Jetten wist de winst naar zich toe te trekken, de PVV verloor terrein. De vraag is of radicaal-rechts zijn plafond heeft bereikt en of Nederland een regering kan vormen zonder weer maandenlang te formeren. Ook in het buitenland volgt men de ontwikkelingen op de voet.
Al Jazeera concludeert: de centristen winnen, extreemrechts verliest aanhang. Wilders wordt in één adem genoemd met ‘Dutch Trump’. ‘De Nederlandse verkiezingen werden gezien als een test om te kijken of extreemrechts zijn bereik kan uitbreiden of dat het in delen van Europa zijn hoogtepunt al heeft bereikt.’ De site benadrukt dat Jetten ‘de jongste en eerste openlijk homoseksuele premier’ zou kunnen worden en citeert zijn feesttoespraak over ‘afscheid van de politiek van haat’ en zijn motto: ‘Het kan wél’.
‘Nog maar een maand geleden had niemand de winst van Rob Jetten verwacht’, schrijft het Franse Le Point. Jetten heeft volgens de krant ‘altijd een stijl gecultiveerd die haaks staat op de traditionele Nederlandse politiek’ omdat hij rustig en zonder veel ophef te werk gaat. ‘Zijn omgeving omschrijft hem als een “politiek ingenieur”, opgeleid in het openbaar bestuur, bedreven in de mechanismen van coalities en een architect van compromissen. Tegenstanders vinden hem saai en bureaucratisch.’
‘Jettens Barack Obama-achtige slogan “Het kan wél” ging in tegen de pessimistische stemming in het land’
De Financial Times merkt op dat de pro-EU Jetten, ‘wiens politieke stijl weleens wordt vergeleken met die van voormalig premier en huidig NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte’, een optimistische campagne heeft gevoerd. ‘Jettens Barack Obama-achtige campagneslogan “Het kan wél” ging in tegen de over het algemeen pessimistische stemming in het land.’
Volgens The Japan Times kan het vormen van een coalitie nog wel even op zich laten wachten, aangezien ‘Nederland tot de landen in Europa behoort die het langst doen over de vorming van een regering’. De Japanse krant benadrukt dat D66 meerdere kanten op kan – centrumlinks of centrumrechts – en dat regeren per definitie het bouwen van een alliantie is.
Ook El País voorspelt dat de formatie lang kan gaan duren. In het verleden, aldus de Spaanse krant, werd er namelijk uitgebreid de tijd genomen: 225 dagen (Rutte III), 299 dagen (Rutte IV), 223 dagen (Schoof). ‘Dit staat in schril contrast tot wat tientallen jaren geleden gebruikelijk was: de snelste coalitievorming tot nu toe vond plaats in 1948, toen sociaaldemocraat Willem Drees erin slaagde om in slechts 31 dagen een regering te vormen.’ El País omschrijft Wilders als een politicus ‘aan de limiet van zijn kansen’: zelfs als hij de grootste was geworden, blijft er een centristisch veto. De eindconclusie: gematigdheid loont weer, het CDA herwon gehoor, GL-PvdA zakte weg en D66 is de grote winnaar.
The Guardian herinnert de lezer eraan dat er opnieuw verkiezingen waren vanwege de val van het kabinet, die werd veroorzaakt doordat Wilders in juni de stekker eruit trok na ‘onwerkbare’ asielplannen. De Britse krant analyseert wat de zorgen van de kiezer zijn: migratie en, nog belangrijker, het woningtekort. ‘Als deze vragen – en andere dringende problemen, waaronder de stijgende kosten voor de gezondheidszorg – niet op de juiste manier worden aangepakt, waarschuwen analisten dat de schijnbare terugkeer van Nederland naar wat op een meer verstandige vorm van bestuur lijkt, van korte duur zal zijn.’
Volgens The Economist ‘kiest Nederland optimisme boven anti-immigrantenpopulisme’
Het Duitse Süddeutsche Zeitung richt zijn pijlen op enkele overige kandidaten. ‘Het magere resultaat voor GL-PvdA onder leiding van Frans Timmermans kwam als verrassing. Hoewel de voormalig minister van Buitenlandse Zaken en EU-commissaris de aanstaande fusie van de twee partijen tot nu toe goed heeft weten te leiden, slaagt hij er duidelijk niet in de massa te bereiken.’ De tegenvaller stelde echter niets voor vergeleken met het verlies van NSC. ‘De NSC, opgericht door de afvallige christendemocraat Pieter Omtzigt, maakte misschien wel de meest brute val in de Nederlandse partijgeschiedenis mee en verloor al haar twintig zetels.’ Dit heeft mede bijgedragen aan het succes van het CDA, dat ‘aanvankelijk had gehoopt op een tweede plaats’, maar desondanks veel zetels heeft gewonnen ten opzichte van de vorige verkiezingen. Een andere partij die zijn zetelaantal heeft zien groeien is JA21, aldus SZ. ‘Onder leiding van Joost Eerdmans presenteert JA21 zich als een maatschappelijk aanvaarde vorm van extremisme.’ De krant wijst erop dat de partij als een van de vijf in de Tweede Kamer in haar verkiezingsprogramma pleit voor remigratie.
Volgens The Economist ‘kiest Nederland optimisme boven anti-immigrantenpopulisme’. Uit deze verkiezingen blijkt dat ‘de ideologische aard van Nederland misschien niet veel is verschoven, maar de stemming is veranderd’, aldus het Amerikaanse dagblad.
