EU-landen boeken vooruitgang op het gebied van luchtkwaliteit
Estland is het enige EU-land waar het luchtvervuilingsniveau volgens de richtlijnen van de WHO als veilig kan worden beschouwd. Dat blijkt uit een nieuw rapport van het Zwitserse bedrijf voor luchtkwaliteitstechnologie IQAir, schrijft Politico. Estland is daarmee een buitenbeentje in de EU, waar iets meer dan de helft van de lidstaten de WHO-richtlijnen voor fijne stofdeeltjes met twee tot drie keer de toegestane hoeveelheid overschrijdt.
IQAir wijst op de actieve inspanningen van Estland om ‘de uitstoot van de industrie te verminderen’, met name door over te stappen op ‘schonere, hernieuwbare energiebronnen’. Tallinn, de hoofdstad van Estland, behoort tot de tien minst vervuilde hoofdsteden ter wereld. Het heeft een lage bevolkingsdichtheid – wat betekent dat er over het algemeen minder vervuiling wordt veroorzaakt – en is zeer bosrijk.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Boekarest, Warschau en Praag behoren tot de meest vervuilde hoofdsteden in de EU, hoewel ze niet in de buurt komen van Bagdad, Hanoi en topscorer New Delhi. Binnen de EU scoort Roemenië qua luchtkwaliteit het slechtst, deels door de uitstoot van fabrieken en de hoge emissies van voertuigen, vooral in grote steden als Boekarest. Maar er is reden voor optimisme.
Zo heeft Roemenië een langzame maar gestage vooruitgang laten zien en de concentratie fijnstofdeeltjes in 2024 was ‘de laagste in de geschiedenis van dit rapport’. Dat past in een breder patroon: EU-landen boeken vooruitgang op het gebied van luchtkwaliteit en veel van hen behoren al tot de minst vervuilde landen ter wereld, deels dankzij strengere emissieregels en een verschuiving naar hernieuwbare energiebronnen. Vijf van de tien meest vervuilde landen en negen van de tien meest vervuilde steden wereldwijd liggen in Centraal- en Zuid-Azië. De VS, waar onder president Trump veel milieubeleid wordt teruggedraaid, presteren qua luchtkwaliteit beter dan 22 van de 27 EU-lidstaten, hoewel het land nog steeds boven de WHO-aanbevelingen ligt.
Het land wil vanaf 2025 alleen nog elektrische auto’s verkopen
‘Het is een veelbelovend beeld,’ schrijft het Colombiaanse tijdschrift Semana. In januari werden er in Noorwegen 9343 auto’s verkocht, waaronder 8954 emissievrije auto’s. Dat komt neer op 95,8 procent van alle verkochte auto’s, maakte de Noorse Raad voor Wegverkeersinformatie maandag bekend. Een niveau dat nergens anders ter wereld wordt geëvenaard.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Het Scandinavische land – dat paradoxaal genoeg de grootste exporteur van koolwaterstoffen in West-Europa is – heeft zichzelf ten doel gesteld om vanaf 2025 alleen nog maar nieuwe elektrische auto’s te verkopen, tien jaar eerder dan de Europese Unie. In tegenstelling tot de andere zevenentwintig landen van de EU heeft het Scandinavische land niet gekozen voor een verbod op verbrandingsmotoren, maar voor een stimuleringsbeleid. Nieuwe elektrische auto’s zijn bijvoorbeeld grotendeels vrijgesteld van belasting, terwijl auto’s op fossiele brandstoffen zwaar worden belast.
Zonder emissiereductie is de 1,5°C-doelstelling onhaalbaar
Uit een nieuw rapport van het United Nations Environment Programme (UNEP), dat minder dan een maand voor de COP29-top in Azerbeidzjan werd gepubliceerd, blijkt dat ’een jaar nadat wereldleiders een historische belofte deden om af te stappen van fossiele brandstoffen, landen vrijwel geen vooruitgang hebben geboekt in het verminderen van emissies‘. Dat schrijft The New York Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens de VN zou het emissiereductiebeleid dat momenteel door landen wordt uitgevoerd leiden tot een ’catastrofale‘ opwarming van 3,1°C deze eeuw ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Zelfs met alle beloften om het beter te doen, zouden de temperaturen wereldwijd met 2,6°C stijgen, met een reeks onomkeerbare ’omslagpunten‘.
’We hebben een wereldwijde mobilisatie nodig op een schaal en in een tempo die we nog nooit eerder hebben gezien, en we hebben het nu nodig, of de 1,5°C-doelstelling is onhaalbaar‘, waarschuwde Inger Andersen, Executive Director van het UNEP.
De Trump Organization is het meest gehate bedrijf van de VS volgens de 2023 Axios Harris Poll, schrijft het Amerikaanse nieuwsnetwerk CNBC. Ook drie socialemediabedrijven – Twitter, Meta en TikTok – prijken in de top-zeven van deze lijst, die reputaties van bedrijven meet. Ruim 16.000 Amerikanen wijzen daarvoor honderd van de ‘zichtbaarste’ bedrijven aan, waaraan ze vervolgens scores toekennen. De top-zeven bestaat uit de Trump Organization, FTX, Fox Corporation, Twitter, Meta, Spirit Airlines en TikTok.
Meta en Twitter scoren slecht op ‘cultuur’ en ‘ethiek’: beide kregen onlangs zware kritiek na het ontslag van duizenden werknemers per e-mail. Voor Twitter, dat nog slechts een derde waard is van de 44 miljard dollar die Elon Musk ervoor betaalde, was dat slechts één drama in een lange reeks. TikTok presteert ondermaats op ‘burgerschap’ en ‘karakter’. De Trump Organization scoorde vooral slecht op ‘karakter’, ‘vertrouwen’ en ‘ethiek’.
Nog een kleine twee jaar wachten en dan is het zover: in april 2025 gaat de opera De naam van de roos in première in het Teatro alla Scala in Milaan, zo laat de directie van het wereldberoemde theater weten. Het betreft een nieuwe opera gebaseerd op de historische roman uit 1980 van de Italiaanse schrijver en intellectueel Umberto Eco, die zeven jaar geleden overleed in Milaan.
De opera, die wordt geschreven door de componist Francesco Filidei uit Pisa, is een gezamenlijk project van la Scala, de Opéra van Parijs en het Teatro Carlo Felice in Genua, en zal worden geregisseerd door Damiano Michieletto. ‘Dit is een heel belangrijk werk,’ aldus Dominique Meyer, de superintendent van het Teatro alla Scala. ‘En we willen er niet alleen een leuke avond van maken, maar een waar evenement,’ voegt hij eraan toe. Het project wordt onder meer gesteund door de Italiaanse Vereniging van auteurs en uitgevers, aldus de Italiaanse nieuwssite ANSA.
Wolven op de weg
De foto ‘Coyote Crossing’ van Corey Arnold heeft de BigPicture Natural World Photography-wedstrijd gewonnen, zo bericht My Modern Met. De coyote is slechts een van de ongeveer vierduizend dieren die in het grootstedelijk gebied van Chicago rondstruinen op zoek naar eten. In de Verenigde Staten sterven dagelijks talloze dieren door aanrijdingen met motorvoertuigen.
In ‘Windy City’ worden coyotes niet veel ouder dan drie jaar, in het wild is dat gemiddeld tien jaar en in gevangenschap achttien jaar. Coyotes passen zich na verloop van tijd aan en vinden intuïtief manieren om mens en snelweg te omzeilen. Hun vasthoudendheid is opmerkelijk, na eeuwen van verdrukking blijven ze in de VS nog steeds opduiken.
Het aantal mensen met diabetes zal in 2050 wereldwijd meer dan verdubbeld zijn, tot 1,3 miljard, aldus de website Statnews. De trend wordt versneld door de toenemende ongelijkheid tussen en binnen landen. Volgens een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet, onderdeel van een serie over wereldwijde ongelijkheid aangaande diabetes, blijkt uit nieuw onderzoek dat naar verwachting 1 op de 10 mensen tegen 2050 wereldwijd aan diabetes zal lijden.
‘Diabetes wordt de bepalende ziekte van deze eeuw’, schrijft The Lancet in een redactioneel commentaar bij de serie. ‘Hoe gezondheidsdiensten de volgende twee decennia met diabetes omgaan, is bepalend voor de volksgezondheid en voor de levensverwachting in de komende tachtig jaar. De wereld heeft het sociale aspect van diabetes niet begrepen en de ware omvang en bedreiging van de ziekte onderschat.
De grootste ontwikkelingsbanken ter wereld – zoals IDB Invest, onderdeel van de Inter-American Development Bank, en de International Finance Corporation, de financiële tak van de Wereldbank – kwamen ooit overeen dat ze steun zouden geven aan bedrijven die ernaar streven de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Maar onderzoek toont dat ze precies het tegenovergestelde doen. Op 21 juni verscheen een analyse waaruit blijkt dat de banken juist miljarden hebben gegeven aan grote vee- en graanbedrijven die bezig zijn met de uitbreiding van landbouwsystemen die zorgen voor meer uitstoot, schrijft Inside Climate News.
Het rapport, onderdeel van de campagne Stop Financing Factory Farming, stelt vast dat ’s werelds grootste ontwikkelingsbanken, die particuliere projecten in ontwikkelingslanden ondersteunen, tussen 2010 en 2021 4,6 miljard dollar hebben geïnvesteerd in de landbouw. Een groot deel vloeide naar grote bedrijven, zoals Smithfield, Danone en graangigant Louis Dreyfus.
De banken gaven 2,6 miljard dollar aan deze grote vlees- en zuivelproducenten; Louis Dreyfus ontving 200 miljoen dollar voor de productie van soja en maïs in de Cerrado, een regio met een grote biodiversiteit in Brazilië waar ongeveer de helft van de bossen al is gekapt voor de landbouw. Veel van die gewassen gaan als veevoer naar grote landbouwbedrijven in Europa. Dreyfus, dat onder meer actief is in de landbouw, de voedingsmiddelenindustrie, de internationale scheepvaart, financiën, hedgefondsen, telecommunicatie en vastgoed, heeft zijn hoofdvestiging in Rotterdam.
Dubrovnik pakt lawaai aan
Door wetswijzigingen kunnen lokale overheden in Kroatië sinds kort geluidsovertredingen reguleren en bestraffen. De stad Dubrovnik heeft daar snel gebruik van gemaakt: de burgemeester kondigde een reeks maatregelen aan, waaronder het verbod om koffers over de geplaveide straten van de historische oude wijk te rollen. Of ze nou zwaar zijn of niet, toeristen moeten hun koffers oppakken en dragen. Doen ze dat niet, dan riskeren ze een boete van 265 euro, zo meldt The Mayor, een site met nieuws uit de EU.
Ook andere lawaaimakers krijgen beperkingen opgelegd. Zo moeten cafés en restaurants maatregelen treffen om hun buitenterrassen stil te houden en mogen ze maar een beperkt aantal tafels buiten zetten. Ook zij lopen het risico op boetes in geval van overtredingen, en bij herhaling kunnen hun buitenplekken voor een week, een maand of zelfs permanent worden gesloten. De autoriteiten hebben tevens besloten dat het geluidsniveau op straat niet boven een vastgestelde limiet mag komen; die is in de avonduren op 55 decibel gesteld. De limiet is gericht op straatmuzikanten, die hun geluidssystemen zachter moeten zetten; horecagelegenheden moeten hun luidsprekers buiten verwijderen.
Ook het systeem voor leveranties aan de historische binnenstad wordt aangepast. Nu is bezorging nog toegestaan tussen 5.00 en 7.30 uur ’s ochtends en mogen er niet meer dan tien vrachtwagens tegelijk het centrum in. De stad is nu van plan om de bezorging over te nemen, door speciaal voor dit doel elektrische voertuigen aan te schaffen en personeel in te huren. Deze voertuigen en koeriers kunnen er ook voor zorgen dat de bagage van toeristen, die buiten de oude stad kan worden achtergelaten, naar hun accommodatie wordt gebracht. Het stadsbestuur laat daarmee zien niet alleen dingen te verbieden, maar ook bereid te zijn mee te helpen met veranderingen. Wanneer dit alles zijn beslag krijgt, is nog niet duidelijk. Het is niet waarschijnlijk dat de maatregelen deze zomer al worden ingevoerd.
Klimaatactivisten zijn de laatste jaren steeds irritanter geworden, schrijft journalist Karl Mathiesen. Hij ging op pad met een anarchistisch collectief dat banden van vervuilende SUV’s laat leeglopen. Zouden extremere vormen van geweld de volgende stap kunnen zijn?
Claude houdt de wacht op de donkere, glimmende straat terwijl Samuel gehurkt een groene linze in het ventiel van de band van een SUV duwt. ‘Natuurlijk worden ze kwaad,’ zegt Claude. Een uur later staat het voertuig met een lekke band tegen de stoeprand. Als de nacht op z’n einde loopt heeft de Belgische cel van de Tyre Extinguishers – een los collectief van anarchistische klimaatactivisten – 194 SUV’s in Brussel en het nabijgelegen Gent ‘ontwapend’, zoals ze zelf zeggen.
‘Ze moeten niet denken dat ze een grote auto kunnen kopen en gewoon van het leven kunnen genieten en negeren wat er in de wereld gebeurt,’ legt Claude me uit. Ik mag mee met hun nachtelijke expeditie op voorwaarde dat ik Claude en zijn twee handlangers vermeld onder gefingeerde namen. De voertuigen worden niet beschadigd, maar de banden moeten worden opgepompt of verwisseld. Voordat hij ervandoor gaat, plakt Claude een foldertje op de voorruit met de Franse tekst: ‘Vat het niet persoonlijk op. Niet u maar uw auto is ons doelwit.’
Als je op aarde woont, is het je misschien opgevallen dat activisten tegen klimaatverandering de laatste jaren steeds irritanter zijn geworden. Ze besmeuren meesterwerken met soep, leggen voetbal- en tenniswedstrijden stil, sluiten snelwegen en tankstations af of ze hebben meer dan elfduizend SUV’s in zeventien landen wereldwijd onklaar gemaakt, zoals de Tyre Extinguishers beweren, die hun opdrachten via een geanonimiseerde website krijgen.
Ik ontmoet Claude en zijn vrienden en ben getuige van een nieuwe ontwikkeling in het klimaatactivisme. Een kleine maar belangrijke tak van de groene beweging is een grens over gegaan: niet alleen bestuurders van bedrijven in fossiele brandstoffen en politici zijn het doelwit, activisten zoals Claude mikken nu ook op burgers.
Doodsbang
Claude en zijn maten zien hun acties als hinderlijk, zeker, maar ook als onderdeel van een existentiële strijd. Het is de volgende noodzakelijke stap nadat normale democratische handelingen als stemmen, vreedzaam protesteren, lobbyen en desinvesteren zijn uitgeput. Westerse regeringsambtenaren mogen zich dan op de borst kloppen met de recente toename van de klimaatuitgaven en -wetgeving, maar activisten zien investeringen in kolencentrales of de uitbreiding van de olie- en gasproductie als bewijs dat de mensheid op haar eigen ondergang blijft afstevenen. ‘Ik snap niet dat je het niet ziet,’ zegt Claude. Wat betekenen een paar lekke banden nou tegenover een klimaatcrisis die het einde van de beschaving kan betekenen?
‘Het is echt tijd om wakker te worden,’ zegt Margaret Klein Salamon, directeur van het in de VS gevestigde Climate Emergency Fund (CEF), dat sinds zijn oprichting in 2019 miljoenen dollars heeft doorgesluisd naar 95 groepen die zich wijden aan ‘disruptief activisme’. ‘Ik zie hen als activisten die ons door elkaar schudden, die alles proberen wat ze maar kunnen bedenken en zichzelf blootstellen aan aanzienlijke risico’s – ze doen het omdat ze doodsbang zijn.’
Benaderingen als die van Claude versterken een opvatting die al langer leeft bij sommige wetshandhavers, academici en onderdelen van de groene beweging, namelijk dat dergelijke escalatie onvermijdelijk is. Als activisten er echt klaar mee zijn om instemming van het grote publiek te krijgen, wat weerhoudt hen er dan van om van deze ietwat klunzige stunts over te stappen op iets ernstigers? Gevallen van brandstichting en sabotage duiken steeds vaker op. Zouden extremere vormen van geweld de volgende stap kunnen zijn?
‘De beweging zoekt steeds vaker de confrontatie,’ zegt Jamie Henn, een Amerikaanse activist, organisator en medeoprichter in 2007 van de klimaatgroep 350.org. ‘Borden met gevatte teksten tijdens demonstraties zullen Exxon er niet toe brengen fossiele brandstoffen in de grond te laten zitten, dus mensen zoeken andere manieren om druk uit te oefenen. En dan zijn er altijd ook nog jonge mensen die op erger uit zijn.’
Auto’s met kinderzitjes, stickers van invaliden of andere medische indicaties laten ze ongemoeid
Het maken van mijn afspraak met de Tyre Extinguishers verloopt een beetje geheimzinnig: verborgen telefoonnummers, gecodeerde e-mails en codenamen. Maar Claude en zijn kleine bende zijn geen hardcore militanten – althans, nog niet.
Op straat nemen ze nogal amateuristische voorzorgsmaatregelen, zoals gezichtsbedekking (die vaak afzakt) en ze gebruiken bepaalde signalen voor het geval agenten of boze autobezitters opduiken. Claude erkent dat wat ze doen ‘gevaarlijk kan zijn voor mensen, omdat ze een ongeluk zouden kunnen krijgen’. De flyers die hij op de voorruit plakt verklaren niet alleen de acties van de groep, maar dienen ook als waarschuwing voor mensen die anders met een lekke band zouden wegrijden. Auto’s met kinderzitjes, stickers van invaliden of andere medische indicaties laten ze ongemoeid.
Het doel van de Tyre Extinguishers is om SUV-bezit sociaal gezien onwenselijk te maken, om het symbool van rijkdom, comfort en macht aan te tasten. De enorme voertuigen zijn immers een van de grootste aanjagers van de toename van CO2-uitstoot. Volgens het Internationaal Energieagentschap maakten SUV’s in 2022 46 procent uit van de wereldwijde verkoop van nieuwe auto’s – een record. Door hun omvang zijn ze 20 procent minder energie-efficiënt dan een gewone auto en aanzienlijk gevaarlijker voor voetgangers. De Tyre Extinguishers willen bezitters tegenwerken door ervoor te zorgen dat ze ’s ochtend niet weg kunnen rijden.
De website van de groep lijkt te worden beheerd door een Britse groep die in 2021 aanvallen op SUV’s in het Verenigd Koninkrijk opeiste. De site moedigt iedereen aan om hun campagne over te nemen. ‘We hebben geen leider’, staat er. Het idee zelf is gestolen: het is een reprise van de activiteiten van een Zweedse groep – de Indianen van de Betonnen Jungle – die in 2007 claimde tijdelijk de SUV-verkoop in hun land verminderd te hebben.
Een van de leden van die groep was Andreas Malm, een academicus wiens boek How to Blow up a Pipeline uit 2021 een nieuwe golf van activisten stimuleerde. Die willen verder gaan dan protesten en sit-ins; ze willen de machines aanvallen die klimaatverandering veroorzaken. (Een speelfilm gebaseerd op het boek kwam op 7 april uit in de Verenigde Staten.) In zijn boek, dat meer een manifest is dan een handleiding, daagt Malm de doorgaans vreedzame groene beweging uit omdat die geweldloosheid belangrijker vindt dan de urgente zaak waarvoor ze strijdt.
De boodschap van Malm vond weerklank bij activisten die niet langer om protestmarsen geven. Greta Thunberg inspireerde de schoolstakingen die tussen 2018 en 2020 miljoenen jongeren op de been brachten, maar dat is voorbij. ‘We proberen ons te verzetten tegen het gevoel een nederlaag te lijden, en dat brengt ons hier,’ zegt Dominika Lasota, een Poolse activist en een van de leiders van Fridays For Future, een protestbeweging voor het klimaat. ‘Corona heeft de boel echt lamgelegd,’ zegt Klein Salamon. ‘Earth Day 2020 had de grootste milieudemonstratie in de geschiedenis moeten worden. En in plaats daarvan werd het een livestream.’
Avondje uit
Groepen als de Tyre Extinguishers lopen een relatief laag risico voor hun betrokkenheid bij wat activisten direct action noemen. Hun doel is nobel. Maar het is ook een avondje uit – een vrolijke bijkomstigheid bij hun wetteloze streken. Zwervend door de straten van Ukkel, een welvarende zuidelijke Brusselse voorstad, laten Claude en zijn vrienden een vreugdekreet horen als ze een Tesla zien. Nee! Twee Tesla’s zelfs! Het duurt niet lang of de accu-auto’s zakken sissend ineen.
Op de website van de Tyre Extinguishers staan regels die vermelden wat wel of niet mag. Het aanpakken van dure elektrische voertuigen wordt gezien als koosjer, vanwege de schade die wordt aangericht door de winning van kostbare mineralen voor hun accu’s. Claude legt uit dat alle grote auto’s onaanvaardbaar zijn. ‘Het zijn gewoon rijke mensen die doen alsof ze in duurzaamheid geloven,’ zegt hij over Tesla. Een paar minuten later, net als hij een auto wil voorzien van een folder, beweegt een man in een nabijgelegen huis voor zijn riante raam. De groep loopt snel weg, wat er behoorlijk verdacht uitziet.
Een paar straten verder gebeurt het opnieuw. Terwijl de vermoedelijke eigenaar van een beoogde SUV uit zijn raam staart, op enkele meters afstand van mij, is er dit keer geen tijd om een folder op de voorruit te plakken. De groep wijkt uit naar andere delen van de stad.
Het oranje poeder bevlekte het groene biljartlaken terwijl de commentator zei: ‘Vreselijke, echt vreselijke taferelen hier’
De spanning tussen geweldloosheid en strijdlust is zo oud als protesteren zelf. Maar de vraag hoe de milieuvervuilers moeten worden aangepakt, heeft door de escalerende klimaatcrisis nu urgentie gekregen. Als het irriteren van het publiek uitloopt op een mislukking, hoe moeten de Tyre Extinguishers, of anderen zoals zij, dan verder gaan?
Een iconisch moment in deze nieuwe golf van protest-door-irritatie vond afgelopen oktober plaats, toen twee Britse activisten van de groep Just Stop Oil internationaal het nieuws haalden door in de National Gallery in Londen Heinz-tomatensoep over Vincent van Goghs Zonnebloemen te sproeien. De publieke woede die daaruit voortvloeide was niet onverwacht, zegt James Skeet, een woordvoerder van de groep. Die was exact de bedoeling. ‘Als je geen miljoenen kijkers hebt, kom je niet in de buurt van belangrijke maatschappelijke veranderingen.’ Hij wijst erop dat het publiek er nauwelijks aandacht aan besteedde toen de groep een reeks olieterminals aanviel. Maar een video van de Van Gogh-actie, gemaakt door Guardian-journalist Damian Gayle, werd op Twitter al meer dan vijftig miljoen keer bekeken.
Voor veel van deze groepen is oranje de favoriete kleur: opzichtig en onmogelijk te negeren. Op maandag 1 mei sprong een demonstrant van Just Stop Oil op een biljarttafel tijdens de wereldkampioenschappen snooker in Sheffield en overgoot zichzelf met een gekleurde stof, als een gelovige op het hindoeïstische Holi-festival. Het oranje poeder bevlekte het groene biljartlaken terwijl de commentator zei: ‘Vreselijke, echt vreselijke taferelen hier.’
Toen de beruchte protestgroep Extinction Rebellion in het weekend van 29 april een vreedzame mars hield in Londen, bestond de media-aandacht daarentegen uit radiostilte. ‘Je moet ontregelen of je bestaat niet’, schreef Roger Hallam, een van de oprichters van de groep, op Twitter. ‘Soms biedt het leven je maar twee opties.’
Elders zijn milieudemonstraties al geëscaleerd. Recente protesten in Frankrijk tegen de aanleg van waterreservoirs voor de landbouw, die volgens critici ten onrechte bedrijven zouden bevoordelen, gingen gepaard met brandstichting, sabotage en botsingen tussen demonstranten en de politie. Claude, de Tyre Extinguisher, was aanwezig bij een recente botsing met de politie waarbij een activist in coma raakte.
Een langdurige strijd over de uitbreiding van een netwerk van kolenmijnen in het noordwesten van Duitsland was aanleiding voor sabotage en aanvallen op voertuigen en politie. In 2020 werd een graafmachine op een bouwterrein van energiebedrijf RWE in brand gestoken. In januari verklaarde een anonieme auteur op het linkse blog indymedia.org dat ‘twee strategisch geplaatste brandbommen’ een kolentrein in Keulen onklaar hadden gemaakt. ‘Onze actie is onderdeel van een militante campagne tegen de wereldwijde klimaatvernietiging’, aldus de schrijver. ‘RWE verdient niets anders dan onze grootste haat!’ RWE weigert commentaar te geven op het bericht of te bevestigen dat de aanval heeft plaatsgevonden en verwijst voor vragen door naar de politie.
Een verband met klimaatactivisme is ‘aannemelijk’, zegt Andreas Müller, woordvoerder van de politie van Aken. Hij bevestigt dat er brandbommen zijn geplaatst op spoorweginfrastructuur van RWE, maar wil verder geen details geven, behalve dat er geen arrestaties zijn verricht. ‘Sommige groepen worden in de gaten gehouden door de overheid.’.
Een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen noemt de Ende Gelände-beweging een ‘scharnier’ tussen uiterst linkse ‘extremistische gewelddadige criminelen’ en de democratische protestbeweging. Tussen 2019 en 2022 werden bij de kolenmijnen 43 brandstichtingen, 25 gevaarlijke acties rond het treinverkeer en 216 incidenten met materiële schade geregistreerd, aldus de regering.
Drijvende kracht
Ende Gelände wijst het etiket ‘extremisme’ af. Maar eind april zei de groep in een tweet – die later werd verwijderd – dat het nodig zou zijn ‘de democratie af te schaffen’ om de klimaatcrisis aan te pakken. De afgelopen maanden overschaduwde een andere groep, Letzte Generation, zowel Fridays For Future als Ende Gelände als de luidruchtigste, meest disruptieve kracht in het Duitse klimaatactivisme.
Veel ‘mainstream’ activisten zien dergelijke groepen als een drijvende kracht die de rest van de beweging kan helpen haar doelen te bereiken. Malm wijst erop hoe de Amerikaanse burgerrechtenleider Martin Luther King Jr. de dreiging van zwarte militanten als Malcolm X benadrukte om zijn zaak te bepleiten. Activisten die opkwamen voor het vrouwenkiesrecht demonstreerden niet alleen, ze sloegen ook ruiten in, goten zuur in stembussen en streden met bommen en brandstichting; één activist viel zelfs de jonge Winston Churchill aan en bewerkte zijn gezicht met een hondenzweep.
‘We moeten niet vergeten dat zowel de wet als de praktijk in het verleden altijd werd veranderd door burgerlijke ongehoorzaamheid,’ zegt Michel Forst, de speciale VN-rapporteur voor milieuactivisme. ‘Ik heb veel jonge mensen ontmoet die me vertelden dat ze de wet overtreden omdat de noodtoestand dat vereist (…) Ik zie dat niet als iets onwettigs.’ De strenge antiprotestwetten die Italië en Groot-Brittannië hebben voorgesteld als reactie, hebben juist bij breder links de steun voor activisten aangewakkerd. In Duitsland hebben tientallen linkse en groene groeperingen – waaronder reguliere ngo’s als BUND en Oxfam – een brief ondertekend waarin de regering wordt veroordeeld omdat zij Ende Gelände als extremistisch aanmerkt.
De Amerikaanse filantropische gemeenschap, die een groot deel van de wereldwijde klimaatbeweging financiert, wordt niet afgeschrikt door militante acties. Mogelijk heeft de tactiek van groepen als Ende Gelände, Letzte Generation en Just Stop Oil hen juist nog aantrekkelijker gemaakt voor een bepaald type financier. Deze drie organisaties plus acht andere hebben zich verenigd in het A22-netwerk, dat zichzelf verplicht tot voortdurende ‘massale burgerlijke ongehoorzaamheid’. Ze worden gefinancierd door het Climate Emergency Fund (CEF), dat vorig jaar naar eigen zeggen 5,3 miljoen dollar doneerde aan ‘organisaties die de waarheid vertellen, de normale gang van zaken verstoren en met spoed om verandering vragen’.
Het CEF werd opgericht door Aileen Getty, erfgename van Getty Oil. Twee andere grote donoren zijn Rory Kennedy – het jongste kind van Robert Kennedy, de voormalige Amerikaanse procureur-generaal en senator die in 1968 werd vermoord – en filmregisseur Adam McKay. Samen vertegenwoordigen zij de drie-eenheid van de liberale Amerikaanse schuld: Big Oil, Big Politics en Hollywood.
Het CEF is een gereguleerde liefdadigheidsinstelling in de VS, wat betekent dat het wetsovertredingen niet rechtstreeks mag financieren. ‘Het Climate Emergency Fund geeft geen steun aan sabotage,’ zegt Klein Salamon. ‘Wij financieren alleen legale activiteiten.’ Ze wijst op de eis dat activisten een geweldloze training moeten volgen. Toch hebben groepen die geld van haar ontvangen openlijk de wet overtreden. Op de website van Just Stop Oil staat het onderdeel ‘Rechtbank en gevangenis’, dat ook dienstdoet als hall of fame voor tientallen activisten die trots de gevangenis ingingen voor hun kattenkwaad. ‘Feitelijk hebben we aan sabotage gedaan,’ zegt Skeet.
Afkerig
Sommige leden van de Tyre Extinguishers gaan al verder dan lekke banden. In de Britse stad Bristol werd de Range Rover van Chris Bailey begin april auto bespoten met de tekst ‘THIS MACHINE KILLS KIDS’. Drie weken daarvoor waren zijn banden al eens lek gestoken. Hoewel hij het ermee eens is dat de opwarming van de aarde een ernstig probleem is, zegt Bailey tegen lokale media dat de daders ‘klimaatverandering een negatieve connotatie geven’ en mensen ‘zeer afkerig maken van de beweging’.
Ondertussen vindt Claude in Brussel juist dat de klimaatbeweging radicaler moet worden. De dag nadat ik met de Tyre Extinguishers door de verduisterde straten van de stad rende, ontmoeten Claude en ik elkaar in een café op een hip plein waar Brusselse studenten elk weekend feest vieren.
Claude vertelt tussen de vijfentwintig en vijfendertig jaar oud te zijn en is een nieuwkomer als activist. Drie jaar geleden gloorde een carrière in het bedrijfsleven. ‘Er werd mij een grote baan in een groot bedrijf aangeboden.’ Toen las hij het boek How Everything Can Collapse van theoretici Pablo Servigne en Raphaël Stevens, die stellen dat de milieuproblematiek onze beschaving binnenkort de vergetelheid in kan drijven. Tien dagen later nam hij ontslag. ‘Ik wil geen spijt hebben,’ zegt hij. Hij kiest voor frisdrank terwijl ik een biertje neem. ‘Als het fout gaat, oké, dan heb ik gedaan wat ik kon. Dat is hoe ik erover denk. Ik maak deel uit van een generatie die bereid is verder te gaan.’
Maar wat betekent dat concreet? Zou hij iemand kwaad doen? ‘Ik zou nooit iemand vermoorden. Ik vind niet dat ik aan gewelddadige acties heb deelgenomen. En ben dat ook niet van plan.’ Hoe zit het met dingen opblazen of andere vormen van sabotage? ‘Voor mij is sabotage geen geweld want het is niet gericht op mensen… Dus ja, aan sabotage kan ik probleemloos meedoen.’ Hij voegt eraan toe: ‘Ik denk dat het belangrijk is om de regering en bedrijven te laten zien dat als onze acties niet genoeg zijn om hen in beweging te krijgen, we bereid zijn om nog verder te gaan’
Hoeveel van hen vragen zich in het café bij jou in de buurt af hoe ver ze bereid zijn te gaan?
Misschien is het bluf. Het is makkelijk om dreigende teksten uit te slaan tegen een verslaggever die je echte naam niet eens kent. Maar bedenk eens: vijf jaar nadat Thunberg miljoenen jonge mensen warm maakte voor klimaatactivisme, is een aanzienlijk aantal van hen gedesillusioneerd geraakt over normale manieren van protesteren, maar nog wel net zo boos en bang als destijds. Hoeveel van hen vragen zich in het café bij jou in de buurt af hoe ver ze bereid zijn te gaan? Kolenmijnen, snelwegen, SUV’s, snookerwedstrijden, metrostations, meesterwerken in musea – de lijst is al lang. Hoelang zal het duren voordat iedereen, alles, overal een potentieel doelwit wordt voor disruptie of zelfs geweld? Het zijn vragen die nog onheilspellender worden als ik hem een uur na mijn drankje met Claude opnieuw tegen het lijf loop: de would-be eco-militant die me in de supermarkt onheilspellend aanstaarde in het gangpad met bier.
Vanaf 2035 moeten nieuwe auto’s een nuluitstoot hebben
Landen van de Europese Unie hebben dinsdag een baanbrekende wet goedgekeurd om ervoor te zorgen dat alle nieuwe auto’s die vanaf 2035 worden verkocht geen CO2 meer uitstoten. De overeenkomst werd wekenlang vertraagd nadat Duitsland had gevraagd een uitzondering te maken voor auto’s die op e-brandstoffen rijden, schrijft de BBC. Vanaf 2030 moeten nieuwe auto’s 55 procent minder CO2 uitstoten dan in 2021.
E-brandstoffen zouden koolstofneutraal zijn omdat daarbij gebruik wordt gemaakt van opgevangen CO2-emissies om de CO2 te compenseren die vrijkomt wanneer de brandstof in een motor wordt verbrand. Verwacht werd dat de nieuwe wet de verkoop van auto’s met verbrandingsmotor in de EU vanaf 2035 onmogelijk zou maken. Doordat Duitsland echter deze vrijstelling erdoorheen heeft geloodst, kunnen mensen deze auto’s blijven kopen, terwijl e-brandstoffen nog niet op grote schaal worden geproduceerd.
‘Het is duidelijk waar we heen willen: in 2035 moeten nieuwe auto’s en bestelwagens een uitstoot van nul hebben’
Personenauto’s en bestelwagens zijn volgens de Europese Commissie verantwoordelijk voor respectievelijk ongeveer 12 en 2,5 procent van de totale EU-uitstoot van CO2, het belangrijkste broeikasgas. Eerder deze maand waarschuwden de VN dat de doelstelling om de stijging van de temperatuur wereldwijd te beperken tot 1,5 graden Celsius waarschijnlijk niet zal worden gehaald.
De Duitse minister van vervoer Volker Wissing zei dat de overeenkomst van dinsdag ‘belangrijke opties voor de wereldbevolking mogelijk maakt op weg naar klimaatneutrale en betaalbare mobiliteit’. Frans Timmermans, hoofd klimaatbeleid van de EU, voegde daaraan toe: ‘Het is duidelijk waar we heen willen: in 2035 moeten nieuwe auto’s en bestelwagens een uitstoot van nul hebben.’
Steeds meer consumenten vragen zich af hoe schadelijk hun voedsel is voor het klimaat. Maar de informatie van fabrikanten is vaak niet transparant. Sommige spreken zelfs van ‘klimaatneutrale’ steaks of ‘klimaatpositieve’ babyvoeding. Niets anders dan greenwashing, aldus journalist Silvia Liebrich.
De exotische mango heeft een glansrijke carrière achter de rug. Hij is naast zoet en sappig ook nog eens heel gezond – een superfood dus. In amper twintig jaar tijd heeft de tropische globetrotter een plek in de schappen van de supermarkt veroverd. Wat de consument in zijn winkelwagentje legt, komt meestal uit Zuid-Amerika, Zuid-Afrika of Thailand, en sinds kort ook uit Spanje en Italië – dankzij de opwarming van de aarde.
Hier begint het probleem. Steeds meer consumenten vragen zich af hoe schadelijk hun voedsel is voor het klimaat. Wat veroorzaakt meer CO2? De mango uit Thailand die de halve wereld heeft afgereisd op een door diesel aangedreven containerschip, of het fruit uit Spanje dat tegen hoge kosten moet worden bevloeid? En hoeveel meer CO2 veroorzaakt een ingevlogen mango uit Brazilië, die – het moet gezegd – qua smaak moeilijk te overtreffen is? Kopers zoeken tevergeefs naar informatie.
Voor één vrucht moeten een heleboel gegevens worden verzameld om een betrouwbare CO2-balans op te kunnen stellen. Welke machines worden op de plantage gebruikt, welke pesticiden en meststoffen? Levert de zon of een kolencentrale de energie voor de koelcel? En hoe zit het met verpakking, transport en logistiek? Het wordt nog ingewikkelder wanneer de mango belandt in yoghurt, ijs of een kant-en-klare Aziatische saus. Consumenten weten dat weinig of geen vlees eten hun eigen CO2-afdruk aanzienlijk verbetert. Maar dat alleen is niet genoeg. Uit studies blijkt dat veel mensen het klimaateffect van verschillende levensmiddelen verkeerd inschatten. Ze zien een bio-label ten onrechte als indicatie van klimaatvriendelijkheid.
‘Klimaatneutraal’
Consumenten hebben betrouwbare informatie nodig, willen ze hun klimaatvoetafdruk kennen en kunnen naleven. Alleen voedingsleveranciers kunnen die informatie geven. Dit betekent dat de industrie en handel in voeding, net als andere sectoren, de komende jaren een enorm probleem moeten oplossen. Om de klimaatdoelstellingen te halen, moet de CO2-voetafdruk in de hele toeleveringsketen aanzienlijk worden verminderd. Duitsland wil in 2045 een redelijk klimaatneutrale economie hebben. De complete voedingssector – van land tot keukentafel en vuilnisbak – is goed voor 40 procent van de totale uitstoot in de Europese Unie. Er moet dus heel wat aan gesleuteld worden.
De balans opmaken voor afzonderlijke levensmiddelen is een enorme uitdaging en gaat gepaard met fouten – zoveel is nu al duidelijk.
De ‘klimaatneutrale’ biefstuk of zelfs ‘klimaatpositieve’ babyvoeding die het etiket belooft, is niets anders dan greenwashing. Zo’n label verdoezelt het feit dat geen enkel levensmiddel echt klimaatneutraal kan worden geproduceerd. In het beste geval worden producten ‘klimaatneutraal’ gemaakt doordat hun uitstoot wordt gecompenseerd met het planten van bomen. Met twijfelachtige uitkomst, want het is eenvoudigweg niet mogelijk om goed te voorspellen hoeveel CO2 dergelijke bossen op lange termijn daadwerkelijk opslaan. Geschikte gebieden zijn sowieso schaars. Bovendien blijken herbebossingsprojecten bij nader inzien een fabel te zijn. En zelfs als alles volgens het boekje verloopt, vormen natuurkrachten en menselijke roofbouw onvoorspelbare variabelen.
Tot nu toe is het klimaatlabel op voedselverpakkingen vooral een reclameboodschap
Het label ‘klimaatneutraal’ is al helemaal een farce als bedrijven niet transparant maken hoe ze aan hun cijfers komen en tegelijkertijd nauwelijks iets doen om hun CO2-uitstoot in de hele toeleveringsketen te verminderen. Winkelketens als Rewe en Rossmann trokken hun labels in na kritiek van consumentenvoorvechters en een shitstorm in sociale media. De belangrijkste brancheorganisatie, de Bundesvereinigung der Deutschen Ernährungsindustrie, waarschuwt leden nadrukkelijk dat bedrijven zich met hun beloftes blootstellen aan greenwashing.
Tot nu toe is het klimaatlabel op voedselverpakkingen vooral een reclameboodschap waarvan de consument het waarheidsgehalte niet kan controleren. Er ontbreken algemeen geldende normen voor beloftes over klimaatbescherming. De EU-Commissie wil die tekortkoming wegwerken met regels die vergelijkbaar zijn met de zogenaamde Health Claims van ruim vijftien jaar geleden. Het geschil over die voedings- en gezondheidsclaims sleepte zich jarenlang voort, en een soortgelijke situatie kan zich ook voordoen bij de klimaatbeloftes op voedingsmiddelen.
Consumenten zijn daar niet mee geholpen. Zij hebben behoefte aan betrouwbare informatie over hoeveel broeikasgas de koekjes, chips, worst of melk in hun winkelwagentje daadwerkelijk veroorzaken, bij voorkeur uitgesplitst naar porties of gewicht. Informatie op de verpakking verwijst vaak naar honderd gram; een CO2-vermelding kan daar gemakkelijk aan worden toegevoegd. De lezer krijgt geleidelijk aan een gevoel voor verhoudingen, wat een positief neveneffect is. Wie leert dat koemelk vier keer zo veel CO2 produceert als havermelk, kiest misschien vaker voor het plantaardige alternatief.
De Europese Unie wil het tempo van klimaatmaatregelen opvoeren
De voedingsindustrie moet zich aan deze eisen aanpassen. Zij heeft duurzame oplossingen nodig voor een klimaatvriendelijker toekomst. Elk bedrijf zal inspanningen moeten leveren om te hervormen en moet dat holistisch aanpakken. Grote bedrijven zoals Nestlé, maar ook enkele kleinere producenten, zijn al aan het herstructureren en hebben zichzelf duidelijke klimaatdoelstellingen opgelegd. Maar het grootste deel van de industrie staat nog aan het begin van deze transformatie. Die zal alleen slagen als het klimaatprobleem de chefsache wordt: het centrale criterium bij elke bedrijfsbeslissing. Alleen wie zijn processen tot in de puntjes kent, kan uitstoot effectief verminderen.
De politieke druk om te handelen neemt toe: de Europese Unie wil het tempo van klimaatmaatregelen opvoeren en voor steeds meer emissies een CO2-toeslag opleggen. Economische activiteiten die schadelijk zijn voor het klimaat worden een kostenfactor, waardoor voedsel voor de consument uiteindelijk nog duurder wordt. Bedrijven die hun CO2-voetafdruk onder controle hebben, zijn in het voordeel. De CO2-toeslag krijgt dus een sturende functie.
Bedrijven moeten waar mogelijk hun eigen uitstoot verminderen. De belangrijkste hefboom hierbij is de energievoorziening. Wie overschakelt op hernieuwbare energiebronnen staat er al beter voor. Wie goed naar het productieproces kijkt, ziet nieuwe mogelijkheden om te besparen. Wie zijn werknemers daarbij betrekt, wint op twee manieren. Creatieve oplossingen en samenwerking worden gestimuleerd. Wie werkt er niet graag voor een baas die klimaatmaatregelen serieus neemt? Zo wordt het ook nog eens gemakkelijker om geschoold personeel – dat schaars is – te werven.
Stap voor stap
Er moet wel een enorme hoeveelheid gegevens worden verzameld en geanalyseerd voor elk product en de ecologische voetafdruk. Dat baart veel levensmiddelenbedrijven zorgen. Vertegenwoordigers van de industrie benadrukken vaak dat dit onredelijk is en voor veel bedrijven eenvoudigweg niet te financieren valt. Maar wie dat beweert, sluit zijn ogen voor de veranderingen die er hoe dan ook aankomen. Bovendien verwacht niemand dat bedrijven van de ene op de andere dag een perfecte klimaatbalans presenteren; de transformatie kan alleen geleidelijk tot stand worden gebracht. Die begint meestal op het hoofdkantoor en wordt dan stap voor stap uitgebreid tot de hele toeleveringsketen.
Daarnaast moeten fabrikanten ook het voedsel dat zij produceren analyseren en balanceren. Digitalisering is daarbij een cruciaal instrument. Particuliere dienstverleners zoals de start-up Eaternity bouwen steeds grotere databanken met CO2-gegevens voor allerlei soorten voedsel. Zelfs exotische specerijen worden geïnventariseerd en individueel geëvalueerd naar herkomst en productieomstandigheden. Dergelijke programma’s zijn gebaseerd op wetenschappelijke gegevens, bewegen mee met de stand van het onderzoek en worden regelmatig bijgewerkt. Zij verschaffen dus redelijk betrouwbare informatie.
Ingevlogen fruit veroorzaakt tien keer meer broeikasgassen dan fruit dat per schip wordt vervoerd
Sommige exploitanten van bedrijfskantines en restaurants gebruiken dergelijke databanken al om de CO2-voetafdruk van individuele recepten te berekenen. Gasten kunnen ze gebruiken als leidraad bij het kiezen van gerechten. Dit is ook een betaalbare oplossing voor de levensmiddelenindustrie en de detailhandel.
Vandaag is er al veel mogelijk. Zelfs de mango in de supermarkt is geen CO2-raadsel meer. Het is bijvoorbeeld bekend dat ingevlogen fruit tien keer meer broeikasgassen veroorzaakt dan fruit dat per schip wordt vervoerd. Er is niet veel voor nodig om de consument hierover te informeren met een mededeling op de fruitafdeling. Maar zonder politieke druk zal dat waarschijnlijk niet gebeuren. Detailhandelaren en fabrikanten moeten daarom in de toekomst verplicht worden om CO2-informatie bij levensmiddelen te vermelden. Alleen dan ontstaat de transparantie die de consument nodig heeft om klimaatvriendelijk te kunnen eten.
Het Europees Parlement heeft dinsdag een nieuwe verordening aangenomen om de CO2-uitstoot van nieuwe auto’s in Europa vanaf 2035 tot nul te reduceren. Dit betekent feitelijk het einde van de verkoop van benzine- en dieselauto’s in de EU tegen die datum, evenals van hybriden (benzine-elektrisch), ten gunste van volledig elektrische voertuigen, aldus Le Temps.
De auto, Europa’s belangrijkste vervoermiddel, is op het moment verantwoordelijk voor iets minder dan 15 procent van de CO2-uitstoot van het continent. Deze nieuwe maatregel is daarmee een belangrijke stap in het bereiken van de klimaatdoelen van de EU: een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen met 55 procent in 2030 ten opzichte van 1990 en klimaatneutraal in 2050.
‘We hebben een historisch akkoord bereikt, dat de auto-industrie en het klimaat met elkaar verzoent’
‘We hebben een historisch akkoord bereikt, dat de auto-industrie en het klimaat, twee gezworen vijanden, met elkaar verzoent,’ zei het groene parlementslid Karima Delli, voorzitter van de vervoerscommissie van het Europees Parlement. De Europese regeringsleiders moeten nog formeel groen licht geven om het voorstel in werking te laten treden, maar hebben al in een eerder stadium ingestemd met de maatregelen.
Zoals het Zwitserse dagblad opmerkt, heeft de Europese Commissie ‘toevallig’ kort na de stemming in het Europees Parlement haar voorstellen bekendgemaakt voor de regulering van zware voertuigen (onder andere vrachtwagens en bussen). Die categorie veroorzaakt 6 procent van de uitstoot van broeikasgassen. Vanaf 2030 moet hun uitstoot ‘gemiddeld’ met ten minste 45 procent dalen ten opzichte van het niveau van 2019, vervolgens vanaf 2035 met 65 procent en vanaf 2040 met 90 procent, aldus het voorstel waarover de lidstaten en de leden van het Europees Parlement zullen onderhandelen.
Zou iedere wereldburger evenveel fietsen als Nederlanders – dagelijks gemiddeld 2,6 kilometer – dan zou de wereldwijde CO2-uitstoot jaarlijks met 686 miljoen ton dalen, schrijft EuroNews. Dat is meer dan de volledige koolstofvoetafdruk van het Verenigd Koninkrijk, Canada, Saoedi-Arabië of Australië. Dit blijkt uit een nieuwe studie van de Universiteit van Zuid-Denemarken die werd gepubliceerd in Communications Earth and Environment.
De onderzoekers sporen mensen aan om op de fiets te stappen: ‘De voordelen van toenemend fietsgebruik voor klimaat en gezondheid suggereren een dringende noodzaak om duurzaam fietsgebruik te bevorderen.’ Mensen die met de fiets naar hun werk gaan, hebben 45 procent minder kans op kanker en 46 procent minder kans op hart- en vaatziekten. Volgens de Britse klimaatorganisatie Hubbub is de helft van ons dagelijkse transport korter dan 3,2 kilometer: goed te doen dus op de fiets.
Zeespiegel stijgt met minimaal 27 cm door smeltende ijskap
Wetenschappers hebben ontdekt dat een sterke stijging van de zeespiegel als gevolg van het smelten van de Groenlandse ijskap onvermijdelijk is, zelfs als de verbranding van fossiele brandstoffen die de klimaatcrisis veroorzaakt van de ene dag op de andere zou stoppen, bericht The Guardian.
Uit het onderzoek, dat is gepubliceerd in Nature Climate Change, blijkt dat de opwarming van de aarde tot op heden alleen al door het smelten van 110 ton ijs op Groenland een absolute minimumstijging van het zeeniveau van 27 centimeter zal veroorzaken. Met de aanhoudende CO2-uitstoot, het smelten van andere ijskappen en de thermische uitzetting van de oceaan, lijkt een zeespiegelstijging van meerdere meters waarschijnlijk.
Miljarden mensen leven in kustgebieden, waardoor overstromingen als gevolg van de stijgende zeespiegel een van de grootste langetermijngevolgen van de klimaatcrisis zijn. Als Groenlands recordsmeltjaar 2012 later deze eeuw een routineverschijnsel wordt, wat mogelijk is, dan zal de ijskap zorgen voor een ‘duizelingwekkende’ zeespiegelstijging van 78 centimeter, aldus de wetenschappers.
Stockholm in plaats van Rome? Oktober in plaats van juli? Toeristen in Europa zullen waarschijnlijk hun vakanties aanpassen vanwege de stijgende temperaturen. Het continent wordt door klimaatonderzoekers aangemerkt als een ‘hot spot’ voor ernstige zomerse hitte.
Afgelopen week vielen er in een aantal landen meerdere doden als gevolg van de extreem hoge temperaturen. Zo bezweken in Griekenland verschillende toeristen – waaronder een presentator van de BBC – aan de hitte, terwijl er bij de hadj in Mekka al minstens duizend doden gevallen zijn.
Dit artikel van The New York Times van de zomer van twee jaar geleden wijst een trend aan die onder toeristen zichtbaar begint te worden: het uitstellen van een vakantiereis of het wijzigen van een bestemming in verband met extreme hitte. Steeds vaker kiezen mensen voor een vakantie die buiten de zomermaanden valt. ‘De hitte zal een grote rol gaan spelen in het bepalen waarheen we gaan, wanneer we gaan en of we gaan,’ aldus een klimaatexpert.
Het was midden juli, hoogseizoen voor zomervakanties, en het nieuws uit Europa zag er slecht uit. Vanwege een door hitte veroorzaakt ‘defect aan het oppervlak’ was de landingsbaan op de Londense luchthaven Luton kortstondig gesloten. Treinen in heel Groot-Brittannië waren vertraagd of werden geannuleerd wegens oververhitte sporen. Meer dan twee dozijn weerstations in Frankrijk registreerden de hoogste temperaturen ooit. En natuurbranden laaiden op in toeristische gebieden in Frankrijk, Spanje, Portugal, Italië en Griekenland, onder meer vlakbij Athene.
‘Als je van het centrum van de stad naar buiten keek, zag je de Acropolis en daarachter kon je in de verte een rode waas zien,’ zegt Peter Vlitas, onderdirecteur van Internova Travel Group, die in Athene was tijdens bosbranden die de brandweer inmiddels onder controle heeft.
Vlitas voegt eraan toe dat hij de rook vanuit zijn hotel kon ruiken en dat hij soms zijn deur moest sluiten om te voorkomen dat fijne as zijn kamer binnenwaaide. Maar het leven in Athene, zegt hij, ging gewoon door.
‘De tavernes zitten ’s avonds vol en de taxichauffeurs hebben het druk, wat altijd een goede indicatie is,’ zegt Vlitas, die nog steeds in Athene is. ‘Griekenland ervaart wat de rest van Europa ook ervaart: een recordaantal toeristen.’
De zomerse reiskalender van Europa begint zich uit te breiden met koelere maanden
Na meer dan twee jaar uitstel van hun vakanties, zijn reizigers niet geneigd om reizen te annuleren, ook niet vanwege weersomstandigheden die voor krantenkoppen zorgen. Maar verschillende mensen in de sector spreken van een toenemend aantal reizigers dat, rekening houdend met hoge temperaturen, van bestemming verandert, dagschema’s aanpast of hun reis voor een maand of twee uitstelt.
Gezien het tempo en de ontwikkeling van klimaatverandering, zullen dergelijke aanpassingen de komende jaren waarschijnlijk steeds vaker voorkomen – en steeds noodzakelijker worden. Dat geldt met name voor reizen naar Europa, een regio die door klimaatonderzoekers wordt omschreven als een ‘hot spot’ voor ernstige zomerse hitte, waar hittegolven volgens de voorspellingen in de toekomst langer, frequenter en heviger zullen zijn.
Ondanks de hoge toeristencijfers van deze zomer zijn er al subtiele tekenen dat de hitte veranderingen in de hand werkt die in de toekomst wel eens de norm zouden kunnen worden. De zomerse reiskalender van Europa begint zich uit te breiden met de kalmere (en koelere) maanden april, mei, september en oktober, terwijl veel reizigers hun reisroutes verleggen naar het noorden en in de richting van de kust.
Veranderde reisplannen
Karen Magee, onderdirecteur en algemeen manager van In the Know Experiences, zegt dat haar reisbureau sinds medio juli van klanten de vraag begon te krijgen of hun reisplannen konden worden aangepast, rekening houdend met de warmte.
‘Dat was nieuw,’ zegt Magee. ‘Ik kan niet herinneren dat mensen eerder belden en zeiden: “Misschien slaan we Rome over en kiezen we voor een stad die makkelijker toegang tot het strand biedt.” Of ze hebben bijvoorbeeld hun verblijf in de stad ingekort en ervoor gekozen om iets eerder naar het platteland te gaan dan ze hadden gepland.’
Dolev Azaria, de oprichter van Azaria Travel, hielp een familie die op het laatste moment besloot de eerste vijf dagen van hun vakantie in Amsterdam door te brengen in plaats van in Rome, alleen maar om de hitte te vermijden. Andere klanten schrapten hun plannen voor Toscane en boekten om naar Sicilië, waar ten minste een mediterraan briesje zou zijn.
Steden als Kopenhagen en Amsterdam komen naar voren
‘Het doel is om een klant te verplaatsen van een oververhitte stad naar een plek bij het water,’ zegt Azaria. ‘Dan komen steden als Kopenhagen en Amsterdam naar voren, bestemmingen die onze klanten oorspronkelijk misschien niet zouden hebben gekozen.’
Azaria zegt dat ze tot nu toe nog geen volledige annuleringen heeft gehad. ‘Er is zoveel opgehoopte vraag. We zijn in deze zomer eigenlijk de uitgestelde reizen van de afgelopen twee jaar aan het organiseren.’
Vooruitblikkend naar volgend jaar houdt Azaria rekening met een verlengd zomervakantieseizoen. ‘We zien al dat de zomer zich echt uitstrekt tot het einde van september, zelfs tot half oktober,’ zegt ze.
Reizigers die misschien overwegen om aanspraak te maken op hun verzekering vanwege de extreme hitte, zullen ontdekken dat annuleringsverzekeringen weinig mogelijkheden bieden tot restitutie. Zo maakten klanten van reisadviseur en oprichter van Pyxis Guides Jude Vargas zich zorgen over de hitte tijdens een aanstaande familiereis naar Portugal, maar ze gingen uiteindelijk wel.
‘Ze maakten zich zorgen over hun kinderen,’ zegt Vargas. ‘Maar ze realiseerden zich dat ze eraan vastzaten.’
Het is onwaarschijnlijk dat reisverzekeringen reizigers zullen dekken die een reis annuleren als gevolg van een hittegolf, zegt ook Dan Drennen, directeur verkoop en marketing bij Travel Insurance Center. De enige polis die in een dergelijk scenario van toepassing zou kunnen zijn, is een ‘annuleringsverzekering om welke reden dan ook’, aldus Drennen. Hij voegt eraan toe dat een dergelijke verzekering meestal zo’n veertig procent duurder is dan een normale dekking en over het algemeen maximaal 75 procent van de totale reiskosten vergoedt. Hij raadt reizigers aan om onderzoek te doen en met een adviseur te overleggen voordat ze een verzekering nemen, zodat ze weten wat er wordt gedekt en wat niet.
‘Mensen nemen aan dat deze verzekeringen in alles voorzien, maar dat doen ze dus niet,’ aldus Drennen.
Aanpassingen onderweg
Mensen met reisplannen kunnen een aantal praktische stappen doen om met de hitte om te gaan. Vargas hielp haar klanten om hun reizen in de middag te verzetten naar de koelere avonduren, maar omdat het dit reisseizoen zo druk is, kunnen lastminuteplekken moeilijk te vinden zijn. Ze beveelt ook aan om te reizen met een spuitfles met een ventilator eraan, een draagbaar apparaat dat ze omschrijft als ‘een redder in nood, zeker als je kinderen hebt’. Gebruik van een paraplu als parasol kan ook helpen. Vooruitkijkend naar volgend jaar voegt ze toe dat ze zich zal gaan richten op reizen in maanden als mei en oktober.
Héctor Coronel Gutiérrez, directeur toerisme van de gemeente Madrid, adviseert bezoekers die hoogzomer naar zijn stad komen om groene gebieden op te zoeken, waaronder het Madrid Río-park, met veel schaduwrijke plekken en een zone met fonteinen waar kinderen in het water kunnen spelen. Hij voegt eraan toe dat juli en augustus weliswaar heet zijn, maar dat de stad dan over het algemeen rustiger is dan in mei en juni, zodat het makkelijker is om mensenmassa’s te vermijden.
Het is ook gemakkelijk om in Spanje airconditioning te vinden, hoewel Amerikaanse bezoekers de gebouwen warmer zouden kunnen vinden dan ze gewend zijn. In een poging om het energieverbruik te verminderen, kondigde de Spaanse regering eerder deze week aan dat winkelcentra, bioscopen, luchthavens en andere locaties hun thermostaat niet langer op temperaturen onder 27 graden Celsius mogen instellen.
‘Oorden die gewend zijn aan absurde hitte, zoals Spanje, hebben hun levensstijl eraan aangepast’
Schrijver en touroperator Rick Steves, die onlangs terugkeerde uit Spanje, zegt dat reizigers Madrid in de zomer wel eens comfortabeler zouden kunnen vinden dan steden als Londen, Parijs of Frankfurt, waar hoge temperaturen en dus airconditioning niet de norm zijn.
‘Oorden die gewend zijn aan absurde hitte, zoals Spanje, hebben hun levensstijl eraan aangepast – ze houden een siësta, er zijn trottoirs met canvas luifels erboven zodat mensen schaduw hebben terwijl ze rondlopen en ze hebben restaurants die zo zijn ingericht dat ze mensen koelte bieden,’ aldus Steves.
Naast praktische stappen zoals het gebruik van zonnebrandcrème en veel water drinken adviseert Steves reizigers om kaartjes voor musea vooraf te boeken om te voorkomen dat ze in de hitte in de rij moeten staan. Hij sluit zich aan bij Vargas met het advies om in de toekomst voor reizen het voor- en naseizoen te overwegen: dat wordt door zijn bedrijf nu gedefinieerd als april en oktober en niet langer als mei en september.
CO2-uitstoot
‘Dit is een periode van aanpassing, waarin we ons voorbereiden op verergering van de gevolgen van klimaatverandering,’ aldus Steves, die wijst op de ironie van reizigers die klagen over hogere temperaturen terwijl ze wel op vluchten met een grote CO2-uitstoot naar Europa stappen. Hij vindt dat reisorganisaties moeten investeren in klimaatbewustzijn, klimaatvriendelijke landbouw en soortgelijke initiatieven om de uitstoot van reizen naar Europa te verminderen. CO2-compensatie is een andere optie, maar deskundigen zijn het er in het algemeen over eens dat die programma’s alleen niet voldoende zijn om de volledige CO2-kosten van onze vluchten te dekken.
Zelfs als we vandaag alle broeikasgasemissies zouden stoppen, is een bepaalde hoeveelheid extra opwarming al ingebakken in het systeem, zegt Rebecca Carter, die als hoofd klimaatadaptatie werkt bij het World Resources Institute, een denktank gevestigd in Washington D.C. Maar we zijn niet gestopt met de uitstoot van broeikasgassen: de uitstoot van kooldioxide neemt toe en de aarde warmt sneller op dan ooit tevoren.
De intense hitte van deze zomer ‘is geen toevalstreffer’, zegt Carter, ‘maar eerder het begin van een trend waarvan we meer zullen gaan zien’.
Het bewijs ervan in Europa is duidelijk: in de historische weerstatistieken van Groot-Brittannië (die teruggaan tot 1884) dateren de tien warmste jaren allemaal uit deze eeuw. In Duitsland is het gemiddelde aantal ‘warme dagen’ per jaar (dagen met temperaturen van 30 graden Celsius of meer) sinds de jaren vijftig aanzienlijk gestegen. En wetenschappers berekenden in Frankrijk dat de gemiddelde temperaturen in de noordoostelijke stad Straatsburg nu ongeveer gelijk zijn aan die in de jaren zeventig in Lyon, dat bijna vijfhonderd kilometer zuidelijker ligt.
Carter voegt eraan toe dat klimaatverandering zich zal blijven manifesteren in de vorm van hittegolven en andere extreme weersomstandigheden, die de reislogistiek zullen verstoren. Ze wijst er bijvoorbeeld op dat vliegtuigen niet gecertificeerd zijn om boven bepaalde temperaturen te vliegen en dat door die limiet in het verleden al vluchten aan de grond zijn gehouden. Maar als het aankomt op individuele reisbeslissingen zal veel neerkomen op persoonlijke tolerantie voor hitte.
‘De hitte zal een grote rol gaan spelen in het bepalen waarheen we gaan, wanneer we gaan en of we gaan,’ zegt Carter.
Mike Cannon-Brookes doet een beroep op aandeelhouders
In Australië neemt miljardair Mike Cannon-Brookes het op tegen energiegigant AGL in de strijd tegen klimaatverandering, zo meldt Nikkei Asian Review. AGL is het grootste bedrijf in Australië dat elektriciteit levert door middel van steenkoolcentrales. Nu wil AGL, dat in Sydney is gevestigd, een splitsing doorvoeren, wat volgens Cannon-Brookes het proces om af te stappen van vervuilende steenkool enorm zal vertragen.
Onlangs zagen de Australiërs een paginagrote open brief in hun nationale kranten, waarin Cannon-Brookes hen smeekt om ‘tegen de splitsing te stemmen’. Hoewel de brief specifiek gericht was aan de 148.000 aandeelhouders van energiebedrijf AGL, had de advertentie alle kenmerken van een partijpolitiek bericht, midden in de nationale verkiezingscampagne, waarin klimaatbeleid een van de bepalende thema’s is.
Cannon-Brookes kocht 11,3 procent van AGL en werd de grootste aandeelhouder
Met zijn oproep plaatst de tweeënveertigjarige miljardair Mike Cannon-Brooks, die zijn fortuin met software verdiende, zich tegenover de energiegigant, die al 185 jaar bestaat en de grootste CO2-uitstoter van de Australische industrie is. ‘De strijd staat bekend als een van de grotere en wellicht invloedrijkste milieugerichte aandeelhouderscampagnes van de afgelopen jaren’, schrijft Nikkei Asian Review, ‘en is een voorbeeld van de veranderende relatie tussen ondernemingen en hun aandeelhouders op het gebied van klimaat. De uitkomst ervan wordt dan ook met grote belangstelling gevolgd, niet alleen in Australië maar ook daarbuiten.’
Cannon-Brookes deed eerder dit jaar twee pogingen om AGL rechtstreeks te kopen, maar beide biedingen werden afgewezen. Hij verwierf vervolgens met zijn investeringsbedrijf Grok Ventures 11,3 procent van AGL en werd de grootste aandeelhouder. Op 15 juni zullen de aandeelhouders stemmen over de splitsing.
Om de doelstelling van maximaal 1,5 graad opwarming halen, moet de jaarlijkse uitstoot van CO2 in het jaar 2050 zijn teruggebracht van 50 gigaton naar 10 gigaton. Dat betekent een vermindering van enkele tonnen CO2 per wereldbewoner. Maar hoe ziet een ton CO2 er in de praktijk uit?
Hij mag in geen enkele ranglijst van uiterst irritante zomerhits ontbreken: Despacito, de Latin-popsong van de Puerto Ricaanse zanger Luis Fonsi en rapper Daddy Yankee. In 2017 handhaafde het nummer zich 83 kwellende weken lang aan de top van de Duitse hitlijsten. Het werd al ruim een miljard maal op Spotify gestreamd en de videoclip ervan werd op YouTube zelfs reeds meer dan zeven miljard keer aangeklikt. Afgezien van de esthetische kwaliteit van het nummer – Fonsi zingt over je langzaam uitkleden, ademen in je nek en fluisteren in je oor – was het afspelen van het nummer ook schadelijk voor het klimaat. Want streaming is niet alleen Netflix en Amazon Prime, het zijn ook muziekdiensten. Die verbruiken allemaal elektriciteit en stoten dus CO2 uit.
Dit artikel gaat over de hoeveelheid koolstofdioxide die vrijkomt bij streaming, de aankoop van jeans of de handel in bitcoins. En het wil vooral ook een idee geven wat een ton CO2 in de praktijk is. Deze standaardmaat duikt immers telkens op in de discussie over de uitstoot van broeikasgassen. Zo werd er op de COP26-klimaatconferentie in Glasgow op gewezen dat de wereldwijde jaarlijkse uitstoot, op dit moment 50 gigaton CO2-equivalenten, tegen het jaar 2050 moet zijn teruggebracht tot 10 gigaton, willen we de doelstelling van maximaal 1,5 graad opwarming halen.
Maar wacht eens even! Sliep daar niet net het woordje giga ertussen? Jazeker, maar deze prefix, die staat voor een miljard, kunnen we bij 8 miljard mensen op aarde weglaten als het gaat over de uitstoot van een enkel individu. De uitstoot per persoon ligt dus in de orde van grootte van enkele tonnen koolstofdioxide per jaar. Hoeveel precies, dat kun je terugvinden in de landenvergelijking tussen Duitsland en Rwanda.
Kleine auto
Een ton CO2– dat moet dus de richtwaarde in allerlei bijdragen zijn. Maar wat moeten we ons daarbij voorstellen? Veel mensen denken bij een ton misschien aan het gewicht van een auto. Maar personenauto’s wegen gemiddeld 1400 kilogram. Zelfs kleine auto’s wegen tegenwoordig vaak meer dan een ton. Maar ook ingeval van een voertuig die precies een ton weegt, helpt de vergelijking ons niet echt omdat je het gewicht ervan kunt voelen is als zo’n auto bijvoorbeeld over je voet rijdt. Kooldioxide daarentegen is een spoorgas, het is onzichtbaar, reukloos en goed voor slechts 0,04 procent van de lucht in onze omgeving.
Misschien kan een blik op het volume van CO2 ons daarom helpen. Onder normale druk en bij nul graden Celsius neemt een ton zuiver CO2-gas ongeveer 500 kubieke meter ruimte in beslag. Dat is evenveel als er in een ballon met een diameter van 10 meter past. Met diezelfde hoeveelheid kunnen de kamers van een kleine eengezinswoning worden gevuld. Maar wanneer koolstofdioxide in de werkelijke wereld vrijkomt, vermengt het zich onmiddellijk met de bestanddelen van lucht: stikstof, zuurstof, enzovoort. Door zijn lage concentratie beslaat een ton CO2 onder normale omstandigheden een volume van ongeveer 1,25 miljoen kubieke meter in de omgevingslucht. Dat komt overeen met een luchtkolom van honderd kilometer hoogte en een grondoppervlak van 3,5 bij 3,5 meter – tenminste wanneer je de lage luchtdruk op grotere hoogte buiten beschouwing laat.
Eén ton CO2 bevat het equivalent van 22.727 mol, dat is meer is dan tienduizend quadriljoen deeltjes
Een uitstapje naar de scheikunde levert – weinig verrassend – vooral hoofdbrekens op: het CO2-molecuul bestaat uit een koolstofatoom dat als bij een sandwich aan beide zijden gebonden is aan een zuurstofatoom. So far, so good. Koolstofdioxide weegt 44 gram per mol, opgebouwd uit 12 gram voor het koolstofatoom, en 2 x 16 gram voor de beide zuurstofatomen. De mol, zo weten we van onze scheikundelessen, is de eenheid voor chemische hoeveelheid. Eén ton CO2 bevat het equivalent van 22.727 mol, dat is meer is dan tienduizend quadriljoen deeltjes. Oef.
Deze welhaast oneindige hoeveelheid CO2-moleculen hebben een ding gemeen: ze absorberen straling bij twee banden in het spectrum, om preciezer te zijn in het infraroodbereik, dus warmtestraling – terwijl ze het zichtbare zonlicht grotendeels doorlaten. Deze absorptiebanden bevinden zich op een golflengte van circa 15 respectievelijk 4,3 micrometer. Daar wordt het molecuul aangezet tot vibratietrillingen; beide golflengten komen elk overeen met een bepaald type trilling.
De crux van absorptie door koolstofdioxide is dat het molecuul niet alleen warmtestraling absorbeert, maar deze ook weer afgeeft. En terwijl de opvallende, door de aarde gereflecteerde, warmtestraling op weg is richting de ruimte verspreidt de door de CO2-moleculen afgegeven straling zich alle richtingen op, dus ook terug naar de aarde. En dat veroorzaakt dan het broeikaseffect.
Waterdamp is goed voor veruit het grootste deel van dit broeikaseffect. Waterdamp is geheel natuurlijk en zorgt ervoor dat we het op aarde doorgaans aangenaam warm hebben. Een aandeel koolstofdioxide in het broeikaseffect is ook normaal, maar in de laatste tweehonderd jaar, dus sinds de industriële revolutie, en met name in de afgelopen decennia, neemt de CO2-concentratie in de atmosfeer snel toe, van minder dan driehonderd deeltjes per miljoen (parts per million, ppm) gedurende de laatste 600.000 jaar tot meer dan vierhonderd ppm vandaag de dag. Als gevolg daarvan is de gemiddelde temperatuur op aarde met zo’n 1,2 graden Celsius gestegen en stijgt deze nog altijd verder.
Vicieuze cirkel
Niet alleen de lucht om ons heen bevat CO2, het slaat ook neer op de grond, in veen en in planten. Het zit zelfs in poolijs. Maar de koolstofrijke permafrostbodem van Siberië ontdooit. En wanneer veen niet vanzelf uitdroogt, helpen mensen graag een handje om er weiland van te maken. Ontdooiing of uitdroging geeft de in deze landschappen opgeslagen CO2 vrij, met verdere opwarming van de aarde tot gevolg. Een vicieuze cirkel.
Dirk Notz van de Universiteit van Hamburg doet onderzoek naar het terugtrekken van het ijs in de Noordelijke IJszee. Samen met de Amerikaanse klimatoloog Juliene Stroeve publiceerde hij in 2016 een studie in het gerenommeerde tijdschrift Science. Daarin proberen zij de uitstoot van broeikasgassen te visualiseren aan de hand van de teruggang van het ijs. De uitkomst van hun studie: de uitstoot van een ton CO2 veroorzaakt het smelten van drie vierkante meter Arctisch zomerzeeijs. Misschien zijn deze drie vierkante meter ijs de meest tot de verbeelding sprekende vergelijkingswaarde voor een ton koolstofdioxide. Het is immers min of meer de ruimte die een ijsbeer inneemt.
Zo ziet een ton CO2 er daadwerkelijk uit
Vliegen
Wie naar warm land wil vliegen, kan bijvoorbeeld kiezen voor Israël. De route van München naar Tel Aviv leent zich voor het in perspectief plaatsen van de emissies die deze vlucht met zich meebrengt: volgens de CO2-calculator van het Duitse Federaal Milieuagentschap komt het broeikaseffect van een retourvlucht overeen met ongeveer een ton CO2 – let wel: per persoon. Daarvan is echter maar een kleine veertig procent toe te schrijven aan CO2 als zodanig, de overige klimaatimpact is onder meer te wijten aan condensatiestrepen en ozonvorming.
Streaming
Op het eerste gezicht lijkt het een ongelofelijk verhaal: het al genoemde nummer Despacito zou als gevolg van YouTube-klikken en Spotify-streams evenveel elektriciteit verbruikt hebben als vijf Afrikaanse landen met elkaar in een jaar. Dat is althans de conclusie van een rapport van de Franse denktank The Shift Project. Het rapport vermeldt verder dat een half uur streamen evenveel koolstofdioxide veroorzaakt als zes kilometer autorijden. Maar deze cijfers berusten op nogal gewaagde veronderstellingen.
Voor een ton koolstofdioxide via Netflix kun je drieëntwintig uur streamen
In een paper uit 2020 komt het Duitse ministerie van Milieu namelijk tot heel andere conclusies: streaming veroorzaakt gemiddeld slechts vijf gram koolstofdioxide per uur. Wel is die waarde sterk afhankelijk van de transmissietechnologie. De verouderde gsm-technologie is met 90 gram CO2 per uur het meest problematisch. Daarentegen presteert een moderne glasvezelverbinding het best: maar circa twee gram CO2 per uur. Voor een ton koolstofdioxide via Netflix en andere streamingdiensten kun je bij een gemiddelde transmissiesnelheid dus 200.000 uur streamen. Dat komt overeen met een kleine drieëntwintig jaar zendtijd. Voor het bekijken van kattenvideo’s of series als Squid Game hoef je je dus niet te schamen, althans niet wanneer het de opwarming van de aarde betreft.
Cruise
In een ligstoel naar zonnige oorden varen, met een cocktail in je hand, starend naar het ruime sop je nergens zorgen over hoeven maken – veel Duitsers dromen van zo’n vakantie. Maar een cruiseschip produceert elke dag ongeveer 0,3 ton koolstofdioxide per passagier. Als deze over een budget van een ton CO2 zou beschikken moeten de cabines dus al na drieënhalve dag ontruimd worden, waarbij niet eens rekening is gehouden met de reis van huis naar de haven en terug. En die uitstoot zal nog weer duidelijk groter zijn, mocht er ook nog eens per vliegtuig worden gereisd.
Crypto
Ontsnappen aan het juk van de banken. Een decentraal betalingsmiddel, versleuteld, veilig en democratisch. Dat beloven cryptovaluta ons, ware daar niet de gigantische elektriciteitsbehoefte voor het minen van digitale munten. Blijkens een in het vaktijdschrift Joule gepubliceerde studie vergt een bitcoin-transactie tussen de 300 en 900 kilowattuur elektriciteit, een Forbes-rapport komt op 708 kWh. Met ongeveer 400 gram CO2 per kilowattuur in de Duitse elektriciteitsmix komt dat neer op 0,28 ton koolstofdioxide per transactie. Bij vier bitcoin-overschrijvingen per dag wordt de CO2-limiet van een ton dus al overschreden.
Paketbezorging
Inmiddels kunt u thuis zelfs levensmiddelen laten bezorgen tegen supermarktprijzen, onlinebusiness is booming. Momenteel worden er jaarlijks zo’n 4 miljard pakketten bezorgd, 11 miljoen zendingen per dag. Blijkens een studie van de Universiteit van Bamberg wordt een op de zes pakketten teruggestuurd. Een teruggestuurd pakket veroorzaakt 1,2 kilogram CO2. Dat betekent dat retourzendingen dagelijks 2200 ton koolstofdioxide veroorzaken. Anders gezegd: een stad van 37.000 inwoners retourneert elke dag zoveel goederen dat zij een ton CO2 produceert. Overigens is een autorit naar de goed verwarmde winkels van de binnenstad om daar te gaan shoppen niet per se klimaatvriendelijker.
Duitsland en Rwanda
Al met al produceren de Duitsers gemiddeld tien ton koolstofdioxide per hoofd van de bevolking, met inbegrip van consumptie. Daarmee staan ze er niet goed op. Een Rwandees stoot gemiddeld maar 0,09 ton CO2 uit. Terwijl de Duitsers dus net iets meer dan een maand nodig hebben voor de productie van een ton koolstofdioxide, heeft Rwanda diezelfde hoeveelheid nog niet eens na tien jaar helemaal bereikt. Wel heeft Duitsland blijkens een EU-rapport tussen 1990 en 2018 vooral in de bouwsector CO2 bespaard. De uitstoot kon daar met 36 procent worden verlaagd. Maar zelf wat vaker dingen achterwege laten zou toch ook mogelijk moeten zijn.
Bomen
Plant vandaag een boom en compenseer je CO2-uitstoot. Klinkt te mooi om waar te zijn en dat is het ook: want één boom is niet genoeg. En verder gaat er een hoop tijd overheen, want een jonge boom bindt nog nauwelijks koolstofdioxide. Oude bomen breken CO2 dus het beste af. Een beuk heeft ongeveer 80 jaar nodig om via fotosynthese een ton CO2 om te zetten in zuurstof en organisch materiaal. Bovendien, hoe zwaarder het hout, hoe meer koolstofdioxide er in wordt opgeslagen. En wat vaak vergeten wordt: Als de boom uiteindelijk gekapt wordt en bijvoorbeeld in een schoorsteen wordt verbrand, ontsnapt alle CO2 weer in de lucht.
Zuivel
Don’t sleep on the Gouda! (In het Nederlands zoiets als: probeer Goudse kaas voordat het te laat is). In de sitcom How I Met Your Mother spoort Marshall Eriksen, gespeeld door Jason Segel, zijn vrienden aan te eten van de kaas die hij heeft aangesneden. Hun gezamenlijke spelletjesavond wordt echter een fiasco.
Na vijf jaar zuivel eten zit de gemiddelde Duitser op een ton koolstofdioxide
Ook de zuivel- en kaasindustrie promoot graag haar zogeheten gezonde, uit een perfecte wereld van boerderijen en grasland voortgekomen producten. De klimaatbalans van zuivelproducten, vooral die van boter en vetrijke kaassoorten zoals Gouda, is echter niet al te best. Een belangrijke oorzaak is het herkauwen van de melkkoeien. Daarbij worden grote hoeveelheden geproduceerd van het zeer krachtige broeikasgas methaan dat een veel sterker effect heeft dan koolstofdioxide. Om voer voor het vee te verbouwen wordt ook nog eens de grond bemest, met het eveneens voor het klimaat schadelijke lachgas als resultaat.
Omgerekend naar CO2-equivalenten ontstaat er blijkens een analyse van het Instituut voor Energie- en Milieuonderzoek in Heidelberg 9 kilogram koolstofdioxide bij de fabricage van een kilo boter. Voor harde kazen is dat 6 kilogram. Elk jaar eet een Duitser gemiddeld zo’n 25 kilo kaas en 6 kilo boter. Dat komt neer op ruim 200 kilo CO2. Na vijf jaar zit hij dus op een ton koolstofdioxide.
Internet
Hoe klimaatvriendelijk is het internet eigenlijk? Aan deze vraag heeft Google in 2019 een rapport gewijd. Het gebruik van Google-diensten zou volgens het betreffende rapport dagelijks 8 gram CO2 per persoon vergen. Het gemiddelde verbruik omvat 25 zoekopdrachten, een uur Youtube-kijken en het bijhouden van een Gmail-account. Als je daar de 60 minuten streaming tegen 5 gram CO2 van aftrekt leert een ruwe schatting dat een keer klikken 0,5 gram CO2 oplevert. Bijgevolg zijn 2 miljoen klikken goed voor een ton koolstofdioxide. Dat wordt vooral veroorzaakt door het stroomverbruik van de datacenters. Zij vormen de ruggengraat van het internetbedrijf.
New York
Elke 0,6 seconde stoot de stad New York een ton koolstofdioxide uit. Om die uitstoot te concretiseren werd ooit een simulatie gemaakt van het effect wanneer er midden tussen de wolkenkrabbers ballonnen met een diameter van tien meter zouden verschijnen. Zo’n ballon heeft plek voor 500 kubieke meter gas – en dat komt overeen met het volume van een ton CO2. Na ongeveer elke halve seconde komt er op de video weer een bol bij. Net als bij Goethes tovenaarsleerling verschijnen er voortdurend nieuwe ballonnen, binnen een tijdsbestek van enkele dagen vullen deze ballonnen de diepe ravijnen tussen de wolkenkrabbers, als was het een reusachtig ballenbad. Na een jaar torent een gigantische hoop ballonnen uit boven het Empire State Building.
Auto’s
Bij grote Duitse bedrijven met een internationale uitstraling denk je al gauw aan BMW, Daimler of VW. De autofabrikanten vormen de motor van de Duitse economie, miljoenen mensen hebben hier en bij toeleveranciers een baan. En ook vanuit immaterieel oogpunt hecht de Duitser aan zijn voertuig. Want nog altijd straalt een Porsche uit dat je het gemaakt hebt. Daarom verbaast het ook niet echt dat de door de Groenen beoogde maximum snelheid het bij de coalitiebesprekingen niet heeft gehaald – zonder dat zij daar zelfs iets in ruil voor terugkregen.
De uitstoot van een elektrische auto’s is per kilometer maar een derde dan die van een benzineauto
Vanuit ecologisch oogpunt zou dat echter wel degelijk hout hebben gesneden: blijkens een omvangrijk onderzoek van non-profitorganisatie icct stoot een personenauto met een benzine- of dieselmotor gemiddeld 250 gram CO2 per kilometer uit, dit inclusief de productie van de brandstof en het voertuig zelf. Maar hoe harder je rijdt, hoe meer broeikasgassen je produceert. Gemiddeld genomen kun je met het equivalent van een ton koolstofdioxide 4000 kilometer afleggen. Dat lijkt een flink eind maar is in werkelijkheid ongeveer de afstand die een automobilist gemiddeld in vier maanden aflegt. Daarentegen stoten elektrische auto’s per kilometer maar ongeveer een derde van diezelfde hoeveelheid koolstofdioxide uit, eveneens inclusief fabricage van de auto en productie van elektriciteit. Maar ondanks de CO2-beprijzing voor verbrandingsmotoren zijn elektrische auto’s goed voor nog geen een procent van alle op de Duitse wegen toegelaten personenwagens.
Veengrond
Een hectare veengrond bindt gemiddeld 700 ton koolstofdioxide. Als er 14 vierkante meter veengebied verloren gaat, bijvoorbeeld door turfwinning of drooglegging, komt er op termijn een ton CO2 vrij. Wereldwijd slaan wetlands 30 procent van de grondgebonden CO2 op. Door het vernatten van eerder drooggelegde moerasgrond en het aanleggen van nieuwe moerassen kan CO2 dus worden afgevangen. Maar het winnen van turf en het omzetten van veengebied in weiland leveren nog altijd een bijdrage aan de opwarming van de aarde. Naast koolstof komt hierbij methaan vrij, een bijproduct van het verrottingsproces van planten.
Rundvlees
Duitsers werken jaarlijks gemiddeld tien kilo rundvlees naar binnen, mannen twee keer zoveel als vrouwen. Dat lijkt veel, maar wie twee keer per maand een rundvleesburger eet, een keertje spaghetti Bolognese en een ander keertje chili con carne bestelt en zichzelf bij wijze van uitzondering op een biefstuk trakteert, komt al snel op een kilo rundvlees per maand. Bij een conventionele productie van 14 kilo CO2 per kilo rundvlees resulteert dat elk jaar in circa 140 kilo koolstofdioxide. Dat is ongeveer een twaalfde van de gemiddelde uitstoot door alle voedsel. Zeven jaar rundvleesconsumptie is dus goed voor ongeveer een ton CO2.
Wetenschappelijk onderzoek
Toponderzoek is dikwijls duur. Naast het salaris van onderzoekers en docenten valt er van tijd tot tijd een forse elektriciteitsrekening op de mat. Want in de laboratoria moeten de testresultaten worden gekoeld, de reagentia gecentrifugeerd en de computers bediend. Erg energie-intensief zijn grootschalige complexen zoals Cern, ’s werelds grootste onderzoekscentrum op het gebied van deeltjesfysica. Het instituut in de omgeving van Genève herbergt diverse deeltjesversnellers. Hier laat men elementaire deeltjes op elkaar botsen, in 2012 werd zo het Higgs-deeltje aangetoond. Bij Cern is vooral het koelen van de detectoren en het gebruik van gefluoreerde broeikasgassen (f-gassen) voor het detecteren van deeltjes schadelijk voor het klimaat. Daarom heeft het instituut in 2018 zijn CO2-voetafdruk openbaar gemaakt: het totale complex stootte in een jaar tijd 223.800 ton kooldioxide-equivalenten uit. Dat betekent ongeveer elke tweeënhalve minuut een ton CO2.
In de aanloop naar de COP26-klimaatconferentie in Glasgow bundelden toonaangevende laboratoria in Europa en de VS hun krachten. Ze willen gezamenlijk oplossingen ontwikkelen voor het verminderen van hun eigen uitstoot van broeikasgassen. Naast Cern hebben ook gerenommeerde instituten als Fermilab en de Europese ruimtevaartorganisatie Esa hiervoor getekend. Met elkaar willen zij werken aan best practices op het gebied van duurzaamheid.
Kleding
‘Ik heb twee actieve broeken,’ zei stand-upcomedian Felix Lobrecht ooit in een optreden. Zo maakte de podcastmaker in een klap duidelijk dat de meeste Duitsers veel te veel kleding hebben die ze vaak niet eens dragen. Hun overige jeans – en dat beseffen ze pas als er verhuisd moet worden – liggen vergeten in een verre hoek van de kledingkast. Hoewel steeds meer mensen tweedehands kopen, beleeft de zogeheten fast fashion wereldwijd een hausse.
Een aan de gevolgen van de textielproductie gewijd rapport van het Europees Milieuagentschap vermeldt dat tien procent van de wereldwijde uitstoot aan broeikasgassen toegeschreven kan worden aan de fabricage van kleding en schoenen. Met al hun shopactiviteiten maken de Duitsers het quotum van een ton koolstofdioxide in anderhalf jaar vol. De constant dalende prijs van kleding is een van de oorzaken voor de immense CO2-voetafdruk van de mode-industrie; zo bleef die prijs tussen 1996 en 2018 binnen de EU met 30 procent achter bij de inflatie, aldus het rapport. Gemiddeld gooit een inwoner van de EU jaarlijks 11 kilo kleding weg. Fabricage, aanlevering, afvalverwerking – dat alles drijft de CO2-teller op. Maar het grootste probleem is simpelweg de overvloed aan textiel. De eenvoudigste oplossing is dan ook: minder nieuwe spullen kopen.
De Canadese premier Justin Trudeau kondigde dinsdag een investeringsplan van 6,5 miljard euro aan om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met 40 procent te verminderen ten opzichte van 2005. De energie- en transportsectoren zullen hierdoor het hardst worden getroffen, schrijft CBC News.
Om zo’n grote reductie te bereiken – de regering gaat uit van 42 procent ten opzichte van de huidige niveaus in slechts acht jaar – omarmt Ottawa CCUS, een proces waarbij CO2-emissies worden opgevangen en hergebruikt of opgeslagen. Het land is van plan om ook fors te investeren in elektrische voertuigen en laadpalen, wind- en zonne-energie en in energieneutrale gebouwen.
Het energieverbruik van dataopslag draagt steeds meer bij aan opwarming van de aarde. Dataopslag in de cloud heeft inmiddels een grotere ecologische voetafdruk dan de wereldwijde luchtvaartindustrie en met een gezamenlijk verbruik van 200 terawattuur per jaar verslinden datacenters meer energie dan sommige natiestaten. De elektriciteit die wordt gebruikt is momenteel verantwoordelijk voor 0,3 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot, maar met het gebruik van laptops, smartphones en tablets erbij opgeteld, komt het totaal neer op 2 procent. Dat betreft niet alleen koeling. Om klanten te kunnen garanderen dat data en clouddiensten altijd en overal direct beschikbaar zijn, zijn datacenters namelijk ‘hyperredundant’ ontworpen: als een systeem uitvalt, staat het andere klaar om storing in gebruikerservaringen te voorkomen, schrijft MIT Press Reader.
De grootste en meest geavanceerde ‘hyperscale’ datacenters, zoals die van Google, Facebook en Amazon, proberen hun sites CO2-neutraal te maken via CO2-compensatie en investeringen in hernieuwbare energie, maar kleinere datacenters missen middelen en kapitaal voor vergelijkbare duurzaamheidsinitiatieven.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
