Budget voor kinderdagverblijven stijgt naar 2,5 miljard euro
Deelstaat Berlijn en belangenorganisaties voor kinderopvang zijn overeengekomen dat de komende vier jaar in totaal zo’n 500 miljoen euro meer beschikbaar komt voor de circa 2800 kinderdagverblijven in Berlijn, bericht Der Tagesspiegel. Daardoor zal het budget voor kinderdagverblijven, zogenaamde Kitas, in Berlijn tot aan 2025 groeien tot een jaarlijks bedrag van ongeveer 2,5 miljard euro.
Kinderopvang in Berlijn is gratis, maar de Kitas lijden aan een groot tekort aan plaatsen. De extra financiering geeft kinderdagverblijven de ruimte om uit te breiden.
Na maanden van diplomatieke crisis zoekt Marokko toenadering
Na enkele maanden van diplomatieke crisis overweegt de Marokkaanse regering de ‘hervatting van de bilaterale samenwerking en de normalisering’ van de betrekkingen met Duitsland, aldus Arab News.
In mei jongstleden had Marokko zijn ambassadeur in Duitsland teruggeroepen uit protest tegen de kritiek van Berlijn op de erkenning door de Verenigde Staten van de soevereiniteit van Marokko over de Oostelijke Sahara. Maar Duitsland zwakte vorige week zijn standpunt af en beschreef het door Marokko bepleite autonomieplan voor de regio als een ‘belangrijke bijdrage’ tot de oplossing van het conflict.
Op een zeiltocht in de Caribische zee raakte ondernemer Christian Schiller verstrikt in een draaikolk van plastic. Uit deze schokkende belevenis werd een businessplan geboren: een beurs voor gebruikte kunststoffen.
Een haai, dacht Christian Schiller in eerste instantie. De toen drieëndertigjarige Schiller was in januari 2018 een zeiltocht aan het maken in de Caribische Zee. Zijn benen bungelden van de achtersteven in het water toen ze plotseling op een stevige massa stootten. Geschrokken keek hij naar beneden. Zijn benen waren omsloten door een dicht afvaltapijt van plasticresten en algen, honderden meters lang en breed. Het roer van het jacht zat verstrikt in het stinkende mengsel, de schipper moest het water in duiken om het te vrij te maken. Daarna was Schillers reis van Colombia naar Panama niet meer zorgeloos. De ontmoeting met het tapijt van plasticafval zette de jonge ondernemer aan het denken – en bracht hem op een nieuw businessidee.
‘Ik vroeg me af hoe het kan dat we miljarden uitgeven om aardolie uit de grond te halen en dat uiteindelijk een groot deel daarvan als plasticverpakkingsmateriaal in de oceaan terecht komt,’ zegt Schiller. ‘Met metaal gebeurt dat niet. Dat gooit bijna niemand weg omdat hergebruik geld oplevert.’
Cirplus
Waarom dan geen business opzetten in de recycling van gebruikte kunststoffen? En zo begon Schiller, zesendertig jaar oud, een baard van drie dagen en een Mayatattoo op zijn enkel, in de herfst van 2019 Cirplus, de eerste wereldwijde onlinebeurs voor plasticafval. De naam is samengesteld uit ‘circulair’ (kringloop) en ‘surplus’ (meerwaarde). Zijn zakenpartner, Volcan Bilici, gespecialiseerd in softwareontwikkeling, heeft twee jaar in de kunststofindustrie gewerkt. Samen willen ze, aldus Schiller, ‘een soort Amazon voor gerecyclede kunststoffen en kunststofafval worden’.
De vraag is in elk geval groot: wereldwijd worden ongeveer een miljoen plastic flessen geproduceerd – per minuut. Volgens de Wereldbank ontstaat jaarlijks meer dan 240 miljoen ton plastic afval: verpakkingen, folies, wegwerpbestek. Daarvan wordt tot dusver slechts 14 tot 18 procent gerecycled. Ongeveer 10 miljoen ton kunststof komt uiteindelijk in zee terecht. ‘Dat is elke minuut een vrachtwagenlading plasticafval,’ zegt Schiller.
Ook Duitsland, Europa’s grootste kunststofproducent, heeft ondanks Grüne Punkte [afvalinzamelpunten] en gele zakken [voor het scheiden van plasticafval] geen kringloopeconomie. Een groot deel van de afval uit de gele tonnen eindigt in verbrandingsovens of wordt geëxporteerd naar het buitenland. Volgens de Plastic Atlas van 2019 van de milieuorganisatie BUND schommelt het recyclingquotum rond 15,6 procent.
Gerecyclede artikelen leveren de verkoper meer geld op dan het zogeheten virgin plastic
Bovendien zijn veel kunststoffen uitstekend te hergebruiken, vooral pet [polyethyleentereftalaat], dat vaak voor frisdrankflessen wordt gebruikt. En de gerecyclede artikelen leveren de verkoper meer geld op dan het zogeheten virgin plastic, dus nieuw geproduceerde kunststof. Want er is meer vraag naar oud materiaal dan ooit tevoren.
Daarvoor is enerzijds de politiek verantwoordelijk. Zo schrijft de EU in haar plasticrichtlijn van 2019 voor dat petflessen vanaf 2025 minstens 25 procent gerecyclede kunststof moeten bevatten, en vanaf 2030 moeten alle kunststof flessen voor minstens 30 procent uit hergebruikt materiaal bestaan. Dat zorgt voor een flink stijgende vraag. De Duitse wet op verpakkingen drijft tegelijk het aanbod omhoog. Dat schrijft vanaf komend jaar voor dat kunststofafval van verpakkingen voor minstens 63 procent gerecycled moeten worden.
Anderzijds ziet Schiller ‘echte druk van de markt’. Grote merkproducenten maken reclame met hun gebruik van gerecycled plastic.
De frisdrankgigant Coca-Cola maakt reclame met het gegeven dat zijn in Duitsland verkochte flessen voor ongeveer 70 procent uit gerecycled plastic bestaan. In Zweden, de Benelux en enkele staten in de VS zijn al verkochte Coca-Cola-flessen volgens eigen cijfers al 100 procent van gerecycled plastic. Lidl heeft voor zijn Saskia-mineraalwater een complete kringloop van hergebruikte stoffen opgezet met eigen recyclefabrieken: de flessen bestaan gemiddeld voor meer dan de helft, en deels zelfs helemaal, uit hergebruikt plastic.
Het grootste voedingsmiddelenconcern ter wereld, Nestlé, heeft zich verplicht om tot 2025 het gebruik van nieuw plastic voor de verpakking van levensmiddelen met een derde te verminderen – en bijna 1,8 miljard euro te investeren in de overschakeling op gerecycled materiaal.
Bijzonder gewild
‘De bereidheid om ervoor te betalen is momenteel heel groot,’ zegt Schiller. Sommigen zijn bereid om voor hoogwaardig gerecyclede grondstof tot dubbel zoveel te betalen als voor nieuw materiaal.’ Bijzonder gewild zijn bijvoorbeeld doorzichtige petflessen. Daaruit kun je na het verhakselen en smelten opnieuw doorzichtige flessen maken.
Nog steeds hebben veel inkopers er moeite mee om aan gebruikte kunststoffen te komen in behoorlijke hoeveelheden. ‘De markt is volkomen ondoorzichtig en versnipperd,’ zegt Schiller. Alleen in Europa zijn er al meer dan duizend ondernemingen die gerecyclede grondstof aanbieden – en tienduizenden bedrijven die ze nodig hebben. Ideale voorwaarden om een handelsplatform te beginnen.
Vraag en aanbod samenbrengen, daar weet Schiller alles van. In 2013 nam de Franse start-up BlablaCar, een online carpoolcentrale, hem in dienst. Schiller moest een Duitse versie opzetten. Vier jaar later had BlablaCar in Duitsland zes miljoen leden.
Bij Cirplus zijn plastickorrels van een milimeter tot en met metershoge balen van geplette flessen te koop
En Schiller? Die stapte eruit en reisde de wereld rond, totdat hij het plasticafvaltapijt tegenkwam. Vijftien maanden later startte hij de handel op Cirplus. Intussen zitten er volgens Schiller ongeveer negenhonderd bedrijven op het platform, waar 1,2 miljoen ton plastic wordt aangeboden en gezocht. Dat is ruim eenvijfde van de hoeveelheid die Europa’s recyclingbedrijven jaarlijks kunnen verwerken.
Cirplus rekent nog geen provisie voor elke succesvolle transactie. De onderneming leeft van de investeringen van Britse, Zweedse en Duitse kapitaalverschaffers die risico’s durven nemen, en van subsidies van de overheid.
De Cirplus-app doet denken aan een portal voor het boeken van vluchten of hotels. Links in de zoekpagina geven gebruikers aan wat ze nodig hebben: kunststofsoort, kleur, land van herkomst of een bepaalde toestand van het materiaal. Rechts verschijnen dan bijpassende aanbiedingen: van plastickorrels van een milimeter tot en met metershoge balen van geplette flessen.
De veelvormigheid is het grootste probleem van Cirplus, want die maakt de handel ingewikkeld. Op grondstofbeurzen wordt gewoonlijk gehandeld in gestandaardiseerde eenheidsproducten. Het vat Brentolie, het ounce zilver of het pond suiker hebben altijd dezelfde kwaliteit, dezelfde maten, en de handel daarin is navenant snel en ongecompliceerd.
Gevaar
Bij gerecyclede kunststofof is dat anders. ‘De klanten kopen geen gebruikte waar zolang ze er niet zeker van zijn dat de kwaliteit in orde is,’ zegt Schiller. Zo zouden vreemde stoffen, bijvoorbeeld motorolie in een plastic fles, een hele lading kunnen bederven. Daarom stuurt Cirplus kopers voor de aankoop eerst een proefmonster op. Dat vertraagt niet alleen de transactie. Er schuilt ook het gevaar in dat beide partijen ten slotte buiten de beurs om zaken gaan doen, om provisies te ontlopen die Cirplus in de toekomst wil gaan rekenen.
‘We hebben standaardisering nodig,’ zegt Schiller. Daarom hebben de beide oprichters samen met het Deutsche Institut für Normung het initiatief genomen voor een nieuwe DIN-norm voor kunststofafval. Daarin wordt vastgelegd hoe gebruiksplastic in de toekomst geklassificeerd wordt, bijvoorbeeld naar herkomst, kwaliteit of andere criteria. Leidende spelers in hun branche, van Dualen System Deutschland via Remondis Recycling tot en met bouwbedrijf KraussMaffei hebben aan de norm meegewerkt. Eind 2021 moet die klaar zijn en ingevoerd worden.
‘In de markt komen steeds weer gevallen van bedrog voor’
Dat zal fraude overigens niet verhinderen. ‘In de markt komen steeds weer gevallen van bedrog voor,’ zegt Philipp Sommer, expert op het gebied van kringloopeconomie bij een Duitse milieubeschermingsorganisatie. Omdat gerecycled plastic net even meer geld opbrengt dan nieuw plastic labelen malafide aanbieders virgin plastic als gebruikt plastic. Platforms als Cirplus moeten dus er dus voor zorgen dat herkomst en kwaliteit gegarandeerd zijn. Cirplus wil zijn klanten daarom aanbieden om materiaal door onafhankelijke deskundigen, bijvoorbeeld van het Kunststof Institut Lüdenscheid, te laten testen en certificeren. Het platform wil tests, betaalprocedure en verzending gaan verzorgen en daarmee geld verdienen.
‘Ik ben ervan overtuigd dat kunststofproducten over een paar jaar voor een groot deel uit gerecyclede materialen zullen bestaan. Dat is ook economisch zinvol,’ zegt Schiller.
Dan is er ook geen reden meer om plasticafval in zee te dumpen. Zodat Schiller een meer ontspannen zeiltocht kan maken.
De leiders van de Verenigde Staten, Duitsland, Italië, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk benadrukten maandag de noodzaak om de soevereiniteit van Oekraïne te beschermen tegen de aanhoudende Russische vijandigheid, meldde Deutsche Welle. De gesprekken over Oekraïne vinden plaats in de aanloop naar een geplande videoconferentie op dinsdag tussen de Amerikaanse president Joe Biden en zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin.
De Duitse radiozender herinnert eraan dat eind vorige week ‘Amerikaanse media meldden dat de inlichtingendiensten geloofden dat Poetin een invasie met een troepenmacht van 175.000 man aan het voorbereiden was’.
NIA, het bureau voor terrorismebestrijding van India, heeft de prominente Kasjmiri-mensenrechtenactivist Khurram Parvez gearresteerd en invallen gedaan in zijn kantoor en woonhuis in het door India bestuurde deel van Kasjmir, bericht Al Jazeera. Parvez, tweeënveertig, is coördinator van burgerrechtenorganisatie JKCCS, die hij in 2000 samen met activist Parvez Imroz oprichtte. Hij is ook voorzitter van AFAD, een organisatie die verdwijningen van mensen aankaart.
Al ruim twintig jaar stelt Parvez mensenrechtenschendingen aan de kaak
‘Zijn telefoon, laptop, mijn telefoon en enkele boeken uit de bibliotheek zijn in beslag genomen’, aldus Parvez’ vrouw Sameena Mir. ‘Onze twee kinderen zijn heel erg geschrokken. We sliepen allemaal toen de inval plaatsvond.’ Volgens Mir werd Parvez ontboden op het NIA-kantoor in hoofdstad Srinagar voor ondervraging, waarna hij werd gearresteerd wegens ‘financiering van terreur’ en andere aanklachten op grond van de Unlawful Activities Prevention Act (UAPA). De UAPA is een bewust vaag geformuleerde wet die het mogelijk maakt om mensen voor onbepaalde tijd vast te houden zonder proces. ‘Hij is in het verleden al voor zo veel zaken opgepakt en nu is er dit weer’, zei zijn echtgenote tegen Al Jazeera. ‘Het komt allemaal door zijn mensenrechtenwerk.‘
Al ruim twintig jaar stelt Parvez mensenrechtenschendingen aan de kaak in het door India bestuurde deel van Kasjmir. Zijn organisatie publiceerde meerdere onderzoeken over de ‘straffeloosheid van de strijdkrachten’ in de betwiste regio.
India en Pakistan, die over delen van Kasjmir heersen, eisen beiden de volledige Himalaya-regio op. Aan Indiase kant begon dertig jaar geleden een gewapende opstand tegen de heerschappij van New Delhi waarbij de rebellen ofwel fusie van de regio met Pakistan eisten ofwel onafhankelijkheid. Het conflict verhevigde twee jaar geleden nadat de Indiase premier Narendra Modi de beperkte autonomie van de regio annuleerde. Daarna volgden een maandenlange sluiting van het gebied en arrestaties van honderden Kasjmiri-politici, advocaten en activisten.
De speciale VN-rapporteur voor mensenrechten, Mary Lawlor, noemt de arrestatie van Parvez ‘verontrustend’.
Tekort aan waterstof
Groene waterstof is een belangrijk element in de strijd tegen klimaatverandering, maar volgens wetenschappers van zes Duitse onderzoeksinstituten is groene waterstof nog lang niet in voldoende hoeveelheden beschikbaar, meldt Der Spiegel. Dat staat in een rapport over energietransitie, gefinancierd door het Duitse federale ministerie van Onderwijs en Onderzoek.
Groene waterstof wordt uitsluitend met hernieuwbare energie gewonnen
Volgens het rapport zal waterstof tot 2030 een ondergeschikte rol spelen en is grote politieke daadkracht nodig om de productiecapaciteit en het gebruik van groene waterstof uit te breiden. Vooralsnog zal waterstof moeten worden gereserveerd voor die toepassingen waar directe elektrificatie met groene stroom niet mogelijk is, bijvoorbeeld in de ammoniak- en staalproductie, of als e-fuel voor langeafstandsvluchten en de scheepvaart. Dit alles zolang nog onduidelijk is in welke hoeveelheden en tegen welke prijs waterstof in de toekomst kan worden geproduceerd. Om in 2030 aan slechts één procent van de EU-energievraag te kunnen voldoen met groene waterstof, zal de productie vanaf 2023 jaarlijks met ongeveer 70 procent moeten toenemen. Dat kan alleen als de Europese doelstelling tot uitbreiding van de elektrolysecapaciteit voor de productie van waterstof wordt gehaald.
Groene waterstof, die uitsluitend met hernieuwbare energie wordt gewonnen, kan als basis dienen voor brandstoffen ter vervanging van kolen, olie en aardgas. Duitsland wil de uitbreiding van lokale hernieuwbare energie uit wind en zon bevorderen, maar gaat ervan uit dat een groot deel van de benodigde hoeveelheid waterstof aanvankelijk zal moeten worden geïmporteerd. Want niet alleen de hoeveelheid elektriciteit die wordt opgewekt uit zonne- en windenergie is onvoldoende, ook de productiefaciliteiten voor waterstof schieten tekort.
Antisemitisch raadslid
De Italiaan Fabio Meroni, antivaxer en radicaal-rechts Lega-raadslid uit Lissone in Lombardije, veroorzaakte een storm van protest door te verwijzen naar Liliana Segre, senator voor het leven en Holocaustoverlevende, met het nummer dat in Auschwitz op haar arm is getatoeëerd, bericht Wanted in Rome. Op Facebook schreef Meroni: ‘Alles wat ontbrak in het vaccindebat was het kampnummer 75190.’ Hij verwijderde het bericht nadat woedende raadsleden van de centrumlinkse Partito Democratico publiekelijke verontschuldigingen eisten aan de eenennegentigjarige senator die als dertienjarige naar Auschwitz werd gedeporteerd.
Meroni stelde Segre’s bewering dat vaccins ‘de enige uitweg uit de pandemie’ zijn niet op prijs
Meroni verweerde zich met de opmerking dat hij Segre’s bewering dat vaccins ‘de enige uitweg uit de pandemie’ zijn, niet op prijs stelde, omdat ‘ze geen dokter’ is, en beweerde dat hij ‘dat nummer in plaats van haar naam gebruikte om te voorkomen dat hij van Facebook zou worden verbannen’. Uiteindelijk verontschuldigde hij zich: ‘In dit klimaat van haat raakte ik helaas ook betrokken en probeerde ik mij op een totaal verkeerde manier uit te drukken.’
Lokale kranten in de VS bedreigd
Een overnamevoorstel van miljoenen dollars zou ruim twintig lokale kranten in het Amerikaanse Midden-Westen in bezit kunnen brengen van een in New York gevestigd hedgefonds dat bekendstaat om het ‘uitbenen’ van zijn kranten, schrijft Poynter, een lokaal dagblad uit St. Petersburg in Florida. Alden Global Capital wil Lee Enterprises Inc., eigenaar van onder meer de St. Louis Post-Dispatch, de Omaha World-Herald en de Sioux City Journal, kopen voor 24 dollar per aandeel, en dat leidde tot alarm op allerlei redactiekantoren.
Alden is een hedgefonds dat met dagbladen als The Denver Post en The Mercury News een van de grootste kranteneigenaren is geworden in de Verenigde Staten en het heeft een beruchte reputatie opgebouwd als het gaat om kostenbesparingen en inkrimping van het personeelsbestand. Alden kocht eerder dit jaar Tribune Publishing, eigenaar van kranten als The Chicago Tribune en The Baltimore Sun. Kathy Kiely van de Missouri School of Journalism noemt Aldens voorgestelde aankoop van Lee een ‘ramp voor de democratie‘.
Bollywoodsterren propageren borstvoeding
Bollywoodsterren in India liggen onder vuur omdat ze foto’s hebben gepost waarop ze hun baby’s borstvoeding geven. Soms openlijk gesteund door hun man willen actrices en modellen als Neha Dhupia, Amrita Rao, Kareena Kapoor en Soha Ali Khan de manier waarop India denkt over borstvoeding veranderen, aldus South China Morning Post.
In het conservatieve India, waar elke minuut negenenveertig baby’s worden geboren, heeft borstvoeding in het openbaar nog steeds een stigma; borstvoedende vrouwen worden uitgescholden of overladen met seksueel getinte opmerkingen. Als onderdeel van haar ‘Freedom to Feed’-campagne heeft Dhupia, die in oktober is bevallen van haar tweede baby, foto’s op Instagram geplaatst van zichzelf in een zwangerschapsoutfit terwijl ze haar baby borstvoeding geeft. ‘Het laatste wat nieuwe moeders nodig hebben, is bekritiseerd en bespot te worden. We moeten onze baby’s overal en altijd kunnen voeden’, aldus Dhupia.
Productiecapaciteit groene waterstof loopt achter op vraag
Groene waterstof is een belangrijk element in de strijd tegen klimaatverandering, maar volgens wetenschappers van zes Duitse onderzoeksinstituten is groene waterstof nog lang niet in voldoende hoeveelheden beschikbaar, bericht Der Spiegel. Dat staat in een rapport over energietransitie, gefinancierd door het Duitse federale ministerie van Onderwijs en Onderzoek.
Groene waterstof wordt uitsluitend met hernieuwbare energie gewonnen
Volgens het rapport zal waterstof tot 2030 een ondergeschikte rol spelen en is grote politieke daadkracht nodig om de productiecapaciteit en het gebruik van groene waterstof uit te breiden. Vooralsnog zal waterstof moeten worden gereserveerd voor die toepassingen waar directe elektrificatie met groene stroom niet mogelijk is, bijvoorbeeld in de ammoniak- en staalproductie, of als e-fuel voor langeafstandsvluchten en de scheepvaart. Dit alles zolang nog onduidelijk is in welke hoeveelheden en tegen welke prijs waterstof in de toekomst kan worden geproduceerd. Om in 2030 aan slechts één procent van de EU-energievraag te kunnen voldoen met groene waterstof, zal de productie vanaf 2023 jaarlijks met ongeveer 70 procent moeten toenemen. Dat kan alleen als de Europese doelstelling tot uitbreiding van de elektrolysecapaciteit voor de productie van waterstof wordt gehaald.
Groene waterstof, die uitsluitend met hernieuwbare energie wordt gewonnen, kan als basis dienen voor brandstoffen ter vervanging van kolen, olie en aardgas. Duitsland wil de uitbreiding van lokale hernieuwbare energie uit wind en zon bevorderen, maar gaat ervan uit dat een groot deel van de benodigde hoeveelheid waterstof aanvankelijk zal moeten worden geïmporteerd. Want niet alleen de hoeveelheid elektriciteit die wordt opgewekt uit zonne- en windenergie is onvoldoende, ook de productiefaciliteiten voor waterstof schieten tekort.
Rebellen uit Tigray zijn op weg naar hoofdstad Addis Abeba
Duitsland en Frankrijk behoren tot de laatste landen die hun burgers hebben geadviseerd om Ethiopië te verlaten vanwege de escalerende burgeroorlog. De VS en het VK besloten daartoe al eerder en de Verenigde Naties zijn begonnen aan wat ‘een tijdelijke relocatie’ van personeelsleden wordt genoemd, bericht BBC.
Het jarenlange conflict tussen de twee partijen heeft geleid tot een humanitaire crisis
Rebellen uit Tigray beweren op weg te zijn naar hoofdstad Addis Abeba; premier Abiy Ahmed zegt dat hij naar de frontlinie zal gaan om de rebellen het hoofd te bieden. Het jarenlange conflict tussen de twee partijen heeft geleid tot een humanitaire crisis, waardoor honderdduizenden in het noorden van Ethiopië nu te maken hebben met hongersnood. Inmiddels zijn duizenden mensen gedood en miljoenen uit hun huizen verdreven. Volgens speciaal gezant van de VS Jeffrey Feltman wordt vooruitgang geboekt in de richting van een diplomatieke oplossing, maar wordt deze bedreigd door lokale escalaties. Volgens Feltman geloven beide partijen dat ze aan de vooravond staan van een militaire overwinning.
Het progressieve regeerakkoord is een ‘novum in Duitsland’
De leiders van de SPD, de Groenen en de FDP in Duitsland hebben na minder dan twee maanden onderhandelen op woensdag 24 november een regeerakkoord aangekondigd. Dit document van 177 pagina‘s, dat met een demonstratieve eensgezindheid is gepresenteerd, moet de weg vrijmaken voor de vorming van een regering volgende week.
Duitsland zal binnenkort een regering hebben. Na minder dan twee maanden onderhandelen hebben de Groenen, de sociaaldemocraten (SPD) en de liberalen (FDP) overeenstemming bereikt over een coalitieakkoord van 177 bladzijden, genoemd naar de kleuren (rood, groen, geel) van de drie politieke formaties.
Het zogeheten ‘stoplichtakkoord’, genoemd naar de kleuren (rood, groen, geel) van de drie politieke formaties, werd door Robert Habeck, medevoorzitter van de Groenen, omschreven als een ‘moedig document’ en aan de pers gepresenteerd in de vorm van een QR-code. Het moet nog goedgekeurd worden door de leden van de betrokken partijen, aldus Courrier International.
De drie partijen willen het minimumloon verhogen van 9 euro 60 per uur tot 12 euro
Er zijn woorden die altijd een snaar raken in partijprogramma’s of coalitieakkoorden, zoals ‘rechtvaardigheid’, ‘veiligheid’, ’vooruitgang’ en ‘vernieuwing’, verklaart Der Spiegel in zijn live-verslag. De partijen in de ‘stoplichtcoalitie’ hebben besloten te kiezen voor een coalitieverklaring op basis van ‘vooruitgang’.
Om ‘het land vooruit te helpen’, in de woorden van de toekomstige kanselier, Olaf Scholz, willen de drie partijen het minimumloon verhogen van 9 euro 60 per uur tot 12 euro, de leeftijd voor nationaal en Europees stemrecht verlagen tot zestien jaar en de ‘gecontroleerde’ verkoop van cannabis voor recreatieve doeleinden voor volwassenen legaliseren. Zij zijn ook van plan artikel 219a van het Wetboek van Strafrecht af te schaffen, dat elke ‘publiciteit’ ten gunste van abortus bestraft.
Voortrekkers
‘De partijen worden verenigd door hun “geloof in de vooruitgang”’, aldus de conservatieve krant Die Welt. ‘Ze willen “voortrekkers” worden op het gebied van klimaat, maar ook “geavanceerde technologieën bevorderen”.‘ Zo wil de stoplichtcoalitie de sluiting van kolencentrales versnellen, ‘bij voorkeur vóór 2030’, en heeft zij zich ten doel gesteld het aantal hernieuwbare energie in deze periode met 80 procent te verhogen, dankzij een ministerie van Economie en Klimaat onder leiding van de Groenen.
De nieuwe regering wil ook in heel Duitsland glasvezel uitrollen en ‘het land moderniseren’. Op het economische front zal de strijd tegen de inflatie een prioriteit zijn, evenals de uitvoering van een vrij strikt begrotingsbeleid – de post van minister van Financiën gaat naar de FDP.
Dit regeerakkoord is ‘een novum voor Duitsland’, kopt Süddeutsche Zeitung. ‘Dit soort coalities kan op regionaal niveau worden aangetroffen, maar op federaal niveau heeft een dergelijke alliantie tussen de Groenen en de liberalen in de lange geschiedenis van de [Duitse] republiek nog nooit het licht gezien. Voor de Zuid-Duitse krant luidt deze nieuwe configuratie ‘een opleving’ in, die zich verzet tegen ‘veel maatregelen die de christen-democraten in de loop der jaren hebben doorgevoerd’.
Maar men mag niet te snel victorie kraaien: de SPD, de Groenen en de FDP hebben de onderhandelingsfase met succes doorstaan en moeten nu hun eigen partijleden ervan overtuigen de tekst goed te keuren om een regering te kunnen vormen.
Merkel: ‘Migranten gebruiken als pressiemiddel tegen de EU is onmenselijk’
De spanning tussen Belarus en Polen is gisteren verder opgelopen. Volgens de nieuwssite van de Italiaanse televisiezender RAI zijn op woensdag 10 november ‘twee groepen migranten erin geslaagd over het prikkeldraad te komen dat Belarus van Polen scheidt’, en zo de EU binnengekomen. Deze illegale oversteek vond plaats in de buurt van de Poolse dorpen Krynki en Bialowieza, aldus RAI. Sinds enkele dagen hebben zich duizenden migranten (velen uit de Koerdische regio’s van Irak) verzameld aan de grens met Polen.
Geconfronteerd met deze crisissituatie, wees de Poolse premier, Mateusz Morawiecki, op dinsdag expliciet met de vinger naar het Russische staatshoofd, Vladimir Poetin. ‘Het brein achter deze aanval van Loekasjenka is president Poetin’, citeert The Guardian de Poolse premier. Morawiecki, van de rechtsnationalistische partij PiS, zei dat de grenscrisis een ‘nieuw soort oorlog was, waar mensen worden gebruikt als levende schilden’.
‘Belarussische reisbureaus worden ervan beschuldigd honderden mensen uit Irak en Syrië naar Minsk te brengen’
De Britse krant schrijft dat ‘Belarussische reisbureaus ervan worden beschuldigd in groten getale visa af te geven en honderden mensen uit Irak, Syrië en andere landen naar Minsk te brengen, vanwaar zij vervolgens naar het Westen reizen om te proberen de grens over te steken en vanuit Polen door te reizen naar Duitsland’. Een operatie om Europa onder druk te zetten.
Deze interpretatie van de crisis werd gisteren bevestigd door Angela Merkel, die op woensdag met de Russische president heeft getelefoneerd. Tijdens dit gesprek, zo meldt Die Welt, zei de bondskanselier dat ‘migranten gebruiken als pressiemiddel tegen de Europese Unie, met de hulp van het Belarussische regime, onmenselijk en gewoonweg onaanvaardbaar is’.
Het Berlijnse dagblad merkt vervolgens op dat Merkel Poetin zou hebben gevraagd ‘zijn invloed op de regering in Minsk aan te wenden’. Een verzoek dat Poetin naar verwachting niet zal inwilligen, althans niet officieel. De Russische president ontkent elke verantwoordelijkheid voor deze crisis.
De Duitse Groenen hebben een ambitieus plan voorgesteld om tegen 2030 door heel Europa een uitgebreid netwerk van nachttreinen tot stand te brengen om vliegen te ontmoedigen. Een mooi plan, maar hoe haalbaar is het?
‘Als je onderweg naar school de verkeerde trein pakt, zit je opeens in Helsinki,’ grapt een gebruiker. ‘Stel, je hebt eens te veel gedronken en je belandt zomaar in Moskou…’ twittert iemand anders. ‘Lijkt me helemaal top. Als we ‘s avonds eens goed willen uitpakken, dan beginnen we gewoon in de Fabrik in Berlijn en eindigen we in München,’ zegt een ander lollig.
Onlangs ging opeens een wat vreemde, kleurige landkaart van Europa vol spoorlijnen viraal op Twitter. Volgens die kaart zou je in elke Europese hoofdstad op de nachttrein moeten kunnen stappen en rustig gaan slapen, om duizenden kilometers verderop weer wakker te worden. In eerste instantie leek het plaatje op de metroplattegrond van een of andere futuristische megalopolis, of de natte droom van een excentrieke treinhobbyist. Maar nee, het is een nieuw voorstel van de Duitse Groenen, die Europa vanaf 2030 willen vullen met nachttreinen. De milieupartij probeert met dit voorstel deze manier van reizen nieuw leven in te blazen en tegelijkertijd het reizen per vliegtuig te ontmoedigen om de CO2-uitstoot te verlagen.
‘Met dit Europese spoorwegnet willen we het debat op gang brengen om nachttreinen te gaan inzetten ter vervanging van korte Europese vluchten,’ zegt Matthias Gastel, de initiatiefnemer van het voorstel en lid van de Groenen in de Bundestag. ‘Op dit moment is het gewoon een idee. Ook de routes staan nog open, maar we willen graag laten zien dat je in de strijd tegen klimaatverandering ook de manier van reizen kunt aanpassen.’
In de wereld van de mobiliteitsexperts geldt een gouden regel: als een reis twee uur duurt, concurreert de trein met de auto, bij een reis van van twee tot vier uur concurreert hij met de auto en het vliegtuig, en als een reis meer dan zes uur duurt, zoals van Madrid naar Parijs, gaan mensen sowieso vliegen. Dus als je wilt dat het publiek de trein kiest in plaats van het vliegtuig, om voor minder CO2-uitstoot te zorgen, moet je de reis inkorten tot minder dan zes uur… of die ‘s nachts laten plaatsvinden. Spanje bungelt onderaan de lijst wat betreft het reizen per nachttrein (vóór de coronapandemie waren er maar vier trajecten), maar in Centraal-Europa beleven slaaptreinen een wederopstanding.
Obstakels
Het voorstel van de Groenen, met 39 treintrajecten naar meer dan zestig Europese steden en reistijden tussen de negen en veertien uur, is gebaseerd op vijf kernpunten: een netwerk tussen de grote Europese steden en de vakantiegebieden, de aanschaf van een vloot comfortabele, snelle en stille nachttreinen, een uniform internationaal reserveringsplatform, voordelig gebruik van de spoorweginfrastructuur en eerlijke concurrentie tussen luchtvaart en spoor.
‘Je kunt drie belangrijke vragen opwerpen bij dit voorstel: de politieke haalbaarheid, de technische haalbaarheid en de vraag of de spoorwegmaatschappijen wel aan zoiets willen beginnen,’ zegt Jon Worth, oprichter van het platform Trains for Europe. Hij is zelf lid van de Duitse Groenen en vindt het een ‘goed’ idee, maar wijst erop dat er eerst meerdere obstakels moeten worden overwonnen voordat het plan kan worden uitgevoerd. Zelfs op de langere termijn, met 2030 als streefdoel. ‘Een van de grote problemen is de technische haalbaarheid, vooral in Spanje en Portugal bijvoorbeeld,’ zegt hij.
De moeilijkheid om het Iberisch Schiereiland per spoor met de rest van Europa te verbinden heeft een lange geschiedenis. Op dit moment zijn er drie spoorwijdtes in Europa: het Iberisch breedspoor van de meeste spoorlijnen in Spanje (behalve enkele AVE-hogesnelheidslijnen) en alle spoorlijnen in Portugal, het normaalspoor dat in bijna alle Europese landen wordt gebruikt en het Russisch breedspoor dat wordt gebruikt in voormalige Sovjetstaten zoals Oekraïne en Rusland. Spoorlijn N21 Porto-Lissabon-Faro-Madrid-Barcelona-Marseille doet er naar schatting vijftien uur over en rijdt met drie elektrische systemen over twee verschillende spoorwijdtes. Omdat hier gebruik moet worden gemaakt van treinen die zich aan twee spoorwijdtes kunnen aanpassen, is het in de praktijk ‘een hel om uit te voeren’, klaagt Worth.
‘Wie betaalt de goedkope vluchten van 30 euro van Malaga naar Berlijn? De samenleving’
Hetzelfde geldt voor N2 Praag-Krakau-Lviv en N15 Londen-Brussel-Berlijn-Warschau; ondanks dezelfde spoorwijdte duurt die laatste reis zeventien uur, vanwege het passeren van de Kanaaltunnel en de douane aan beide kanten. ‘Driekwart van de op de plattegrond van de Groenen voorgestelde spoorlijnen is technisch haalbaar. De rest niet, ofwel vanwege technische problemen zoals de spoorwijdte, ofwel omdat de benodigde snelheid niet kan worden behaald om de rit in één nacht uit te voeren,’ aldus Worth.
Tegenwoordig rijden de meeste Europese nachttreinen met 200 kilometer per uur over normaalspoor. Om bij langere trajecten (bijvoorbeeld het traject Berlijn-Rome, van zestien uur) een klantvriendelijke reisduur te behouden en ’s morgens – het tijdstip van de hogesnelheidstreinen met forenzen – geen files op het spoor te veroorzaken, zou de snelheid moeten worden opgevoerd tot 250 à 300 kilometer per uur. Op dit moment heeft echter geen enkele Europese spoorwegmaatschappij nachttreinstellen die dit tempo halen.
‘Grote spoorwegmaatschappijen zoals Renfe (Spanje), SNCF (Frankrijk), Trenitalia, Deutsche Bahn et cetera zijn niet geïnteresseerd in nachttreinen en hebben er de laatste twintig jaar ook niet in geïnvesteerd,’ vertelt Worth. Hogesnelheidstreinen overdag zijn winstgevender voor deze maatschappijen, zegt hij. ‘Het is niet zo dat hogesnelheidstreinen ‘s nachts geen winst maken, maar waarschijnlijk is het minder [winstgevend] dan overdag.’ En de kleinere, particuliere spoorwegmaatschappijen hebben niet de financiële armslag om nachttreinstellen voor hoge snelheden aan te schaffen.
Goedkope vluchten
Om het ondernemerschap van particuliere bedrijven die geïnteresseerd zijn in nachttreinlijnen te stimuleren en de grote staatsbedrijven aan te moedigen, zijn de Groenen vooral voorstander van regelgeving voor ‘eerlijke concurrentie’. ‘Luchtvervoer wordt tegenwoordig massaal gesubsidieerd. Wie betaalt de goedkope vluchten van 30 euro van Malaga naar Berlijn? De samenleving,’ verzekert Gastel. ‘Die luchtvaartmaatschappijen betalen geen btw en vaak ook geen brandstofaccijns. Andere vervoermiddelen moeten deze belastingen wel betalen. Daarbij komt bovendien de milieuschade die het luchtverkeer veroorzaakt, die zou ook moeten worden doorberekend. Ze betalen in feite geen cent voor wat ze allemaal aanrichten.’
Euro Night Sprinter 2030+. Bron: Die Grüne
Het politieke momentum voor het stimuleren van treinreizen is er, ook buiten de Duitse politiek. 2021 is het Europese jaar van de spoorwegen. Helaas is dit initiatief een beetje ondergesneeuwd geraakt door de coronapandemie, maar het heeft tot doel een duurzame mobiliteitsstrategie te bevorderen. Daartoe wil het het aantal hogesnelheidstreinen rond 2030 verdubbelen én een ‘echt Europees spoorwegnet’ creëren met regionale, grensoverschrijdende treinverbindingen. Tegelijkertijd heeft de Europese Unie echter ook grote financiële steunpakketten goedgekeurd voor de luchtvaartmaatschappijen, die veel last hebben gehad van de coronacrisis.
In Duitsland heeft het debat over reizen met de trein een sterke entree gemaakt, en niet alleen dankzij de Groenen. De liberalen, de sociaal-democraten van de SPD en zelfs sommige christen-democratische conservatieven hebben toegegeven dat het Duitse spoorwegnet er vergeleken met buurlanden slecht aan toe is en een opknapbeurt nodig heeft (zodat de treinen ook op tijd gaan rijden). Landen als Frankrijk hebben wetsvoorstellen besproken om binnenlandse vluchten te verbieden wanneer een reis met de trein minder dan tweeënhalf uur duurt. Maar elders zit dit debat nog vast.
Langetermijnplan
De vier Spaanse nachttreinen van Barcelona en Madrid naar Galicië, Portugal en Frankrijk zijn als gevolg van de coronapandemie gecanceld en het oude schema is nog niet herpakt. In maart heeft de Spaanse staatssecretaris voor Vervoer en Mobiliteit María José Rallo in een commissie van het Congres van Afgevaardigden zelfs laten doorschemeren dat die mogelijk helemaal niet meer in gebruik worden genomen. Daarnaast heeft Renfe, hoewel er in het langetermijnplan van de Spaanse regering ‘España 2050’ een kort regeltje staat over een voornemen om ‘weer nachttreinen te gaan inzetten’, de afgelopen maanden tegenover kranten als La Región de Ourense toegegeven dat het meerdere oude slaaptreinen heeft omgebouwd tot AVE-hogesnelheidstreinen voor overdag.
In Oostenrijk is het tegenovergestelde het geval: daar is het spoorvervoer overdag en ’s nachts helemaal opgebloeid. De geografische factor speelt daarbij een rol: Oostenrijk is een relatief klein land in Midden-Europa met goede contacten met de buren. Het marktaandeel van het spoorvervoer is er hoog en de staatsspoorwegmaatschappij ÖBB (die financieel flink wordt ondersteund door de regering in Wenen) heeft de laatste jaren haar routes zelfs buiten de grenzen uitgebreid, met nachttreinen van Zuidwest-Duitsland naar de Zwitserse grens en Tsjechië, Slowakije, Hongarije en Italië.
Het plan van de Duitse Groenen heeft zijn oorspronkelijke doel tot nu toe bereikt: in meerdere delen van Europa is het gesprek op gang gebracht over de mogelijkheid van nachttreinen. De partij erkent dat er nog een paar problemen moeten worden opgelost. ‘Met het huidige spoorsysteem is dit initiatief niet haalbaar, maar wie weet wordt alles gemakkelijker als de Groenen in de volgende Duitse regering zitten’, aldus parlementariër Matthias Gastel.
Maar toch, zoals een andere gebruiker op Twitter grapte: ‘Ook al wordt dit idee in heel Europa uitgerold, de treinen zullen nog steeds niet helemaal tot aan [de afgelegen Spaanse regio] Extremadura gaan rijden.’
De trein dendert door
Naarmate de realiteit van klimaatverandering dichterbij komt en het comfort en gemak van reizen per trein aantrekkelijker wordt, beschouwen steeds meer Europese burgers, bedrijven en overheden de trein als de beste manier van reizen.
Zo stemde de Franse regering in april voor een verbod op korte binnenlandse vluchten waarvoor alternatieven per trein bestaan. Ook de consumentenvraag verandert. Uit een onderzoek van de Cardiff-universiteit blijkt bijvoorbeeld dat 47 procent van de Britse reizigers sinds de pandemie meer waardering kan opbrengen voor de natuur, meer is ingesteld op een trager levenstempo en van plan is om minder te vliegen. Lumo, een spoorwegonderneming met een goedkoop, elektrisch, CO2-arm alternatief voor vliegen, hoopt daarvan te profiteren op de drukste binnenlandse route van het Verenigd Koninkrijk, tussen Londen en Edinburgh. Het bedrijf begint eind oktober met een service die ongeveer even snel moet zijn als vliegen. Het initiatief is vergelijkbaar met goedkope treinopties zoals Ouigo in Frankrijk en RegioJet in Praag en Wenen. Andere bedrijven die de strijd aangaan met de Europese verslaving aan goedkope vluchten zijn Nightjet uit Oostenrijk en Snälltåget uit Zweden, die beginnen met slaaptreinen binnen Europa. Midnight Trains, een Franse start-up, begint nachtverbindingen tussen een tiental Europese steden, waaronder Parijs, Berlijn, Barcelona en Kopenhagen. En volgend jaar komt de Nederlandse start-up European Sleeper met een slaaptrein tussen Brussel en Praag, na in mei een half miljoen euro aan financiering te hebben opgehaald.
Ook elders in de wereld dendert de trein voort. China blijft ’s werelds grootste hogesnelheidsnetwerk uitbouwen, Japan breidt zijn vloot van beroemde supersnelle treinen uit, in Thailand worden hogesnelheidslijnen gepland en in India, met een spoorwegnet van zo’n 65.000 kilometer, is de trein bij uitstek het vervoermiddel van de massa. In de VS zijn onder president Biden miljarden gereserveerd voor snelle treinen in Californië. Er staat een route tussen Houston en Dallas op stapel.
Door krapte op de arbeidsmarkt is het in steeds grotere mate de werknemer die eisen kan stellen aan de baas. Goede arbeidskrachten zijn schaars, maar betekent dat ook dat de lonen eindelijk omhooggaan?
‘Het mag dan hard klinken, maar ook de arbeidsmarkt is een markt.‘ Dat was de boodschap van een in 2002 gepubliceerde paper van het Institut für Weltwirtschaft in Kiel. Om uw geheugen even op te frissen: 2002, dat was nog vóór de Hartz-hervormingen [ingrijpende veranderingen in het Duitse arbeidsmarktsysteem]. Een jaar waarin Duitsland gold als de ‘zieke man van Europa’, een jaar waarin iedereen bang was werkloos te worden. Het instituut had daarom ‘75 punten tegen de werkloosheid’ opgeschreven en die betroffen vrijwel allemaal de vraag hoe je arbeid goedkoper kon maken, zodat meer bedrijven meer arbeidskrachten zouden aannemen – waardoor meer mensen werk zouden hebben, ook al was dat dan slechter betaald.
De sociale bijstand moest soberder, de cao-lonen voor laagbetaalden ook. De paper staat voor een tijd waarin de macht tussen werkgevers en werknemers nogal ongelijk verdeeld was, een tijd waarin duidelijk was wie zich moest aanpassen. Sommige van die voorstellen kwamen later terug in de Hartz-wetgeving. De arbeidsmarkt is een markt, schreef het instituut dus – in punt 75 – en dat was toen vooral hard voor wie zijn of haar arbeidskracht niet wist te verkopen of voortaan met minder geld moest zien rond te komen.
Momenteel is de arbeidsmarkt nog altijd een markt, maar degenen die destijds hard waren voor anderen krijgen het nu zelf hard te verduren: de werkgevers. Onverwacht zien zij zich voor twee problemen gesteld: ten eerste ontbreekt het vaak aan voldoende geschikte sollicitanten en ten tweede laten die zich niet alles meer welgevallen. De machtsbalans verschuift, langzaam maar onmiskenbaar.
Schaars
Zoals voor Kerstin Wagner. Zij is hoofd personeelswerving bij de Duitse spoorwegen en dus moet zij mensen aannemen, heel veel mensen. Vorig jaar waren het er vijfentwintigduizend, dit jaar moeten daar nog eens twintigduizend bij. De spoorwegen willen groeien en daarvoor hebben zij ingenieurs en machinisten nodig, bouwvakkers en conducteurs. Al met al zijn er vijfhonderd verschillende beroepen werkzaam, op elk salarisniveau. Het personeel is een ‘spiegelbeeld van de samenleving’, zegt Wagner.
Als zij over sollicitanten spreekt, dan heeft ze het over ‘klanten’. In een bedrijf als Deutsche Bahn is personeelsplanning een heel gespecialiseerd proces. Achthonderd mensen zijn er op de afdeling van Wagner druk mee. Ze gaan langs op scholen, organiseren speciale conferenties, stellen personeelsadvertenties op. Er zijn open dagen voor ouders (zodat ook papa en mama met eigen ogen kunnen zien wat je bij de spoorwegen allemaal kunt worden) en specialisten die zich bezighouden met de vraag welke kwalificaties binnen enkele jaren vereist zullen zijn bij onderhoud of bouwtoezicht. De spoorwegen zijn hierin geen uitzondering; ook in hotels, restaurants en in de bouw worden medewerkers schaars.
Een dergelijke toewijding legden bedrijven vroeger hooguit aan de dag bij gewilde computerspecialisten. Wie zelf niet hooggekwalificeerd was, mocht zich bij het zoeken naar werk nauwelijks begeerd voelen.
Niets vormt zo’n graadmeter voor de machtsverhoudingen op een markt als de prijs
Dat heeft veel met december 1978 van doen. Toen kwam in China het Centraal Comité van de Communistische Partij bijeen; het tot dan toe afgesloten land besloot zichzelf open te stellen. Datzelfde gebeurde enkele jaren later in India en na de val van de muur in het Oostblok. De Amerikaanse econoom Richard Freeman schat dat het wereldwijd beschikbare aanbod aan arbeidskrachten hierdoor binnen enkele jaren verdubbelde. In plaats van ongeveer 1,46 miljard mensen werden dat er 2,93 miljard. Natuurlijk waren die arbeiders in Azië en Oost-Europa er voor die tijd ook al, maar zij produceerden nog niet voor de wereldmarkt. Fabrieken konden niet naar China worden verplaatst en al evenmin konden vliegtuigonderdelen worden betrokken uit Slowakije.
Wat er vervolgens gebeurde is vele malen beschreven: hoeveel fabrieken zijn er wel niet gesloten omdat arbeid in China zoveel goedkoper was. Er zijn studies die uitwijzen dat als gevolg van de concurrentie uit China alleen al in de VS twee miljoen arbeidsplaatsen verloren zijn gegaan. En in veel gevallen was dreigen met het inkrimpen van de productie al voldoende om ondernemingsraden en vakbonden tot salarisconcessies te bewegen. In februari 2004 sloten de cao-partijen in de [Duitse] metaal- en elektro-industrie het zogeheten ‘Pact van Pforzheim’; dat maakte het voor bedrijven mogelijk om de in de cao afgesproken lonen te verlagen als daarmee arbeidsplaatsen behouden konden blijven.
Niets vormt zo’n graadmeter voor de machtsverhoudingen op een markt als de prijs: in 1995 verdienden Duitse werknemers volgens berekening van het Duitse Instituut voor Economisch Onderzoek (DIW) gemiddeld 17,63 euro bruto per uur, in 2013 was dat (gecorrigeerd voor inflatie) nog maar 16,90 euro. Weliswaar ontstonden er veel nieuwe banen, maar het aandeel werknemers in de lagelonensector – zij die minder dan twee derde van het gemiddelde uurloon verdienen – groeide ook. In 1998 ging het nog om 17 procent van alle werknemers in loondienst, in 2007 om een kleine 24 procent.
Leasing
Momenteel worden de bedrijfsmodellen juist bepaald door een tekort aan medewerkers.
Een kantoortoren vlak bij de Hackescher Markt in Berlijn. Lege bureaus, vanwege corona, donker tapijt, vrijwel geen geluiden. Aan de muur boven twee deuren hangt in grote letters de slogan ‘candidates first’ – gegadigden op de eerste plaats. Want kandidaten vormen zogezegd de grondstof voor dit bedrijf. Medwing is een uitzendbureau en arbeidsbemiddelingsbedrijf voor verpleegkundigen en artsen. De oprichter, Johannes Roggendorf, had naar eigen zeggen beroepsmatig eigenlijk nooit met gezondheidszorg van doen, maar signaleerde wel het probleem: aan de ene kant de ziekenhuizen die dringend op zoek zijn naar personeel, aan de andere kant het potentiële aanbod van personeel dat niet in wisseldiensten wil werken, niet in starre dienstroosters en niet voor het cao-loon. Personeel dat deels al was uitgestroomd naar kantoorwerk of een andere branche. Als je dat personeel terug zou weten te winnen, had je een groot deel van het tekort in de zorg al opgelost, dacht Roggendorf.
Als een zorgmedewerker zich overdag inschrijft op de website van Medwing, krijgt die volgens Roggendorf binnen 100 seconden een telefoontje. Een loopbaanadviseur informeert naar de wensen: een vaste baan of liever werken als invaller in verschillende klinieken? Is een korte reistijd van belang of vooral een goed salaris? Medwing biedt twee soorten van bemiddeling. Ofwel in vaste dienst; in dat geval matcht een zelfontwikkeld algoritme de voorkeuren van werknemers met bestaande vacatures. Voor die bemiddeling betalen de zorginstellingen de start-up ongeveer 10 procent van het betreffende jaarsalaris. Ofwel de kandidaten komen bij Medwing zelf in dienst en worden daarna op basis van een door henzelf opgesteld rooster bij telkens andere ziekenhuizen gedetacheerd. Leasing noemen ze dat in de gezondheidszorg. Dat klinkt beter dan uitzendwerk.
‘Ze zouden mij juist moeten uitleggen waarom ik een dienstverband bij hen zou willen tekenen’
Een van de zorgmedewerkers die via een leaseconstructie werkt, is Marek Goebel (33). Hij is gespecialiseerd in intensive care, houdt van zijn vak, reed als zestienjarige al mee op de ambulance. Goebel had onlangs een sollicitatiegesprek, vertelt hij. Een ziekenhuis in Brandenburg. Hij wilde gewoon eens zien hoe dat zou gaan. De eerste vraag was toen waarom hij juist daar wilde werken. ‘Toen dacht ik: die snappen het echt nog niet,’ zegt hij. ‘Die zouden mij juist moeten uitleggen waarom hun ziekenhuis zo geweldig is dat ik bij hen een dienstverband zou willen tekenen.’
Het ziekenhuis had hem ook nog eens een salaris onder het cao-loon aangeboden, zegt Goebel. Dat ligt voor intensivecareverpleegkundigen tussen de 3200 en 4200 euro. Als leasekracht verdient Goebel ongeveer 20 procent meer dan in een vaste aanstelling. Hij heeft niet eens de moeite genomen om met het ziekenhuis te onderhandelen. Hij is gewoon opgestapt. En omdat dit veel gebeurt, ziet Medwing-oprichter Roggendorf dat ziekenhuizen kritischer naar hun arbeidsvoorwaarden gaan kijken.
Zoals in de gezondheidszorg gaat het in steeds meer branches; inmiddels is er in Duitsland volgens het DIW bij 45 procent van alle beroepen een tekort aan personeel, onder meer bij stratenmakers, schoonmakers en administratief medewerkers. Dat betekent niet dat er geen werklozen of werknemers in beroerde baantjes meer zijn. Die zijn er nog altijd: de uitzendkrachten, de pakjesbezorgers. Maar ook hun aantal loopt terug. In de lagelonensector werkte recentelijk nog 20,7 procent van de Duitse werknemers. Al met al zijn de gemiddelde bruto-uurlonen tussen 2013 en 2019 (recentere cijfers zijn nog niet beschikbaar), gecorrigeerd voor inflatie, met circa 8 procent gestegen. Bij mensen met een laag inkomen viel die stijging ‘bovengemiddeld sterk’ uit, zegt Markus Grabka van het DIW.
9,3 miljoen vacatures
En hoewel momenteel een van de zwaarste naoorlogse economische crises – die meer dan 1 miljoen mensen hun baan heeft gekost – op haar einde loopt, wordt er alweer naar personeel gezocht. In juni stonden er in Duitsland 693.000 vacatures open, bedrijven als Porsche plannen weer royale toelagen voor hun medewerkers. In de VS waren onlangs zelfs 9,3 miljoen arbeidsplaatsen vacant, een record. Amazon verhoogt daar het startsalaris van 15 naar 18 dollar, sportartikelenconcern Under Armour schroeft zijn minimumloon op met 5 dollar.
Dat de machtsbalans verschuift, komt ook naar voren in een ander cijfer: je kunt het bruto nationaal product – de financiële waarde van alle in een jaar in een land geproduceerde auto’s, kappersbeurten, hotelovernachtingen, bijlesuren et cetera – opsplitsen in een arbeids- en kapitaalaandeel. Lange tijd liep het arbeidsaandeel terug, terwijl de kapitaalbezitters zich een steeds groter deel toe-eigenden. Die trend is gestopt. Sinds een jaar of tien stijgt de Duitse loonquote weer en inmiddels zit deze weer ongeveer op het niveau van dertig jaar terug.
Heeft het kantoor nog toekomst?
In de afgelopen decennia veranderde het uiterlijk van veel kantoren drastisch.
Aparte ruimtes en hokjes verdwenen en toepassingen uit de technologie werden geïntegreerd in open kantoorruimtes die geschikt waren voor werk in teamverband. Tegelijkertijd maakte digitalisering met e-mail, Google Docs, videoconferenties en Slack de aanwezigheid van werknemers in die kantoren minder essentieel. De pandemie maakte duidelijk dat veel werk ook elders verricht kan worden en wierp de vraag op waar het kantoor eigenlijk voor is: een plek voor nieuwelingen om te leren van ervaren collega’s? Een vorm om luiwammesen in de gaten te houden? Een ruimte voor samenwerking en sociaal contact?
Volgens Upwork, een platform voor freelancers, werkt 27 procent van de Amerikaanse beroepsbevolking dit jaar op afstand en willen zo’n twintig miljoen werknemers verhuizen, of hebben dat al gedaan, velen van hen uit de grote steden. Leegstand in kantoren blijft stijgen. CBRE, ’s werelds grootste vastgoedadviesbureau, schat de leegstand van kantoren in San Francisco op ruim 16 procent, hoger dan ooit. Grote vastgoedbedrijven die voorheen recessiebestendig waren vanwege langlopende commerciële huurcontracten, hebben het afgelopen jaar ruim een derde van hun beurswaarde verloren. Kortom, er zal een nieuw evenwicht moeten worden gevonden.
Jaana Hampel staat op een vrijdag in juni op een podium op de Kornmarkt in Neurenberg. Ze is woedend. Natuurlijk is dat een pose, want Hampel is vakbondssecretaris en dit is een staking van detailhandelspersoneel: ze willen meer loon, ze willen hun deel van de coronawinsten. Maar de werkgevers willen de cao-onderhandelingen liefst nog een jaar uitstellen. Zij hebben verliezen geleden, vanwege corona. Bijzonder verontwaardigd is Hampel over het feit dat sommige stakers zojuist een telefoontje hebben gekregen van hun werkgever die hun verwijt ongeoorloofd afwezig te zijn. ‘Wat een smeerlapperij,’ roept ze. ‘Mocht dat nog ergens toe leiden, dan kunnen ze hun borst wel nat maken, dat wil ik hier ter plekke heel duidelijk stellen!’ Hampel heeft bij ver.di [de vakbond voor de dienstensector] in Franken het detailhandelspersoneel in haar portefeuille, ze noemt hen ‘de meisjes van Douglas’ of ‘mijn H&M-vrouwen’. Een paar mannen van de Metro [een levensmiddelengroothandel] zijn er ook bij. Samen roepen ze: ‘Wij zijn hier, wij laten van ons horen, wij laten ons geen geld door de neus boren!’
Kwaliteit van werk
Wanneer je met de stakers spreekt, valt op dat het hun niet alleen om geld te doen is, maar ook om de kwaliteit van werk. ‘Onze nieuwe directeur ziet de toekomst van het bedrijf vooral online,’ zegt een verkoopster van Douglas. Ze heeft nauwelijks nog tijd voor adviesgesprekken. Een werkneemster van Marktkauf klaagt dat er geen voltijdsmedewerkers maar hulpkrachten in dienst genomen worden. Maar waarom gaat ze daar dan niet weg, als ze overal personeel zoeken? ‘Ik werk daar al 23 jaar. Ik ken alle vaste klanten, zie hun kinderen opgroeien. Dan kan ik toch niet weg?’ De medewerker van Douglas zegt: ‘Ik ben met hart en ziel toch Douglas-verkoopster.’
Hampel is opgegroeid met arbeidsstrijd, haar vader was voorzitter van de ondernemingsraad bij Siemens. Dat werknemers momenteel een sterkere positie hebben, merkt ze in haar werk nog niet. Natuurlijk zijn er voorbeelden, zoals in Bautzen. Werknemers van Bautzner Senf staakten vijf dagen lang voor een minimumloon van 12 euro en gelijktrekking van de salarissen tussen de mosterdfabrieken in Oost- en West-Duitsland. Uiteindelijk wisten ze vrijwel al hun eisen ingewilligd te krijgen. Maar in veel bedrijven en hoofden werken de Hartz-hervormingen nog na, zegt Hampel. ‘De angst om bestaanszekerheid te verliezen heeft ertoe geleid dat het gemeenschapsgevoel weg is en dat iedereen eerst alleen opkomt voor zichzelf.’
Al in 2025 kan Duitsland een tekort hebben van 2,9 miljoen geschoolde werknemers
Toch hebben de werknemers in dit land alle reden voor zelfbewustzijn. Allereerst vanwege de wereldmarkt. De VS hebben nieuwe invoerrechten ingevoerd en handelsbarrières opgeworpen. Voor veel werknemers neemt de concurrentiedruk door dit soort beperkingen af. En China is na decennia met hoge groeicijfers inmiddels zelf een welgesteld land. De lonen zijn er de afgelopen tijd met circa 10 procent per jaar gestegen.
Daarbij komt in de meeste westerse landen de voortschrijdende veroudering. Momenteel heeft Duitsland op elke 100 werknemers 57 gepensioneerden; in 2030 zullen dat er 67 zijn, en in 2050 zelfs 77. Die senioren willen eten, wonen, reizen en op enig moment ook worden verzorgd. Dat betekent meer werk voor jongeren. Hun skills worden een kostbaar goed. Het economisch onderzoeksinstituut Prognos heeft berekend dat Duitsland al in 2025 een tekort kan hebben van circa 2,9 miljoen geschoolde werknemers. De Britse econoom Charles Goodhart meent daarom dat er voor werknemers in de industrielanden ‘een goede tijd’ aanbreekt.
En dan is er nog de politieke trend. In de VS wil president Biden een commissie in het leven roepen die moet onderzoeken hoe de positie van vakbonden versterkt kan worden. Duitsland kent een minimumloon, het recht om in deeltijd te werken en een Teilhabechancengesetz [wet op participatiemogelijkheden] die het mogelijk maakt dat de staat tijdelijk een groot deel van het salaris van langdurig werklozen overneemt. Er zijn nieuwe voorschriften tegen uitbuiting in de vleesindustrie en door buitenlandse toeleveranciers van Duitse concerns. En via verschillende wetten kunnen bedrijven hulp krijgen voor het bijscholen van werknemers. Want ook in de ogen van werkgevers wordt dat steeds belangrijker.
Purpose
Wanneer je een trui bestelt bij Otto, heeft waarschijnlijk iemand van Otto International hem ingekocht. Het bedrijf heeft zijn hoofdkantoor in Hongkong en vestigingen over heel de wereld. Daar kopen veertienhonderd medewerkers de goederen voor dit Hamburgse verzendhuis in: broeken, overhemden, ondergoed, schoenen.
Op een donderdag in juni loggen zestien medewerkers van Otto International in voor een videoconferentie. Die maakt deel uit van een negen maanden durend bijscholingsprogramma dat de deelnemers moet voorbereiden op de uitdagingen van de toekomst. Deze donderdag gaat het om het verbeteren van de interne communicatie. Slides met kleurige grafieken gaan over het scherm.
Zoiets is tegenwoordig niet ongewoon, om medewerkers aan zich te binden. ‘De medewerkers zijn zich zeer bewust van hun waarde,’ zegt Florian Hoffmann, oprichter van het in Berlijn, New York en Hongkong gevestigde opleidingsplatform The Do, dat wereldwijd bedrijven adviseert en het programma van Otto International verzorgt. Wanneer flexibele projectgroepen in plaats van hiërarchieën het beroepsleven bepalen, neemt het belang van leidinggevenden voor het zakelijk succes af en dat van medewerkers toe.
Juist voor jonge mensen is het naast goede betaling en flexibele werktijden belangrijk dat ze zich met het bedrijf kunnen identificeren, vertelt Kerstin Wagner van Deutsche Bahn. ‘De mogelijkheid om via de uitbreiding van het spoorverkeer actief iets aan klimaatverandering te kunnen doen, speelt bij ons een belangrijke rol.’ Purpose noemen ze dat bij grote ondernemingen. Zin, betekenis. Als je tussen twee, drie of vier banen kunt kiezen, moet iets tenslotte toch de doorslag geven.
Begin juli gaf Joe Biden in het Witte Huis een persconferentie, waarbij journalisten hem confronteerden met het probleem dat veel bedrijven hebben om vacatures te vervullen. Biden zei dat hij het probleem van de werkgevers zeker zag. Maar er was een simpele oplossing. Vervolgens boog hij zich voorover naar de microfoon en fluisterde: ‘Betaal ze beter!’
DE ‘DIGITALEVAARDIGHEDENKLOOF’
Digitalisering dwingt bedrijven om voortdurend hun bedrijfsmodellen en -processen aan te passen.
Ondertussen merken werknemers dat ze, om mee te kunnen blijven gaan met die veranderingen, bereid moeten zijn om levenslang te leren. Maar uit onderzoek van Initiative21, een Duitse ngo die onderzoek doet naar de maatschappelijke uitdagingen van het digitale tijdperk, blijkt dat de ‘digitalevaardighedenkloof’ in Duitsland nog groot is. Zo is 59 procent van de internetgebruikers anderhalf jaar na het uitbreken van de pandemie nog steeds niet in staat een videoconferentie op te zetten. Slechts 20 procent van de mensen met een kantoorbaan beheerst een programmeertaal. Die hebben ze momenteel waarschijnlijk nog niet nodig, maar dat kan snel veranderen. De samenleving heeft behoefte aan ‘een beter begrip van onderlinge verbanden in tijden van digitalisering’, aldus Hannes Schwaderer, voorzitter van het D21-initiatief. ‘Een leven lang leren moet routine worden.’
Sommige bedrijven in Duitsland hebben eigen opleidingen, maar dat is nog een zeldzaamheid. Experts verwachten dat dat in de toekomst gaat veranderen, omdat het opleiden van werknemers in alle sectoren steeds belangrijker wordt. Want hoe verder de digitalisering vordert, des te specialistischer de banen worden. Daardoor zal het voor bedrijven zonder eigen opleiding steeds moeilijker worden om geschikte medewerkers te vinden. (Focus, München)
Het aantal langdurig werklozen in Italië blijft het hoogste in Europa met 1,19 miljoen mensen die al meer dan twaalf maanden op zoek zijn naar werk, bericht Corriere della Sera. Dit blijkt uit analyses van het Europese statistiekbureau Eurostat over werk in Europese regio‘s.
De totale langdurige werkloosheid in Italië daalde in 2019
Volgens Eurostat zijn er 695.000 langdurig werklozen in het zuiden van Italië en op de Italiaanse eilanden, tegenover 489.000 in heel Duitsland. De totale langdurige werkloosheid in Italië daalde in 2019 weliswaar van 1,44 miljoen naar 1,19 miljoen, maar bleef wel op het hoogste Europese niveau.
In heel Duitsland, dat meer dan 83 miljoen inwoners telt en bijna het dubbele aantal werkenden heeft vergeleken met Italië (40,5 miljoen tegenover 22,2 miljoen), ligt het aantal werklozen dat langer dan twaalf maanden op zoek is naar werk dicht bij dat van Zuid-Italië (489.000 om 460.000). Zuid-Italië telt echter slechts iets meer dan vier miljoen werknemers en heeft ongeveer 13,8 miljoen inwoners.
Armin Laschet, die onder druk staat sinds de zware nederlaag van de Duitse conservatieven bij de laatste parlementsverkiezingen, is donderdag begonnen met zijn terugtrekking uit de CDU, terwijl de sociaaldemocraten, de Groenen en de liberalen besprekingen zijn begonnen om een coalitie van drie partijen te vormen.
‘Als Armin Laschet aankondigt dat hij iets te zeggen heeft, denkt iedereen aan zijn aftreden’, stelt Süddeutsche Zeitung ironisch vast. Op donderdag belegde de opvolger van Angela Merkel een onaangekondigde persconferentie. Het woord aftreden viel uiteindelijk niet, maar Laschet legde de basis voor zijn vertrek uit de CDU, binnen een jaar nadat hij aan de leiding is gekomen.
‘De leider van de conservatieven ging niet zo ver dat hij zijn ontslag aankondigde, na twee weken van kritiek over zijn verkiezingsdebacle, maar hij kondigde wel aan dat hij volgende week aan de partijleiding zou voorstellen om een congres te houden’, meldt El País.
‘Laschet is er nooit in geslaagd zijn stempel op de partij te drukken, noch zijn middelmatige populariteit te verbeteren’
Het doel van dit congres, dat in december zou kunnen plaatsvinden, is ‘de reorganisatie van de CDU, van het voorzitterschap tot het federale uitvoerend comité’, om een einde te maken aan het ‘onophoudelijke debat’ over de leiding van de partij, aldus Laschet.
Financial Times herinnert eraan dat de CDU-leider, die in januari jl. werd gekozen, ‘er nooit in is geslaagd zijn stempel op de partij te drukken, noch zijn middelmatige populariteit te verbeteren’. Hij heeft ook te lijden gehad onder de broederstrijd met Markus Söder, leider van de CSU – de Beierse zusterpartij van de CDU – die hoopte de conservatieve kandidaat te worden voor de parlementsverkiezingen, aldus de zakenkrant.
Na het slechtste resultaat uit haar geschiedenis is de CDU duidelijk niet in een sterke positie om een regeringscoalitie te vormen. Maar zijn leider zei donderdag dat hij ‘nog steeds hoopt’ op een alliantie van drie partijen met de liberalen van de FDP en de Groenen, hoewel hij dan niet noodzakelijkerwijs kanselier zou worden – een verder bewijs dat hij klaar is om een stap terug te doen, aldus Deutsche Welle.
‘Het gaat niet zozeer om al dan niet Armin Laschet’, zei hij. ‘De vraag is waar dit land naartoe moet. En als sommige mensen tot andere oplossingen willen komen, is dat mogelijk’, voegde hij eraan toe. Met andere woorden, zo vatte Deutsche Welle samen, Laschet ‘zou bereid zijn zich terug te trekken, indien zijn positie de onderhandelingen in de weg zit’.
Consumenten hebben nog tot 30 september 2022 om ongeveer 24 miljard pond, circa 27,7 miljard euro, aan papieren bankbiljetten van 20 en 50 Britse pond uit te geven, aangezien de Bank of England ze uit de omloop haalt. Ze worden vervangen door biljetten van polymeer, die veiliger zijn en langer meegaan, bericht Bloomberg.
Het bbp van Italië zal dit jaar met behulp van overheidsinterventies stijgen met 6 procent en in 2022 met 4,7 procent. Het begrotingstekort valt aanzienlijk lager uit dan verwacht, zo blijkt uit een rapport van Economische Zaken, dat is aangeboden aan premier Mario Draghi, bericht persbureau ANSA. Overheidsmaatregelen stimuleren de groei met een extra 0,5 procentpunt; zonder zou het bbp al met 4,2 procent stijgen.
Daarmee herstelt de Italiaanse economie zich na een val van 8,9 procent in 2020 als gevolg van de pandemie. De verhouding tussen begrotingstekort en bbp komt door het herstel op 9,4 procent, een daling ten opzichte van de 11,8 procent waar in april nog van uit werd gegaan.
CO2-neutrale kaarsen, kaasproducten, vuilniszakken: wat op het eerste gezicht milieuvriendelijk lijkt, is vaak pure greenwashing waarmee bedrijven als Hochland, Aldi Süd en Nestlé zich er gemakkelijk van afmaken. Zelf verklaren de bedrijven dat ze op weg zijn naar ‘net zero’.
Als we zuivelbedrijf Hochland mogen geloven is vrijwel geen kaas zo duurzaam als zijn eigen Grünlander-plakken met milde nootachtige smaak. Met maar liefst vier ecolabels (Marke Eigenbau) prezen de Allgäuers tot voor kort hun product aan: aan de beloftes van ‘natuurlijke ingrediënten’, ‘meer dierenwelzijn’ en ‘een optimaal recyclebare verpakking’ werd als nieuwste snufje van duurzaam marketen het keurmerk ‘100% klimaatneutraal geproduceerd’ toegevoegd. Deze kaas riep klimaatverandering een halt toe.
Met die belofte worden niet alleen de plakken kaas met milde nootachtige smaak verkocht. Van vis en kaarsen tot fruit en vuilniszakken – in alle branches prijzen fabrikanten hun waar als ‘klimaatneutraal’ aan. Emissievrij lijkt het nieuwe bio. Maar hoeveel daarvan is werkelijk milieubescherming – en hoeveel greenwashing?
Hochland kreeg in elk geval problemen met zijn kwalificatie ‘100% klimaatneutraal geproduceerd’. De Wettbewerbszentrale, het zelfregulerende orgaan van het Duitse bedrijfsleven, beoordeelde deze aanprijzing onlangs als ‘misleidend’. Het mededingingscentrum gaf een waarschuwing aan in totaal twaalf bedrijven die op soortgelijke wijze de term ‘klimaatneutraal’ hanteerden. Onder hen ook Aldi Süd. Deze discountreus pocht ermee Duitslands ‘eerste klimaatneutrale levensmiddelendetaillist’ te zijn.
CO2-certificaten
Het keurmerk klimaatneutraal suggereert dat dit resultaat ‘uitsluitend bereikt wordt door zelf emissie te vermijden’, zegt Tudor Vlah van het mededingingscentrum. Vaak is dat helemaal niet het geval. Bedrijven kopen doorgaans via aanbieders als ClimatePartner CO2-certificaten die hun uitstoot moeten compenseren. Het eigen productieproces kan zo grotendeels intact blijven. Bovendien komen deze certificaten vaak van projecten in ontwikkelingslanden, waarvan de effectiviteit omstreden is.
Zuivelbedrijf Hochland staat erom bekend dat het alles graag een beetje aandikt: hun reclame met ‘uitloopkoeien’ kreeg al eerder een waarschuwing. Alleen uit de kleine lettertjes viel op te maken dat de dieren niet vrij in de wei konden lopen, maar alleen in de stal. Met zijn ‘klimaatneutrale productie’ doet Hochland nu exact hetzelfde: op basis van de laatste cijfers stoten de beide grote vestigingen van het bedrijf elk jaar ruim 20.000 ton CO2-equivalenten uit. Die hoeveelheid is ongeveer vergelijkbaar met de uitstoot van het op een neer vliegen van alle regeringsambtenaren tussen Berlijn en Bonn.
De afgelopen jaren heeft Hochland op eigen kracht precies 11 procent besparing per ton eindproduct gerealiseerd – en grotendeels door om te schakelen op stroom uit hernieuwbare energiebronnen, zoals het bedrijf bevestigt. De resterende kloof naar zogeheten klimaatneutraliteit werd gedekt door certificaten.
‘Bij termen als “klimaatneutraal produceren” gaan bij mij alle alarmbellen af’
Matthias Finkbeiner, directeur van het Institut für Technische Umweltschutz van de TU Berlijn, is uiterst kritisch over deze aflaathandel. Certificaten kunnen vaak zo goedkoop verkregen worden dat ze elke prikkel om de eigen productie energie-efficiënt te maken tenietdoen, zegt de expert in levenscyclusanalyse. ‘Bij termen als “klimaatneutraal produceren” gaan bij mij alle alarmbellen af.’ Dat soort formuleringen verdoezelt vaak dat de eigen bijdrage aan uitstootvermindering ‘uitermate gering is’.
Dat geldt vooral voor branches die voor hun emissies niet hoeven te betalen. Terwijl energieconcerns voor elke ton CO2 inmiddels nog altijd ruim 50 euro moeten ophoesten, is compensatie voor bijvoorbeeld de levensmiddelensector vrijwillig – zij kunnen zich tegen een koopje ‘klimaatneutraal’ maken. Zo betaalde Hochland hooguit 3,70 euro per ton.
Als klimaatkoopman voor het zuivelbedrijf fungeerde Plant for the Planet, een organisatie die door activist Felix Finkbeiner (23) werd opgericht. Hij hielp Hochland niet alleen aan gunstige compensatieprojecten, maar initieerde ook acties met een hoogst dubieus nut voor het klimaat – bijvoorbeeld het aanplanten van bomen in Mexico om de klimaatopwarming af te remmen. Daarvoor oogstte hij veel lof van de Friday for Future-beweging, maar uiteindelijk kwamen er zoveel berichten over de gebrekkige controleerbaarheid van Finkbeiners succesverhalen, dat Hochland de samenwerking met zijn organisatie opschortten.
Finkbeiner zelf verzekert dat voor elke euro een boom wordt geplant en dat aan verbetering van de transparantie hard wordt gewerkt.
Hypothese
In de markt voor verhandelbare CO2-compensatie gaan miljarden om – het is een speelplaats voor tal van valideerders, certificeerders, adviseurs en handelaren die concerns inpalmen met de belofte dat ze hen de verantwoordelijkheid voor het klimaat uit handen nemen. In werkelijkheid verschuiven ze het probleem vaak alleen maar, naar projecten in armere landen. Zelfs in de verplichtende emissiehandel worden zulke vreemde plannen goedgekeurd dat het verantwoordelijke VN-klimaatsecretariaat steeds weer certificeerders moet buitensluiten. Onder hen inmiddels ook TÜV Süd.
Hochland heeft gevolg gegeven aan de waarschuwing van het mededingingscentrum en is met zijn reclame gestopt. Aldi Süd daarentegen voelt zich ten onrechte aan de schandpaal genageld. De slogan van ‘eerste klimaatneutrale levensmiddelendetaillist’ willen ze zich kennelijk niet door de mededingingshoeders laten ontnemen.
‘Onze missie: nauwelijks emissie,’ rijmt Aldi op zijn homepage
‘Bewust hebben we onszelf niet “emissievrij” genoemd, maar alleen “klimaatneutraal in de zin van evenwicht in de CO2-balans”,’ zegt het bedrijf spitsvondig. Daarvoor is een heleboel werk verzet, ze hebben het energiemanagement efficiënter gemaakt en in nieuwe technologieën geïnvesteerd. Maar evenals Hochland claimt de discounter dat hij de grootste besparing gerealiseerd heeft door ‘omschakeling op 100% groene stroom’.
Aldi Süd lijkt met ruim 100.000 ton CO2-uitstoot bepaald een kleintje vergeleken met concerns als Bosch of Nestlé die boven de 100 miljoen uitkomen. Hoe hen dat lukt? De discounter berekent alleen de eigen CO2-voetafdruk en niet die van de totale keten aan toegevoegde waarde.
‘Onze missie: nauwelijks emissie,’ rijmt Aldi op zijn homepage. Het bedrijf presenteert er vier compensatieprojecten. In India bijvoorbeeld krijgt de discounter op zijn balans ruim 30.000 ton per jaar gecrediteerd vanwege zijn financiële steun aan een zonne-energiecentrale. Deze vervangt volgens Aldi ‘de stroom uit fossiele energiedragers door zonnestroom’.
‘Dat klinkt mooi, maar is niet meer dan een hypothese,’ zegt expert Matthias Finkbeiner. In India is sprake van een groeiende primaire energiebehoefte; daarom ligt het niet voor de hand dat bestaande kolencentrales vervangen worden.
Houtskooloventjes
Ook het project in Ghana waar kleine efficiënte houtskooloventjes het kappen van brandhout in de bossen en de luchtverontreiniging moeten minimaliseren, lijkt geen eenduidig effect op te leveren. Toch crediteren 24 bedrijven hun emissiebalans met dit project. De controleurs van het Chinese filiaal van TÜV Rheinland moesten de besparingsprestaties van deze oventjes al volgens een beoordelingsverslag uit 2014 met circa 40 procent terugschroeven. Maar dankzij uitbreiding van het aantal ovens zijn de emissiedoelen volgens de promotors van het project toch behaald.
Al even omstreden is een door de discountketen gefinancierd bosbeschermingsproject in Brazilië. Met dit plan in de nabijheid van de stad Portel in het oostelijke Amazonegebied kan Aldi 66.000 ton CO2-equivalenten compenseren, het merendeel van zijn emissies. Exploitant van dit project is Michael Greene, een Amerikaanse ingenieur, die ruim tien jaar geleden zijn baan bij Honda opgaf om het Braziliaanse regenwoud te redden. Na alles wat Greene aan de telefoon en per mail heeft laten weten, lijkt ‘het beste er maar van hopen’ een wezenlijke parameter van het project.
De Amerikaan heeft kennelijk een groep bosbezitters gevonden die hun 150.000 hectare waarop ze voorheen hout kapten, tot privaat beschermingsgebied verklaarden. Bedrijven als Aldi betalen als het ware een schadeloosstelling aan de bosbezitters om af te zien van kaalslag in het beschermde gebied; in ruil daarvoor krijgen de concerns emissierechten. Jaarlijks zou het project 364.000 ton aan CO2-equivalenten opleveren; naast Aldi rekenen nog ruim honderd bedrijven zich hiermee groen.
Nestlé stoot met ruim 100 miljoen ton broeikasgassen meer dan tweemaal zoveel uit dan thuisbasis Zwitserland
Maar of het werkt, weet zelfs Greene niet precies. ‘Het is hier wildwest,’ zegt hij aan de telefoon. De eigendomsrechten zijn vaak onduidelijk en of de hier traditioneel levende rivierbewoners, die Greene ook aan zijn project wil verplichten, hun land niet toch verzilveren, houden zij voor zich: ook de rivierbewoners kunnen volgens Greene ‘doen met hun land wat ze willen’. Bovendien wil de Braziliaanse president Jair Bolsonaro legalisering van illegale houtkap door kolonisten zelfs achteraf mogelijk maken.
Nestlé wil nu het goede voorbeeld geven. Het grootste levensmiddelenbedrijf ter wereld heeft aangekondigd in 2050 klimaatneutraal te willen werken en heeft daartoe onlangs zijn net zero roadmap uitgebracht. Er moet nogal wat gebeuren: met ruim 100 miljoen ton broeikasgassen stoot het bedrijf meer dan tweemaal zoveel uit dan zijn thuisbasis Zwitserland.
Nestlé gelooft in groene groei en wil dit doel vooral bereiken via toepassing van klimaatvriendelijke technologie. Maar zelfs dan blijft er een miserabele rest over van toch altijd nog een paar miljoen ton broeikasgassen. Die moet eveneens gecompenseerd worden met gigantische boomplantacties in met name ontwikkelingslanden.
Michel Pimbert, hoogleraar agrarische ecologie aan de universiteit van Coventry, vertrouwt het plan niet. Zulke compensatieprojecten kunnen volgens hem ‘tot een nieuwe golf van grootschalig landjepik op het zuidelijk halfrond leiden en gewelddadige conflicten met verdreven lokale gemeenschappen vooroorzaken’.
In plaats van hen met onze compensatieprojecten op te zadelen zou het volgens Pimbert eerlijker zijn om nu eindelijk eens de consumptie in de westerse wereld te verminderen.
Sociaaldemocraten winnen Duitse verkiezingen met nipte marge
De Sociaal-Democratische Partij (SPD) heeft zondag de parlementsverkiezingen in Duitsland gewonnen, volgens voorlopige officiële uitslagen. Zij werden echter op de voet gevolgd door de conservatieve CDU/CSU.
‘Duitsland heeft gestemd‘, kopt Welt, na een dag die in het teken stond van de Duitse parlementsverkiezingen. Op zondag 26 september ging meer dan 76 procent van de kiezers naar de stembus. Zij moesten beslissen over de toekomst van het land na het vertrek van Angela Merkel. ‘Het gaat een lange avond worden’, schreef het conservatieve dagblad na het sluiten van de stembureaus.
De nek-aan-nekrace werd maandagochtend vroeg bevestigd met de publicatie van de officiële voorlopige resultaten, zoals gemeld door ZDF.
De CDU/CSU haalden de ‘slechtste uitslag in hun geschiedenis’
De CDU/CSU haalden slechts 24,1 procent van de stemmen, de ‘slechtste uitslag in hun geschiedenis’. De SPD van Olaf Scholz werd de grootste partij met 25,7 procent van de stemmen. De Groenen werden nipt derde met 14,8 procent. ‘Een belangrijke vooruitgang voor de groene partij’, merkt T-Online op.
De liberalen van de FDP haalden 11,5 procent van de stemmen, iets meer dan de meeste opiniepeilingen voorspelden. De extreemrechtse AfD haalde 10,3 procent van de stemmen, terwijl de radicaal-linkse Die Linke slechts 4,9 procent haalde, niet genoeg voor de kiesdrempel van 5 procent.
‘De SPD is terug’, zei partijsecretaris-generaal Lars Klingbeil
Leden van de SPD waren er snel bij om de overwinning op te eisen, aldus Der Spiegel. ‘Om 18.00 uur klonk er gejuich en geschreeuw bij het hoofdkwartier van de SPD’, aldus de krant op haar live feed. ‘De SPD is terug’, zei partijsecretaris-generaal Lars Klingbeil, terwijl Olaf Scholz zei dat hij klaar was om ‘de volgende kanselier’ te worden.
‘De conservatieven hebben duidelijk stemmen verloren’, schrijft het nieuwsblad, gezien het feit dat bijna 1,4 miljoen kiezers die traditioneel op de CDU/CSU stemden, voor de SPD kozen. Dit weerhield Armin Laschet er niet van te verzekeren dat hij ‘al het mogelijke zal doen om een regering te vormen’, maar hij gaf toe dat de resultaten van zijn partij teleurstellend waren. In 2017 had zijn kamp 32,9 procent van de stemmen behaald.
IJsland kiest het meest vrouwelijke parlement van Europa
Een paar uur lang dacht IJsland geschiedenis te hebben geschreven door voor het eerst in Europa een parlement dat uit een meerderheid van vrouwen bestaat te kiezen. Volgens de eerste uitslagen op zondagavond 26 september hadden vrouwen 33 van de 63 zetels in het Althingi, het IJslandse parlement, gewonnen. Maar enkele uren later leverde een hertelling – die op initiatief van de stembureaus werd uitgevoerd omdat de resultaten zeer dicht bij elkaar lagen – vrouwen slechts 30 zetels op, bericht Deutsche Welle.
IJsland is volgens het World Economic Forum het meest gelijke land ter wereld
Met 47,6 procent kan IJsland toch bogen op het meest vrouwelijke parlement van Europa, net voor Zweden, waar 47 procent van de parlementsleden vrouw is. Volgens The Hill is dit resultaat nauwelijks verrassend: afgelopen maart publiceerde het World Economic Forum een rapport waarin IJsland werd beschreven als ‘het meest gelijke land ter wereld, voor de twaalfde keer op rij’.
De huidige links-rechtscoalitie heeft de verkiezingen gewonnen, maar de machtsverhoudingen tussen de drie partijen zijn aanzienlijk veranderd: de Groenen van premier Katrin Jakobsdottir zijn teruggevallen, met acht zetels (tegenover elf bij de verkiezingen van 2017), de Onafhankelijkheidspartij (conservatief) behield haar zestien zetels, en de Vooruitgangspartij (centrumrechts) heeft sterk gewonnen, met dertien zetels (tegenover acht in 2017), bericht Reykjavik Grapevine.
Sony wil grootste televisienetwerk van India kopen
De Indiase tak van Sony heeft een niet-bindende overeenkomst getekend waarmee het bedrijf aangeeft Zee Entertainment, het grootste beursgenoteerde televisienetwerk van India, te willen kopen. Na de aankondiging stegen de aandelen van Zee met 20 procent, waardoor het bedrijf op een marktwaarde van 4 miljard dollar komt, circa 3,4 miljard euro, bericht Al-Jazeera.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
