Van de vijftig drugsbaronnen op de Franse opsporingslijsten, opereert 90 procent vanuit het buitenland. De helft van hen heeft zich in Dubai gevestigd, waar ze in alle rust hun dagen slijten, in het volle zicht van de plaatselijke autoriteiten.
Christopher Vincent is een comfort-bewuste reiziger. Hij is in de zestig en altijd bereid om de plaatsen en mensen die hij bezoekt te prijzen, met name in Dubai, in de Verenigde Arabische Emiraten, waar meer dan honderd van zijn reviews, die sinds 2019 op internet zijn geplaatst, zijn geteld door onderzoekswebsite Bellingcat. Op een dag kent hij drie sterren toe aan een hamburgerrestaurant in een winkelcentrum in het centrum van de stad. Op een andere dag prijst hij Dubais Department of Tourism and Business en beschrijft hij de beveiligingsbeambten als ‘zeer behulpzaam’.
Na controle blijkt dat Christopher Vincent eigenlijk Christopher Kinahan Sr. heet, in de Ierse onderwereld beter bekend als ‘Christy’. Hij is niet zomaar een toerist: de Amerikaanse overheid heeft een beloning van 5 miljoen dollar (4,66 miljoen euro) uitgeloofd voor iedereen die kan helpen hem te pakken te krijgen. Hetzelfde geldt voor zijn zoon Daniel, die bekendstaat om zijn nauwe banden met de bokswereld.
De jacht op de Kinahans, vader en zoon, wordt niet van het ene land naar het andere gevoerd, maar binnen de 35 vierkante kilometer van Dubai, een microstaat waar veel van de leidende figuren in de internationale drugshandel, waaronder verschillende Fransen, de politie tarten. Sinds het einde van de jaren 2000 is dit emiraat met 3,6 miljoen inwoners, waarvan 93 procent buitenlander, een ideaal toevluchtsoord voor hen geworden. Volgens een bron bij het ministerie van Binnenlandse Zaken verblijft ‘meer dan de helft van de vijftig meest gezochte drugshandelaren in Frankrijk momenteel in de Emiraten’. Dubai is hun uitwijkplaats als de rechercheurs te dichtbij komen. En in Dubai zoeken ze dekking als ze een vendetta hebben op Franse bodem. ‘Dub Dub’, zoals de Franstalige ballingen het noemen, is ook een financieel paradijs waar ze de winsten van hun deals kunnen onderbrengen.
Pax mafiosa
In 2021 zei influencer Maeva Ghennam in een gesprek dat door de Franse politie werd opgenomen tegen een jeugdvriendin die in Marseille een aan drugshandel gerelateerde represaille had overleefd: ‘Kom maar even naar Dubai!’ Net als verschillende andere reality-tv-sterren verhuisde ze in 2020 naar de Emiraten. ‘Ik zet nooit meer een voet in Marseille (…) Iedereen wil ons kaalplukken. (…) Het is niet duur, het is 400 euro per ticket. Broer, kom alsjeblieft naar Dubai! Kom alsjeblieft naar Dubai. Ik heb een huis van 1200 vierkante meter, weet je.’
Wie voor Dubai kiest begraaft zich niet in de woestijn, maar gaat op in de massa. Als je een bedrijf opricht worden de zaken nog eenvoudiger, omdat je dan een verblijfsvisum kunt krijgen. Dat is ongeacht de aard van het bedrijf en de verifieerbaarheid van de activiteiten, of het nu gaat om een kapperszaak, een shishabar, een luxe autoverhuurbedrijf of een toeristische dienst. Narco’s kunnen er leven als expats, maar ook samenleven met andere drugshandelaars, soms concurrenten, soms gezworen vijanden, onder een soort stilzwijgende pax mafiosa.
‘Hier maken drugshandelaren hun handen niet vuil, ze zijn in “oasemodus”,’ bevestigt een advocaat die gespecialiseerd is in dit soort zaken. De Franse rechercheurs die hen volgen en hun telefoons afluisteren zien hoezeer hun ‘cliënten’ genieten van dit zorgeloze, belastingvrije leven. Een smokkelaar uit Le Havre neemt zijn gezin mee voor een wandeling in de Dubai Mall, een van de grootste winkelcentra ter wereld. Anderen trakteren zichzelf op excursies in de duinen, een must, zelfs als je onder arrest staat. De ‘gold souk’, waar de gouden vuilnisbakken net zo schitteren als de hangers in de etalages, staat bekend als een plek voor het recyclen van contant geld, dat door bepaalde winkeliers zonder limiet of ook maar enige verwondering wordt geaccepteerd.
Een recent rapport van Europol over de belangrijkste georganiseerde misdaadgroepen in Europa geeft aan dat de stad ‘een coördinatiecentrum op afstand’ is geworden, waar de ‘leidinggevenden’ van de organisaties verblijven. Een zaak die van 11 tot 28 maart in Marseille wordt behandeld, bewijst dit: de zogenaamde ‘cité des Oliviers A’-zaak, die bijzonder emblematisch is voor het lokale narcogeweld.
Amdjad A., vierendertig jaar oud, die zich als ‘iemand zonder beroep’ voordeed aan politieagenten in Marseille, zamelde door middel van regelmatige ‘missies’ geld in bij de drugshandelcentra in Dubai. Vervolgens verhuisde hij erheen om zijn bedrijf op afstand te beheren, met behulp van zijn met PGP [Pretty Good Privacy]-versleutelde telefoon, terwijl zijn familie in Marseille bleef. ‘In feite kijkt hij alleen maar naar de PGP, het begint op mijn zenuwen te werken,’ klaagt zijn vrouw tegen haar broer in een afgeluisterd gesprek uit 2021. In een ander gesprek suggereert de jonge vrouw dat het nu de vastgoedinvesteringen van haar man zijn die zijn levensstijl mogelijk maken – ze schat de waarde van zijn bezittingen op ongeveer 5 miljoen euro.
Amdjad A. was toen een van die most wanted die ‘een droomleven leidden’ in de Golfstaten, zoals minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin het op 10 april verwoordde tijdens zijn hoorzitting voor de Senaatscommissie drugshandel. Geheel zonder zorgen zijn deze voortvluchtigen echter niet. De druk van internationale onderzoeken dwingt hen om alert te blijven, zoals blijkt uit een uitwisseling van sms-berichten tussen de vrouw van Amdjad A. en haar broer.
‘Ik zeg je, nu Dubai, dat is het, ze gaan doen wat Interpol heeft gedaan, mensen kunnen daar niet meer heen.’
‘Met andere woorden, over een paar jaar zullen ze vragen: “Meneer, wat doet u voor werk?” Je begrijpt wat ik bedoel.’
‘Hoe dan ook, het is echt vermoeiend.’
‘Inderdaad, het is vermoeiend, ja.’
‘Dat was het, het feest is voorbij, nu weten ze het.’
‘De politiesamenwerking gaat goed, maar justitie houdt de boel op’
Het ‘feest’ is voor een handvol hooggeplaatste drugshandelaren inderdaad tot een abrupt einde gekomen. Het moet gezegd worden dat een vestiging in Dubai geen onschendbare immuniteit biedt. Ten eerste betekent het dat je je vrijheid om te reizen moet opgeven. Amdjad A. kwam er op de harde manier achter hoe belangrijk deze regel is. Op een terugreis naar Frankrijk in november 2021 werd hij bij zijn ouderlijk huis in Marseille opgepakt door de politie. Hij werd op 28 maart door de rechtbank van Marseille veroordeeld tot acht jaar gevangenisstraf en een boete van 100.000 euro.
Maar ook door ruim binnen de grenzen van het emiraat te blijven sluit je niet alle risico’s uit. De ondergang van twee ‘ambassadeurs’ van de Franse expertise in drugshandel, ‘Marcassin’ en ‘Mouf’, is hiervan het bewijs. Hakim Berrebouh, bekend als ‘Marcassin’, vond een toevlucht in Dubai nadat hij de moorden in de Flamantswijk in Marseille, die zijn broer het leven kostten, overleefde. Van daaruit verkocht hij cannabis en importeerde hij cocaïne, daarbij rekenend op de mazen in de internationale samenwerking. Maar in februari 2021 werd hij heimelijk gearresteerd en uitgeleverd door de Emiraten. Sindsdien wordt hij vastgehouden in Frankrijk, in afwachting van de afronding van het onderzoek en de mogelijke verwijzing naar een speciaal strafhof.
Moufide Bouchibi, ook bekend als ‘Mouf’ of ‘Ghost’ vanwege zijn vermogen om van de radar te verdwijnen, werd in plaats daarvan geëerd met een Hollywood-achtige productie door de politie van Dubai, ontworpen om zowel de efficiëntie als de bereidheid tot internationale samenwerking aan te tonen. In een prachtig gemonteerde video die op 1 april 2021 werd gepost, wordt de Franse drugshandelaar gearresteerd terwijl hij in zijn Bermuda-shorts met zijn koffer op wieltjes over een parkeerplaats slentert. Deze cannabisbaron was al tien jaar op de vlucht. In februari 2022 werd hij uiteindelijk in hoger beroep door de Franse rechtbank veroordeeld tot achttien jaar gevangenisstraf.
Deze drie gevallen zijn echter uitzonderingen op de regel: terwijl arrestaties regelmatig plaatsvinden, zijn uitleveringen zeer ingewikkeld. In 2023 registreerde het parket van Parijs zes arrestaties na internationale aanhoudingsbevelen, zonder dat een van deze personen al is overgedragen aan de Franse autoriteiten. ‘De politiesamenwerking gaat goed, maar justitie houdt de boel op,’ vertelt Gérald Darmanin aan Le Monde. In feite maken verschillende belangrijke doelwitten van de Franse politie gebruik van deze diplomatieke grijze zone. Dit is het geval van Tariq K., bekend als ‘Bison’, wiens uitlevering vertraging heeft opgelopen.
In Dubai was deze achtendertigjarige man, die met name achter de invoer van meer dan 3 ton cocaïne zou zitten die in Fos-sur-Mer (Bouches-du-Rhône) in beslag werd genomen, een high roller als ieder ander; liefhebber van Richard Mille-horloges en gerenommeerd autocoureur. Op foto’s staat hij triomfantelijk op het podium van de Gulf Radical Cup, een zeer populaire competitie, voordat de foto op zijn rode Interpol-formulier hem verraadt: op 25 juli 2022 wordt hij gearresteerd. De uitleveringsprocedure bevindt zich, net als andere procedures, nog steeds ‘in een impasse’, klagen ze bij het Paleis van Justitie van Marseille.
Als bewijs van het strategische belang van Dubai op de handelskaart hebben magistraten in Marseille het emiraat sinds 2021 niet minder dan twaalf internationale rogatoire opdrachten gestuurd – waarvan er zeven nog lopen – voor witwaszaken en procedures om beslag te leggen op bankrekeningen en onroerend goed van drugshandelaars.
El Dorado
Op de hoogste verdiepingen van het Palais de Justice in Parijs, in de kantoren van de nationale jurisdictie voor de bestrijding van georganiseerde misdaad, wordt Dubai nog steeds omschreven als een ‘El Dorado’. ‘Uitlevering is een juridische kwestie, maar het gaat ook om diplomatieke onderhandelingen waarbij sprake kan zijn van culturele misverstanden,’ legt Laure Beccuau, officier van justitie in Parijs, uit. ‘We misten een hulpmiddel: de verbindingsmagistraat. We hebben hoge verwachtingen van hem.’ De verbindingsmagistraat is Philippe Salomon, ervaren in complexe drugshandelzaken, wiens installatie in Dubai eind april werd onthuld in Le Monde. Zijn missie is om uitwisselingen met de lokale gerechtelijke autoriteiten te vergemakkelijken.
Drugshandelaars mogen dan bang zijn voor de diplomatieke inspanningen van de Franse gerechtelijke autoriteiten, ze moeten ook op hun hoede zijn… voor hun eigen onbetrouwbaarheid. Hun lot kan soms worden bezegeld door kleine overtredingen, die hen meeslepen in een onontwarbare spiraal. Quincy Promes, bijvoorbeeld, dreigt nu te worden uitgeleverd aan Nederland, zijn geboorteland, omdat hij is gevlucht voor een verkeersongeval. De tweeëndertigjarige heeft een van de meest verbazingwekkende cv’s onder de expats in Dubai. Hij is bij het grote publiek bekend door zijn voetbalcarrière en vijftig interlands voor het Nederlands elftal, en werd in februari in Amsterdam veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf voor het importeren van meer dan een ton cocaïne. Eind april zat hij nog steeds in Dubai, in een gezamenlijke cel met ongeveer twintig andere gevangenen.
‘Voorlopige hechtenis is hier vrijwel onbeperkt, vooral als de verdachte bij meerdere zaken betrokken is,’ zegt Romain Astruc, een advocaat die al meer dan tien jaar in de Emiraten werkt. Zijn kantoor, gevestigd op de begane grond van een hotel, heeft een klantenkring die varieert van bedrijven, ondernemers en families tot misdadigers. ‘De netwerken van influencers, voetballers en drugshandelaren lopen vaak door elkaar heen,’ legt Astruc uit.
De gewoonten van de Franse ‘narco’s’ zijn een goede illustratie van deze vervlechting van de verschillende lagen van de kleine samenleving in Dubai. Hier worden ze vooral gezien als zakenmensen met een grote investeringscapaciteit. Hun werkdiners worden op dezelfde adressen gehouden als die van de leidinggevenden van de grote bedrijven, bijvoorbeeld in het Dubai International Financial Centre. Op de bovenste verdiepingen van dit zakencomplex zijn advocatenkantoren en trustmaatschappijen gevestigd, terwijl de begane grond is bezaaid met restaurants: chique etablissementen – elegante, nette kleding vereist – waar de gastenlijst veel weg heeft van een adressenlijst van de criminele crème de la crème.
Deze bendeleiders schromen niet om de meest iconische toren van Dubai, de 828 meter hoge Burj Khalifa, als adres te gebruiken. Volgens Le Monde hebben verschillende vooraanstaande Franse smokkelaars er gewoond. Het was ook het bolwerk van Edin Gacanin, een Bosnische crimineel van internationale allure, lid van een cocaïne-importnetwerk dat door Europol het ‘superkartel’ wordt genoemd. Terwijl alle politiemachten van de wereld hem op het spoor waren, woonde deze man in een van de best beveiligde delen van de stad, waar elk gezicht wordt ‘gescreend’ als het door de portalen in de entreehal gaat. Hij werd in november 2022 gearresteerd, is sindsdien op borgtocht vrijgelaten en zou nog steeds voortvluchtig zijn.
‘De mate van voorzorg als het gaat om anonimiteit varieert sterk,’ zegt een Europese onderzoeker. Sommige van de grote jongens jongleren met valse identiteiten en veranderen voortdurend van huis en auto, terwijl andere soms duidelijke aanwijzingen achterlaten, al was het maar door hun kinderen in te schrijven op internationale scholen of door hun aanwezigheid bij sportevenementen op de presidentiële tribune, in de nabijheid van hooggeplaatste politici.
Deze nabijheid tot bepaalde besluitvormers in de Emiraten kan een ontsnapping vergemakkelijken. De Franse autoriteiten hebben zich meermaals afgevraagd of er mogelijk informatie uitgelekt was in het voordeel van de handelaars. Verschillende bronnen hebben Le Monde verteld dat Reda Abakrim, een Frans-Marokkaanse drugshandelaar, was gewaarschuwd voor de komst van een team Franse politieagenten dat hem eind 2020 kwam arresteren, zodat hij naar Marokko kon vluchten. Het was een kortstondig respijt: hij moet binnenkort in dat land in hoger beroep terechtstaan wegens moord.
‘Dubai is in de eerste plaats een hub waar je alles van over de hele wereld kunt vinden’
Om niet op te vallen, maken de meest georganiseerde groepen een duidelijk onderscheid tussen hun criminele activiteiten in hun land van herkomst en het ‘commando- en controlecentrum’ in Dubai, legt David Caunter uit, adjunct-directeur van Interpols Organised Crime Networks. ‘Maar het is duidelijk dat landen die toestaan dat georganiseerde misdaadgroepen zich op hun grondgebied vestigen, ook lokaal geweld zullen zien oplaaien. De dag dat daar een drugshandelaar wordt vermoord, zal de noodklok luiden over criminele infiltratie.’
Een voorbeeld dat ter sprake komt is het ‘bloedbad van Duisburg’, een zesvoudige moord gepleegd door de Calabrische ’ndrangheta buiten een pizzeria in deze Noord-Duitse stad op 15 augustus 2007, die de omvang van de maffia-infiltratie aan de overkant van de Rijn onthulde. Een Duisburg in de zon: dit is het soort gebeurtenis dat op een dag Dubai voor de narco’s kan doen veranderen van een paradijs in een hel.
Op dit moment zijn de verhalen over de criminaliteit in de Emiraten van een andere soort: ze gaan over een lichte vorm van kosmopolitische criminaliteit, die vooral gebaseerd is op financiële zwendel en smokkel. Op deze witteboordencriminelen wordt gejaagd door Mazhar Farooqui, beter bekend als ‘Maz’, een onderzoeker voor de lokale krant, The Khaleej Times. Hij weet alles over politieoperaties en allerlei soorten drugsleveringen en heeft een goed begrip van de machtsverhoudingen in de Emiraten. ‘De Fransen vormen maar een klein deel van de internationale criminelen hier en hun zaken zijn geen prioriteit,’ zegt hij. ‘Wat de autoriteiten het meest zorgen baart, is het risico van politieke destabilisatie, met name door Chinese criminele organisaties.’
Drugs
Er is ook een onderwerp waar de politie van Dubai paradoxaal genoeg geen grapjes over maakt: drugs. Wat hun voorliefde ook is, de smokkelaars die van Dubai hun schuilplaats hebben gemaakt, weten dat het kleinste grammetje verdovende middelen dat in hun bezit wordt aangetroffen hun gouden ballingschap kan beëindigen. De Emiraten hebben een van de meest repressieve antidrugswetgevingen ter wereld. Mohammed Baqer, een luitenant gespecialiseerd in narcotica bij de politie van Dubai, legt uit: ‘Dubai is in de eerste plaats een hub waar je alles van over de hele wereld kunt vinden, en drugs zijn daarop geen uitzondering. In de strijd tegen narcotica is het, net als bij de ernstigste misdaden, de uitdaging om de tijd die nodig is om onderzoeken op te lossen tot een minimum te beperken door gebruik te maken van internationale samenwerking en de nieuwste technologie.’
Door te streven naar een minimaal misdaadcijfer willen de autoriteiten het imago uitstralen van een veilige bestemming die bevorderlijk is voor ontspanning en consumptie. Als een ansichtkaart van het strand van Palm Jumeirah, zo rustgevend als de zon ondergaat, terwijl de torens van Dubai Marina in de verte staan te schitteren. Met een glas gin-tonic in de hand, in korte broek en overhemd, maakt een cryptocurrencyprofessional die in een paleis daarnaast verblijft zich weinig illusies over sommige van zijn zakenpartners. ‘Hier koop je auto’s of huizen gewoon door een crypto-overdracht, zonder dat het een spoor achterlaat en zonder dat je hoeft uit te leggen waar het geld vandaan komt,’ zegt hij. ‘Sommige makelaars gaan zelf voor je op zoek naar de persoon die de crypto’s voor je kan inwisselen.’
Met bouwplaatsen en steigers die de stad voortdurend opnieuw vormgeven, blijkt de vastgoedsector het meest te worden ingezet om misdaadgeld te herinvesteren. In 2023 vonden meer dan 120.000 transacties plaats, vergeleken met 53.000 in 2018. Lokale marktexperts beschrijven deze zeer speciale investeerders op voorwaarde van anonimiteit en in voorzichtige bewoordingen; dodgy [gewiekst]: ‘Rijke klanten, ongeacht hun achtergrond, zijn allen op zoek naar hetzelfde: een zonnige, belastingvrije, drugsvrije omgeving.’
Vanuit de ambitie van het emiraat om zijn bevolking te verdubbelen tegen 2040 zou deze zakelijke mogelijkheden worden aangemoedigd. Maar het betekent ook dat er dringend toezichthoudende autoriteiten moeten worden opgericht om de vastgoed- en financiële markten op te schonen, met het risico dat Dubai voor eens en altijd op een gangsterparadijs gaat lijken.
In een interview met Le Monde erkende een lokale expert in de strijd tegen het witwassen van geld dat het in 2021 opgerichte Executive Office for the Fight against Money Laundering and the Financing of Terrorism zich bewust is van de omvang van de taak. ‘Traditioneel en cultureel gezien, zelfs toen Dubai een toevluchtsoord was voor parelhandelaren, is het gebruik van contant geld wijdverspreid, net als de Hawala [een informeel betalingssysteem waarbij gebruik wordt gemaakt van een methode om geld over te maken via tussenpersonen buiten het banksysteem om]. We moeten nu ons financiële systeem en de aantrekkelijkheid van onze economie beschermen door van de inbeslagname en confiscatie van criminele activa een absolute en noodzakelijke prioriteit te maken.’
Volgens cijfers die Le Monde heeft verkregen, is er tussen december 2021 en juni 2023 in de Verenigde Arabische Emiraten 1,4 miljard dollar in beslag genomen in verband met witwaszaken en zijn er sinds 2020 899 criminelen uitgeleverd, waaronder 43 die betrokken waren bij witwaspraktijken. De autoriteiten, die niet graag communiceren over zaken die het imago van Dubai zouden kunnen schaden, hebben maar één prioriteit: voorkomen dat de situatie van 2022 zich herhaalt, toen het land op de ‘grijze lijst’ werd geplaatst van landen die ervan beschuldigd werden niet genoeg te doen om het witwassen van geld en de financiering van terrorisme te bestrijden. De plaatsing op de zwarte lijst van de FATF – de Financial Action Task Force, een intergouvernementeel orgaan dat veertig landen verenigt, waaronder alle G7, en waarmee de Golfstaten samenwerken – was een ‘trauma’. ‘De sectoren vastgoed, edelmetalen (met name goud) en cryptocurrency zijn van fundamenteel belang, omdat de FATF de Emiraten daarom op de “grijze lijst” plaatste,’ legt de geïnterviewde lokale expert uit. Het land werd in februari van de lijst gehaald. Als bewijs van zijn welwillendheid gaf het land de broer van de president, Mohammed Ben Zayed, de leiding in zaken met betrekking tot het witwassen van geld.
Goudkoorts
Is het mogelijk om van deze dubieuze zakenlieden af te komen die essentieel zijn voor de economie? ‘Onder druk zetten helpt niet veel, ze zijn veerkrachtig,’ waarschuwt een onderzoeker die gespecialiseerd is in georganiseerde misdaad. ‘Ze zullen naar landen gaan die een nieuw geldinfuus nodig hebben, naar plaatsen waar ze incognito hun winkel kunnen opzetten, waar ze hun geld en hun reputatie kunnen witwassen.’ Sommige drugshandelaren hebben al gekozen voor andere bestemmingen, na het maken van een risico-batenanalyse. Gespecialiseerde magistraten noemden Turkije, de Maghreblanden en een aantal afzetpunten in Zuidoost-Azië. Zelfs de Kinahans, zo wordt gezegd, hebben het verlangen om ergens anders heen te gaan en zouden naar verluidt de andere kant van de Perzische Golf, in Iran, op het oog hebben.
De concurrentie om deze expats met diepe zakken aan te trekken zou zich in de Verenigde Arabische Emiraten zelf kunnen afspelen. Dubai, dat veel uitgeeft, wekt de jaloezie op van sommige van de andere zes naburige emiraten, die tot nu toe discreter zijn geweest. Gebieden die klaarstaan om geld aan te trekken, waar het ook vandaan komt, waar alles nog gebouwd moet worden. Een van deze projecten zal zeker zowel koorts als argwaan opwekken: de geplande opening in 2027 van het eerste casino van het land, op een kunstmatig eiland dat is teruggewonnen uit de zee in Ras Al-Khaimah, ook al is gokken verboden volgens de islamitische wet. De naam van de ontwikkelaar van dit project, het Amerikaanse bedrijf Wynn, doet denken aan een al even verwerpelijke goudkoorts uit een andere tijd. Dat was meer dan een eeuw geleden, in Las Vegas, een uithoek van de woestijn waar smokkelaars en handelaars een paradijs voor hun zaken creëerden.
