in de VS een Office of Climate Education opgericht. De staat is al pionier op het gebied van onderwijs over klimaatverandering, en wil met dit officiële bureau voor klimaatonderwijs kennis en het bewustzijn onder studenten en docenten vergroten, zo schrijft The Planetary Press. ‘Tijdens enkele van de ergste klimaatgerelateerde gebeurtenissen waarmee ons land ooit te maken heeft gehad, is New Jersey proactief in de strijd tegen klimaatverandering. Onderwijs vormt de basis van deze inspanningen,’ aldus gouverneur Phil Murphy. ‘Met dit initiatief bevorderen we niet alleen het milieubewustzijn, maar bereiden we onze jongeren ook voor op het innoveren, leiden en vormgeven van effectieve oplossingen voor een groenere wereld.’
Onder Amerikaanse jongeren groeit de vraag naar uitgebreider onderwijs over klimaatverandering
Het bureau gaat staatsscholen ondersteunen bij het implementeren van de New Jersey Student Learning Standards for Climate Change Education. Met dat programma eiste New Jersey in 2020 als eerste staat in de VS van scholen dat leerlingen worden onderwezen over klimaatverandering. Daarnaast heeft het nieuwe bureau tot doel studenten te ondersteunen en voor te bereiden op toekomstige banen die zullen ontstaan door de transitie naar een groene economie. Onder Amerikaanse jongeren groeit de vraag naar uitgebreider onderwijs over klimaatverandering, en ook naar opleidingen die hun kansen bieden om zich voor te bereiden op groene banen. Ruim 86 procent van de leraren en 84 procent van de ouders in de VS steunt voorlichting over klimaatverandering – desondanks is onderwijs in klimaatwetenschap in de meeste staten een bron van controverse.
Betonnen lotuswortels
Het ontwerpbedrijf Reef Design Lab is bezig het leven onder water te regenereren. Dat doen ze door betonnen op lotuswortels lijkende organische vormen gemengd met lokaal gewonnen gerecyclede schelpen in zee te laten zakken. Onderzocht is dat na verloop van tijd deze modules verdere erosie kunnen helpen voorkomen en een leefbare omgeving scheppen voor bijvoorbeeld mosselen en oesters. Elk exemplaar weegt ongeveer 1800 kilo, zodat het bestand is tegen zware golven, en is gemaakt van herbruikbare bekisting en gegoten in een energiezuinig betonmengsel met gerecyclede schelpen, waaronder oesters. Ook met duikers is rekening gehouden, de gaten zijn groot genoeg om doorheen te zwemmen.
Marc Tessier-Lavigne heeft zijn aftreden aangekondigd als voorzitter van de prestigieuze Stanford-universiteit in Californië, schrijft The New York Times. Een onafhankelijke evaluatie bracht grote gebreken aan het licht in studies die hij in het verleden heeft begeleid. Het onderzoek, uitgevoerd door een extern panel van wetenschappers, weerlegt weliswaar dat Tessier-Lavigne geprobeerd zou hebben te verdoezelen dat een belangrijk Alzheimer-onderzoek uit 2009 vervalste gegevens bevatte.
Stanford staat bekend om de kwaliteit van zijn onderzoek en de beschuldigingen zijn slecht voor de integriteit van de universiteit
Er is geen bewijs van vervalsing, noch heeft Tessier-Lavigne zich op andere manieren schuldig gemaakt aan fraude. Maar de evaluatie stelt ook dat dit onderzoek, uitgevoerd toen hij leidinggevende was bij biotechbedrijf Genentech, niet ‘de gebruikelijke normen van wetenschappelijke nauwkeurigheid en methode’ haalt. Stanford staat bekend om de kwaliteit van zijn onderzoek en de beschuldigingen zijn slecht voor de integriteit van de universiteit.
De eerste persoon die moest terechtstaan op grond van de zogenoemde ‘Volksliedwet’ in Hongkong heeft drie maanden gevangenisstraf gekregen, aldus South China Morning Post. Fotograaf Cheng Wing-chun gebruikte het lied ‘Glorie aan Hongkong’ – dat wordt beschouwd als een protestlied tegen de invloed van Beijing op de stadstaat – in een videoclip waarin schermer Edgar Cheung Ka-long tijdens de Olympische Spelen van Tokio in 2021 een gouden medaille in ontvangst neemt. Het filmpje van anderhalve minuut op YouTube doet volgens de rechtbank voorkomen alsof toeschouwers applaudisseren voor het protestlied als het wordt afgespeeld tijdens de medaille-uitreiking.
Het lied werd geschreven tijdens de protesten in 2019 en roept mensen op te vechten voor vrijheid en ‘Hongkong te bevrijden’ tijdens de ‘revolutie van onze tijd’. De autoriteiten vallen vooral over die laatste zinssnede, die zou oproepen tot afscheiding van het Chinese regime.
Microkosmos
Iets New Yorkser dan de metro van New York is er niet te vinden, volgens de Zwitserse fotograaf Willy Spiller, wiens boek en tentoonstelling Hell on Wheels deze maand worden gepresenteerd in de Hazenstraat in Amsterdam. Galerie Bildhalle geeft daar een overzicht van foto’s uit de periode 1977-1984, toen de metro’s nog onder de graffiti zaten en de stations niet waren aangeharkt. Spiller fotografeerde de microkosmos van New York gedurende acht jaar. Hij was er tijdens het spitsuur en zag tienermeisjes in hun witte schooluniform over de stoelen hangen. De mobiele telefoon die nu het beeld zou bepalen, bestond nog niet.
Rijke Chinezen trekken weg
Australië was de eerste helft van dit jaar de belangrijkste overzeese bestemming voor Chinese vastgoedbeleggers, meer dan populaire plekken als Canada, het Verenigd Koninkrijk en de VS, zo blijkt uit de jaarlijkse ranglijst van vastgoedbedrijf Juwai IQI. Met vier plekken in de top 10 blijkt Zuidoost-Azië een hotspot voor vermogende Chinezen, meldt Sydney Morning Herald. Het streven van president Xi Jinping naar ‘gemeenschappelijke welvaart’ en de strenge coronamaatregelen hebben ertoe geleid dat rijke Chinezen massaal naar plekken als Singapore trekken. Ze parkeren hun geld in het buitenland, uit angst voor maatregelen in eigen land. Naar verwacht loopt de Chinese kapitaalvlucht dit jaar op tot 135 miljard euro.
Ruim 700.000 Chinezen zullen tussen 2023 en 2025 naar de VS, Canada en Australië migreren
De komende jaren wordt een aanhoudende stroom van Chinese vastgoedinvesteringen in het buitenland verwacht. Ruim 700.000 Chinezen zullen tussen 2023 en 2025 naar de VS, Canada en Australië migreren.
Tien maanden na de dood van Mahsa Amini is de moraalpolitie van Iran weer op straat verschenen om vrouwen te dwingen te voldoen aan de strikte islamitische kledingvoorschriften. Dat zegt een woordvoerder van Faraja, de Iraanse instantie voor wetshandhaving. Agenten zullen vrouwen eerst waarschuwen als ze zich niet aan de regels houden; degenen die ‘de normen blijven overtreden’ kunnen rekenen op juridische stappen, aldus CNN.
De moraalpolitie werd september vorig jaar het mikpunt van (inter)nationale verontwaardiging, toen de 22-jarige Amini, die was opgepakt omdat ze haar hoofddoek verkeerd zou hebben gedragen, naar een ‘heropvoedingscentrum’ werd gestuurd, waar ze drie dagen later stierf. Het leidde tot protesten die maandenlang aanhielden en een van de grootste binnenlandse bedreigingen in meer dan tien jaar vormden voor het heersende regime. Terwijl de autoriteiten met veel geweld reageerden, verdween de moraalpolitie nagenoeg uit de straten van Teheran.
Vorig jaar executeerde Iran zeker 582 mensen – een stijging van 75 procent ten opzichte van 2021
De moraalpolitie – die onder sancties van de VS en de EU valt – is machtig en goed bewapend en controleert de gevangenissen en de heropvoedingscentra. Daar krijgen gedetineerden lessen over de islam en het belang van de hijab. Voordat ze worden vrijgelaten moeten ze een belofte ondertekenen dat ze zich zullen houden aan de kledingvoorschriften.
Vorig jaar executeerde Iran zeker 582 mensen – een stijging van 75 procent ten opzichte van 2021. Volgens mensenrechtenorganisaties toont die stijging aan dat Teheran demonstranten tegen het regime angst wil aanjagen.
Massastaking UPS op komst
De 340.000 chauffeurs en andere werknemers van UPS, de grootste bij een vakbond aangesloten werkgever in de Verenigde Staten, voeren momenteel onderhandelingen met het bedrijf, meldt Grist. Klimaatverandering en extreme hitte zijn daarbij enkele van de belangrijkste kwesties. Als er op 31 juli geen bevredigend contract ligt, beginnen de werknemers aan de grootste staking bij één werkgever in de Amerikaanse geschiedenis.
Deze zomer worden weer allerlei temperatuurrecords gebroken en de nood bij de medewerkers is hoog: op zomerse dagen kan de temperatuur achter in hun bestelwagen oplopen tot bijna 50 graden. Sinds 2015 meldde UPS zeker 143 hitte-gerelateerde incidenten bij de federale dienst voor veiligheid op de werkvloer.
Vorig jaar stierf een van haar collega’s aan een hitteberoerte in zijn bestelwagen
‘Als ik maar niet flauwval,’ denkt een bezorger in Los Angeles vaak als ze de laadruimte van haar vrachtwagen in gaat. ‘Wie weet dat ik achter in die truck zit? Ik ben als alleenstaande moeder als enige verantwoordelijk voor mijn zoon.’ Vorig jaar stierf een van haar collega’s aan een hitteberoerte in zijn bestelwagen.
Hoewel de klimaatverandering de zomers heter en gevaarlijker maakt voor de bezorgers, rekent UPS op dezelfde ‘onrealistische’ productiviteitscijfers van zijn medewerkers. Chauffeurs en magazijnmedewerkers worden geacht zes dagen per week en meer dan twaalf uur per dag te werken in de hitte. Aangezien productiviteit wordt gemeten door middel van bewakingscamera’s en sensoren in de vrachtwagens, is het voor chauffeurs lastiger om pauzes te nemen. Daarom zijn de eisen van de UPS-werknemers inzake hitteveiligheid gekoppeld aan andere zaken zoals hogere lonen, meer voltijdbanen en een einde aan gedwongen overuren.
‘Deze werknemers zijn overwegend vrouwen, mensen van kleur of immigranten. Ze kunnen het zich niet veroorloven om pauzes te nemen of tijd te verliezen door zich om hun gezondheid te bekommeren,’ aldus een expert arbeidsrecht. ‘Het is hoog tijd dat UPS de hitte voelt, zoals wij die de hele tijd ervaren,’ zegt een strijdvaardige chauffeur.
Donald Trump is gisteren in New York aangekomen, aan de vooravond van de historische rechtszaak tegen hem. Trump is de eerste voormalig president in de geschiedenis die wordt aangeklaagd. Vanmiddag zal Trump in het gerechtsgebouw in Manhattan worden voorgeleid en zal openbaar aanklager Alvin Bragg Jr. de aanklachten tegen hem uitspreken in een fraudezaak over het zwijggeld dat hij aan de pornoster Stormy Daniels betaald zou hebben, schrijft CNN.
Trump beweert dat hij slachtoffer is van een ‘heksenjacht’
Gezien zijn status wordt verwacht dat hij een speciale behandeling krijgt. Zo zal er naar verluidt geen mugshot van hem worden gemaakt, en zo wel, dan zal deze niet openbaar worden gemaakt. Verder krijgt hij geen handboeien om, hoeft hij niet te wachten in een cel voordat hij voor de rechter verschijnt, wordt hij hoogstwaarschijnlijk onmiddellijk op borgtocht vrijgelaten en kan hij de rechtszaal discreet via de achterkant verlaten en ’s avonds terugkeren naar Mar-a-Lago. Daar zal hij naar verwachting een toespraak houden.
Trump zelf zweert dat hij onschuldig is. Hij schreef in hoofdletters op zijn sociale netwerk Truth Social dat hij naar New York ging om ‘America great again’ te maken en dat hij het slachtoffer is van een ‘heksenjacht terwijl zijn prachtige land naar de hel gaat’. Het gebied rond de Trump Tower werd maandag streng bewaakt door de politie. Ook werd hij opgewacht door een grote groep journalisten. Er was echter slechts ‘een handjevol supporters aanwezig die met spandoeken zwaaiden met boodschappen als “Trump heeft gewonnen” en “arresteer Biden,”’ meldt CNN.
Biden spreekt zijn zorgen uit in telefoongesprek met Netanyahu
‘Democratische waarden moeten een pijler blijven van de relatie tussen de VS en Israël,’ aldus president Biden zondag tijdens een telefoongesprek met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Er klinkt een verhulde waarschuwing aan Netanyahu in door vanwege zijn controversiële plan om het rechtssysteem van Israël te herzien, schrijft The Washington Post.
Tijdens het telefoongesprek uitte Biden ‘zijn bezorgdheid’ over Netanyahu’s plan. De Amerikaanse president ‘onderstreepte zijn overtuiging dat democratische waarden altijd een kenmerk van de Amerikaans-Israëlische relatie zijn geweest en moeten blijven, dat democratische samenlevingen worden versterkt door de scheiding der machten en dat fundamentele veranderingen alleen moeten worden nagestreefd wanneer een zo breed mogelijk deel van de bevolking erachter staat’, aldus het Witte Huis in een persbericht.
Tegenstanders waarschuwen dat de wetswijzigingen het democratische systeem van Israël zullen ondermijnen
Met de voorgestelde wijzigingen wil Netanyahu de Knesset, het Israëlische parlement, controle geven over de benoeming van rechters. Ook wil hij de rechterlijke toetsing van wetgeving afschaffen en het parlement in staat stellen beslissingen van het Hooggerechtshof weg te stemmen.
De voorstellen hebben geleid tot massale demonstraties. Tegenstanders waarschuwen dat de wetswijzigingen het democratische systeem van Israël zullen ondermijnen, omdat de rechterlijke macht dan niet langer beschermd zal zijn tegen de grillen van het politieke systeem.
Biden, die gedurende zijn ruim vijftig jaar lange politieke carrière een trouwe supporter van Israël is geweest en een langdurige relatie met Netanyahu heeft, heeft de Israëlische premier opgeroepen tot een ‘compromis over de voorgestelde justitiële hervormingen dat in overeenstemming is met de genoemde democratische beginselen’, meldt het Witte Huis.
Geen doodstraf voor aanslag die acht mensen het leven kostte
Sayfullo Saipov, een terrorist die beweerde een strijder van Islamitische Staat te zijn, is in New York tot levenslang veroordeeld. Saipov hing de doodstraf boven het hoofd voor het doden van acht mensen door met een busje op Halloweenavond 2017 op een fietspad in te rijden, maar de jury van de federale rechtbank in Manhattan kon daarover niet tot een unaniem oordeel komen.
Toen de rechter het vonnis bekendmaakte, toonde de veroordeelde, een Oezbeekse onderdaan, ‘geen zichtbare emotie, terwijl hij naar de vertaling luisterde via een koptelefoon van de rechtbank’, aldus The New York Post. Na een ‘dramatisch’ proces van enkele maanden, waarin overlevenden getuigden van de gruwel van de aanval, terwijl familieleden van Saipov de juryleden aanspoorden zijn leven te sparen, beraadslaagden zij twee dagen zonder het unaniem eens te worden – een absolute voorwaarde voor het opleggen van de doodstraf.
Saipov zou naar eigen verklaring geïnspireerd zijn door IS en diende het verzoek in dat er een IS-vlag zou worden opgehangen in de ziekenhuiskamer waar hij behandeld werd na de aanslag. Volgens zijn advocaat verwachtte Saipov dat hij door de politie zou worden doodgeschoten en was het zijn doel als een martelaar te sterven.
Twee weken nadat een trein met giftige chemicaliën in een klein stadje in de Amerikaanse staat Ohio ontspoorde, is alles verre van normaal. Door de verwarrende mededelingen van de overheid is de angst onder de inwoners alleen maar toegenomen.
In het ooit zo bloeiende industriestadje in de stille heuvels van oostelijk Ohio lijkt het deze week business as usual. Scholen zijn open, restaurants zijn open voor de lunch en over het spoor dat Market Street doorkruist, rijden weer treinen.
Maar er zijn ook aanwijzingen dat alles verre van normaal is. Mensen ruiken aan het water dat uit de kraan komt, controleren zichzelf in de spiegel op huiduitslag en staren naar de vaalgroene vissen en kikkers die dood in de beekjes drijven. Overal hangt een geur die doet denken aan brandende autobanden, aan verbrand plastic vermengd met polystyreenlijm en nagellakremover.
Het is bijna twee weken geleden dat een goederentrein van Norfolk Southern in East Palestine ontspoorde. Honderden inwoners mochten dagenlang het gebied niet in, omdat werkers de giftige chemicaliën die de trein vervoerde aan het verbranden waren. Sindsdien worden de meeste inwoners hier beheerst door angst.
‘Het geluid was altijd een soort van geruststellend,’ zegt Traci Mascher over het geloei van de treinen die door de stad razen. Ze woont er met drie van haar kleinkinderen. ‘Nu geeft het nare associaties.’
Kinderen van andere gezinnen gaan alweer naar school, maar Maschers kleindochters hebben onlangs huiduitslag gekregen. Traci en Greg vragen zich af in hoeverre hun gezondheid gevaar loopt als ze in de stad blijven. Sinds ze met eigen ogen de monsterlijke rookpluim boven de daken hebben zien hangen, hebben ze geen nacht meer thuis doorgebracht.
De familie Mascher woont al drie generaties lang in East Palestine, maar Greg Mascher (61) praat er nu over alsof het vreemd gebied voor hem is. ‘Ik ben de weg kwijt,’ zegt hij. ‘Totaal de weg kwijt.’
Onbekend
Wat de ongeveer 4700 inwoners van de stad misschien nog het meest beangstigt, is dat er nog zoveel onbekend is. Gevaren die op korte termijn kunnen worden aangepakt zullen mogelijk jaren later alsnog een bedreiging vormen. Om de oorzaken en gevolgen van het incident werkelijk te begrijpen, moet er volgens deskundigen uitgebreider onderzoek worden verricht dan tot nu toe is gedaan.
Het lokale vertrouwen was al niet groot in deze stad die al tientallen jaren gebukt gaat onder de sluiting van fabrieken en bedrijven. Door schijnbaar steeds veranderende mededelingen van regerings- en spoorwegfunctionarissen heeft dit vertrouwen nu een extra deuk opgelopen. Geruchten en vermoedens over het ongeluk doen de ronde op Facebook en TikTok, en in de stad zelf speculeren buren er met elkaar over vanuit hun achtertuinen en pick-uptrucks.
Op de ‘open dag voor informatie’ die de gemeente op 15 februari in de gymzaal van de East Palestine High School organiseerde, liepen de spanningen dan ook hoog op. Enkele uren voordat de bijeenkomst begon, kondigde Norfolk Southern aan niet aanwezig te zullen zijn. ‘Aangezien het steeds waarschijnlijker wordt dat ook externe partijen aanwezig zullen zijn, maken we ons zorgen over de toenemende fysieke bedreigingen aan het adres van onze werknemers (…),’ aldus een woordvoerder. Het bedrijf gaf geen verdere details over de aard of oorsprong van de bedreigingen.
Tijdens een persconferentie op 14 februari gaven staatsambtenaren de mensen in het gebied het advies om fleswater te drinken, vooral aan degenen wier water uit een eigen put komt. Een dag later liet het Ohio Environmental Protection Agency (EPA) weten ‘ervan overtuigd te zijn dat het leidingwater veilig is’, aangezien een reeks testen geen verontreiniging had aangetoond. Toch spoorde het agentschap mensen met een eigen waterput aan om het water eerst te testen.
‘Het is een soort oorlog tussen hebzuchtige grote bedrijven en een kleine Amerikaanse gemeenschap’
Een deel van de trein met een lading gevaarlijke chemicaliën ontspoorde in de nacht van 3 februari. Er ontstond een huiveringwekkende kluwen van zo’n vijftig brandende treinwagons. Staatsambtenaren gingen akkoord met het verzoek van het bedrijf om een deel van de chemicaliën opzettelijk te verbranden; zo werd de kans op een explosie weggenomen die metaalscherven en giftige dampen de stad in had kunnen blazen. Vanwege de brand werden delen van de bevolking van East Palestine binnen drie dagen na de ontsporing gedwongen te evacueren. Een van de chemische stoffen aan boord was vinylchloride: een kleurloos, brandbaar gas dat bij inademing hoofdpijn en duizeligheid kan veroorzaken en na langdurige blootstelling het risico vergroot op een zeldzame vorm van leverkanker.
Een woordvoerder verklaarde op woensdag dat het EPA 459 huizen had onderzocht en geen vinylchloride of waterstofchloride had aangetroffen. Maar een paar dagen daarvoor was een aantal inwoners erachter gekomen dat de trein meer giftige chemicaliën had vervoerd dan hun tot dan toe was verteld. Dit versterkte de overtuiging dat er informatie werd verzwegen. De woordvoerder zegde toe dat Michael S. Regan, hoofd van het EPA, donderdag naar East Palestine zou reizen om met staatsambtenaren, lokale ambtenaren en bewoners in gesprek te gaan.
Nekslag
‘Ik vertrouw gewoon niemand meer,’ zegt Mike Routh (28), die werkzaam is als installateur van telefoonmasten. Hij staat op de parkeerplaats van de Abundant Life Fellowship-kerk in New Waterford, een stad die zo’n acht kilometer ten oosten van East Palestine ligt. De kerk is tijdelijk veranderd in een centrum voor hulpverlening en Norfolk Southern biedt duizend dollar om ‘de kosten van de evacuatie te dekken’. Routh twijfelt of hij het geld moet aannemen, want hij is bang dat het zijn kans op schadevergoeding beperkt in een eventuele toekomstige rechtszaak.
Hij voorspelt dat het bedrijf zich zal vrijkopen en merkt op dat er binnen een paar minuten nadat het evacuatiebevel was opgeheven, alweer treinen door de stad reden. ‘Het is een soort oorlog tussen hebzuchtige grote bedrijven en een kleine Amerikaanse gemeenschap,’ aldus Routh. Hij en zijn vrouw overwegen voorgoed te verhuizen. ‘De stad begon net weer op te bloeien, maar dit is de nekslag.’
Op woensdag verklaarde een woordvoerder dat Norfolk Southern fondsen opzij had gezet voor bewoners in het gebied, waaronder meer dan 1,5 miljoen dollar om de kosten van evacuatie te helpen dekken. Ook zou het aan sommige huishoudens luchtreinigers leveren en de criteria voor financiële steun hebben versoepeld.
‘Ik wil niet dat ik over tien of vijftien jaar kanker blijk te hebben’
‘We zullen worden beoordeeld op basis van onze daden,’ aldus Alan Shaw, president en algemeen directeur van Norfolk Southern. ‘We zijn het gebied op een milieuvriendelijke manier aan het opschonen, we compenseren de bewoners die door de ontsporing zijn getroffen en werken samen met leden van de gemeenschap om vast te stellen waar East Palestine behoefte aan heeft.’
Maar de woede en frustratie van de stad zijn hiermee geenszins tot bedaren gebracht. ‘Ik wil gewoon niet dat ik over tien of vijftien jaar door hun fout kanker of iets dergelijks blijk te hebben,’ aldus Therese Vigliotti (47), die de nacht van het incident in de buitenlucht doorbracht. Naar eigen zeggen voelt ze nog steeds brandwonden op haar tong en heeft ze twee dagen lang bloed in haar ontlasting gehad.
Tot nu toe richtte de meeste woede zich op Norfolk Southern. Ook lokale politici uiten publiekelijk kritiek op de spoorwegmaatschappij. Mike DeWine, de republikeinse gouverneur van Ohio, vindt het ‘absurd’ dat Norfolk Southern niet verplicht was om lokale ambtenaren in te lichten over de lading van de trein. DeWine riep het Congres op om maatregelen te nemen en dreigde juridische stappen te zetten als het bedrijf niet voor de opschoning betaalt.
In een openbare brief zegt Josh Shapiro, een Democraat uit Pennsylvania, dat hij de ‘slechte aanpak’ van Norfolk Southern rondom de ontsporing betreurt. ‘Ze gaven er de voorkeur aan de spoorlijn snel te kunnen heropenen’, schrijft Shapiro, ‘Dat heeft onnodige risico’s met zich meegebracht en veel verwarring veroorzaakt.’
De reactie roept bij veel inwoners het gevoel op te worden behandeld als inwisselbare slachtoffers van overmacht
Op woensdag schreven vier senatoren – Sherrod Brown en J.D. Vance uit Ohio en Bob Casey en John Fetterman uit Pennsylvania – een brief aan het EPA waarin ze het agentschap vragen om meer informatie te verstrekken over hun plannen. Ook verzoeken ze het EPA op de ontsporing te reageren, willen ze weten wat de langetermijneffecten zijn voor het milieu en hoe de spoorwegmaatschappij aansprakelijk zal worden gesteld.
Over twee weken wordt een voorlopig overheidsrapport verwacht waarin het onderzoek naar de ontsporing wordt beschreven. Volgens de National Transportation Safety Board is op camerabeelden van een nabijgelegen woning te zien dat een wiellager van de trein vlak voor de ontsporing oververhit raakte. Medewerkers gaan het wiel, de wagons en de treindocumenten onderzoeken.
Een aantal medewerkers van de spoorwegvakbond en sommige omwonenden wijzen op de online gedeelde bewakingsbeelden van een bedrijf in Salem, Ohio, dat zo’n 32 kilometer bij de plaats van de ontsporing vandaan ligt. Daarop zou te zien zijn dat er vlammen onder de trein vandaan komen. De beelden werden voor het eerst gedeeld door The Pittsburgh Post-Gazette.
Toen de trein uiteindelijk in East Palestine crashte, ‘was het alsof de poorten van de hel opengingen’, aldus Chasity Smith (40). Sindsdien kan Smith het niet laten om te blijven ruiken aan het kraanwater en het putwater dat haar paarden drinken. Sinds de ontsporing heeft ze vrachtwagens en arbeiders door het dorp zien scheuren en zich afgevraagd waarom ze zo’n haast maken met de aanleg van een nieuw spoor. Smith en haar buren willen eerst zeker weten of het wel veilig is om het water te drinken of zelfs maar om de lucht in te ademen.
De reactie van Norfolk Southern en overheidsambtenaren op de situatie roept bij veel inwoners het gevoel op te worden behandeld als inwisselbare slachtoffers van overmacht. Op een straathoek in het centrum van East Palestine stond dinsdagmiddag een man met een spandoek met daarop de tekst: ‘Winst ten koste van mensen / Ze hebben onze gemeenschap vergiftigd.’
De ochtend erna was op een andere straathoek een gezin te vinden – een vader, moeder en meisje van drie. Ze hadden posters bij zich die impliceerden dat het EPA de gecontroleerde verbranding van de chemicaliën alleen maar had opgezet zodat de treinen weer konden rijden: ‘Het EPA heeft een stad platgebrand om de spoorlijn te openen #OhioChernobyl.’
Onder de plak
‘Ik denk dat het bedrijf genoeg geld heeft om grotendeels te bepalen hoe het nu zal gaan,’ aldus de moeder, die alleen met haar voornaam Melinda in de krant wil en zegt dat de regering volledig onder de plak zit bij de grote bedrijven.
Alle huizen die je tegenkomt als je in zuidelijke richting de stad uit rijdt, zijn afhankelijk van putwater, aldus Russell Murphy (50), die op een boerderij een paar kilometer buiten East Palestine woont. Niemand in het gebied kan dat water nu drinken, en het is onduidelijk wanneer dat wel weer zal kunnen. Murphy en zijn vrouw vragen zich af of ze moeten verhuizen en wie in dat geval hun huis zal kopen.
De Leslie Run is een beek die langs de voet stroomt van de heuvel waarop de Murphy’s wonen. Dinsdag zag Murphy vanaf een brug over het water de ene dode vis na de andere drijven; staatsambtenaren hebben in de waterwegen in de buurt van de ontsporing al 3500 dode vissen geteld.
‘Het water maakt me bang,’ zegt Murphy. Hij zegt dat ambtenaren kunnen blijven testen en beweren dat het veilig is, maar dat hij niet gelooft dat de vrijgekomen chemicaliën zomaar verdwenen zijn.
‘Wat gebeurt er over twee jaar?’ zegt hij. ‘Zullen er dan gevallen van kanker worden gemeld? Of over drie weken al, misschien? Ik weet niet hoe lang dat spul erover doet om zich in het lichaam te verspreiden.’
Murphy ziet mensen om hem heen stickers maken met daarop de tekst ‘I Survived the Toxic Train Wreck 2/2/23’ [Ik heb het treinongeluk van 2/2/23 overleefd]. Maar, zegt hij met een cynische lach, het is nog veel te vroeg om daar zo zeker van te zijn.
Nikki Haley, voormalig gouverneur van South Carolina en ambassadeur van de Verenigde Naties, heeft dinsdag haar kandidatuur voor het presidentschap aangekondigd. Zij wordt daarmee de eerste belangrijke rivaal van voormalig president Donald Trump voor de Republikeinse nominatie van 2024, bericht AP News.
Twee jaar geleden zei Haley nog dat ze haar voormalige baas niet zou uitdagen tijdens de presidentsverkiezingen in 2024. Maar vanwege onder meer de economische problemen van het land en de behoefte aan een ‘generatiewisseling’, een knipoog naar de leeftijd van de zesenzeventigjarige Trump, veranderde ze van gedachten.
Haley was de eerste vrouw en eerste persoon uit een minderheidsgroep die gouverneur van South Carolina werd
De eenenvijftigjarige Haley is de eerste in een lange rij Republikeinen die zich naar verwachting in de komende maanden kandidaat zullen stellen voor de presidentsverkiezingen van 2024. Mocht Haley worden verkozen, dan zou zij de eerste vrouwelijke president van het land zijn en de eerste Amerikaanse president van Indiase afkomst. Als dochter van Indiase immigranten groeide ze op in een klein stadje in South Carolina. In haar jeugd werd ze vaak racistisch bejegend. In haar videoboodschap stond ze stil bij de impact die dat heeft gehad op haar persoonlijk leven en politieke loopbaan.
Voordat ze de politiek inging, was Haley accountant. Met haar verkiezingsoverwinning in 2010 was ze de eerste vrouw en eerste persoon uit een minderheidsgroep die gouverneur van South Carolina werd – en als achtendertigjarige de jongste gouverneur van het land. Haley mocht spreken op de Republikeinse Nationale Conventie van 2012 en reageerde namens de Republikeinen op de State of the Union van president Barack Obama in 2016.
Speech stond in het teken van een herverkiezingscampagne
Dinsdag heeft de Amerikaanse president Biden zijn jaarlijkse State of the Union-toespraak gehouden. Daarin prees hij de economische vooruitgang en de resultaten in de wetgeving die onder zijn bewind werden geboekt, waarbij hij regelmatig de frase ‘Laten we het werk afmaken’ herhaalde, die waarschijnlijk ook te horen zal zijn als leus in zijn herverkiezingscampagne, schrijft NPR.
Het was zijn eerste toespraak tot het Congres sinds de Republikeinen tijdens de tussentijdse verkiezingen in november de controle over het Huis van Afgevaardigden in handen kregen. De State of the Union wordt van alle toespraken van Biden waarschijnlijk het best bekeken. Daarom maakte hij van de gelegenheid gebruik om zijn verschil van mening met de Republikeinen over bepaalde thema’s te laten horen en op die manier verkiezingssteun te werven, aldus de publieke radiozender.
Biden wil met zijn speech natuurlijk ook zijn eigen imago oppoetsen
Een van die thema’s is de verhoging van het schuldenplafond. Afgelopen maand waarschuwde het Amerikaanse ministerie van Financiën dat de VS de limiet hebben bereikt en het gevaar loopt zijn schulden niet meer terug te kunnen betalen als het Congres niets doet. Biden riep het Congres op om het schuldplafond zonder voorwaarden te verhogen.
De Amerikaanse president wil met zijn speech natuurlijk ook zijn eigen imago oppoetsen, aldus NPR. Uit een recente peiling bleek dat 62 procent van de Amerikanen vindt dat Biden in zijn eerste twee jaar maar weinig gepresteerd heeft. Hij benadrukte de economische winsten, de lage werkloosheidscijfers, de afnemende inflatie en de vele wetten inzake onder andere de infrastructuur en hogere uitkeringen voor veteranen die aangenomen zijn.
De Belgische Ann Demeester, die in Nederland onder meer werkzaam was als directeur van het Haarlemse Frans Halsmuseum, staat sinds afgelopen zomer aan het hoofd van het gerenommeerde Kunsthaus Zürich. In januari had ze de onaangename taak te melden dat twee zeventiende-eeuwse schilderijen uit de collectie – Soldaten in het kamp van Robert van den Hoecke en Narcissen en andere bloemen van Dirck de Bray – ‘onvindbaar’ waren nadat ze waren schoongemaakt. Ze behoren tot de ongeveer zevenhonderd kunstwerken die Kunsthaus Zürich moest laten restaureren na een brand, afgelopen augustus, in het museum.
Intern onderzoek doet vermoeden dat de kunstwerken eerder zijn gestolen dan zoekgeraak
Intern onderzoek doet vermoeden dat de kunstwerken eerder zijn gestolen dan zoekgeraakt, en daarom heeft het museum de politie ingeschakeld, meldt ArtNet News. De twee kleine werken, met een waarde van respectievelijk ‘vijf en zes cijfers’, zijn door verzamelaars in permanente bruikleen gegeven. Volgens Demeester is ‘bijna driekwart’ van het museumbezit afkomstig van langdurige bruiklenen of particuliere schenkingen. De twee vermiste schilderijen zijn aangemeld bij het Art Loss Register, een internationale database van verloren en gestolen kunst.
De wens van Ierland om het vermelden van de gevaren van alcoholmisbruik verplicht te stellen op wijn, bier en gedistilleerd is prima, maar het mag niet leiden tot stigmatisering van het drinken van wijn, want dat is gezond als het met mate gebeurt. Aldus de Italiaanse minister van Landbouw en Voedsel, Francesco Lollobrigida – inderdaad familie van de onlangs overleden actrice Gina – na een ontmoeting met zijn Ierse collega Charlie McConalogue op een bijeenkomst van Europese landbouwministers. Italië protesteert tegen de voorgestelde etikettering op wijn – naar voorbeeld van die op pakjes sigaretten – en wil dat de EU de zaak zo nodig voorlegt aan de Wereldhandelsorganisatie, aldus ANSA.
Italiaanse wijnproducenten vrezen dat de export, jaarlijks 60 miljard euro, door de etikettering zal worden getroffen. Ze werken daarom met collega’s in Frankrijk, Spanje en andere belangrijke wijnproducerende landen aan een gezamenlijke verklaring.
Oneindigheid
Modehuis Louis Vuitton nodigt sinds 1988 grote namen uit op het gebied van kunst en design. Zo gingen Sol LeWitt, Richard Prince, Takashi Murakami en Jeff Koons eerder een samenwerking aan met het Franse bedrijf. De Japanse kunstenaar Yayoi Kusama (93) schilderde in 2012 al stippen op haar Louis Vuitton-tas. Ze werd destijds door Marc Jacobs, toen artistiek directeur, gevraagd een collectie te ontwerpen met haar iconische stippen, die volgens hem de oneindigheid verpersoonlijken. Kusama voorziet nu alle Vuitton-artikelen voor de tweede keer van kleurrijke stippen en bloemen. De Kusama-kloon in de etalage is een stunt van modehuis Louis Vuitton om aandacht te trekken voor hun samenwerking.
De mens blijkt behoorlijk vaardig te zijn in het ‘lezen’ van het repertoire van gebaren dat veel apen gebruiken: in ruim 50 procent van de gevallen waren deelnemers in staat de betekenis van de gebaren correct te identificeren. Dit blijkt uit een onderzoek waarbij meer dan 5500 deelnemers werden ondervraagd, schrijft Vice. Het resultaat doet vermoeden dat onze eigen voorouders op soortgelijke wijze communiceerden, voordat onze moderne complexe taal ontstond.
Bewegingen van chimpansees en bonobo’s laten zich vertalen in boodschappen als ‘raak me aan’, ‘spring op mijn rug’ of ‘laten we vriendelijk doen’. Het zette primatologen Kirsty Graham en Catherine Hobaiter van de Universiteit van St Andrews in Schotland aan het denken over de rol die deze gebarentaal kan spelen bij het ontrafelen van de oorsprong van de menselijke taal.
SUV’s, die behoren tot ’s werelds vervuilendste vervoersmiddelen, riepen altijd al de vraag op waarom burgermannen en voetbalmoeders een halve vrachtwagen nodig hebben om boodschappen te doen en kinderen van school te halen. Maar het kan nog een tandje bruter, bewijst de in Californië geproduceerde Rezvani Vengeance, meldt The Guardian. Deze wagen beschikt over kogelvrij glas, verblindende stroboscooplampen, portiergrepen die onder stroom gezet kunnen worden en buitenspiegels die pepperspray kunnen spuiten. ‘Vengeance is yours’, ronkt de website van Rezvani, alsof je Bruce Willis er gratis bij krijgt. De auto kan een dicht rookgordijn opwerpen om achtervolgers af te schudden en is in staat om elektromagnetische pulsen van kernwapens te detecteren. Altijd handig bij het boodschappen doen.
Verder beschikt de auto over een zeer luid intercomsysteem en is hij uitgerust met forse stalen bumpers en banden van militaire kwaliteit. De Vengeance – met een prijskaartje van 285.000 tot 499.000 dollar [ca. 260.000- 458.000 euro] – heeft geen achterruit, want dat voelt voor paranoïde mensen kennelijk onveilig. In plaats daarvan is er een live video-achteruitkijkspiegel en een camera op de voorruit met augmented reality.
Volgens het Insurance Institute for Highway Safety doden SUV’s twee tot drie keer zo vaak voetgangers als gewone auto’s
Het Amerikaanse @mobile_mama, recensent van gezinsauto’s, kreeg op TikTok al bijna een miljoen likes voor de video van een moeder die de Vengeance aanprijst, wijzend op de spiegels met pepperspray – ‘mijn favoriet’ – en op de kogelvrije vesten, helmen en gasmaskers voor volwassenen en kinderen, die bij de auto worden geleverd.
Dat SUV’s zelf enorme moordwapens zijn wordt niet vermeld: volgens het Insurance Institute for Highway Safety doden SUV’s twee tot drie keer zo vaak voetgangers als gewone auto’s, vanwege hun enorme gewicht, de veel hogere voorkant en het slechtere zicht. Waar een gewone auto voetgangers doorgaans ter hoogte van de benen raakt en ze op de motorkap gooit, raakt een SUV ze tegen het bovenlichaam of hoofd, zodat ze vervolgens onder de wielen worden verpletterd.
Na Parijs, dat er een jaar geleden mee begon, doet nu ook New York pogingen om de onophoudelijke kakofonie van het verkeer tot bedaren te brengen: de stad heeft verkeerscamera’s geïnstalleerd die zijn uitgerust met geluidsmeters. Daarmee kunnen opgevoerde auto’s en motorfietsen worden gesignaleerd die een illegale hoeveelheid straatlawaai produceren, meldt AP News. Tijdens de proefperiode van een jaar hebben inmiddels al zeker 71 bestuurders een boete gekregen voor het overtreden van de geluidsregels.
‘Voertuigen met illegaal aangepaste dempers en uitlaten die extreem veel lawaai maken zorgden de afgelopen jaren voor een groeiend probleem,’ aldus gemeenteraadslid Erik Bottcher, die de komst van de meters toejuicht.
Er zijn duidelijke aanwijzingen dat lawaai niet alleen het gehoor aantast, maar ook het humeur en de geestelijke gezondheid
Afgelopen voorjaar werd al een wet van kracht die het aanpassen van dempers en knalpijpen verbiedt, maar vanwege ontbrekende handhaving haalde dat niet zoveel uit. Daar moeten de nieuwe geluidsmeters verandering in brengen. Net als bij snelheidsovertredingen registreren de apparaten het nummerbord van de overtreder. Die kan een boete krijgen van 800 dollar [735 euro] tot wel 2625 dollar [ruim 2400 euro].
Er zijn duidelijke aanwijzingen dat lawaai niet alleen het gehoor aantast, maar ook het humeur en de geestelijke gezondheid; ook bestaat er mogelijk verband met verhoogde risico’s op hart- en vaatziekten. Bedrijven die gespecialiseerd zijn in architectonische akoestiek doen het dan ook goed in New York. Het ontwerpen van nieuwe gebouwen of het uitrusten van oude gebouwen met geluiddempende technologie is inmiddels booming business.
Het bedrijf zou concurrenten buiten spel zetten en afpersen
Het Amerikaanse ministerie van Justitie alsook acht staten hebben afgelopen dinsdag een rechtszaak aangespannen tegen Google vanwege zijn digitale adverteerbeleid, zo berichtte de Amerikaanse omroep NPRdiezelfde dag. Volgens hen zou de techreus op onwettige wijze de online advertentiemarkt monopoliseren.
Het is de tweede aanklacht die de federale autoriteiten hebben ingediend tegen het adverteermonopolie van het bedrijf, dat al jarenlang onder een vergrootglas ligt omdat het alleen maar in zijn eigen belang zou handelen en concurrenten zou afstoten. Zo stellen de autoriteiten in hun aanklacht van 140 kantjes dat Google aankopen heeft gedaan om zijn advertentiedivisie te stimuleren, waardoor adverteerders en uitgevers gedwongen worden zijn producten te gebruiken, wat ten koste gaat van concurrerende adverteerbedrijven.
‘Google heeft de legitieme concurrentie in de advertentietechnologiesector gecorrumpeerd door een systematische campagne te voeren om de brede waaier hoogtechnologische tools in handen te krijgen die door uitgevers, adverteerders en tussenhandelaren gebruikt worden om digitale reclame te maken’, schreven de aanklagers dinsdag in de aanklacht.
Wat de digitale uitgevers ook een doorn in het oog is, is dat ‘Google gemiddeld minstens dertig cent – en soms veel meer – overhoudt aan elke advertentiedollar die van adverteerders naar digitale uitgevers stroomt via de adverteertools van Google’, aldus de aanklacht. Dit had tot gevolg dat twee miljoen adverteerders hogere tarieven moesten betalen voor advertenties.
De aanklagers hebben een federale rechter verzocht Google te dwingen zijn advertentiesegment van de rest van het bedrijf af te splitsen. Ongeveer 80 procent van de inkomsten van Google is afkomstig van zijn reclameactiviteiten.
Democraten kunnen heel wat lessen trekken uit de succesvolle campagne en overwinning van John Fetterman, versgekozen senator. De voormalig vicegouverneur van de staat Pennsylvania wist met zijn onconventionele verschijning eindelijk weer mensen uit de arbeidersklasse aan te spreken.
Toen John Fetterman begin 2021 zijn kandidatuur voor de Amerikaanse Senaatsverkiezingen aankondigde, zwoer hij dat hij overal de strijd zou aangaan, ook in delen van Pennsylvania die zich ‘in de steek gelaten’ en buitengesloten’ voelden. Zijn mantra tijdens de campagne: ‘Elk kiesdistrict, elke stem’.
In de oren van veel ervaren politici klonk dit als een belofte die wel moest bezwijken onder het meedogenloze rekenwerk dat bij een staatbrede verkiezingscampagne komt kijken. Net als elders in Amerika zijn ook in Pennsylvania de kiezers op het platteland steeds verder buiten het bereik van de Democraten geraakt. Dus waarom zou je al die moeite doen, als je gewoon kunt profiteren van al die Democratische stemmen in de steden en voorsteden?
Maar Fetterman, vicegouverneur van de staat en in bijna elk opzicht een eigenzinnig politicus, liet zich niet van zijn plan afbrengen. En de uitslagen lieten zien dat hij een substantieel gat had geslagen in de enorme voorsprong die Donald Trump in de dieprode gemeenschappen van Pennsylvania had behaald toen hij in 2016 Hillary Clinton versloeg en opnieuw toen hij vier jaar later de staat nipt verloor aan Joe Biden.
Overwinning
Biden won in Pennsylvania met een flinterdun verschil van 1,2 procent. Fettermans voorsprong op Mehmet Oz was ruim 4 procent, een comfortabele kwart miljoen stemmen. In sommige grootstedelijke gebieden, met name in Pittsburgh en de voorsteden daarvan, haalde hij meer stemmen dan Biden en Clinton; maar het verschil zat hem voornamelijk in de stemmen uit een scala aan kleinere plaatsen en plattelandsgemeenten.
Fettermans overwinning van vorige maand zorgde voor de enige Senaatszetel die van de ene partij naar de andere overging. Voor de Democraten zou het de moeite lonen om eens goed te kijken hoe het Fetterman precies lukte om televisieberoemdheid ‘Dr. Oz’ te verslaan in een echte swingstate waar de strijd altijd hevig is – en dan ook nog eens na een herseninfarct dat hem bijna fataal werd en waardoor hij wekenlang geen campagne kon voeren. Dat de kiezers bereid waren een nog niet geheel genezen kandidaat naar Washington te sturen, duidt erop dat ze een sterke emotionele band met Fetterman hadden opgebouwd.
Elke kandidaat is uniek, en dat geldt zeker voor John Fetterman
Elke kandidaat is uniek, en dat geldt zeker voor John Fetterman. Hij is twee meter lang, heeft een kale kop, meerdere tattoos en een kledingstijl die tussen hipster en boers in hangt. De Democraten hebben niet zoveel andere getatoeëerde reuzen om naar voren te schuiven als kandidaat, maar ze kunnen uit Fettermans succesvolle campagne wel lessen trekken.
Eén les is dat Fetterman telkens weer kwam opdraven op plekken waar vóór die tijd zelden een Democraat langskwam. Dat begon al met zijn campagne voor de Senaatsverkiezingen van 2016, die hij in de voorverkiezingen verloor. Sinds zijn verkiezing tot vicegouverneur in 2018, een functie met weinig officiële taken, reisde hij de hele staat af. ‘Ik heb nooit eerder een kandidaat meegemaakt die zo veel tijd op het platteland van Pennsylvania heeft doorgebracht als hij,’ zegt Jeff Eggleston, voorzitter van de Democratische plattelandscaucus. ‘Hij leerde mensen kennen. Hij zat bij ons in de achtertuin. Hij ging echte, waardevolle relaties aan, en daarom hadden mensen er enorm veel voor over om hem over de eindstreep te krijgen.’
Eggleston komt uit Warren County, een kiesdistrict in de uiterste noordwesthoek van Pennsylvania. Kijk je alleen naar de uitslag bij de Senaatsverkiezingen van vorige maand in dat kiesdistrict, 63 procent voor Dr. Oz tegen 34 procent voor Fetterman, dan denk je misschien dat de Democraat een beroerde avond heeft gehad. Maar Donald Trump won dit kiesdistrict twee keer met bijna 70 procent van de stemmen. Hetzelfde patroon tekende zich af bij plattelandsdistricten in de rest van de staat en dat, in combinatie met de goede uitslagen onder Democratische kiezers in steden en voor-steden, betekende dat Fetterman de overwinning mocht opeisen.
Fetterman heeft een geheel eigen verzameling aan programmapunten
Fetterman valt in de eerste plaats op door zijn verschijning en zijn stijl. Volgens Neil Oxman, een in Philadelphia gevestigde consultant die voor meer dan tien staatcampagnes heeft gewerkt, waaronder twee keer voor voormalig gouverneur Ed Rendell, ‘kun je Fettermans uiterlijk niet uitvlakken’: die verschijnt het liefst in een hoodie van Carhartt en een korte broek. Oxman: ‘Dat is al een binnenkomer. Hij weet mensen uit de arbeidersklasse aan te spreken zoals dat andere Democraten al jaren niet meer is gelukt.’
Nog een les die uit het succes van John Fetterman te trekken valt, is dat de onderwerpen waarvoor hij warmloopt niet veranderd zijn. Hij heeft een geheel eigen verzameling aan programmapunten die – en dat is cruciaal – op het eerste gezicht niet speciaal bedoeld lijken om stemmen te trekken. Als vicegouverneur was hij voorzitter van de Board of Pardons en pleitte hij vurig voor clementie voor gedetineerden die al lang gevangenzaten en geen bedreiging vormden. Dr. Oz besteedde miljoenen dollars aan tv-commercials waarin Fetterman werd verweten te laks te staan tegenover misdaad, maar Fetterman deed op dit punt geen stap terug.
Legalisering marihuana
John Fetterman is al lang voorstander van de legalisering van marihuana. Aan zijn kantoor in Harrisburg wapperde een vlag met een afbeelding van cannabisbladeren. ‘Zijn pleidooi voor legale marihuana is nogal wat,’ zegt opiniepeiler Christopher Borick, directeur van het Muhlenberg College Institute of Public Opinion in Pennsylvania. ‘Aan de peilingen te zien vindt dat weerklank bij kiezers waar de Democraten het moeilijk mee hebben: witte, niet-hoogopgeleide mannen.’
‘Er zal goed worden gekeken naar de aspecten die hij in zich verenigt. Het zou best eens kunnen dat we de volgende keer een paar Fetterman 2.0-kandidaten gaan zien,’ zegt Borick.
Fetterman is ‘het prototype van de witte man uit de arbeidersklasse, een echte kerel, als je het zo wilt noemen’, zegt Anat Shenker-Osorio, die als strateeg werkt voor progressieve kandidaten en organisaties in zuidelijk Californië. Maar ze merkt op dat hij na zijn herseninfarct juist tegen dat type inging. ‘Hij toonde kwetsbaarheid. Normaal gesproken wordt een man als hij niet geacht zwak te zijn of om te vallen. Hij erkende dat hij niet meer alles in de hand had en maakte van zijn zwakheid zijn kracht.’
Pennsylvania heeft nooit een vrouwelijke gouverneur of senator gekozen en het staatsparlement is altijd door mannen gedomineerd. De beslissing van het Hooggerechtshof om Roe v. Wade terug te draaien heeft bij de tussentijdse verkiezingen een belangrijke – en waarschijnlijk zelfs cruciale – rol gespeeld in de verrassend goede prestaties van de Democraten, en van John Fetterman in het bijzonder. Die was altijd al een ferm voorstander van het recht op abortus; na de beslissing van het Hooggerechtshof in de zaak Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization [waarbij het Hooggerechtshof Roe v. Wade verwierp] had hij het daar nog vaker over. Borick: ‘Zou hij zonder Dobbs gewonnen hebben? Dat vraag ik me af.’
Eén ding dat anderen van John Fetterman kunnen overnemen, is dat hij Dr. Oz weliswaar hard aanviel, maar vaak met een humor die opvallend was in de verder nogal grimmige politieke sfeer. Om kiezers eraan te herinneren dat zijn tegenstander jarenlang in New Jersey had gewoond en nog maar kortgeleden de staatsgrens over was gekomen, bestookte Fettermans campagne Dr. Oz op sociale media met filmpjes over Nicole Polizzi, beter bekend als Snooki uit de MTV-realityserie Jersey Shore, en Steven Van Zandt uit Bruce Springsteens E Street Band.
Je moet nooit hele bevolkingsgroepen negeren
John Fetterman en zijn vrouw Gisele zijn slimme en geestige gebruikers van sociale media. Zelfs hun hond heeft een eigen Twitteraccount. Op de ochtend na de verkiezingen sprak ik Fettermans campagneleider Brendan McPhillips over de lessen die uit zijn campagne te trekken zijn. ‘Het gaat erom de kandidaten te nemen zoals ze zijn en niet te proberen allemaal dezelfde types te nomineren, of mensen in de mal te persen van een persoon die ze niet zijn,’ zei hij. ‘En je moet nooit hele bevolkingsgroepen negeren, dat gaat gegarandeerd fout.’
Volgens Shenker-Osorio schaarde het Democratische establishment in Pennsylvania zich in de voorverkiezingen van april nog achter Fettermans tegenstander Conor Lamb, een gematigd congreslid uit een familie met een lange geschiedenis in de Democratische politiek. Fetterman ‘werd te links bevonden’, zegt ze. ‘Ze wilden heel erg graag Lamb. Dus misschien is het nu tijd om, bij wijze van stap één, een streep te halen door het begrip electability [verkiesbaarheid] en te bedenken dat het midden van de weg juist de plek is waar je wordt overreden.’
Republikein McCarthy wist geen meerderheid te behalen
Na een chaotische dag heeft het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden nog geen nieuwe voorzitter. De Republikeinse Partij heeft sinds januari een meerderheid in het Huis, maar Kevin McCarthy, de grootste kanshebber namens de partij, kreeg in drie verschillende stemrondes telkens geen absolute meerderheid achter zich, meldt The Washington Post. Op woensdag worden er een nieuwe stemronde gehouden.
Binnen verschillende factoren binnen de Republikeinse Partij waren twijfels over McCarthy. Enkele zeer conservatieve afgevaardigden vonden hem niet conservatief genoeg, anderen vonden hem te veel achter Trump aanlopen. Bij de stemming kwamen die twijfels naar boven: telkens lukte het de Republikeinse fractie niet om massaal achter McCarthy te gaan staan, waar de Democratische fractie zich wel achter Hakeem Jeffries wist te scharen, die de nieuwe fractievoorzitter van de Democraten is.
Het is voor het eerst in honderd jaar dat er na een eerste stemronde geen voorzitter in het Huis werd gekozen. McCarthy hoopte de opvolger van Nancy Pelosi te worden, die de afgelopen jaren namens de Democraten het Huis voorzat. Zij zit nog wel in het Huis maar is gewoon afgevaardigde voor haar district.
In het hart van New York woont een gemeenschap van zeker honderdvijftigduizend chassidische joden. Zij kwamen na de holocaust vanuit Hongarije naar de VS en hebben niets van hun traditionele cultuur verloren.
De meest gemêleerde stad van Amerika is New York. Het meest gemêleerde stadsdeel van New York is Brooklyn. En de meest gemêleerde buurt van Brooklyn is Williamsburg. De welgestelde dertigers die vanuit Manhattan de wijk binnenstromen, hebben hoogstens een vaag idee dat een paar straten van hun favoriete restaurants met Michelinsterren en hun extreem geprijsde natuurwijnbars vandaan de gesloten wereld van de ultraorthodoxe chassidische joden schuilgaat.
Ongeveer ter hoogte van South 9th Street begin ik meestal te merken dat ik in een ander universum ben terechtgekomen. De mannen dragen zwarte jassen en hoeden, hebben baarden en peies [pijpenkrullen langs de slapen] en voeren gesprekken in het Jiddisch op klaptelefoons die afkomstig lijken uit de jaren negentig. De vrouwen dragen lange rokken en pruiken. Ze duwen bijna allemaal een kinderwagen voort en lopen met een schare kinderen door de drukke straten van Brooklyn. Dikwijls ben ik de enige in de omgeving die er zichtbaar niet thuishoort. Alle levensmiddelenwinkels, bakkers en restaurants zijn strikt koosjer, de meeste hebben Jiddische opschriften. Dit alles in hartje New York, op één metrohalte afstand van Manhattan.
In het kort
• De meeste Hongaarse chassidische joden werden tijdens de holocaust vermoord, maar de gemeenschap herrees in New York.
• Afgekeerd van de buitenwereld leven er honderdvijftigduizend chassidim met Hongaarse wortels in hartje Brooklyn.
• De traditionele gemeenschap heeft de Hongaarse invloeden in haar cultuur bewaard: gevulde kool evenzeer als Hongaarse volksliederen.
Telkens als ik een oudere man zie, stap ik op hem af en vraag ik hem iets – in het Hongaars. De meesten antwoorden, zonder enig teken van verrassing, in die charmante, weliswaar wat roestige volkstaal die je zelfs in Hongaarse dorpjes nog maar weinig hoort. Niet veel mensen weten dat een aanzienlijk deel van de chassidisch-joodse gemeenschap in Brooklyn oorspronkelijk afkomstig is uit Hongarije. Ik heb die buurt ontdekt toen ik in New York woonde. Sindsdien kom ik er regelmatig terug. Het is vooral aan mijn Hongaars-zijn te danken dat ik veel mensen in deze verder sterk naar binnen gekeerde gemeenschap heb kunnen leren kennen.
De geschiedenis van het chassidisme in Hongarije gaat terug tot het begin van de negentiende eeuw, toen deze ultraorthodoxe stroming, gebaseerd op de joodse mystiek (kabbala), populair werd in de kleine joodse gemeenschappen in het noordoostelijke deel van het toenmalige Hongarije. In tegenstelling tot de seculiere joden in de steden waren de chassidim tegen assimilatie: ze hielden vast aan hun oude gewoontes en vormden grote dynastieke gemeenschappen onder de strenge leiding van een charismatische leider (rebbe of tsaddik).
In 1944-’45 werd bijna de totale joodse bevolking van Hongarije uitgeroeid, met uitzondering van een deel van de joden in Boedapest. De meesten werden vermoord en het handjevol chassidische holocaust-overlevenden emigreerde naar Israël en naar de Verenigde Staten.
Grote dynastie
Vandaag de dag wonen honderdvijftigduizend chassidische joden van Hongaarse afkomst in de wijken Williamsburg en Borough Park in Brooklyn. De grootste dynastie draagt de naam Satmar, afkomstig van de voormalige Hongaarse stad Szatmárnémeti, nu Satu Mare in Roemenië, waar de legendarische rabbijn Joël Teitelbaum voor de oorlog een grote gemeente had opgebouwd. Teitelbaum was een van de weinigen die aan de deportatie wist te ontkomen doordat hij mee mocht met de Kastner-trein [vernoemd naar de Hongaars-joodse advocaat Rudolf Kastner, die tijdens de holocaust joden uit bezet Europa smokkelde].
In 1946 verhuisde hij naar New York, waar hij met enorme inspanning zijn gemeenschap nieuw leven inblies. Naast Satmar zijn er ook belangrijke andere chassidische dynastieën in Brooklyn die vernoemd zijn naar (voormalige) Hongaarse plaatsen, zoals Munkatch (Munkács, nu Mukatjsevo, Oekraïne), Popa (Pápa), Klausenburg (Kolozsvár, nu Cluj, in Roemenië), en er zijn ook kleinere gemeenschappen, zoals Kaliv (Nagykálló), Kerestir (Bodrogkeresztúr) en Liska (Olaszliszka).
‘Sommige van deze plaatsen zijn na de Eerste Wereldoorlog buiten de landgrenzen van Hongarije terechtgekomen, maar de joden daar hebben zichzelf altijd als Hongaars beschouwd,’ zegt Yosef Rapaport, een gerespecteerde chassidische leider in Borough Park. ‘Mijn moeder komt uit Mihályfalva (Roemeens: Boarta), mijn vader uit Halmi (Halmeu). Beide plaatsen hoorden toen al bij Roemenië, maar thuis spraken ze Hongaars. De meeste orthodoxe joden in Brooklyn spreken tot de dag van vandaag Jiddisch met een Hongaars accent.’
Al zijn de Hongaren in aantal het grootst, er bestaan ook Poolse, Russische en Oekraïense chassidische gemeenschappen in Brooklyn. Voor een buitenstaander lijken die allemaal op elkaar, maar er zijn veel kleine verschillen. ‘De Hongaren staan bekend om hun gastvrijheid. In een Hongaars chassidisch huishouden staat altijd vers bereid eten klaar, en in de Hongaarse synagogen is er gratis koffie in overvloed’, vertelt Alexander Rapaport, de zoon van Yosef, die de oprichter is van Masbia, een joodse organisatie voor voedselverdeling. ‘Hongaarse vrouwen kleden zich eleganter; ingehouden en overeenkomstig de chassidische regels, maar je kunt toch zien dat ze Hongaars zijn.’
Restaurant Gottlieb’s
In tegenstelling tot in Williamsburg hebben in Borough Park niet alle chassidische joden Hongaarse wortels, maar onder de meer dan driehonderd kleine synagoges van de buurt heb ik wel gebedshuizen ontdekt met de naam van de Hongaarse plaatsen Sopron, Debrecen en Mád. De hoofdstraat van de wijk, 13th Avenue, heeft de naam van Raoul Wallenberg aangenomen om de Zweedse diplomaat te eren die in de Tweede Wereldoorlog tijdens zijn uitzending naar Boedapest het leven van duizenden Hongaarse joden redde. Veel van de overlevenden kwamen uiteindelijk hier terecht.
In Williamsburg ga ik meestal eerst naar familie-restaurant Gottlieb’s. Het is een druk koosjer eethuisje vol met in het zwart geklede joodse mannen met een hoed op. Het restaurant wordt geleid door Menashe Gottlieb, een ingehouden Satmarer van middelbare leeftijd met blonde peies. Menashes grootvader, Zoltán Gottlieb uit het Hongaarse Kisvárda, die na de Hongaarse opstand van 1956 naar de VS was gevlucht, richtte het restaurant op in 1962, omdat hij de smaken van thuis miste. Sinds de opening is er niet veel veranderd. De neonopschriften en de inrichting zijn origineel, en goulash, gevulde kool, pasta met kool (káposztás tészta), aardappelknoedels (nudli, ook bekend als sjlisjkes) en ‘paprika-aardappelen’ (paprikás krumpli) vormen nog steeds het aanbod, al worden er tegenwoordig ook koosjere Chinese gerechten geserveerd om te voldoen aan de vraag van de gasten.
Nu steeds meer oude mensen zijn over-leden, wordt er minder Hongaars gesproken in de straten van Brooklyn. ‘Vroeger werden er bij de kiosken Hongaarse kranten verkocht,’ vertelt Nathaniel Deutsch, hoogleraar aan de Universiteit van Californië, die een boek heeft geschreven over de geschiedenis van Williamsburg. De kinderen van de geëmigreerde Sat-marers spreken geen Hongaars meer, laat staan hun kleinkinderen, zoals Menashe. ‘Mijn generatie kent slechts enkele woorden,’ zegt hij.
Verschillende gasten komen om ons heen staan als ze horen waar we het over hebben. ‘Toen ik klein was, gingen mijn ouders op Hongaars over als ze niet wilden dat ik begreep wat ze zeiden,’ vertelt een jonge man. Dat het Hongaars als een soort geheimtaal van de volwassenen wordt gebruikt, heb ik gehoord van veel mensen.
Toch heeft ook de jonge generatie niet alle binding met het land van herkomst verloren. Iedereen kent bijvoorbeeld Hongaarse volklsiederen, waarvan Szól a akakas már het beroemdst is. ‘Dit is veel meer dan zomaar een liedje. Het is het nationale volkslied van de Hongaarse chassidische joden, een uiting van een emotioneel beladen verlangen naar Jeruzalem,’ zegt Yosef Rapaport. De oorsprong van het lied kan worden teruggeleid naar rebbe Izsák Eizik Taub uit Nagykálló, die in de negentiende eeuw het Hongaarse volksliedje aanvulde met een aantal Hebreeuwse regels over het Beloofde Land. Ik heb zelf gezien hoe mensen het met veel bezieling zongen.
Na de sjabbat
‘Kom maar terug op zondag, na de sjabbat zijn de gerechten vers gemaakt, en dan hebben ze de meeste keus,’ tipte een van de gasten me. Ik volg zijn advies op. Vroeg op de avond is er geen vrije tafel meer, er zit een gemengd publiek van stamgasten: chassidische joden van verschillende dynastieën, gewone orthodoxen en ook niet-religieuze joden. ‘Sommige mensen komen van ver, want ze missen het eten van hun grootmoeder,’ vertelt Menashe. David Rabinowicz, een luidruchtige klant van rond de zestig, hoort dat ik uit Hongarije kom en begint een lang verhaal over zijn voorouders die hij kan terugvoeren op de opperrabbijn van Sátoraljaújhely. Vervolgens draagt hij me op een mooie joods-Hongaarse vrouw voor hem te vinden.
Hongaarse chassidische vrouwen gaan er prat op dat ze elke avond vijf gangen op tafel zetten
De gevulde kool wordt gemaakt met rundergehakt, zonder zure room, om te voldoen aan de joodse spijswetten (kasjroet) die het combineren van etenswaren met melk en met vlees verbiedt, evenals uiteraard het eten van varkensvlees. Het is wat zoeter dan wat ik in Hongarije gewend ben, maar erg lekker. Hongaars eten is natuurlijk niet alleen bij Gottlieb’s te krijgen. De meeste bakkers in de buurt verkopen bijvoorbeeld túrós batyu, een met verse kaas gevuld zoet broodje, en kakaós csiga, een opgerold cacaobroodje. De lekkerste lecsó (groenteprutje van uien, tomaat en paprika), paprikás (goulash met room), rakott krumpli (ovengerecht met aardappels, ei en worst), gehaktballen, aranygaluska (zoetigheid van gistdeeg en walnoten) en flensjes worden thuis gemaakt. ‘Hongaarse chassidische vrouwen gaan er prat op dat ze elke avond een vijfgangenmaaltijd op tafel zetten,’ zegt Alexander Rapaport, ‘daarom gaan veel mensen niet naar restaurants. En als ze dat wel doen, eten ze liever iets anders, koosjer Chinees of Japans.’
De Hongaarse invloeden gaan verder dan taal en gastronomie. ‘Er zijn verschillende chassidische religieuze gebruiken die hun wortels hebben in Hongarije,’ vertelt Yosef. In de negentiende eeuw trokken veel chassidische joden uit Galicië naar Hongarije in de hoop op een beter leven, en ze werden sterk beïnvloed door de omstandigheden daar. Op dat moment waren in Hongarije de hervormingsgezinde zogeheten neologen in een strijd gewikkeld met hun behoudende geloofsgenoten, wat later inderdaad tot een schisma leidde. ‘De Hongaarse orthodoxen wezen elk streven naar hervormingen af,’ zegt Yosef. Dat beviel de chassidim heel goed, en ook nu nog gelden bij de Hongaarse chassidische groepen de strengste regels in Brooklyn.
Voor hen bestaat de zin van het leven uit het onophoudelijk bestuderen van de Tora
Het chassidisme is veel meer dan een religie, het is ook een levenswijze. De regels hebben betrekking op de kleinste details van het leven, vooral bij de Satmarers. Voor hen bestaat de zin van het leven uit het onophoudelijk bestuderen van de Tora en het stichten van grote gezinnen. De buitenwereld geldt voor hen als moreel verdorven, vol storende factoren en seksuele verleiding. Om die te vermijden worden jongens en meisjes van kleins af aan van elkaar gescheiden. Vrouwen mogen zich niet kleden op een manier die seksuele verlangens zou kunnen opwekken. Na hun huwelijk scheren vrouwen hun hoofd kaal en dragen ze een hoofddoek of een pruik.
Televisie is verboden, de meeste huishoudens hebben geen internet. Smartphones mogen alleen die mensen gebruiken die ze nodig hebben voor hun werk, en ze moeten er censuursoftware op hebben die verboden zaken zoals porno blokkeert. Zelforganiserende kringen en zogenaamde modesty committees controleren of iedereen zich aan de regels houdt. De leden van deze commissies struinen door de conservatieve buurten en disciplineren bijvoorbeeld vrouwen die zich opvallend kleden en controleren of mannen een bewijs bij zich hebben dat er een filter op hun telefoon is geïnstalleerd. Volgens de algemene opvatting voert de commissie de wil van de rebbe uit.
De jongens gaan naar een religieuze school (jesjiva), waar ze hun dagen doorbrengen met de interpretatie van de Talmoed, het wetboek van de joodse godsdienst en ethiek. Ze hebben weinig seculiere vakken, zo leren ze helemaal geen geschiedenis en nauwelijks wiskunde. Daardoor hebben scholieren geen idee wat er buiten hun besloten gemeenschap gebeurt. Ze hebben zo weinig contact met de buitenwereld dat velen van hen slecht Engels spreken, ook al wonen ze in de Verenigde Staten (op school en thuis is de voertaal Jiddisch).
Huishoudster
De meisjes worden opgeleid tot huishoudster, niet tot Tora-deskundige, dus zij zijn praktischer en spreken ook beter Engels. Dat komt bij pasgehuwden soms goed uit. ‘Toen ik op mijn twintigste aan het werk ging in het restaurant en facturen moest schrijven en e-mails moest beantwoorden, leerde mijn vrouw me de basis van de Engelse grammatica. Ik kon nog niet eens one, two, three goed opschrijven,’ vertelt Menashe.
Op hun achttiende, als ze klaar zijn met de jesjiva, trouwen de mannen. Het is de taak van de ouders om een partner te vinden voor hun kinderen. Het beoogde paar ontmoet elkaar hoogstens een of twee keer persoonlijk (terwijl de ouders in een belendende kamer wachten), voordat ze beslissen of er sprake is van wederzijdse sympathie. Zo ja, dan kunnen de voorbereidingen voor de bruiloft beginnen.
In het begin werkt de vrouw en ze ondersteunt haar man financieel, terwijl hij nog een paar jaar een Tora-opleiding voor volwassenen volgt. Na de geboorte van het eerste of het tweede kind doen de vrouwen meestal fulltime het huishouden en gaan de mannen werken. Een gemiddeld chassidisch gezin heeft zes tot acht kinderen: dat is de reden dat de gemeenschap, die in de holocaust bijna helemaal uitgeroeid is, weer zo groot is geworden. De 44-jarige Menashe heeft bijvoorbeeld negen kinderen en drie kleinkinderen. Meer dan de helft van de joodse kinderen in New York is tegenwoordig afkomstig uit een chassidisch gezin.
De gemeenschap doet haar best om de buitenwereld bij zich vandaan te houden
De chassidische wijk van Williamsburg doet me nog het meest denken aan een groot dorp. De gemeenschap doet haar best om de buitenwereld bij zich vandaan te houden. Woningadvertenties verschijnen uitsluitend op chassidische fora, dus buitenstaanders krijgen ze niet te zien. Maar daar zouden ze ook niet veel aan hebben, want de advertenties zijn in het Jiddisch opgesteld. De meeste bedrijven willen zich hier helemaal niet vestigen (producten van Starbucks of McDonald’s zijn voor de bewoners verboden). Aan weerszijden van de twee hoofdstraten van de wijk, Lee Avenue en Bedford Avenue, bevinden zich koosjere bakkers, winkeltjes met religieuze accessoires, pruikenmakers en interieurwinkels. Als ik het niet wist, zou ik niet bedenken dat ik in Amerika ben.
Tenminste één keer per jaar bezoekt elke chassied de rebbe. Vergeleken met een rabbijn – de leider van een niet-chassidische joodse gemeenschap – heeft een rebbe meestal veel meer macht en invloed. ‘Je moet hem zien zoals de paus bij de katholieken,’ zegt Menashe. Sommigen vragen hem om advies, anderen willen zijn zegen voor Jom Kipoer – Grote Verzoendag, de belangrijkste joodse feestdag – of voor de geboorte van een kind. In alledaagse religieuze kwesties, bijvoorbeeld wat te doen als tijdens het klaarmaken van vlees het mes in contact is gekomen met een melkproduct, wordt de plaatselijke Talmoed-deskundige om raad gevraagd. De Satmarers hebben op dit moment twee rebbes, Aaron en Zalman Teitelbaum, nadat de dynastie in de strijd om de opvolging na de dood van hun vader in 2006 in tweeën is gescheurd.
Het is echter niet zo dat chassidische mannen de hele dag in de synagoge zitten te bidden. ‘Joel Teitelbaum heeft zijn volgelingen nadrukkelijk opgedragen om werk te zoeken,’ zegt professor Deutsch. Aangezien ze geen seculiere opleiding hebben, vinden ze meestal een betrekking binnen de gemeenschap. Sommigen worden koosjer-opzichter of leraar in de jesjiva, maar de grootste werkgever is de woonsector. Er zijn veel projectontwikkelaars, hypotheekverstrekkers en bouwopzichters onder hen, maar loodgieter, elektricien en vrachtwagenchauffeur zijn ook veelvoorkomende beroepen. Vroeger bood het Diamond District van Manhattan emplooi aan een groot aantal chassidim, maar de diamantindustrie is al decennialang in verval. Voor degenen die in Manhattan werken is er een directe busverbinding, zodat de mannen niet worden blootgesteld aan de aanblik van ‘uitdagend’ geklede vrouwen in de New Yorkse metro.
Op een vrijdagavond sluit ik me aan bij de sjabbat-ceremonie van de Satmarers. De dienst wordt gehouden in de Biksad-synagoge, die zijn naam dankt aan de plaats Bikszád, nu het Roemeense Bixad. De eenvoudig ingerichte zaal zit stampvol met elegant geklede chassidische mannen van alle leeftijden, die met grote inleving heen en weer bewegend bidden en van tijd tot tijd in zingen uitbarsten. De getrouwde mannen dragen enorme ronde bonthoeden (sjtreimel).
Wantrouwen
In mijn normale kleren, met een geleend keppeltje op mijn hoofd en met mijn gladgeschoren gezicht moet ik een rare aanblik bieden, want de leden van de gemeente kijken me allemaal wantrouwig aan. Gelukkig arriveert Menashe, een beetje verlaat, en stelt iedereen gerust dat ik een kennis van hem ben uit Hongarije. Na de ceremonie verzamelt zich een kleine menigte om me heen en de mensen vragen me uit, onder meer over de koosjere restaurants van Boedapest (waarvan er overigens niet veel zijn).
Als Hongaar ben ik nergens zo enthousiast ontvangen als bij de joden van Williamsburg. Soms neem ik Amerikaanse kennissen mee naar die buurt en dan blijkt dat hun die speciale behandeling niet toekomt. Vanuit het standpunt van de chassidim is dat te begrijpen. Een beetje gechargeerd: in mij zien ze een vertegenwoordiger van hun land van herkomst, dat als bron van hun tradities geldt, en in een gewone Amerikaan een indringer uit de kwaadaardige buitenwereld.
De koosjere restaurants van Boedapest kennen ze omdat ze bijna allemaal in Hongarije zijn geweest om het graf van hun voorouders of de wonderrebbes te bezoeken. ‘In Hongaarse dorpjes waren er ook beroemde jesjiva’s of rabbijnen die wetenschappelijk werk deden. Die plaatsen betekenen veel meer voor ons dan mensen in Hongarije zich kunnen voorstellen. Wij leven in een parallelle werkelijkheid,’ zegt Yosef glimlachend.
Elk voorjaar reizen tienduizenden chassidim uit Brooklyn voor een paar dagen naar Bodrogkeresztúr. Ze maken de pelgrimstocht naar deze kleine plaats in de wijnstreek Tokaj om de legendarische Jesjaja Steiner eer te bewijzen bij zijn graf en er wenslijstjes achter te laten. Hij was een wonderrebbe die een vroom leven leidde. Hij verzorgde de zieken en de armen, zonder verschil te maken tussen joden en niet-joden. ‘Zelfs de gojim (niet-joden) kwamen hem om een zegen vragen,’ zegt Yosef. Als ik vraag waarom de volgelingen van andere dynastieën naar het graf van de rebbe in Bodrogkeresztúr gaan, antwoordt Yosef dat Jesjaja Steiner boven alle richtingen stond.
Een neef van Yosef, Dov Berish Weber, is een gepassioneerd onderzoeker van chassidische genealogie. Hij beschouwt het als zijn missie om een database samen te stellen van de grafstenen op de duizenden verlaten joodse begraafplaatsen in Hongarije, inclusief de gebieden die voor de Eerste Wereldoorlog bij Hongarije hoorden. De geïdentificeerde grafstenen worden door een non-profitorganisatie gerenoveerd, in samenwerking met de Hongaarse autoriteiten. De herstelwerkzaamheden betreffen meestal de hele begraafplaats. In de laatste jaren zijn dankzij hen de joodse begraafplaatsen van Makó, Kisvárda en Tokaj gerestaureerd, waarmee belangrijke cultuurschatten zijn gered.
Na de sjabbatdienst gaat Menashe op vrijdagavond naar huis voor een feestelijk avondmaal met zijn gezin. Ze zingen, drinken wijn en eten traditionele Oost-Europese joodse gerechten, bijvoorbeeld barches (gevlochten brood), gefilte fisj, matzeballensoep en appelcompote. De eetgewoonten van de chassidim worden steeds meer beïnvloed door die van de Sefardische joden (joden die tot 1492 op het Iberisch Schiereiland woonden en zich daarna verspreidden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten), dus steeds vaker verschijnen hummus, auberginecrème en andere gerechten uit het Midden-Oosten op hun menu. Op zaterdagochtend zit Menashe tweeënhalf uur in de synagoge te bidden. Als hij thuiskomt, staat de tafel al volgeladen: gekookte zalm of kabeljauw, eieren met uien en gehakte lever en het traditionele gerecht voor de sjabbat: sólet (cholent).
Op de sjabbat is het verplicht om warm te eten, maar het is verboden vuur te ontsteken en te koken, dus zetten de vrouwen de pot met sólet al op vrijdag in de oven, zodat het precies gaar is voor het middagmaal op zaterdag.
Over de regels die het werken op de sjabbat verbieden zijn veel clichés bekend, en het klopt dat de chassidim op de rustdag zelfs geen lamp aandoen (meestal is er een tijdsklok in hun woning geïnstalleerd). De precieze naleving van de regels kan evenwel tot serieuze discussies leiden. In Borough Park wordt bijvoorbeeld door een draad die om elektriciteitspalen wordt gespannen (eroev) het gebied afgebakend waar het op zaterdag is toegestaan om een kinderwagen voort te duwen en een gebedenboek te dragen. Dit maakt het leven makkelijker voor velen, in de eerste plaats voor vrouwen. De hardliners van Satmar zien hierin echter een ontheiliging van de sjabbat.
Ook het bestaan van de staat Israël verdeelt de chassidische gemeenschap sterk. De Satmarers en andere Hongaarse groepen veroordelen het zionisme ten scherpste, want in hun opvatting kan Israël pas na de komst van de Messias worden hersteld. Zolang blijven zij liever in ‘ballingschap’ in de Verenigde staten. De uit Rusland afkomstige en eveneens zeer invloedrijke Chabad-Lubavitch-dynastie staat veel welwillender tegenover Israël. Veel volgelingen menen ook dat de Messias al is gekomen, in de persoon van hun in 1994 overleden rebbe.
De twee groepen staan niet op goede voet met elkaar. Volgens de Satmarers probeert de Chabad-dynastie, die bekendstaat om haar wervingspraktijken, regelmatig leden van hun gemeenschap naar zich toe te lokken. (In Hongarije is het werk van Slomó Köves en zijn organisatie EMIH (Verenigde Hongaarse Joodse Congregatie) gelieerd aan de chassidische Chabad-beweging, die na de omwenteling in Hongarije is verschenen.)
De laatste tijd waren er verschillende films die de besloten wereld van de chassidische joden proberen te ontsluiten, waarvan de Netflix-miniserie Unorthodox de bekendste is. In de meer kritische films is te zien dat vrouwen in de gemeenschap op een vernederende manier worden behandeld: zij zijn ertoe veroordeeld om kaalgeschoren, in totale isolatie en in potsierlijke, ouderwetse kleren hun leven te wijden aan het opvoeden van hun kinderen. Ik heb ook geen chassidische vrouwen kunnen interviewen, want ze spreken met geen andere man dan hun eigen echtgenoot. Als ik toch eens enkele woorden kan wisselen met Menashes vrouw in het restaurant, stel ik haar vooral vragen over de situatie van vrouwen. Meestal antwoordt ze dat een huwelijk anders niet werkt, zoals je ook kunt zien aan het grote aantal scheidingen in de buitenwereld.
De politieke invloed van de rebbes is zeer groot
Behalve de onderdrukking van vrouwen is ook de politieke kracht van de chassidim een punt van kritiek. Aangezien de leden van de gemeenschap in de regel de aanwijzingen van de rebbe volgen, en dus ook dienovereenkomstig als eenheid hun stem uitbrengen, is de politieke invloed van de rebbes zeer groot. Senatoren, gouverneurs en lokale leiders in New York maken hun opwachting bij de Satmarer en andere rebbes om hun steun te krijgen. In ruil daarvoor geven ze grote hoeveelheden geld en doen ze allerlei concessies. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk dat de chassidim eigen rechtbanken, politie en ambulancediensten hebben en dat de meest fundamentele wetten met betrekking tot seculier onderwijs niet gelden voor de jesjiva’s.
Vergevingsgezind
Mijn niet-religieuze joodse kennissen in New York vinden het gedrag van de chassidim gênant en ze lopen in een grote boog om hen heen. Als ik in Williamsburg ben, probeer ik niet te oordelen. Misschien ben ik ook wat vergevingsgezinder omdat het me ontroert dat die mensen aan de andere kant van de wereld nog Hongaars spreken of er trots op zijn ‘Hongaarse chassidim’ te zijn, terwijl ze juist door Hongarije hun geboortegrond moesten verlaten en een groot deel van hun familie hebben verloren.
Het doet me denken aan dorpen in het oosten van Hongarije, waar voor de holocaust de orthodoxe joden de motor van de economie waren. Tokaj komt in me op, de wijnstreek die tot op de dag van vandaag niet hersteld is van het verlies van de joodse wijnhandelaren die de aszú, een sterke dessertwijn, exporteerden naar heel Europa en de VS. En de vele kleine dorpjes, gekenmerkt door diepe armoede, waar het percentage joden vroeger in de dubbele cijfers lag, maar waar nu alleen nog de begraafplaatsen buiten het dorp aan hen herinneren.
‘De verklaring van Mike Pence dat “vandaag het leven heeft gewonnen” is moeilijk te aanvaarden, aangezien voor sommigen een gedwongen zwangerschap een doodvonnis kan zijn. Het Hooggerechtshof heeft een afschuwelijke beslissing genomen. De boodschap die het Hooggerechtshof heeft gestuurd is duidelijk: het kan ons niet schelen of je zwangerschap je dood wordt, het kan ons niet schelen of je niet zwanger wilt zijn, je kunt ons überhaupt niets schelen.’
‘Ik ben zelf, toen ik ongeveer tweeëntwintig of drieëntwintig jaar oud was, verkracht toen ik hier in New York woonde. Ik was helemaal alleen. Ik voelde me helemaal alleen. Ik was zelfs zo alleen dat ik een zwangerschapstest moest doen in een openbaar toilet in het centrum van Manhattan. Toen ik daar zat te wachten op de uitslag, kon ik alleen maar denken: Godzijdank kan ik tenminste kiezen voor abortus als het zou moeten. Godzijdank heb ik tenminste de vrijheid om mijn lot te bepalen.’
‘Ik ben diep teleurgesteld dat het Hooggerechtshof heeft gestemd voor de verwerping van Roe v. Wade. Ik vertrouwde op rechters Neil Gorsuch en Brett Kavanaugh toen ze [tijdens de hoorzittingen voorafgaand aan hun benoeming tot opperrechter] onder ede getuigden dat ze van mening waren dat Roe v. Wade een gevestigd juridisch precedent was en ik vind het alarmerend dat ze ervoor hebben gekozen om de stabiliteit te verwerpen die dat arrest heeft geboden aan twee generaties Amerikanen.’
‘Gorsuch en Kavanaugh hebben gelogen. Liegen onder ede is een strafbare overtreding en ik vind dat dit zeer serieus bekeken moet worden. Als we toestaan dat genomineerden voor het Hooggerechtshof liegen onder ede, zou dat een duidelijk signaal zijn voor alle toekomstige genomineerden dat ze vrijelijk kunnen liegen tegen gekozen leden van de Senaat van de Verenigde Staten om te worden benoemd in het Hooggerechtshof. Er moeten gevolgen zijn voor dergelijk vergaand destabiliserend gedrag.’
Wat was er gebeurd als het Russische offensief in Oekraïne had plaatsgevonden toen Donald Trump nog Amerikaans president was? Volgens Joachim Käppner, veiligheidsexpert van Süddeutsche Zeitung, was de westerse reactie dan heel anders geweest.
Ondanks alle verontwaardiging over de gruwelijkheden die Vladimir Poetin en zijn generaals nu op Oekraïne ten westen van Lviv loslaten, staan maar weinig mensen stil bij wat er had kunnen gebeuren als de Russische president anderhalf jaar eerder het bevel tot invasie had gegeven. Toen zat er geen Joe Biden in het Witte Huis die zou oproepen tot eenheid in de vrije wereld en die soldaten van de 82nd Airborne Division naar de oostgrens van de NAVO zou sturen ter afschrikking – overigens een zeer symbolisch gebaar als je bedenkt dat het deze divisie van parachutisten was die in 1944 het voortouw nam bij de herovering van Europa op de nazi’s. Anderhalf jaar geleden werden de VS nog geleid door een sinistere politieke clown die nu het ‘geniale’ en ‘briljante’ karakter van Poetin en zijn oorlog tegen een Oekraïens leger dat hopeloos in het nadeel is, bejubelt.
Europa had vermoedelijk geen hulp van Donald Trump kunnen verwachten. Zonder de beschermende militaire suprematie van de Amerikanen zou de NAVO niet meer zijn dan een erfenis uit betere tijden, verworden tot een lege huls, zoals Trump de organisatie publiekelijk omschreef. En de vrijheid van het hele continent zou bedreigd worden zoals decennialang niet is gebeurd. Europa zou op zijn minst gedwongen zijn geweest de pax russica in het Oosten te aanvaarden. Trumpisme is niet alleen een ongekend gevaar voor ’s werelds oudste democratie, maar voor de gehele vrije wereld.
Keerpunt
De terugkeer van oorlog in het hart van Europa is een keerpunt zoals in 1953, 1956 of 1968, toen Sovjettanks het streven naar vrijheid in de satellietstaten van de USSR de kop indrukten. Of zoals in 1989, toen het tijdperk aanbrak van de illusie dat de gesel van oorlog niets meer was dan een herinnering aan het verleden. Of zoals in 1992, toen het Servische nationalisme en de verschrikkingen van de Balkanoorlog ons eraan herinnerden hoe dun het laagje vernis van de beschaving is.
De oorlog van Poetin betekent dus een keerpunt, maar zijn timing is slecht. Joe Biden is misschien niet de sterkste president die de Verenigde Staten ooit hebben gehad, maar hij is ontegenzeggelijk een voorvechter van het trans-Atlantische bondgenootschap en heeft sinds het begin van zijn ambtstermijn in 2021 benadrukt dat een krachtig gemeenschappelijk optreden van democratieën fungeert als tegengif tegen populisme, autoritaire regimes en aanvallen op vrijheden.
Zes maanden geleden trokken de laatste NAVO-troepen weg uit Kaboel en leek het trans-Atlantisch bondgenootschap op een dieptepunt te zijn beland. Vandaag laat het door de oorlog van Poetin weer zien wat het is: een levensverzekering voor democratieën in een wereld vol bedreigingen. Poetin kan Oekraïne met geweld veroveren en mogelijk een stuk van de voormalige Sovjet-Unie terugwinnen, maar hij kan ook het tegenovergestelde bereiken van wat hij wil.
De gedestabiliseerde westerse wereld vindt haar kracht en haar waarden terug: menselijke waardigheid, grondrechten, vrijheid van meningsuiting
Terwijl Poetin Europa tracht te verdelen en te ondermijnen, zorgt hij er juist voor dat de onderlinge banden verstevigd worden. De meeste Europese landen die zich na 1989 haastten om tot de NAVO toe te treden, zien nu hun voorgevoel bevestigd. Zelfs traditioneel neutrale landen als Zweden en Finland streven er inmiddels serieus naar om onder de beschermende paraplu van de alliantie te kunnen schuilen.
De agressie van Poetin zou tot gevolg kunnen hebben dat de gedestabiliseerde westerse wereld haar kracht en haar waarden terugvindt: menselijke waardigheid, grondrechten, vrijheid van meningsuiting. Terwijl het rechts-populisme natiestaten oproept om allianties en instellingen als de NAVO en de Europese Unie te verwerpen, tonen de Russische tankcolonnes bij Kyiv ons de dwaasheid van deze voorstellen.
Democratieën kunnen van hun fouten leren, zij hebben het vermogen om zichzelf te corrigeren
De oorlog van Poetin is imperiale machtspolitiek die rechtstreeks uit de negentiende eeuw stamt, zonder rekening te houden met burgerslachtoffers aan Oekraïense kant of opoffering van de eigen soldaten. Veel mensen in Europa, vooral Duitsers met een post-nationalistische inslag, worden daardoor ruw wakker geschud. Sommige mensen zouden zich iets meer bewust mogen zijn van het geluk dat zij hebben om te kunnen leven in een vrij land waar zij hartstochtelijk hun eigen belangen kunnen nastreven en een modieuze autoritaire minachting voor open samenlevingen kunnen uitdragen. Innerlijke vrijheid, democratie en de rechtsstaat zijn niet zo vanzelfsprekend als wij zijn gaan geloven.
Historicus Heinrich August Winkler presenteerde het Westen – opgevat als een geleidelijk gevormde gemeenschap van vrije staten waartoe Duitsland pas laat toetrad – als een ‘geheel van [sociale] verworvenheden dat uniek is in de wereldgeschiedenis’. Niet dat deze landen vrij zijn van gebreken of fouten, getuige de afwijking van de Trump-jaren of de – met het internationaal recht strijdige – invasie van Irak in 2003, die in het Midden-Oosten niet minder instabiliteit teweegbracht dan Poetin vandaag in Oost-Europa. Maar democratieën kunnen van hun fouten leren, zij hebben het vermogen om zichzelf te corrigeren, zoals de VS in 2020 hebben gedaan.
Bundeswehr
Voor Duitsland betekent dit dat het tijd is om de lippendienst die werd bewezen onder Angela Merkel waar te maken en de Bundeswehr weer in staat te stellen zijn echte taken te verrichten, namelijk een geloofwaardige afschrikkingsmacht zijn voor de verdediging van het land en het NAVO-gebied. Dit wil niet zeggen dat Berlijn er verkeerd aan heeft gedaan zo lang mogelijk de dialoog met Poetin aan te gaan; het land dat tachtig jaar geleden een vernietigingsoorlog tegen Rusland (en Oekraïne) ontketende, had de plicht dit te proberen, bovenal in het belang van het Russische volk.
Duitsland is daar helaas niet in geslaagd. Als Europa’s grootste economie kan zij zich niet langer onttrekken aan haar toezegging – gedaan na de annexatie van de Krim in 2014 en vervolgens botweg genegeerd – om haar militaire uitgaven te verhogen tot 2 procent van het bbp om de immense gebreken van de Bundeswehr te herstellen [Olaf Scholz kondigde op 27 februari in de Bondsdag terecht aan dat hij zelfs verder zou gaan dan dit percentage]. Er is amper een andere manier om een gemeenschappelijke capaciteit tot afschrikking op te bouwen en een vrij Europa te verdedigen. Oekraïne ervaart nu wat er kan gebeuren als die ontbreekt.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
