Tag: Gerecenseerd

  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.

    Emotionele marathon van epische proporties

    Koningin van The Bronx kan elk genre aan

    Muziek – Hiphop-, soul- en R&B-zangeres Mary J. Blige (1971) won in haar carrière negen Grammy’s en werd onlangs opgenomen in de Rock & Roll Hall of Fame. Eind november verscheen haar vijftiende studioalbum: Gratitude. 

    Het verleidde Garrett Richardello tot een lofzang voor film- en muzieksite CrypticRock: ‘Volwassen muziek waarop Bliges levenslessen doorklinken.’ Volgens de criticus is het een ‘wonder dat ze de opnamesessies heeft doorstaan’. Het getuigt van ‘zo’n immense kwetsbaarheid en soms zelfs wanhoop dat het een emotionele marathon van epische proporties moet zijn geweest’. Daarnaast schrijft hij over ‘een vocale legende’ die een ‘briljante aanvulling’ op haar eerdere muziek heeft afgeleverd. 

    Ook Fabrizio Testa vindt het ‘een album van niveau’, schrijft hij voor het Italiaanse muziekmagazine SentireaScoltare. In vergelijking met haar vorige platen, waarin ze de weerslag van gebroken relaties en depressies liet horen, wil Blige volgens hem ditmaal ‘niet langer een Grammy najagen’. Haar nieuwste tracks zijn geschreven en geproduceerd ‘om te laten horen dat ze nog steeds die verdomde koningin van de Bronx is, maar nu met veel meer liefde voor zichzelf’. 

    De nummers vloeien zo soepel in elkaar over dat je zou willen dat ze een andere richting koos

    Op Plattentests vindt Lena Zschirpe dat Blige met Gratitude ‘trouw blijft aan zichzelf. Daar ligt zowel de kracht als de zwakte van deze plaat.’ De zangeres begeeft zich volgens de Duitse recensent op ‘vertrouwd terrein met discrete beats en soulvolle trompetklanken’. Met piano en ingetogen percussie ontstaat ‘een bijna intieme sfeer die haar stem de ruimte biedt die ze verdient. Maar dat maakt het hier en daar ook voorspelbaar. De nummers vloeien zo soepel in elkaar over dat je zou willen dat ze een andere richting koos. Iets meer risico zou de Queen niet misstaan.’

    Talia M. Wilson van RIFF Magazine hoorde juist ‘onafhankelijke nummers met verschillende bezettingen, die perfect illustreren dat de zang van Blige elk genre aankan. Van hiphopnummers boordevol nostalgie, een soulvolle ballad met zachte pianolicks tot een track in het discogebied met een aanstekelijke sfeer. Vocaal is ze nog nooit zo sterk geweest, terwijl haar creativiteit naar een nieuw niveau is geëvolueerd.’ 

    Gratitude van Mary J. Blige verscheen eind november 2024

    mary j blige cover thatgrapejuice 2024 album gratitude tracklist 1280x720 1

    Honderd jaar eenzaamheid toch verfilmd

    Ook op scherm komt de geheimzinnigheid over

    serie – Er werd gevreesd en misschien zelfs wel een beetje gehoopt dat het onmogelijk was: Gabriel García Márquez’ meesterwerk Honderd jaar eenzaamheid, uit 1967, vertalen naar het scherm. De Latijns-Amerikaanse en Spaanse pers keken dus met enige bezorgdheid uit naar 11 december, de dag dat de release van de serie naar het boek op Netflix plaatsvond. Al snel verkondigde Medellíns El Colombiano dat regisseurs Laura Mora en Álex García López ‘erin zijn geslaagd (…) een autonoom werk’ te creëren.

    In zestien afleveringen – waarvan er nu acht beschikbaar zijn – wordt het leven verteld van kolonel Aureliano Buendía en dat van zijn ouders, Úrsula en José Arcadio Buendía, die hun dorp verlieten om samen met een groep vrienden het stadje Macondo te stichten.

    El Colombiano is vooral lovend over het acteursduo dat de ouders speelt: ‘Als Diego Vásquez en Marleyda Sotocuando het toneel betreden, ontstaat er een licht magische sfeer, alsof ze in een sluier van geheimzinnigheid zijn gehuld.’ 

    El Diario spreekt van ‘de best mogelijke bewerking van Honderd jaar eenzaamheid. Het zou moeilijk, zo niet onmogelijk zijn geweest om het beter te doen.’ Bovendien is de serie, aldus de site, het zoveelste bewijs van het genie van de in 2014 overleden winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur.

    ‘Tijdens het draaien waren we diep ontroerd dat de beelden de poëtische schoonheid van de roman opriepen’

    Laura Mora noemt het verfilmingsproces in een interview met El Espectador ‘heel aangrijpend. Het vergde vele uren werk en onderzoek, maar tijdens het draaien waren we diep ontroerd dat de beelden daadwerkelijk de poëtische schoonheid van de roman opriepen.’

    De liefde van de regisseurs voor het boek is volgens de Peruaanse krant El Comercio in elke scène terug te zien. Wel stipt het dagblad uit Lima aan dat de auteur tijdens zijn leven weigerde zijn werk op het scherm te zien verschijnen, omdat hij liever de verbeeldingskracht van de lezers wilde prikkelen. Dankzij toestemming van zijn nakomelingen kon deze Netflix-productie alsnog verschijnen. Volgens El Diario zou de belangstelling voor de klassieker weleens opnieuw kunnen oplaaien: ‘Dat de serie Honderd jaar eenzaamheid nu in 190 landen wordt vertoond is een grote prestatie voor de Spaanstalige literatuur en voor fictiewerken in het algemeen.’ 

    Honderd jaar eenzaamheid is te zien op Netflix

    CADS 108 SC858 S 34 R.jpg copy

    Afscheidsroman van Latijns-Amerikaanse meester

    De utopie om een land te verenigen met muziek  

    Literatuur – In 2023 publiceerde de inmiddels 88-jarige Mario Vargas Llosa zijn naar eigen zeggen laatste roman: Le dedicio mi silencio, waarvan in januari de Nederlandse vertaling verschijnt. De Nobelprijswinnaar (2010) beschrijft daarin de bewogen geschiedenis van zijn geboorteland Peru aan de hand van inheemse en creoolse volksmuziek. Vargas Llosa doet dat vanuit het perspectief van hoofdpersoon Toño Azpilcueta, een miskend auteur die de kost verdient als muziekrecensent en alsnog zijn naam wil vestigen met een biografie over de onbekende gitarist Lalo Molfino. Daarmee denkt Azpilcueta de oorsprong van de Peruaanse identiteit te achterhalen.   

    Omar Guerrero schrijft in El Hablador dat hij de roman niet los kan zien van ‘het verstrijken van de tijd en de ouderdom. Misschien is dat de reden dat deze roman vol nostalgie en verlangen zit. Hoofdpersoon Azpilcueta is ervan doordrongen en gaat zijn verlangens en ideeën op den duur als een mogelijkheid in plaats van een utopie beschouwen.’  

    ‘Een essay over criolla-muziek als wondermiddel om de verdeeldheid en ongelijkheid in het land op te lossen’

    Volgens Ricardo Baixeras van El Periódico komt die utopische stelling erop neer ‘dat het niet de marxistische krachten zullen zijn die het land verenigen, maar de componisten, zangers van walsen en zeelieden’. Tegelijkertijd constateert Baixeras dat Vargas Llosa in zijn laatste boeken ‘steeds meer is gaan reflecteren en fictie en essay vermengt. Daarbij blijft zijn verhalende ritme intact, net als de soepele dialogen. Hij schrijft onberispelijk nauwkeurig en baseert zich op overweldigend onderzoek.’   

    ‘Een essay over criolla-muziek als magisch wondermiddel om de verdeeldheid en ongelijkheid in het land op te lossen,’ concludeert Domingo Rodenas de Moya in El País. ‘Vargas schreef het niet als eerbetoon aan zijn geliefde muziekgenre maar om te laten zien hoe goedbedoeld idealisme tot bedrog, nederlaag en melancholie kan leiden’. 

    Le dedico mi silencio van Mario Vargas Llosa, werd door Mariolein Sabarte Belacortu in het Nederlands vertaald als Ik draag mijn stilte op aan jou en verschijnt half januari bij uitgeverij Meulenhoff.

    Libro descarga

    Nieuw materiaal ontdekt van Michael Jackson

    Helaas niet beschikbaar voor ieders oren

    MUZIEK  – In een opslagplaats ergens in Los Angeles ontdekte de 56-jarige politieagent Gregg Musgrove een schat. De opslagruimte was eigendom geweest van zanger en muziekproducent Bryan Loren, die met Michael Jackson werkte aan zijn album Dangerous. Van Loren was geen spoor meer te bekennen, de inhoud van de box werd ter veiling aangeboden en tussen alle troep lagen daar enkele cassettebandjes van opnamesessies van de King of Pop, gemaakt tussen 1989 en 1991, met daarop vijftien ongepubliceerde nummers. Een van de nummers, Don’t Believe it, lijkt ‘te verwijzen naar de geruchten [over pedofilie] die [toen al] de ronde deden in de media’, constateert The Hollywood Reporter, die de opnames te horen kreeg.

    Helaas maken de opnames geen schijn van kans maken om te worden uitgebracht

    Helaas maken de opnames geen schijn van kans maken om te worden uitgebracht, zo maakte Jackson Estate, beheerder van Michael Jacksons erfenis, duidelijk; het bedrijf gaf aan de originele opnames te bezitten; het gaat dus om kopieën. 

    Musgrove, die de waarde van zijn ontdekking op enkele miljoenen dollars schat, overweegt de tapes ter veiling aan te bieden en richt zijn hoop daarbij vooral op Lady Gaga, die al meer dan vijftig objecten en souvenirs op veilingen kocht die toebehoorden aan haar idool. 

    Michaelalbumcover
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.

    Vrouwen die met elkaar én de maatschappij worstelen

    Yuriyan Retriever als de koningin der schurken

    SERIE – ‘Ik voelde me herboren: ik heb een nieuwe kant van mezelf ontdekt,’ zegt de Japanse comedian Yuriyan Retriever tegen Japan Times. Ze vertelt hoe het voor haar is geweest om in de Netflix-serie The Queen of Villains de rol van Kaoru ‘Dump’ Matsumoto te spelen. Matsumoto was een sleutelfiguur in het Japanse vrouwenworstelen, die de sport in de jaren tachtig ook populair maakte onder tienermeisjes.

    Recensenten prijzen dan ook Retrievers prestaties in deze serie van Osamu Suzuki en Kazuya Shiraishi. ‘Er is geen moment dat je niet met haar meeleeft,’ schrijft Adriano Ercolani van Cinema Daily. Volgens Ercolani toont de show meesterlijk Matsumoto’s karakterontwikkeling van underdog tot gevreesd worstelaar en cultureel icoon. ‘De diepgang en kracht van Kaoru’s karakter schuilt in het feit dat ze haar persoonlijke geschiedenis en haar eigen pijn gebruikt om de slechterik te voeden die ze op het podium wil worden.’ Matsumoto’s toewijding blijkt bovendien uit het feit dat ze voor de rol 40 kilo aankwam.

    ‘Het toont de hoop en ambities van vrouwen die allemaal worstelen met maatschappelijke verwachtingen’

    Entertainmentsite Leisurebyte vindt dat de serie een evenwichtig beeld geeft van enerzijds het geweld en de glamour van het worstelen, en anderzijds de menselijke verhalen achter de schermen. ‘The Queen of Villains is niet zomaar een sportdrama; het toont de hoop en ambities van vrouwen die allemaal worstelen met maatschappelijke verwachtingen, persoonlijke trauma’s en professionele uitdagingen en hoe zij, ondanks dat ze tegen elkaar vechten, elkaar op alle mogelijke manieren steunen.’

    De gespecialiseerde site Slam Wrestling wijst er wel op dat de historische nauwkeurigheid soms wordt opgeofferd ten faveure van dramatische flair, en waarschuwt voor ‘overdreven geluidseffecten en een licht gewijzigde wedstrijddynamiek voor entertainmentdoeleinden’.  

    Laura Weeda

    AAAABW1d0AasKH99psBFCa7xVkCALIVhKIBEtKr55aPINYzfa gyjeueG4AVm8PmUiWk49NnG8yZv B qQTeWaoPkk5zr3lLCsQOu0ZdvgGY N3bFCoZUtW0tzefvQ

    Roadmovie door queer gemeenschappen in Istanboel

    Op weg naar begrip en menselijke verbinding

    FILM – In de film Crossing Istanbul van de Zweeds-Georgische regisseur Levan Akin gaat Lia, een gepensioneerde lerares uit Georgië, op zoek naar haar verdwenen nichtje Tekla. Dat heeft ze beloofd aan haar stervende zus én aan zichzelf: eerder wees ze haar nichtje af omdat ze transgender bleek te zijn. Buurjongen Achi vermoedt dat Tekla in de prostitutie in Istanboel verzeild is geraakt en daar betreden ze gezamenlijk onbekende werelden.

    Danny Leigh schrijft voor Financial Times dat een ‘andere filmmaker van het Istanboel van sekswerkers en straatkinderen het toneel voor iets bruuts en didactisch zou hebben gemaakt. Maar Akin geeft zelfs de armoedigste locatie de hint van een prentenboek en koppelt elk verdriet aan optimisme.’

    ‘Een boeiende maar hier en daar meanderende film,’ vindt Peter Debruge van Variety. ‘Regisseur Akin maakt een weloverwogen keuze om het bewustzijn van de transgendersgemeenschap te vergroten. Door representatie en niet door manipulatie.’ De criticus stelt dat de filmmaker de zoektocht naar Tekla als aanleiding gebruikt ‘om de queerscene in Istanbul van binnenuit te laten zien.’  

    ‘De diverse culturen en levenswijzen bieden ideale ruimte om politieke en sociale ideeën over liefde en identiteit te verbeelden’

    Ook de recensent van Le Bleu du Miroir beschouwt de film als ‘een opening naar een inclusievere en militantere wereld door in het dagelijks leven van verschillende mensen uit gemarginaliseerde gemeenschappen te duiken’. Deze aanpak lijkt aanvankelijk een beperking, maar ‘uiteindelijk slaagt Akin erin om die belevingswerelden samen te voegen tot één aangrijpend verhaal. Dat zou moeten leiden tot meer politiek en sociaal besef, waardoor de kijker beter begrijpt wat voor hem onbekend lijkt.’ 

    Alex Guax van de Spaanse cultuursite Historia del Cine is onder de indruk van de manier waarop Istanboel wordt verbeeld: ‘Alsof het een personage is. De diverse culturen en levenswijzen bieden Akin de ideale ruimte om zijn politieke en sociale ideeën over liefde en identiteit te verbeelden.’ Hoofdrolspeelster Mzia Arabuli krijgt alle eer: ‘De beelden van de rimpels in haar gezicht en haar fragiele handen leggen niet alleen haar kwetsbaarheid vast maar ook die van de menselijke verbintenis. Haar personage weerspiegelt het verlangen om begrepen en geliefd te worden in een uitgestrekte en soms eenzame wereld.’  

    Diederik Samwel

    Crossing Istanbul van regisseur Levan Akin draait vanaf 17 oktober in de bioscoop

    Crossing Istanbul ps 1 jpg sd high uitsnede 2

    Een zweem van vanille-extract

    Tussen platte euforische pop en artistieke aspiraties

    MUZIEK – ‘Zomerpop met zonnebrand.’ Felix Heinecker heeft in Plattentests geen goed woord over voor Moon Music, het nieuwe album van de Britse popgroep Coldplay. Niet wanneer hij de composities beschrijft: ‘De band besteedt verbazingwekkend veel tijd aan instrumentale soundscapes en korte intermezzo’s die helaas de flow verstoren in plaats van verrijken.’ En evenmin wat betreft de liedteksten: ‘Neem het inhoudsloze pianonummer All My Love: “Of het nu regent of giet, ik ben helemaal van jou.”’ Op lange termijn zal de muziek volgens Heinecker ‘door besluiteloosheid tussen platte euforische pop en artistieke aspiraties waarschijnlijk in niemandsland uitdoven’.

    In Musikexpress toont André Boße zich milder: ‘Met stevige funkpop, Americana en Eurodisco kent de plaat zijn momenten.’ Maar de poging om met het nummer We Pray ‘het Coldplay-pathos met moderne hiphop te combineren gaat ondanks de ijzersterke gastenlijst met Little Simz en Burna Boy grandioos de mist in’. 

    ‘Je kunt niet om de banaliteit van de teksten heen: vol versleten clichés en lompe zinswendingen’

    Alice Durand vond dat nou juist een ‘uitstekende, opzwepende humanistische hymne, gedragen door dramatische en opwindende violen’, schrijft ze in Le Point. Ze geeft toe dat Coldplay zich profileert als ‘stadionband met een mainstream register van popsynths, waardoor artistieke leegheid op de loer ligt’. Tegelijkertijd benadrukt Durand dat je de band op zijn ‘totale discografie’ moet beoordelen: ‘Het zou een misdaad zijn om deze muziek, die briljant is in zowel haar positivisme als haar muzikale creativiteit, links te laten liggen.’

    In The Independent kent Louis Chilton weinig mededogen: ‘Je kunt niet om de banaliteit van de teksten heen: vol versleten clichés en lompe zinswendingen.’ De muziek voelt aan ‘als psychedelica in het hoofd van een man die vanille-extract als favoriete drug kiest’. De recensent wil, gezien ‘de goede wil en positiviteit’ op het album, niet overkomen als een ‘ellendige cynicus, maar liefde is iest ingewikkelds en vereist meer welsprekendheid dan Chris Martin en co kunnen bieden’.  

    DS

    Moon Music, het tiende album van Coldplay, werd begin oktober wereldwijd uitgebracht.

    PINKLP STANDARDALBUMALLRETAILGLOBALLY

    Nobelprijs voor Han Kang 

    Kang stelt fundamentele vragen over de mensheid

    LITERATUUR – Terwijl de naam van de Koreaanse dichter Ko Un regelmatig werd genoemd in verband met de Nobelprijs voor de Literatuur, werd deze uiteindelijk  uitgereikt aan auteur Han Kang (1970). ‘Dit is de tweede Nobelprijs voor Korea, na de Nobelprijs voor de Vrede’, somt de Koreaanse nieuwssite Donga Ilbo trots op, ‘Han Kang is (…)  de zesde Aziatische schrijver en de eerste Aziatische vrouw die deze onderscheiding ontvangt’. 

    ‘Ik kan niets anders doen als ik schrijf. Ik kan niet bewegen. Ik kan niet lopen of eten’

    Kangs poëtische schrijfstijl richt zich intens op de hoofdpersoon, die vaak een slachtoffer is, kenschetst de Koreaanse krant Hankyoreh. In een interview zegt de auteur: ‘Ik kan niets anders doen als ik schrijf. Ik kan niet bewegen. Ik kan niet lopen of eten. Niets is meer belangrijk behalve het schrijven en de woorden die op papier verschijnen (…) Een andere manier is er niet.’

    De impact van de Gwangju-democratiseringsbeweging in mei 1980, waarbij demonstranten in opstand kwamen tegen het militaire regime van Chun Doo-hwan, vormt een centraal thema in Kangs werk, schrijft de krant Joongang. Toen haar vader haar toen ze dertien was een fotoalbum toonde met afbeeldingen van de slachtoffers, vormde dat voor Kang aanleiding tot ‘fundamentele vragen over de mensheid’, wat resulteerde in haar roman De Vegetariër, die de International Booker Prize won.  

    LW

    In het Nederlands verschijnt Kangs werk bij Nijgh en Van Ditmar, in vertalingen van Monique Eggermont (via het Engels) en Mattho Mandersloot (uit het Koreaans).

    Hankang profile photo
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.

    Sneeuwluipaard: de Tibetaanse wolf

    Chinese pers verrassend enthousiast over Tibetaanse film

    FILM – ‘Wie betrad wiens wereld? Dat is een vraag waar we waarschijnlijk nog niet genoeg over hebben nagedacht’, schrijft Zhongguo Xizang Wang, een platform dat verantwoordelijk is voor het verspreiden van Beijings propaganda over het Chinese regime in de regio Tibet, enthousiast over de film Snow Leopard. Toch is regisseur Pema Tseden geenszins een propagandist: hij wordt beschouwd als de vader van wat in China de ‘nieuwe Tibetaanse golf’ wordt genoemd. Die kwam zo’n twintig jaar geleden op met het idee om ‘echte Tibetaanse films, in de Tibetaanse taal, met een Tibetaanse crew en acteurs’ te maken, aldus de krant Zhongqingbao. Het is dan ook verrassend dat ook de officiële Chinese pers, zoals de website van CCTV-6, de filmzender van China Central Tele­vision, de ‘metafysische ambities’ van Snow Leopard bejubelt. 

    Er volgt een verhitte discussie tussen bewoners over de vraag of ze het dier moeten straffen of vrijlaten

    De film is geïnspireerd op een nieuwsbericht: op het Tibetaanse plateau, op een hoogte van 4000 meter, dringt een sneeuwluipaard een schapenverblijf binnen, bijt er een aantal schapen dood en wordt vervolgens gevangengenomen. Er volgt een verhitte discussie tussen bewoners over de vraag of ze het dier moeten straffen of vrijlaten – exact wat op het moment in Nederland speelt met betrekking tot de wolf.

    Een van de herders is boos op het beest. Zijn broer, een boeddhistische monnik, wil hem daarentegen medeleven schenken. De Shanghaise krant Jiefang Ribao analyseert de relatie tussen de mensen en het luipaard als een ‘metaprobleem’ dat zijn oorsprong vindt in ‘de vroege perceptie van de mens van zijn eigen grenzen en de natuurlijke krachten die hem te boven gaan’. Op die manier heeft de film ook betrekking op de relatie tussen mensen onderling, vervolgt Jiefang Ribao, evenals op die ‘tussen het individu en het collectieve, het menselijke en het juridische, het private en het publieke, het monastieke en het seculiere’. ‘Alleen een kunstenaar die in staat is tot empathie, tolerantie en diepgang, zoals Tseden, kan deze delicate kwesties onderzoeken’, meent Zhongguo Xizang Wang.  

    Laura Weeda

    GB MSPIFF43 Snow Leopard 1920x1080

    Wat vrouwen doet fantaseren

    Een bundeling van de seksgodin – voor vrouwen

    NON-FICTIE – Gillian Anderson werd in 1996 uitgeroepen tot meest sexy vrouw ter wereld, en sinds haar rol als de extravagante seksuoloog Jean ­Milburn in Sex Education is ze onlosmakelijk verbonden met seks. Als voor­bereiding op die rol las ze My Secret Garden, een bloemlezing van vrouwelijke seksuele fantasieën van de Amerikaanse Nancy Friday. Deze verzameling interviews uit 1973 met vrouwen die over hun intieme leven vertellen was destijds een doorslaand succes; door mannen het monopolie op de erotische ­verbeelding te ontnemen, wakkerde ze de seksuele revolutie in de VS aan, schrijft The Telegraph, die haar een seksgodin noemt – voor vrouwen.

    Voor haar eigen boek Women’s Desire deed Anderson een oproep op sociale media met de vraag naar de seksuele fantasieën van vrouwen. Ze kreeg 1800 reacties en maakte daaruit een selectie van 174. Onder de fantasieën vinden we ‘piratenschepen die worden bestuurd door lesbiennes, medische studenten die ondernemende gynaecologische onderzoeken uitvoeren en avonturen met een collega’, vat The Independent samen. Ook seks met popster Harry Styles en een trio met de Wemel-tweeling uit Harry Potter behoorden tot het arsenaal.

    Het doel is om ‘vrouwen weer een stem te geven in een samenleving waar porno de mannelijke blik bevoordeelt’

    The Guardian merkt op dat ‘vrouwen vaak fantaseren over ontmoetingen die worden gekenmerkt door geweld, dwang, gevangenschap en andere vernederingen die in het echte leven angstaanjagend zouden zijn’. De krant bespeurt dan ook een zekere nervositeit bij Anderson, die in haar inleiding benadrukt dat het ‘doel van fantasie is om virtueel te blijven’ en dat deze ‘nooit iemand zijn vrijheid van handelen kan ontnemen’.

    Noemt The Independent het doel van dit werk om ‘vrouwen weer een stem te geven in een samenleving waar porno de mannelijke blik en het verlangen bevoordeelt’, volgens The Times is deze intentie volstrekt overbodig; er zouden geen taboes meer zijn. The Guardian beweert het tegenovergestelde, en schrijft vergoelijkend: ‘In een tijd waarin de vrijheid van vrouwen bijna overal ter wereld wordt bedreigd, moet elk project dat hen in staat stelt zich uit te drukken over een aspect van hun leven dat nog te vaak als beschamend wordt beschouwd, worden toegejuicht.’

    Overigens werden de meeste recensies van het boek geschreven door ­vrouwen.  

    LW

    Want (verlangen) van Gillian Anderson verscheen vorige maand in een Nederlandse vertaling bij Luitingh Sijthoff.

    Gillian Anderson

    Omgaan met de wrede aard van het bestaan

    Blueszanger Cave laat het licht binnen

    Popmuziek – Nick Cave (66) nam drie solo­albums op om de dood van zijn zoon Arthur (in 2015) te verwerken, voor hij weer met zijn vaste band The Bad Seeds de studio in dook. In 2022 verloor hij ook zoon Jethro. Caves nieuwe plaat Wild God is volgens André Boße van Musik­express gemaakt onder het motto: ‘Het verdriet mag niet vergeten worden, maar er moet ook ruimte zijn voor vreugde.’ De muziek beweegt van ‘mysterieus-religieus naar sprookjesachtig’, met Cave ‘die de blues zingt zoals hij dat al vele jaren doet’.

    Dominicus Tardif probeert voor La Presse de albumtitel te doorgronden: ‘In het evangelie volgens Cave zijn we allemaal gekke goden in een al even gek leven, die hier en daar stukjes vreugde wegkapen, ondanks de constante dreiging van een lange, donkere nacht.’ Tardif stelt dat dit album niet het ‘gaga’ werk is van een man ‘die de diep wrede aard van het bestaan ontkent, maar dat van een overlevende die, ondanks zijn intieme ervaring van deze wreedheid, weigert dienst te nemen in de toch al imposante legers van het nihilisme’.

    Misschien wel een kwestie van ‘té veel creativiteit die Cave in tien nummers probeert te persen’

    Lewis Wade van The Skinny mist tot zijn ‘verrassing’ de samenhang tussen de tracks op het album, waardoor ‘experimentalisme’ de overhand krijgt: ‘Maar alles wat de band uitprobeert werkt goed. Alsof je naar een slecht geconstrueerd greatest hitsalbum luistert: zonder duidelijke flow, hoewel elk afzonderlijk deel geweldig klinkt.’ Misschien is het wel een kwestie van ‘té veel creativiteit die Cave in tien nummers probeert te persen’.

    ‘Waar een optreden voor Cave gelijkstaat aan een communie, voelt Wild God meer als een doop’, schrijft Helen Brown in The Independent: ‘Dit is een extatische onderdompeling in het ruisende, samensmeltende water van liefde en verlies.’ Cave heeft zijn ‘trage, biddende predikerstijl aangescherpt, waarmee hij zijn verhalen hartstochtelijk over de contouren van de muziek laat dwalen’. Voor Andrew Trendell van NME was de muziek van Nick Cave & The Bad Seeds altijd ‘doordrenkt van ondergang en somberheid’. Dit nieuwe album is ‘weliswaar geen uitbarsting van vreugde, maar ditmaal laat de eens zo duistere prins het licht binnen’.  

    Diederik Samwel

    Wild God van Nick Cave & The Bad Seeds werd in augustus uitgebracht.

    WildGod Vinyl 001 RS Camera Top 80mm Ltd Edition Alpha Shadow Edit

    Bezoedeld imago van een wereldwijde weldoener

    Nieuwe biografie over Bill Gates voegt weinig spectaculairs toe

    Literatuur – Na eerdere boeken over Bill Gates komt nu ook Anupreeta Das, financieel redacteur van The New York Times, met een biografie over de tech-miljardair: Billionaire, Nerd, Saviour, King. Charlie English schrijft in The Guardian dat het boek weinig toevoegt aan wat we al weten over de ondernemer en filantroop: ‘Das heeft geen nieuwe smoking gun gevonden over wat Gates heeft gedaan. De titel van het voorlaatste hoofdstuk, ‘Cancel Bill’, zegt genoeg, stelt English: ‘Zo voelt het hele boek: een oproep aan de publieke opinie om Gates af te schrijven. Vooralsnog, en in vergelijking met wat andere Amerikaanse miljardairs doen en waarmee ze wegkomen, lijkt dat een beetje oneerlijk.’

    ‘Das heeft geen nieuwe smoking gun gevonden over wat Gates heeft gedaan’

    Richard Wateren van Financial Times vindt dat Gates’ ‘gecreëerde publieke imago van wereldwijde ziener en weldoener is bezoedeld door zijn contacten met zedendelinquent Jeffrey Epstein, de affaire met een Microsoft-medewerkster en de scheiding van zijn vrouw Melinda’. Dat rechtvaardigt volgens hem een nieuwe biografie ‘waarin de focus ligt op de impact van zijn filantropische werk. Das neemt daarin een genuanceerd standpunt in.’  

    DS

    Billionaire, Nerd, Saviour, King – Bill Gates and His Quest to Shape Our World van Anupreeta Das werd in augustus uitgebracht door Avid Reader Press, en is (nog) niet vertaald in het Nederlands.

    71igZGsMjqL. AC UF10001000 QL80
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.

    Grande dame van de alternatieve rock

    Terug naar de oorsprong

    Serie – Kwestie van zelfvertrouwen waarschijnlijk: bandleider Eddie Vedder laat alvast weten dat Pearl Jam met de nieuwe plaat Dark Matter het beste werk tot nu toe heeft gemaakt. Criticus Alexander Hoggard is een tikkeltje minder uitbundig. Hij noemt het twaalfde studioalbum in The Independent ‘het beste wat Pearl Jam de afgelopen twee decennia heeft laten horen’. Volgens hem maakt de band de reputatie van liveband volledig waar met het nummer Wreckage: ‘Voorbestemd als concertfavoriet: een meezinger van jewelste en een outro met lijfliedachtige allure.’

    In zijn recensie voor Irish Times klinkt Ed Power net zo onstuimig als de nieuwe Pearl Jam: ‘Gitaren als bulldozers, het schrapende keelgeluid van de frontman en een knarsend punknummer dat wordt gedomineerd door het sloopkogelgitaarspel van Mike McCready.’ Power schrijft dat het album neerkomt op een ‘stormachtig back-to-basics’, wat volgens hem vooral te danken is aan producer Andrew Watt: ‘Die bracht vorig jaar ook The Rolling Stones met Hackney Diamonds terug naar hun klassieke sound, ‘zonder een spoor van zelfparodie’. Power concludeert dat de band zich keurig houdt aan ‘de gouden rockregel: wees luid en compromisloos, en zing alles alsof je het meent.’

    ‘Hymnes tegen isolement en vereenzaming, die welwillend in de richting van kitsch neigen’

    Van de meeste tracks begrijpt Ralf Hoff van Plattentests duidelijk het verband met de albumtitel Dark Matter: ‘Pearl Jam ontdekt weinig goeds in de huidige wereldsituatie. Vedder blaft daar vol overtuiging zijn ongenoegen over uit.’ Verder vindt hij dat de band uit Seattle bij vlagen precies datgene maakt waar deze ‘grande dame van de alternatieve rock’ goed in is: ‘hymnes tegen isolement en vereenzaming, die welwillend in de richting van kitsch neigen, maar er steeds weer aan ontsnappen’.

    In El País heeft Carlos Marcos het over een ‘rockalbum met furieuze en zweterige nummers, enkele intieme momenten van existentiële helderheid en magische mid-tempo’s’. Van muzikale luiheid als op vorige albums is geen sprake, vindt hij: ‘Hier hoor je vijf jongens die zich volledig concentreren op het uitlokken van een geluid, zonder al te veel uitleg. Dat is ook helemaal niet nodig.’

    Dark Matter, het nieuwe album van Pearl Jam, werd medio april uitgebracht.

    Peral Jam

    Een minder wenselijke wending voor Baby Reindeer

    Is maker Richard Gadd te naïef geweest?

    SerieBaby Reindeer is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van maker Richard Gadd. Als komiek Donny vertelt hij in de Netflix-serie over de pesterijen en het misbruik waarvan hij het slachtoffer was. Critici zijn unaniem over de kwaliteit van zijn werk, dat tal van maatschappelijke onderwerpen aansnijdt: van de perceptie van mannelijke biseksualiteit tot de intieme en blijvende trauma’s veroorzaakt door seksueel misbruik.

    Maar dit enthousiasme heeft tegelijkertijd een minder wenselijke wending genomen, namelijk dat ‘aspirant-detectives sociale netwerken afspeuren [op zoek naar de identiteit van degenen die Richard Gadd hebben belaagd en misbruikt]. Zo erg zelfs dat de politie moest ingrijpen en er advocaten zijn ingeschakeld’, zo meldt The Observer.

    De serie begint met de ontmoeting tussen Martha Scott, een eenzame veertigjarige, en Donny, een straatarme komiek, in de bar waar hij werkt. Uit medelijden biedt hij haar een kop thee aan, waarna hij jarenlang zal worden gestalkt door deze vrouw – ervaringen die bij de hoofdpersoon bovendien een trauma bovenbrengen: de verkrachtingen door een machtige televisie­scenarioschrijver.

    Een vrouw die beweert de persoon te zijn waarop Martha is geïnspireerd overweegt een klacht in te dienen wegens smaad

    De onlinejacht richt zich zowel op Martha als op deze scenarioschrijver. Een vrouw die beweert de persoon te zijn waarop Martha is geïnspireerd overweegt een klacht in te dienen wegens smaad, aldus The Hollywood Reporter. Richard Gadd heeft zijn kijkers verzocht te stoppen met hun zoektocht en hij benadrukt dat hij juist ter bescherming van de mensen op wie hij zijn personages heeft gebaseerd veel feiten heeft veranderd. De actrice die de rol van de stalker briljant vertolkt, Jessica Gunning, roept fans tot hetzelfde op. ‘Het is zo zonde,’ zegt ze tegen Forbes. ‘Het bewijst alleen maar dat deze mensen de serie niet goed hebben begrepen.’

    Ook is er een discussie ontstaan over de noodzaak voor Netflix om in zijn promotiecampagne te benadrukken dat de serie op een waargebeurd verhaal is gebaseerd. The Independent-journalist Adam White oppert dat het misschien naïef is geweest van de maker om deze gevolgen niet te voorzien, ‘maar als kijker hebben we ook een verantwoordelijkheid’.

    Columnist Stuart Heritage van The Guardian meent dat Gadd niet zozeer credits verdient vanwege zijn moed om deze persoonlijke ervaringen met de kijker te delen, omdat hij niet vrij te pleiten is ‘van de gevolgen die hij zelf heeft veroorzaakt’. Volgens hem kunnen we deze serie, hoe goed ook, ‘niet op een puur artistiek niveau benaderen als we weten dat de acteur zijn eigen trauma’s beschrijft’.

    De serie Baby Reindeer is te zien op Netflix.

    richard gad 1 baby reindeer 6617fce47e58e

    Verpletterende roman over verstikkende gemeenschap

    Ook niets zeggen kan grote gevolgen hebben

    Literatuur – De Ierse schrijver Colm Tóibín verwierf wereldfaam met zijn geromantiseerde biografieën over Thomas Mann (De Tovenaar) en Henry James (De Meester). Met Long Island schreef hij het vervolg op zijn lovend ontvangen en verfilmde roman Brooklyn uit 2009. 

    Daarmee keert Tóibín volgens Ellen Akins in LA Times terug naar het andere genre waarmee hij succesvol is: ‘de bedrieglijk eenvoudige vertelling van gewone levens’. Lezing van het eerste boek is geen voorwaarde om van het tweede te genieten, schrijft Akins. ‘Maar als je vertrouwd bent met de personages, scènes en complicaties, grijpt het verhaal je wel meer aan.’ Het draait om roddel en geheimhouding in een Iers dorpje waar hoofdpersoon Eilis terugkeert nadat haar leven in New York een dramatische wending heeft genomen: ‘De hoofdpersonen doen hun uiterste best om vooral niets te zeggen, uit angst om het evenwicht in de gemeenschap te verstoren. Maar ook niets zeggen kan grote gevolgen hebben en Tóibín laat dat op meesterlijke wijze zien.’ 

    ‘Een verpletterende roman van een van ’s werelds beste nog levende schrijvers’

    ‘Een verpletterende roman van een van ’s werelds beste nog levende schrijvers,’ vindt Joan Frank in The Boston Globe. Ze denkt dat Tóibíns kracht ligt in ‘zijn zuinigheid en gedistilleerde precisie, opgediend in stabiel en rustig taalgebruik, waardoor de impact van elke scène alleen maar sterker wordt’.

    In Columbia Magazine schrijft Rebecca Shapiro dat Tóibín ‘schittert zodra hij de innerlijke wereld van hoofdpersoon Eilis weergeeft. Hij schrijft prachtig over de strijd tussen de troost van wat vertrouwd is en de hoop op iets beters.’ Volgens Shapiro gaat het verhaal net zo goed over plekken als over mensen: ‘Wat maakt dat je je ergens thuis voelt? En hoe vind je je weg tussen twee werelden?’

    Long Island van Colm Tóibín, uit het Engels vertaald door Nadia Ramer, is half mei verschenen bij uitgeverij De Geus.

    Colm Toibin

    Nat wasgoed als vorm van subtiel verzet

    Ana Lupaş’ werk is nog altijd relevant

    kunst – Ana Lupaş (Roemenië, 1940) was vijf toen haar land onder de controle viel van het totalitaire regime dat het de komende veertig jaar zou regeren. Als een vorm van subtiel verzet tegen de onderdrukking en de daaruit voortvloeiende verzwakking van de Roemeense identiteit, begon Lupaş kunst te maken waarin ‘de plattelandsgemeenschappen, rituelen en bescheiden materialen van haar thuisland [zoals wol, katoen, hennep en vlas] centraal staan’, aldus Apollo Magazine.

    Zowel het materiaal als de arbeid, van met name vrouwen, spelen een grote rol

    Een voorbeeld zijn haar Humid Installations: sculpturen van nat wasgoed dat in grote hoeveelheden te drogen hangt. Ze roepen de associatie op van een gezamenlijk productieproces, waarbij zowel het materiaal als de arbeid, van met name vrouwen, een grote rol spelen en wijzen op Roemeniës historische verbinding met het plattelandsleven, aldus ArtMargins. De installaties, ‘conceptueel en sensueel tegelijk, intellectueel en bijna romantisch volks (…) voeren een intieme en urgente dialoog met de historische, misschien wel onherroepelijke veranderingen die het leven en de cultuur op het platteland ondergingen’. Volgens ArtMargins is het deze manier waarop ze het verleden weet op te roepen die maakt dat het werk van Lupaş nog altijd in de belangstelling staat. 

    Stedelijk Museum Amsterdam, 9 mei-15 september.

    015 Ana Lupas 02
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.

    De eerste cleane plaat van The Libertines

    Onverwachte koerswending roept verschillende reacties op

    MUZIEK – Britse critici zijn het erover eens dat ‘de tumultueuze Libertines’, onder leiding van Pete Doherty en Carl Barât, met hun nieuwe album All Quiet on the Eastern Esplanade eindelijk tot rust zijn gekomen. Maar de meningen over deze ontwikkeling lopen uiteen. Voor Rolling Stone UK heeft de groep niets aan glans ingeboet. Het typeert dit album als ‘pure rock die sterk doet denken aan de explosieve en chaotische charme van hun debuut, verrijkt door hun ervaring als veertigers’. Muzieksite NME waardeert de onverwachte koerswending die deze artiesten met hun wilde drugsverleden hebben genomen, van wie Doherty nu, geheel vrij van verslavingen, een rustig leven leidt in Normandië. Ook The Independent spreekt van een plaat die ‘is gemaakt met een heldere geest’, met als gevolg, aldus de krant, dat Doherty een groter stembereik heeft, zijn teksten meer samenhang vertonen en dat hij zijn dierlijke instincten deze keer beperkt tot ‘zo nu en dan een miauwtje op de achtergrond’. Dit zou het meest overtuigende album zijn dat hij met Carl Barât heeft afgeleverd sinds Up the Bracket uit 2002; hun eerste plaat, die ‘een ode [was] aan de jeugd en de liefde in het Londen van rond de eeuwwisseling’.

    Ruim twintig jaar later, meent The Daily Telegraph, blijft de groep trouw aan haar originele sound. Dit vierde album is ‘op en top Libertines: elf pakkende nummers over wat het betekent om Engels te zijn, de migratiecrisis, alcoholisme, gebroken harten en eenzaamheid, tegen een achtergrond van krassende gitaren en hectische ritmes’. Maar, aldus het conservatieve dagblad, doordat hier meer van het persoonlijke wordt afgeweken en ‘wordt geflirt met een soort toekomstvisie voor het Verenigd Koninkrijk’, verliest het album ‘gaandeweg helaas aan overtuiging’. Zo gaat Merry Old England, het vierde nummer, over het lot van Syriërs, Irakezen en Oekraïners die het VK over zee proberen te bereiken, en de algemene onverschilligheid voor hun lot. Volgens The Telegraph ‘had dit nummer de potentie een polemische aanklacht te zijn, maar door (…) een vlak stemgeluid en een gebrek aan inleving pakt dat anders uit’. De krant spreekt van ‘een prima prestatie van een groep die zichzelf vooral lijkt te feliciteren met het feit dat ze nog bestaan’.   

    TheLibertines AQOTEE CD copy 1

    Eerbetoon voor vergeten popicoon 

    Geniaal maar onzeker lid van de club van 27

    Documentaire – Gitarist Brian Jones (1942) geldt als oprichter van The Rolling Stones, maar maakte slechts een deel van de successen mee. Kort nadat hij uit de band was gezet, werd Jones in 1969 dood aangetroffen in zijn zwembad. Nick Broomfield, bekend van documentaires over Leonard Cohen, Kurt Cobain en Whitney Houston, portretteert hem in The Stones and Brian Jones

    De documentaire vertelt het verhaal van een muzikant die ten onder ging aan ‘kwikzilverachtige genialiteit en zelfvernietiging’

    ‘Verrassend aangrijpend’, schrijft Sheri Linden voor Hollywood Reporter. De kracht van de film zit volgens haar in ‘de antithese tussen het sterrendom en de meer jazzy muziek waar Jones naar op zoek was’. Daarnaast draait het om de ‘rivaliserende machtsdynamiek’ met Mick Jagger, die ‘met briljante subtiliteit is vastgelegd’. 

    De documentaire vertelt het ‘vergeten’ verhaal van een muzikant die ten onder ging aan ‘kwikzilverachtige genialiteit en zelfvernietiging’, vindt Dan Einav in de Financial Times. Niettemin krijgt Jones hiermee ‘alsnog de credits die hem toekomen’. Sean O’Hagan omschrijft de film in The Guardian als ‘een psychologische studie van een begaafd, complex individu, slecht voorbereid op roem en achtervolgd door onzekerheid.’ Volgens O’Hagan heeft Broomfield ‘getuigenissen uit de eerste hand op een suggestieve, betoverende en hartverscheurende manier verweven met rijke archiefbeelden’. 

    The Stones and Brian Jones van Nick Broomfield draait vanaf 25 april in de bioscoop.

    brianjones

    Zelden was een film in India zo controversieel

    De film die als campagnemiddel werd ingezet door Modi

    filmThe Kerala Story, in 2023 uitgebracht en geregisseerd door Sudipto Sen, vertelt het fictieve verhaal van een vrouw die door moslimextremisten wordt gedwongen zich tot de islam te bekeren en zich uiteindelijk aansluit bij Islamitische Staat. 

    Volgens de auteurs van de film lieten zij zich inspireren door 32.000 gevallen waarin een vrouw in de Indiase staat Kerala inderdaad werd bekeerd en geradicaliseerd. Dit werkt de theorie in de hand van Narendra Modi’s hindoenationalistische partij BJP en haar ideologische opvolger RSS, dat islamitische mannen hindoeïstische vrouwen verleiden met als enig doel hen te bekeren: een zogeheten liefdes­jihad.

    Door tegenstanders werd de beslissing om de film onlangs op tv uit te zenden dan ook ‘hevig bekritiseerd’

    Modi, die zich verkiesbaar heeft gesteld voor een derde opeenvolgende ambtstermijn als premier, zet de film op deze manier in als munitie tegen zijn rivalen in de verkiezingen die op 19 april van start zijn gegaan en waarvan de resultaten in juni worden verwacht. Volgens Hindustan Times is de BJP ‘in de veronderstelling dat de emotionele impact van de film op hindoes en apolitieke christenen in haar voordeel zou kunnen werken’.

    Door tegenstanders werd de beslissing om de film onlangs op tv uit te zenden en op scholen te vertonen dan ook ‘hevig bekritiseerd’, aldus The Indian Express, op grond van het ‘creëren van verdeeldheid in de samenleving’. ‘De film zou de geschiedenis van Kerala presenteren. Maar wanneer vond een dergelijk incident dan plaats in onze staat?’ aldus Pinarayi Vijayan van de Communistische Partij, sinds 2016 regeringsleider van de staat Kerala, op de site van Malayalam Manorama, de belangrijkste krant van de regio. Pogingen om de vertoning te voorkomen hadden geen succes.

    ‘Het komt vaker voor dat een film een politieke controverse veroorzaakt,’ analyseert The Hindu. ‘Maar zelden wist een film tegelijkertijd zo veel lof en zo veel wrok op te roepen, met mogelijk grote gevolgen in deze verkiezingstijd.’  

    the kerala story review

    Schrijven als traumaverwerking 

    Humor, vergeving plus een sonnet van Shakespeare

    Literatuur – De Brits-Amerikaanse schrijver Salman Rushdie stond in augustus 2022 op het punt aan een lezing te beginnen, toen een in het zwart geklede man verschillende keren op hem in stak. Rushdie raakte aan één oog blind; zijn rechterhand kan hij nooit meer gebruiken. In zijn boek Knife kijkt hij terug op de moordaanslag. ‘Om een indruk te geven van deze gruwel’ heeft Alice in 24HeuresduLivre een sonnet van Shakespeare afgedrukt: ‘Rushdie schrijft dat de 27 seconden die de steekpartij duurden, lang genoeg zijn om het voor te dragen.’ De criticus vindt dat hij door zijn ontmoeting, verkering en huwelijk met de dertig jaar jongere Amerikaanse dichter en romanschrijfster Rachel Eliza Griffith te beschrijven ‘dynamiek toevoegt aan dit openhartige en aangrijpende relaas’.

    ‘Een hartverscheurend maar ongelooflijk opbeurend boek’

    Volgens de recensent van West Observer nodigt Rushdie de lezer uit om ‘zijn reis van overleving, genezing en de blijvende kracht van de menselijke geest mee te maken. De manier waarop hij ruimte vindt voor humor en vergeving getuigt van een niet-aflatende mentale kracht.’ Ook Dwight Garner roemt in The New York Times Rushdies gevoel voor humor: van de schrik dat zijn mooie Ralph Lauren-pak onder het bloed kwam te zitten tot zijn vreugde over 27 kilo gewichtsverlies, ‘al zou hij niemand deze afslankingskuur aanbevelen’. Wel moest Garner bijkomen van de ‘scherpe twist’ tegen het einde van Knife. In plaats van een gesprek met zijn aanvaller koos Rushdie voor een fictief interview: ‘Daarin gaat het over radicalisering, meedogenloosheid en de kortzichtige overtuiging dat je strijdt voor een rechtvaardige zaak.’ Het deed hem denken aan de woorden van Charb, de bij de terroristische aanslag in 2015 vermoorde hoofdredacteur van Charlie Hebdo: ‘Als we mensen gaan respecteren die ons niet respecteren, kunnen we de tent net zo goed sluiten.’

    ‘Een hartverscheurend maar ongelooflijk opbeurend boek’, vindt de recensent van het Indiase LiteratureToday. ‘Rushdie biedt een diepgaande meditatie over de fijne kneepjes van het bestaan en de veerkracht om de donkerste periodes te overleven. Een meesterwerk waarin de tijdloze kracht van literatuur wordt onthuld.’  

    Salman Rushdie, Mes. Gedachten na een poging tot moord, vertaald uit het Engels door Karina van Santen en Martine Vosmaer, uitgeverij Pluim. 

    Rushdie
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.

    Jackson en het fenomeen van verkeerde intimiteit

    Fotografie met een disclaimer

    FOTOGRAFIE | Alison Jackson was net afgestudeerd aan het Londense Royal College of Art toen prinses Diana in 1997 stierf. De intensiteit van het verdriet van de natie fascineerde en verontrustte haar. ‘Diana was zo sterk aanwezig in ons leven, als een lid van onze familie,’ vertelt ze. ‘Door de pers hadden we het gevoel heel dicht bij haar te staan, maar in feite stond ze heel ver van ons af.’ Ze besloot om via de fotografie dit ‘fenomeen van veronderstelde intimiteit met beroemdheden’ te onderzoeken, schrijft LA Times.

    Daarmee was ze eigenlijk haar tijd ver vooruit. Ze begon foto’s te maken die visualiseerden ‘wat bloeide en op de loer lag in de collectieve verbeelding’. Diana die haar middelvinger naar de camera opsteekt. Diana en vriend Dodi Fayed die elegante, nonchalante poses aannemen aan weerszijden van een baby, ogenschijnlijk die van hen.

    De media veroordeelden haar werk, maar drukten de foto’s af op ‘precies die plekken die voor nieuws waren gereserveerd’

    De media veroordeelden haar werk, maar drukten de foto’s af op ‘precies die plekken die voor nieuws waren gereserveerd’, aldus het dagblad uit Los Angeles. Jackson besloot verder te gaan op deze tour, en maakte met de hulp van lookalikes foto’s die zo overtuigend zijn dat kijkers ‘zeker wisten dat ze koningin Elizabeth II echt had betrapt terwijl ze geld uit een geldautomaat haalde, of Kanye die Kim in een corrigerende onderbroek helpt, of Donald Trump in het gezelschap van Ku Klux Klan-mannen met een kap op’. Zelf dringt Jackson er met disclaimers bij haar werk, zoals ‘This is not Donald Trump’, op aan dat wat we zien niet echt is – daarbij ook verwijzend naar Magrittes pijp die geen pijp is.

    Een van de gedachten achter haar werk is dat ‘nep het nieuwe echt is’, citeert The Guardian; ‘En mensen als Donald Trump en Kim Kardashian maken het ons makkelijk: ze zijn half echt, half karikatuur.’

    Volgens Jackson, die bekendstaat om haar controversiële uitspraken en dan ook, zo vertelt de Londense krant, ‘regelmatig bijna wordt gearresteerd’, begon ze te fotograferen omdat ze ‘fotografie haat. Ik vind het een bedrieglijk, glibberig en onbetrouwbaar medium dat je verleidt te geloven dat wat je ziet echt is’, aldus Daily Mail. Waar ze aan toevoegt: ‘Dat is toch eigenlijk precies waar het in Los Angeles om draait?’ 

    Truth is Death, van 23 maart tot 15 september 2024 te zien in Fotomuseum aan het Vrijthof in Maastricht.

    Door Laura Weeda

    truth is dead

    Verhalen vertellen op het dak

    Plezierig aandenken aan een onplezierige tijd

    Literatuur | Tijdens de eerste lockdown van de covidpandemie verzamelden New Yorkse flatgenoten zich ’s avonds op het dak om hun steun aan hulpverleners te betuigen door op potten en pannen te slaan. Later begonnen ze elkaar verhalen te vertellen waarin ze ook iets over zichzelf moesten prijsgeven. Dit gegeven vormde het uitgangspunt voor het boek Fourteen Days. Zesendertig schrijvers leverden een bijdrage, onder wie Margaret Atwood en Preston Douglas, die gezamenlijk de redactie voerden.  

    Het boek doet Alex Clark in The Guardian denken aan de Decamerone van Boccaccio en aan ‘de grote roman over het leven in een appartement: Het leven een gebruiksaanwijzing van George Perec’. Volgens Clark keren in elk verhaal van Fourteen Days ‘het meedogenloze verdriet en de onzekerheid van begin 2020 terug. Spookverhalen wedijveren met verhalen over verloren liefde, ruige hondenverhalen met het alledaagse, zwarte humor met het zoete en sentimentele. Het eindresultaat is een immens plezierig product van een immens onplezierige tijd.’ 

    ‘Kwesties als immigratie, racisme, politiegeweld en PTSS komen allemaal aan bod in deze monologen,’ staat te lezen op de site 24heuresdulivre. ‘Dankzij Atwood en Preston komt de lezer niet in de verleiding om telkens te kijken wie welk hoofdstuk heeft geschreven.’ De criticus concludeert dat ‘de naden misschien glad zijn, maar dat het wel een gekke lappendeken heeft opgeleverd’. 

    Samen leveren ze het bewijs dat de verhalen die we achterlaten ons menselijk maken.

    Ook Rob Merrill van The Washington Post houdt het op ‘een allegaartje, zoals te verwachten met drie dozijn schrijvers’. Wat ze gemeen hebben, is dat ze proberen ‘het zinloze te begrijpen en orde te scheppen in de wanorde. Samen leveren ze het bewijs dat de verhalen die we achterlaten ons menselijk maken.’ 

    In The Scotsman geeft Stuart Kelly aan dat hij het lezen van Fourteen Days als een spelletje beleefde: ‘Wie schreef wat? Nou, probeer dan maar eens het verschil tussen Dave Eggers en John Grisham uit te leggen.’ Meer algemeen heeft hij er veel plezier aan beleefd: ‘Al zit het er dik in dat geen enkele lezer van elk verhaal zal genieten.’ 

    Fourteen days, 36 auteurs, onder redactie van Margaret Atwood en Douglas Preston, vertaald door Liedwien Biekmann als Veertien dagen, verscheen in februari bij De Arbeiderspers. 

    Door Diederik Samwel 

    14 days

    De trauma’s en vitaliteit van Palestijnse vrouwen

    Soualem vervalt niet in oriëntalisme

    DOCUMENTAIRE | Ze is bekend van de Amerikaanse serie Succession, als de nooit volledig betrouwbare vrouw van mediamagnaat Logan Roy, om wie alles draait. Maar in de documentaire Bye Bye Tiberias laat Hiam Abbass een heel andere kant van zichzelf zien. Voor de camera van haar dochter, de Frans-Algerijns-Palestijnse regisseur Lina Soualem, ‘duikt de actrice in een verleden dat is getekend door de pijn van ballingschap’. Soualems zoektocht naar de levens en gemeenschappelijke trauma’s van de vrouwen in haar familie wordt door de Arabische pers volop geprezen. De Libanese site Raseef22 meent dat ‘het heel belangrijk is dat (…) cinema alles vertegenwoordigt wat er is gebeurd, wat er gebeurt en wat er zal gebeuren in Palestina’.

    Abbass groeide op in Palestina, dat ze verliet om haar droom te verwezenlijken: actrice worden. Aan het begin van de film staat ze met haar gezicht naar de camera van haar dochter, ‘ondergedompeld in wit licht, pratend over haar liefde voor kunst, film, komedie, maar naarmate de film vordert en richting het ouderlijk huis in Palestina beweegt, wordt de sfeer warmer, zoals dat past bij Arabische huizen. Een warmte waar iedereen in de diaspora naar terugverlangt’, aldus Raseef22.

    Vervolgens neemt Lina haar moeder mee naar Deir Hanna, het dorp dat nu in Israël ligt (vlak bij Tiberias), waar haar voorouders tijdens de Nakba in 1948 uit wegvluchtten. Vanaf dat moment klinken er ook andere stemmen, een overgrootmoeder, grootmoeder, moeder, tantes. Soualem maakt volgens Al Jazeera op ‘briljante wijze’ gebruik van oude homevideo’s, die ze vermengt met hedendaagse beelden en foto’s uit archieven. 

    Dit levert veel hartverscheurende scènes op, schrijft New Arab

    Dit levert veel hartverscheurende scènes op, schrijft New Arab. Zoals het verhaal van Abbass’ tante die tijdens de Nakba van haar familie werd gescheiden en sindsdien gedwongen in een vluchtelingenkamp in Syrië leeft, waar ze vrijwel niets voor haar kunnen betekenen.

    Toch, meent het pan-Arabische platform, is de film bovenal een ‘prachtig portret van vier generaties vrouwen: hij vertegenwoordigt het trauma dat ze hebben geërfd, maar ook de banden van liefde, de gemeenschappelijke geschiedenis en de herinneringen die ons altijd zullen verenigen met de dierbaren die ons zijn voorgegaan’. De zwaarte van dit verleden wordt verzacht door ‘de lichtheid en humor die tussen de actrice en haar zussen bestaat’.

    Ook Al Jazeera prijst de kracht en vitaliteit van de zussen, en volgens Raseef22 behoedt deze aanpak Soualem ervoor in oriëntalisme te vervallen; ‘ze toont de menselijkheid van deze vrouwen en hoe ze er ondanks hun beproevingen in zijn geslaagd hun doelen te bereiken’. 

    Door Laura Weeda

    Bye Bye Tiberias @@. V1

    Hoe een lichte tenor atletisch en scherp blijft

    Ongemakkelijke seksliedjes

    Muziek | ‘Een optreden in de pauze van de Super Bowl, de Olympus van de Amerikaanse popmuziek; als dat geen comeback is…’ Zo omschrijft Aida Baghernejad de lancering van Coming Home, het nieuwe album van rapper annex R&B-ster Usher (45) in Musikexpress. ‘En jawel, hij schrijft nog steeds ongemakkelijke seksliedjes en wil weer dolgraag knuffelen in bed. Tegelijkertijd bewijst hij met deze verbazingwekkend smaakvolle productie dat hij met zijn ongelooflijke vocale vaardigheden nog altijd relevant is.’

    ‘Puur showmanschap in plaats van creatief vernuft en esthetische visie. De twintig tracks vormen een beetje een opgeblazen puinhoop’

    Paul Attard van Slant Magazine is minder enthousiast: ‘Puur showmanschap in plaats van creatief vernuft en esthetische visie. De twintig tracks vormen een beetje een opgeblazen puinhoop.’ Voor The New York Times typeert Jon Pareles Ushers muziek als ‘langzaam wiegende soul en gesynthetiseerde pop in een eenentwintigste-eeuws jasje. Bovendien is hij er heel bedreven in om artiesten als Beyoncé, Alicia Keys en Burna Boy naar zijn studio te lokken.’ 

    De criticus van de Franse muzieksite Zimbalam weet zeker dat Usher ‘nooit een druppel melk heeft gedronken. Anders was zijn lichte tenor dertig jaar na zijn debuut nooit zo atletisch en scherp gebleven.’  

    Coming Home, het negende album van Usher Raymond IV, verscheen half februari. Concert op 22 april 2025: Ziggo Dome, Amsterdam.

    Door Diederik Samwel

    usher
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.

    Een vrijwel onmogelijke film

    Garrone weet ternauwernood aan clichés te ontsnappen

    FILM – Met Me Captain, waarin twee jongens uit Senegal worden gevolgd op hun reis naar Europa, is Matteo Garrone, de Italiaanse regisseur van onder andere Gomorra (2008), er volgens L’Essenziale in geslaagd ‘een vrijwel onmogelijke film te maken’. Waar films over immigratie ‘paternalistisch, verstoken van authenticiteit of neerbuigend’ kunnen zijn, vermijdt deze filmmaker volgens het Italiaanse weekblad de valkuilen van spektakel en clichés. Dit enthousiasme wordt gedeeld door de overgrote meerderheid van de critici in Italië, waar Georgia Meloni en haar extreemrechtse regering nu ruim een jaar aan de macht zijn. Garrone werd in augustus dan ook bekroond met de Zilveren Leeuw voor beste regisseur op het filmfestival van Venetië. Zijn hoofdrolspeler, de Senegalees Seydou Sarr, kreeg de prijs voor meestbelovende acteur.

    ‘Garrone heeft een film gemaakt die op alle scholen en op alle niveaus vertoond zou moeten worden’

    De reis van Seydou doet Il Manifesto denken aan die van Pinokkio (tevens door Garrone verfilmd), aangezien beiden ‘geen andere keuze [hebben] dan voor jezelf te leren zorgen, overlevingsstrategieën te vinden en eenzaamheid en angst te overwinnen’. Me Captain kan in die zin worden gezien als modern bildungsverhaal. Sommige scènes zijn enigszins voorspelbaar, tekent L’Essenziale aan. De filmmaker zou er ‘maar net in [slagen] om niet in pathos te vervallen, door zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid te blijven – zonder zichzelf in bepaalde scènes een vleugje dromerigheid te ontzeggen’. Het weekblad waardeert overigens dat we deze reis alleen door Seydous ogen ervaren, zonder enig westers gezichtspunt en zonder dat het woord ‘immigrant’ ook maar één keer wordt gebruikt.

    Minder enthousiast is het rechtse Il Panorama. Garrones kijk op het zeer actuele thema ‘laat ons enigszins koud’ en ‘blijft een beetje te veel aan de oppervlakte van een zeer complexe situatie’, aldus het weekblad. Het centrumrechtse dagblad Il Foglio spreekt daarentegen van een noodzakelijk werk met een educatieve strekking. ‘Matteo Garrone nam risico’s, bestudeerde zijn onderwerp en heeft een film gemaakt die op alle scholen en op alle niveaus vertoond zou moeten worden – maar ook aan politici en al diegenen die beweren dat de arme mensen op hun bootjes hier niet komen omdat ze honger hebben, maar om het (zeer slecht betaalde) werk en de vrouwen van “echte Italianen” te stelen.’

    Door Laura Weeda

    Me Captain

    Hoe de wereld ten onder gaat aan macht en corruptie

    Geëngageerde zoektocht naar kantelpunten

    DOCUMENTAIRE – In de documentaire Breaking Social van Fredrik Gertten staan wereldwijde ongelijkheid en uitbuiting van mens en natuur centraal. Die zijn volgens de Zweedse regisseur het gevolg van corruptie en kleptocratie. Met onder anderen de Nederlandse journalist Rutger Bregman gaat Gertten op zoek naar lichtpuntjes. Marion Ammicht van Das Erste stelt dat Gertten niet alleen ‘de patronen van corruptie en samenzwerende machthebbers wil blootleggen, maar ook kantelpunten laat zien die mensen ertoe aanzetten om ertegen in opstand te komen’. Als voorbeelden noemt ze de volksprotesten in Chili en de massademonstraties op Malta na de moord op journalist Daphne Caruana Galizia, die grootschalige corruptie bij overheid en zakenleven had aangetoond. Breaking Social is een aanmoedigingsfilm’, vindt Ammicht. ‘Als we solidair zijn, is verandering mogelijk.’

    Emma Gray Munthe van Aftonbladet schrijft over een ‘stijlvolle, effectieve documentaire die de ogen opent en volop context laat zien.’ Gerttens films zijn volgens haar ‘door hun invalshoek een uiting van activisme op zich, zonder daarbij op de grootste trom te slaan. Tegelijkertijd krijg je het gevoel dat verandering mogelijk is en dat het snel kan plaatsvinden – zowel ten goede als ten kwade.’

    ‘In Breaking Social wordt ook zichtbaar dat er volop mensen zijn die zich inzetten voor een betere wereld’

    In het Zweedsel Nöjesguiden heeft Andreas Heilborn genoeg aan te merken op de documentaire: ‘Het wemelt van de mensen en de verhalen. Bij zo’n goede journalist als Gertten had ik gewild dat hij écht de mesthoop had omgekeerd. Er lijkt een duister contact tussen de rijken te zijn, direct afkomstig uit de computer van Lisbeth Salander. Daar had hij voor mij dieper mogen graven.’

    ‘In Breaking Social wordt ook zichtbaar dat er volop mensen zijn die zich inzetten voor een betere wereld’, schrijft Nathanael Brohammer voor KinoZeit. De recensent heeft moeite met de ‘sussende toon van een middagdocumentaire waarin “talking heads” ontspannen langs de rivier wandelen’. Maar zijn eindoordeel is positief: ‘Een door en door geëngageerde documentaire die kleinschalig begint en bijdraagt aan het neerhalen van de saboteur in ons.’ Volgens Aleksandra Biernacka van Modern Times Review roept de film één centrale vraag op: ‘Kunnen wij ons de superrijken nog wel veroorloven?’

    Breaking Social van Fredrik Gertten draait vanaf 1 februari in de bioscoop

    Door Diederik Samwel

    Breaking Social 1

    Progressieve rock met sociaal-politieke boodschap

    Van onweerstaanbare grooves tot sprankelende ballads


    MUZIEK – In besprekingen van het nieuwe album i/o van de 73-jarige Peter Gabriel, ooit frontman van Genesis, valt geregeld de term ‘progrock’. Tony Clayton-Lea van The Irish Times omschrijft Gabriel als ‘een vooruitstrevend artiest die zich sterk bewust is van nieuwe technologieën, hoogwaardige, commercieel succesvolle muziek maakt en toch trouw blijft aan zijn artistieke uitgangspunten.’ Volgens Clayton-Lea heeft Gabriel een ‘fraaie, melancholische plaat’ gemaakt, waarop ‘pop-funk uit zijn vroegere periode’ is te horen, maar ook ‘elegante, progressieve popsongs’.

    Voor Plattentests looft Markus Bellmann Gabriels ‘ongelooflijke muzikaliteit en zijn geweldige arrangementen’. Dat is te danken aan ‘gastmuzikanten van de bovenste plank, zoals ambient- en elektrolegende Brian Eno en de inbreng van het Soweto Gospel Choir’. Daarnaast benadrukt Bellmann de veelzijdigheid op het album: ‘Van een onweerstaanbare groove, een bewust overdreven golf stadionpop tot sprankelende en aangrijpende ballads.’

    ‘Gabriel onderzoekt prachtig en subtiel of de mens ooit vrij van het concept tijd kan zijn’

    ‘Uiteraard kun je de nummers apart beluisteren, vindt Emma Harrison van Clash, ‘maar je ontdekt moeiteloos hoe sterk ze met elkaar zijn verbonden.’ Volgens haar draaien de teksten om ‘de kwetsbaarheid van het leven, sterfelijkheid – zowel van het individu als van onze planeet – en wedergeboorte’. Op de track Playing for Time ‘onderzoekt Gabriel prachtig en subtiel of de mens ooit vrij van het concept tijd kan zijn’.

    In de Britse editie van Rolling Stone ontwaart Mark Beaumont een sociaal-politieke boodschap op i/o: ‘Gabriel laat ons nadenken over onrechtvaardigheid en cancelcultuur. Of over de tragische naïviteit van religieus fanatisme en de mogelijkheid om met een headset onze gedachten te verbeelden. Gelukkig sluit hij af met een oproep tot wereldwijde vergiffenis en het neerleggen van de wapens.’

    ‘Ondanks de ernstige ondertoon draagt deze plaat optimisme uit,’ concludeert Jean-Christophe Laurence voor La Presse: ‘Soms wat licht gedateerde geluiden, maar Gabriels stem is net zo helder, uniek en ontroerend als altijd.’

    i/o van Peter Gabriel is in december 2023 uitgekomen.

    Door Diederik Samwel

    Peter Gabriel

    Nu al de beste game van 2024?

    Het fantastische universum van een verloren kroon

    GAME – De eerste maand van het jaar is nog maar nauwelijks voorbij, of er gaan al stemmen op voor een kandidaat voor ‘beste game van 2024’. Die kandidaat is Prince of Persia: The Lost Crown, op 18 januari uitgebracht voor pc en consoles, en alom geprezen. De hoofdrolspeler in het fantastische universum is Sargon, lid van een elitewacht, ‘de zeven onsterfelijken van Perzië, die de taak hebben om prins Ghassan te vinden, die onder vreemde omstandigheden is ontvoerd’, vat El País samen.

    ‘Bij bepaalde puzzels worden je hersenen behoorlijk gepijnigd’

    Om deze reddingsoperatie uit te voeren moet je naar de mythische berg Qaf, aldus de Amerikaanse site The Verge, die het vooral sterk vindt dat de held, zelf een nieuweling in de betreffende wereld, ‘de indruk wekt dat de Lost Crown speler tegelijk met hem vooruitgang boekt’. Julian Benson noemt in The Guardian de gevechtsscènes ‘veeleisend’, ‘en bij bepaalde puzzels worden je hersenen behoorlijk gepijnigd’.

    Polygon prijst een innovatie die de game biedt: heb je als speler moeite om je te herinneren welke stappen je hebt gezet en hoe, dan kun je in dit spel waar je maar wilt een screenshot maken. Zo beschik je als speler ‘letterlijk [over] een fotografisch geheugen’.

    Door Laura Weeda

    Prince Of Persia
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.

    Slapeloos in Fremont

    Babak Jalali stuurt niet aan op medelijden

    FILM | De stad Fremont, Californië, heeft twee bijzonderheden. Er bevindt zich ‘een pioniersdistrict in de filmgeschiedenis, Niles, dat door velen wordt beschouwd als het eerste Hollywood’, schrijft East Bay Times, een dagblad uit de regio. De stad met meer dan 230.000 inwoners vormt ook de thuisbasis van de grootste Afghaanse gemeenschap in de Verenigde Staten, die sinds 1979 golven vluchtelingen heeft verwelkomd tijdens de invasie van Afghanistan door Sovjet-troepen.

    Deze twee facetten komen terug in Fremont, de nieuwe film van de Iraanse regisseur Babak Jalali, die lange tijd in Groot-Brittannië woonde. Hij vertelt het verhaal van Donya (Anaita Wali Zada), een tweeëntwintigjarige Afghaanse vrouw die als tolk voor het Amerikaanse leger Kaboel moest ontvluchten toen de taliban in de zomer van 2021 de controle over Afghanistan herwonnen. Ze belandt in Fremont, waar ze is omringd door landgenoten, maar toch ‘voelt ze zich alleen’, aldus San Francisco Chronicle. Sommige van haar buren weigeren met haar te praten vanwege haar oude baan, en achtervolgd door wat ze in Afghanistan heeft meegemaakt lijdt ze bovendien aan slapeloosheid. ‘Ze brengt haar nachten liggend op haar bed door, starend naar het plafond.’

    ‘Dit soort films sturen vaak aan op medelijden met het personage. Ik heb vooral geprobeerd Donya als mens te laten zien’

    Toch weet Jalali dit onderwerp met lichtheid te brengen, onderstreept de krant uit San Francisco, mede dankzij de vele ironische gegevens in de film, zoals dat Donya overdag in San Francisco’s Chinatown werkt en helpt bij het maken van gelukskoekjes, met spreuken die op stukjes papier zijn geschreven. De regisseur zelf vertelt de San Francisco Chronicle dat hij het tegenovergestelde standpunt wilde innemen dan je in veel films over vluchtelingen tegenkomt. ‘Dit soort films sturen vaak aan op medelijden met het personage. Ik heb vooral geprobeerd Donya als mens te laten zien.’

    Niet iedereen vindt dit gelukt, volgens The Washington Post bijvoorbeeld werkt het lichte aburdisme enkel vervreemdend en wekt het weinig inleving op. De hoofdpersoon krijgt wel veel lof. Ze wordt gespeeld door een Afghaanse journalist die zelf in augustus 2021 haar land ontvluchtte. Ze had geen acteerervaring toen ze solliciteerde naar de rol, maar is, volgens onder meer Mercury News, ‘zo overtuigend dat zelfs een statische opname behoorlijk opvallend wordt’; ‘Haar ingetogen spel maakt de stiltes bijzonder welsprekend.’

    Door Laura Weeda

    Fremont Still 001 16x9 1

    Griekse held krijgt steun van hemelse koren

    Luisteraar wordt een armzalig hoopje

    MUZIEK | Javelin, het tiende album van de Amerikaanse singer-songwriter Sufjan Stevens, wordt juichend ontvangen door de internationale muziekpers. Éamon Sweeney doet in The Irish Times eerst een poging het muziekgenre te vangen: ‘Alternatieve folk, lo-fi, elektronica, indiepop, barokpop, kamerpop, folkpop? Alles waar je pop van kunt maken.’ Om even later een lofzang op Stevens los te laten: ‘Zijn stem klinkt als het luidste, meest geruststellende gefluister dat je ooit zult horen; vol tederheid en kwetsbaarheid. Zijn woordenstroom getuigt van unieke lyrische vindingrijkheid en behendigheid. De productie is ongerept, barst van de ideeën en onthult weelderige soundscapes. En dan heb ik het alleen over de openingstrack.’

    ‘Als gewonde held uit een Griekse tragedie gaat Stevens herhaaldelijk in virtuoze dialoog met de zangeressen’

    Op de Spaanse site Mondo Sonoro tekent Sergio Ariza op dat Stevens ‘een meesterwerk’ heeft afgeleverd. ‘Hij is de meest directe erfgenaam van Nick Drake en Elliott Smith. Ook Sufjan deelt eerst een tragedie met je om je daarna op te vrolijken en een glimlach op je gezicht te toveren.’ Voor Plattentests is Viktor Fritzenkötter ronduit lyrisch over het album: ‘Die koren! Als gewonde held uit een Griekse tragedie gaat Stevens herhaaldelijk in virtuoze dialoog met de zangeressen die hem becommentariëren, ondersteunen en opvangen.’ De muziek ‘straalt melodisch vernuft uit. Op een briljante manier versmelt hij de voornaamste elementen uit zijn muzikale carrière: van intiem naar weelderig, van verwoestend tot opbeurend.’

    Thibaut Q., recensent van de Franse muzieksite Goûte Mes Disques, vindt dat Stevens ‘een krachttoer verricht door akoestische en elektronische muziek te laten samenvloeien. Hij weet folk-ballads op te blazen tot bijna anthemische proporties.’ In Evening Standard is David Smyth met name onder de indruk van de geleidelijke opbouw van elk nummer op Javelin: ‘Laagje voor laagje opbouwen en dan laten aanzwellen. De tokkelende banjo die eerst plaatsmaakt voor sissende drums en dan weer voor hemelse stemmen.’ Tegelijkertijd kan Smyth zich niet voorstellen dat iemand ongevoelig is voor zijn teksten. Of ze nu gaan over het verdriet over zijn overleden moeder of een relatiebreuk: ‘Stevens is de beste ter wereld die een luisteraar kan veranderen in een armzalig hoopje.’

    Door Diederik Samwel

    GettyImages 927293884

    De wereld voordat er olie was

    Het betoverende werk van Monira Al Qadiri

    KUNST | Er is geen andere god dan olie en gas, luidt een van de implicaties van het werk van Monira Al Qadiri, die opgroeide in Koeweit in een tijd dat olie er nog niet allesbepalend was. Ze wijdt haar werk aan de enorme veranderingen die de winning ervan voor haar land en wereldwijd veroorzaakt heeft. Haar werk typeert kunsttijdschrift e-flux onder meer als ‘absurdistische samensmelting van prehistorische levensvormen met hedendaags comfort’. Zo creëerde ze een rubberen dinosaurus die karaoke zingt: zijn melancholische stem smeekt de mensheid om de bijdrage van zijn uitgestorven soort aan de overvloed van de consument te herdenken. In een van haar bekendste werken zweeft een camera door een opzettelijk armoedig ogende maquette van een raffinaderij, terwijl een gedicht te horen is over de schoonheid van het gebouw en de vrijwel goddelijke krachten van olie.

    E-flux noemt het werk ‘betoverend (…) mede dankzij de dubbelzinnigheid: je weet nooit zeker waar de grootsheid van de vertelling en de beelden eindigt en de ironie begint. Crude Eye nodigt de kijker uit zich voor te stellen dat de dominante politieke theologie van het huidige moment, gebaseerd op liberale overtuigingen en economische instrumenten om deze te verspreiden, is verschoven naar een meer materialistisch wereldbeeld.’ Ironisch is ook dat het kunstwerk is gemaakt in opdracht van het Cynthia Woods Mitchell Center for the Arts van de Universiteit van Houston, genoemd naar de vrouw van wijlen George P. Mitchell, hydraulisch ingenieur en miljardair, die een fortuin verdiende met het pompen van aardgas in Texas.

    ‘Ik hou van de traditie van kunstenaars uit de middeleeuwen: die waren in alles geïnteresseerd’

    De kunstenaar maakt in haar werk veel gebruik van muziek, materialen, beeld en tekst. Tegen kunsttijdschrift Lampoon zegt ze hierover: ‘Ik hou van de traditie van kunstenaars uit de middeleeuwen: die waren in alles geïnteresseerd. Ze gebruikten filosofie, wetenschap en religie en mengden dat om iets interessants te creëren. Het is idioot dat we in onze huidige tijd zo gespecialiseerd zijn. (…) Toen ik naar Libanon verhuisde, (…) experimenteerde iedereen met een miljoen dingen tegelijk, en dat was oké. In Japan, waar ik lange tijd heb gewoond, waren de mensen gefocust. (…) Terugkeren naar een alomvattend perspectief is van cruciaal belang, omdat we nu ook de middelen hebben om alles na te streven wat we willen.’

    Het werk van Monira Al Qadiri is tot 7 januari te zien in De Balie, Amsterdam.

    Door Laura Weeda

    Al Qadiri KUB.2.OG U4A6549 Tretter 2

    De invloed van mislukte revoluties

    Europa op drift halverwege de negentiende eeuw

    NON-FICTIE | Vanaf januari 1848 stond Europa twee jaar in brand. Van Palermo tot Parijs, van Berlijn tot Boedapest en Lissabon; overal ging het volk de straat op. De Australische historicus Christopher Clark schreef er met Revolutionary Spring een stevig boek over. Pat Sheil legt in Sydney Morning Herald uit dat er ‘in 1848 en 1849 onvoorstelbaar veel gebeurde en dat revoluties lang niet zoveel opleverden als wordt aangenomen. Kijk maar naar het failliet van de Franse, Russische en Amerikaanse revoluties.’

    ‘Uit een reeks complexe gebeurtenissen construeert hij een samenhangend verhaal’

    ‘Een van de beste geschiedenisboeken van de laatste tien jaar’, schrijft Jonathan Boff voor History Today: ‘Uit een reeks complexe gebeurtenissen construeert hij een samenhangend verhaal.’ Volgens hem laat Clark zien dat ‘praktische en zelfs alledaagse problemen een belangrijke rol speelden bij zowel de oorzaak als de nederlaag van revoluties. Munro Price van Financial Times geeft aan dat Clark een parallel met het huidige wereldtoneel ziet: ‘Na de Arabische Lente verspreidden regionale revoluties zich als een lopend vuur. Op korte termijn mislukten ze, op lange termijn zullen we diepgaande effecten zien.’

    Christopher Clark: Revolutionary Spring, door Brenda Mudde, Huub Stegeman, Maarten van der Werf vertaald als Europese Lente, de strijd voor een nieuwe wereld (1848-1849), verscheen bij De Bezige Bij.

    Door Diederik Samwel

    revolutionary spring
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.

    Geknetter tussen twee uitmuntende actrices

    Soapachtig gepresenteerde karakterstudies

    FILM | In May December bereidt de beroemde actrice Elisabeth zich voor op een nieuwe film. Daarvoor moet ze zich inleven in het waargebeurde verhaal van Gracie, die twintig jaar eerder een schandaal veroorzaakte door een relatie aan te gaan met de destijds dertienjarige Joe. Volgens de principes van methodacting besluit Elisabeth het stel op te zoeken en hun wereld grondig op zich in te laten werken.

    ‘De plot lijkt rechtstreeks afkomstig van een wellustige soapserie, maar regisseur Todd Haynes benadert zijn materiaal met een intensiteit die doet denken aan de nauwgezette karakterstudies van Ingmar Bergman’, schrijft Geoffrey Macnab in The Independent. ‘Bovendien zorgt hij ervoor dat hoofdrolspelers Natalie Portman en Julianne Moore uitmuntende vertolkingen neerzetten.’

    ‘Zijn enscenering is vaak heerlijk irritant’ 

    Andreas Köhnemann vindt in Kino-Zeit dat Haynes als een soapregisseur te werk is gegaan: ‘Zijn enscenering is vaak heerlijk irritant, met alle mechanismen van het Hollywood-melodrama, zoals hij ook nadrukkelijk kiest voor een cheesy muzikaal leidmotief. Daarbij lijkt het acteerwerk van Portman en Moore nep en kitsch, zoals alleen mensen die écht talent hebben dat kunnen.’   

    Radhika Seth van Vogue noemt de ‘eigenzinnige karakters van de hoofdrollen cruciaal voor het succes van de film’, maar vindt dat Charles Melton als Joe ‘net zoveel eer toekomt.’ Wat onder een andere regie ‘een grimmig en zwaar drama had kunnen worden, verandert volgens Seth in ‘een lichte, soms echt grappige fabel’, terwijl de ‘manier waarop het drama zich ontvouwt de sfeer oproept van de films van Pedro Almodóvar’.

    ‘Op weg naar het listige einde kabbelt het een beetje’, oordeelt Stephanie Zacharek in Time. Ze kreeg het gevoel dat ‘Haynes twijfelde tussen een cerebraal drama en een zoetsappig, soapachtig, hedendaags verhaal en daarom in het midden is blijven hangen. De film had meer vuur mogen hebben, maar Haynes’ vakmanschap en het geknetter tussen Moore en Portman zijn verleidelijk genoeg.’  

    Door Diederik Samwel

    May December

    Racisme, slavernij, schuldgevoel en moederschap

    Debuut over de verdeeldheid van Soedan

    FILM | Regisseur Mohamed Kordofani zegde in 2019, op 39-jarige leeftijd, zijn baan als luchtvaartingenieur in Bahrein op om zich in zijn geboorteland Soedan op de film te richten. Een makkelijke periode om te filmen was het niet, vertelt hij aan Courrier International. In april 2023 brak er een burgeroorlog uit, en ook filmlocaties hadden daaronder te lijden.

    Het idee voor Goodbye Julia, aldus Kordofani, ontstond na het referendum in 2005, waarbij Zuid-Soedanezen mochten beslissen of ze al dan niet bij het noorden van het land wilden blijven horen. ‘We wisten allemaal dat de scheiding zou plaatsvinden, maar dat dit met 99 procent van de stemmen zou gebeuren is krankzinnig. (…) Ik besefte dat Zuid-Soedanezen werden behandeld als tweederangsburgers, en dat het probleem ons racisme was, niet de politiek. Ook besefte ik dat ik bijna geen Zuid-Soedanezen kende, hoewel er in Khartoem, waar ik ben opgegroeid, heel veel woonden.’

    ‘Er zijn geen goeieriken of slechteriken, alleen mensen die soms slechte dingen doen, net als in mijn eigen familie’

    Het verhaal gaat over twee vrouwen: Julia (Siran Riak), een christelijke vrouw uit het zuiden van het land die opgroeide in Khartoem, en Mona (Eiman Yousif), een rijke vrouw uit de Arabische meerderheid in het noorden. Kordofani wilde nadrukkelijk empathie overbrengen voor al zijn personages: ‘Er zijn geen goeieriken of slechteriken, alleen mensen die soms slechte dingen doen, net als in mijn eigen familie.’

    Variety spreekt van een ‘intelligent en meelevend script’, waarin het politieke nooit het persoonlijke overstemt. Volgens de Spaanse filmsite La Estatuilla slaagt Kordofani erin driedimensionale karakters te creëren en ideeën over racisme, slavernij, schuldgevoel en moederschap met elkaar te verweven. Flickering Myth typeert de film als ‘een hartverscheurend, emotioneel uitputtend verhaal over schuldgevoelens’. 

    Maar volgens sommige recensenten ligt de nadruk toch te veel op die politieke kant

    Maar volgens sommige recensenten ligt de nadruk toch te veel op die politieke kant. ‘De openingsscènes in Khartoem zijn gefilmd als een tikkende tijdbom, maar in de loop van het tweede en derde bedrijf neemt de spanning af en betreedt Kordofani bekend terrein’, schrijft bijvoorbeeld CairoScene. Volgens het Spaanse Caimán Cuadernos de Cine ‘kiest Kordofani voor een enscenering die even functioneel als overdreven correct is en de symbolische kracht van zijn personages bevordert’. (Op de vraag van CI hoe hij zijn Zuid-Soedanese karakters heeft vormgegeven antwoordt Kordofani dat hij veel video’s van Zuid-Soedanezen heeft bekeken.)

    Screen International verzucht dat dit verhaal over religieuze vervolging en diepgeworteld racisme zich dan misschien afspeelt in Soedan tussen 2005 en 2010, maar ‘zeer relevant en helaas tijdloos’ aanvoelt.  

    Door Laura Weeda

    Goodbye Julia 1 2

    Existentiële angsten als inspiratie 

    Gevoelvolle mix van neo-soul en R&B

    MUZIEK | De Britse singer-songwriter Sampha Lahai Sisay (35), wiens ouders uit Sierra Leone emigreerden, geniet vooral bekendheid als producer van onder meer Drake, Frank Ocean, Kendrick Lamar, Solange Knowles en Kanye West. Als soloartiest won hij in 2017 met zijn debuut Process de Britse Mercury Prize voor het beste album van het jaar. Zes jaar later krijgt Sampha’s tweede plaat Lahai lovende kritieken in de internationale muziekpers.

    ‘Fascinerende crisismuziek’, schrijft Annet Scheffel voor Zeit Online: ‘Dit album is nog ambitieuzer dan zijn debuutplaat. Een sprankelende, eigenzinnige pophybride waarin soul, elektronische muziek, jazz, jungle en West-Afrikaanse folk in elkaar overvloeien.’  De Duitse recensent benadrukt dat ‘existentiële angsten’ ten grondslag liggen aan Sampha’s muziek: ‘Of het nu gaat om de dood van zijn moeder of de geboorte van zijn dochter: het draait om de eeuwige levenscyclus en de crises die je onderweg doormaakt.’  

    Deze plaat is het perfecte voorbeeld van de manier om een crisis te sublimeren

    Nino Ciglio van het Italiaanse muziekmagazine SentireaScoltare gaat daar nog overheen: ‘Deze plaat is het perfecte voorbeeld van de manier om een crisis te sublimeren. Hij laat horen hoe persoonlijk leed magie in zich draagt, waardoor uit elke situatie poëzie wordt geboren.’ Cignio noemt als ‘meest kenmerkende element’ van het album de ‘onuitputtelijke hoeveelheid stemmen. De spanning die daaruit voortkomt is magnifiek en biedt ons een perfecte lens om in Sampha’s besluiteloze, angstige en rusteloze ziel te kijken.’ ‘Dit album is geïnfecteerd door Sampha’s emotionele crisis’, schrijft Alexis Petridis in The Guardian: ‘Hoe mooi de melodieën ook zijn en hoe warm zijn stem ook klinkt, aan het geagiteerde van de zang valt niet te ontkomen.

    Tegelijkertijd wordt de spanning tussen de verschillende tracks effectief opgebouwd en wordt de luisteraar meegevoerd in een periode van twijfel, zorgen en verdriet.’ Cameron Cook schrijft voor Pitchfork over het ‘transcendente en spirituele’ van Sampah’s muziek en tekst: ‘Alsof je luistert naar iemand die zijn eigen, persoonlijke manier van bidden uitvindt.’ Op een paar van de nummers deden de ‘honingzoete synthesizers en schichtige drumbeats’ de criticus denken aan de ‘mystieke R&B van Erykah Badu en aan de popexperimenten van Björk.’ 

    Door Diederik Samwel

    Sampha Lahai Cover 2

    ‘Helderder dan de meeste gezonde mensen’

    Postume erkenning voor Shi Tiesheng

    LITERATUUR | ‘Mijn beroep is ziek zijn, mijn hobby is schrijven’, zou de Chinese auteur Shi Tiesheng (1951-2010) hebben gezegd. Op 21-jarige leeftijd raakte hij verlamd tijdens een ongeluk op het platteland van de Chinese provincie Shaanxi, en hij kreeg bovendien al vroeg last van nierfalen. Volgens Helen Deng, in een necrologie op Shenzhen Daily, is dit mogelijk een van de redenen dat zijn werk zo invloedrijk was: ‘Omdat hij lichamelijk beperkt was en bijna dagelijks met de dreiging van de dood werd geconfronteerd, was zijn perceptie van de wereld zeer spiritueel en zijn kijk op het leven helderder dan die van de meeste gezonde mensen.’

    Anders dan andere Chinese schrijvers uit zijn tijd zou hij niet bezig zijn geweest met lucratief schrijven; zijn boeken zijn ‘het resultaat van lang en diep nadenken’.  Toch kreeg hij volgens velen niet de erkenning die hij verdiende. In een artikel van China Daily wordt ‘Ik en de tempel van de aarde’ (銌与礜坛) uitgeroepen tot een van de beste Chinese essays van de twintigste eeuw. Zijn Notities van een theoreticus (务虚笔记), dat in 1996 uitkwam, werd in een ander China Daily-artikel ‘vergelijkbaar met, maar beter dan “Zielenberg” (▲秺舝◎, 1989) van Nobelprijswinnaar Gao Xingjian’ genoemd en uitgeroepen tot ‘vergeten klassieker’.  Op 59-jarige leeftijd vond Tiesheng als gevolg van zijn ziekten de dood. ‘Je hoeft de dood niet tegemoet te rennen. De dood is iets wat je niet zult missen, een vakantie die vroeg of laat begint’, citeert Deng.  

    Door Laura Weeda

    Notities van een theoreticus
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.

    Een film die nederig maakt

    In Ben Trong Vo Ken Vang draait alles om de ziel

    FILM | Een oude dame, door haar familie weggezet als seniel, kan over de grootste wijsheid beschikken. Dat is een van de boodschappen van de film Ben Trong Vo Ken Vang (‘Binnen in de gouden cocon’) van de Vietnamese regisseur Pham Thiên Ân, in het Engels vertaald als Inside the Yellow Cocoon Shell. ‘Zielen zijn kwetsbaar,’ zegt de oude dame. ‘Ze zijn licht. Als ze de stank van de aarde inademen, lijden ze. Maar het meest triest voor ze is nog dat ik moet terugkeren naar dit lichaam.’ Bij de woorden van deze oude dame kreeg de recensent van de Vietnamese site Saigoneer tranen in de ogen. ‘Misschien omdat ze weerspiegelden wat mijn eigen ba ngoai [grootmoeder van moederskant] geloofde, namelijk dat als iemand ooit naar deze wereld zou kunnen terugkeren nadat hij deze heeft verlaten, dat misschien is om anderen verdriet te besparen.’

    De hoofdpersoon van Inside the Yellow Cocoon Shell vangt na de dood van zijn schoonzus haar vijfjarige zoontje op, met wie hij op zoek gaat naar zijn broer, die al jaren wordt vermist. Vanuit Ho Chi Minh reizen ze naar een provincie die ‘bergachtig [is] en gehuld in mist’. Tijdens zijn odyssee plaatst Thien steeds meer vraagtekens bij de man die hij is geworden, ‘bezorgd en ontevreden, in strijd met de katholieke religie waarmee hij opgroeide’. Op hem is de metafoor van de pop sterk van toepassing. ‘De gouden cocon is (…) het vleselijke omhulsel dat mensen naar onrust en chaos leidt, op zoek naar fortuin en succes. In de cocon bevindt zich de pop, die de ziel van elke per- soon symboliseert’, analyseert Viet Nam News. ‘De hoofdpersoon is een vergeten ziel die diep vanbinnen worstelt om zichzelf te transformeren, om uit de cocon van verleidingen en sociale vooroordelen te komen, om een nieuwe en authentieke mens te worden.’ De naam van de verloren broer, Tam, betekent toepasselijkerwijs ‘ziel’.

    De naam van de verloren broer, Tam, betekent toepasselijkerwijs ‘ziel’

    De Saigoneer-recensent spreekt van een ‘trage, meanderende film, meditatief, mysterieus’, met typisch Vietnamese toon, sfeer en landschappen. Mede dankzij het mooie camerawerk kun je je ratio volgens hem tijdens het kijken van de drie uur durende film ‘op een laag pitje zetten en jezelf laten gaan (…) De film dwong mij tot nederigheid jegens sterkere krachten, bekend en onbekend, zichtbaar en onzichtbaar.’ 

    Door Laura Weeda

    ben trong vo ken vang 16886977707901642144319 2

    Schuldenaars versus klimaatactivisten

    Onevenwichtige maar charmante Franse komedie

    FILM | Met Intouchables en Hors normes bewezen Olivier Nakache en Éric Toledano prima overweg te kunnen met gevoelige sociale thema’s als racisme en ongelijke kansen. In hun nieuwe speelfilm Une année difficile plaatst het Franse regisseursduo ditmaal persoonlijke geldproblemen tegenover zorgen om klimaatverandering. Het verhaal draait om Albert en Bruno, twee aan lager wal geraakte dertigers die in hun zoektocht naar duistere dealtjes en makkelijk geld verdienen, verzeild raken tussen militante milieuactivisten. Daar valt Albert als een blok voor actieleidster Cactus, met alle komische en romantische verwikkelingen van dien.

    Robert Daniels van Screen Daily houdt het op ‘een simpele screwballcomedy’ die wordt gekenmerkt door ‘de zorgwekkende leegheid van de personages’. Volgens hem doen hoofdrolspelers Pio Marmaï en Jonathan Cohen het ‘geweldig als komische stuntelaars’, maar hij mist vooral ‘de romantische chemie, emotionele spanning en politieke geestdrift’.

    ‘Eindelijk weer een grappige Franse film die niet vulgair is’

    Éric Neuhoff van Le Figaro heeft zich juist prima vermaakt met de film. Hij is goed te spreken over de ‘totale afwezigheid van cynisme in deze goedmoedige kroniek’. Bij het verlaten van de bioscoop moest hij de neiging onder-drukken om een megafoon te pakken: ‘Eindelijk weer een grappige Franse film die niet vulgair is.’

    Hoewel ze opnieuw de ‘frictie tussen twee cruciale maatschappelijke thema’s’ als uitgangspunt kiezen, ‘slaan de makers de plank deze keer mis’, schrijft Stéphane Jonathan in Sud Ouest: ‘Het evenwicht ontbreekt in deze humanistische komedie. Schuldenlast en klimaatproblemen zijn niet meer dan decorum voor komische en romantische situaties. Ondanks het ritme, de gratie en charmes van de acteurs.’

    Door twee failliete, gewetenloze profiteurs neer te zetten in een omgeving van wereldverbeteraars, heeft de film vermeden de kant van ‘green bashing’ op te gaan, en dat is prijzenswaardig, zegt Jérémy Bernède in Midi Libre. ‘Met grote elegantie is ook de moralistische valkuil vermeden.’ Het eindresultaat is volgens hem een ‘optimistisch, rommelig en toch ook verenigend verhaal. Onvolmaakt, dus menselijk en verschrikkelijk aandoenlijk.’

    ‘Het verhaal loopt uit de hand en wordt gaandeweg steeds ongeloofwaardiger’

    ‘Het verhaal loopt uit de hand en wordt gaandeweg steeds ongeloofwaardiger’, vindt Laurent Cambon van cultuursite AVoir-ALire. ‘Tegelijkertijd is het door de oprechte themakeuze moeilijk om iets slechts over deze film te zeggen.’ 

    Une année difficile van Éric Toledano en Olivier Nakache is vanaf 26 oktober te zien in de bioscoop.

    Door Diederik Samwel

    une annee difficile

    Gezamenlijk ten strijde tegen het Über-kapitalisme

    Manifest van een politieke veteraan

    NON-FICTIE | Voor wie zijn campagnes als Amerikaanse presidentskandidaat heeft gevolgd, bevat Bernie Sanders’ boek It’s OK to Be Angry About Capitalism geen nieuws, meldt Rolling Stone. Volgens het magazine pleit Sanders voor een ‘politieke revolutie om de destructieve aard van het kapitalisme aan te pakken.’ Wel nieuw zijn ‘de uitgewerkte diagnoses van de centrale dilemma’s in de VS’ en persoonlijke verhalen, bijvoorbeeld over hoe zijn oudere broer hem liet ‘kennismaken met het werk van Sigmund Freud en Karl Marx’.

    The Sydney Morning Herald spreekt van ‘een vernietigende aanklacht tegen het Über-kapitalisme’, waarbij Sanders ‘leefbare lonen, met publiek geld gefinancierde gezondheidszorg, gratis openbaar onderwijs en een progressief belastingstelsel’ als oplossingen aandraagt. De recensent plaatst hem in de traditie van Franklin Roosevelt ‘die mensenrechten zonder economische rechten min of meer zinloos vond’.

    Het is een ‘perfide idee om te geloven dat het kapitalisme over een zelfregulerend mechanisme beschikt’

    The Canberra Times beschouwt Sanders’ boek als een serieuze oproep: ‘Het gaat niet om een raaskallende socialist wiens ideeën evenveel waard zijn als een paar handgemaakte wollen wanten.’ Volgens de krant is het een ‘perfide idee om te geloven dat het kapitalisme over een zelfregulerend mechanisme beschikt’. De beste oplossing was om ‘twintig jaar geleden de problemen met het kapitalisme te benoemen. De op een na beste is om dat nu te doen.’ 

    Bernie Sanders: Het is oké om kwaad te zijn op het kapitalisme, vertaald door Nicole Seegers, uitgeverij Balans.

    Door Diederik Samwel


    De missie van Marsalis

    Ode aan de meest dynamische stad ter wereld

    MUZIEK | Wynton Marsalis was achttien toen hij voor zijn muziekopleiding naar New York verhuisde, de stad die hij omschrijft als ‘de meest dynamische, bedrijvige en kosmopolitische metropool die de moderne wereld ooit heeft gekend’, aldus Financial Times. Veertig jaar later gebruikte hij deze stad als inspiratie voor zijn meest recente en vierde symfonie, genaamd The Jungle. FT beschrijft deze als ‘een zeer lijvige (…) symfonie vol onstuitbare energie, lef en gedrevenheid’. Deze zou meer samenhang vertonen dan eerdere werken van de uit New Orleans afkomstige trompettist en componist, die graag jazz, blues, big band en klassieke muziek combineert, maar bovenal jongeren in aanraking wil brengen met jazz.

    Vanwege zijn uitgesproken visie op het genre zien sommigen hem als controversieel figuur, aldus The Independent. Volgens Marsalis is jazz, nadat het in New Orleans ontstond en zich doorontwikkelde tot de verschijning van John Coltranes A Love Supreme in 1964, in avant-gardistisch verval geraakt; ‘tot Marsalis in de jaren tachtig arriveerde als grote redder die amper zijn tienerjaren was ontgroeid.’

    Door zijn opvattingen op tv te promoten, blies hij jazz nieuw leven in en werd het genre verheven tot hogere cultuur 

    ‘Door zijn opvattingen op tv te promoten, blies hij jazz nieuw leven in en werd het genre verheven tot hogere cultuur.’ The Guardian omschrijft de muzikant als een ‘teleurgestelde modernist: enthousiast over de jazzavantgarde van de jaren twintig tot vijftig, niet onder de indruk van de postmoderne fusies en eigenzinnige abstracties die volgden’.

    Voor Marsalis is jazz niet alleen de autobiografische muziek van Amerika, maar bovendien het geluid dat ‘we de wereld rond hebben gestuurd om het beste wat ons land te bieden heeft te vertegenwoordigen’, vertelde hij Chicago Tribune. De grote jazzambassadeurs van het verleden verspreidden volgens hem idealen van vrijheid en democratie, belichaamd in de klanken van jazz. Hij ziet het als zijn missie ‘de maal- stroom van het moderne leven [te begrijpen] en luisteraars te herinneren aan wat ons samenbrengt’.

    Dat doet hij niet alleen in zijn muziek, maar ook in artikelen en lezingen. Op 12 november houdt Marsalis op de Erasmus Universiteit Rotterdam een Nexus-lezing over muziek, cultuur en democratie.

    Door Laura Weeda

    wynton marsalis
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.

    De Britse evenknie van Taylor Swift 

    Liedjes over de gevoelswereld van generatie Z

    MUZIEK | Grote hits scoorde de 23-jarige Britse singer-songwriter Maisie Peters nog niet, wel een slordige half miljard streams. Bovendien gaf ze enthousiast ontvangen liveoptredens in onder meer Wembley en op Glastonbury en Pinkpop. Na het verschijnen van haar tweede album The Good Witch ‘komt het wel goed met die hits,’ verwacht David Smyth van de Evening Standard. Hij vindt het album minder onschuldig dan hij op het eerste gehoor dacht. Uit oogpunt van marketing benadrukken leden van boybands in hun teksten dat ze single zijn, aldus Smyth, ‘maar deze zangeres doet dat om een compleet en gedetailleerd beeld te geven van de gevoelswereld van een vrouw van begin twintig. Elke keer dat je denkt dat de muziek niet avontuurlijk is en dat je de teksten al veel vaker hebt gehoord, haalt ze uit met dat babystemmetje en grijpt ze je bij de strot.’ 

    Op de ene track spuugt ze op haar exen, op de andere legt ze uit waarom ze een betere minnaar verdient

    De nieuwe songs van Peters klinken ‘als een zonnetje, vol popsynthesizers en folkinvloeden,’ vindt Ellie Muir in The Independent. Toch denkt Muir dat zowel het schrijven als het opnemen ‘een ware catharsis’ moet zijn geweest voor de zangeres: ‘Overtuigend neemt ze de luisteraar in vertrouwen. Op de ene track spuugt ze op haar exen, op de andere legt ze uit waarom ze een betere minnaar verdient.’ 

    James Hall van The Telegraph vindt het een ‘slim gemaakte plaat over relatiebreuken, ideaal voor generatie Z.’ Tegelijkertijd constateert hij dat Peters ‘qua teksten, intonatie, humor en stijl wel héél graag op Taylor Swift wil lijken. En die zit de laatste tijd ook niet bepaald stil.’ Volgens Ims aylor van Clash Magazine geeft Peters ‘met de uitstraling van de girl next door perfect weer hoe coming of age écht voelt. Op jonge leeftijd al nostalgisch. Daarbij is haar stem vrolijk, maar niet frivool of oppervlakkig. Schitterende plaat.’   

    Maisie Peters’ album The Good Witch werd in juli uitgebracht

    Door Diederik Samwel

    Gerec1

    Naomi Klein gaat Alice achterna

    Zoektocht naar de gedachtenwereld van een dubbelganger

    NON-FICTIE | In eerste instantie vond de Canadese journalist Naomi Klein (bekend van onder meer No Logo) het vooral grappig dat steeds meer mensen haar verwarden met Naomi Wolf, de Amerikaanse feministische auteur van de essaybundel When Beauty Hurts, die zich inmiddels heeft bekeerd tot de wildste complottheorieën, van het ebolavirus tot covid-19, schrijft de Los Angeles Times. De twee vrouwen zijn ongeveer even oud, lijken een beetje op elkaar en zijn beiden joods. Toen tijdens de pandemie dit misverstand steeds vaker opspeelde, besloot Klein erover te schrijven.

    In haar aanpak volgt ze ‘het witte konijn uit Alice in Wonderland in zijn hol (…). Het boek gaat over een “eindeloze val” in de diepten van de tijd en het internet.’ Katie Roiphe noemt deze verkenning in The New York Times even verhelderend als erudiet. Door zich te concentreren op de ontwikkeling van haar dubbelganger, die in 2021 zelfs werd verbannen van Twitter, slaagt Klein er volgens Roiphe in te traceren hoe ‘de voorstanders van goedbedoelend links uiteindelijk gaan lijken op de antivaxers’. Onderdeel van die overeenkomst, onderstreept Klein zelf, is dat we anderen uiteindelijk steeds meer als ‘niet-wezens’ gaan beschouwen.

    ‘Geen enkele andere tekst geeft zo goed de geest weer van de vreemde tijden waarin we leven’

    ‘Geen enkele andere tekst geeft zo goed de geest weer van de vreemde tijden waarin we leven’, meent columnist Michelle Goldberg in dezelfde krant. Via haar dubbelganger belandt Klein bij ‘de instabiliteit van onze identiteit in de virtuele wereld, en de krachten die mensen ertoe aanzetten de oevers van het progressieve te verlaten en zich te wagen in een koninkrijk der schaduwen’.

    The Washington Post vindt het meest prijzenswaardig aan het boek nog Kleins vermogen om zichzelf in twijfel te trekken. ‘Net als velen ter linkerzijde (…) bevindt Naomi Klein zich in een periode van zelfbevraging’, aldus de krant. ‘Ze wil progressieven ertoe aanzetten hun houding te herzien tegenover conflicten (hun obsessie met verschillen gaat ten koste van gemeenschappelijke doelstellingen), tegenover taal (te complex en te veel jargon) en tegenover de identiteitskwestie (onderworpen aan een “onstrategische” focus waardoor solidariteit met andere klassen wordt verhinderd)’, onderstreept het dagblad. Als links stopt met debatteren, wint rechts terrein. Ook al omdat het gevoel dat het systeem is opgetuigd en dat wij er de prooi van zijn, volgens Klein geheel terecht is: ‘Complotdenkers hebben ongelijk over de feiten, maar niet over hun vermoedens.’  

    Dubbelganger: een reis naar de spiegelwereld van Naomi Klein verscheen in september bij Uitgeverij De Geus

    Door Laura Weeda

    Gerec2

    Op weg naar het einde der tijden

    Duistere roman met de smaak van as

    LITERATUUR | Crépuscule, de nieuwe roman van de Franse schrijver Philippe Claudel, speelt zich af aan het begin van de vorige eeuw. In een Midden-Europees dorp vinden twee kinderen het ondergesneeuwde lijk van de priester. Binnen de kortste keren worden moslims verdacht. Daarop breekt een bloedige godsdienstoorlog uit, waarbij de autoriteiten angstvallig aan de kant blijven staan. 

    Sylvain Sarrazin van La Presse is er nog niet uit of hij ‘een politieke fabel, een sociale roman of een thriller’ heeft gelezen. Voor de criticus staat wel vast dat Claudel een metafoor voor ogen had waarmee hij ‘de tekortkomingen van de moderne tijd wilde blootleggen.’ Dat blijkt ook uit het feit dat Claudel er bijna tien jaar aan heeft gewerkt, meent Sarrazin: ‘Zo kon hij recente politieke en sociale omwentelingen, demagogen met flexibele opvattingen over de waarheid en de #MeToo-discussie erin verwerken.’ 

    De meest geslaagde pagina’s laten de lezer achter met de smaak van as

    In Le Nouvel Observateur noemt Elisabeth Philippe het een ‘niet erg verlichte roman’ die haar doet denken aan het werk van Nobelprijswinnaar Olga Tokarczuk. ‘Ook hier een onbestemde locatie waarin de auteur racisme en islamofobie aan de kaak kan stellen.’ Claudel moet volgens haar wel oppassen dat hij zijn hand niet overspeelt: ‘Dat een van de hoofdpersonen zwaar is geobsedeerd door perverse seksuele fantasieën, levert nogal gênante taferelen op. Dat ondermijnt de parabool. De meest geslaagde pagina’s laten de lezer achter met de smaak van as.’ 

    ‘Een zure roman over de eeuwige terugkeer van het kwaad,’ vindt Jean-Claude Raspien­geas in La Croix. ‘Een wreed verhaal over de absolute duisternis van de menselijke natuur.’ Volgens de recensent ‘struint de scherpe portrettist Claudel als vanouds rond over zijn favoriete terrein: dat van gekwelde zielen die in een verwaarloosd land zijn overgeleverd aan impulsen, passies en problemen. Tot dusver zijn donkerste en meest ambitieuze boek.’    

    Volgens Christian Desmeules van Le Devoir heeft Claudel met Crépuscule ‘opnieuw een boeiend universum gecreëerd in een tijdperk waarin de wereld eenvoudiger én complexer was. Zo slaagt hij erin te resoneren naar ons huidige tijdsgewricht dat wordt gedomineerd door verzengende passies, snelle meningen en subtiele manipulaties.’   

    Crépuscule van Philippe Claudel, door Manik Sarkar vertaald als Schemering, verscheen half september bij De Bezige Bij  

    Door Diederik Samwel

    Gerec3

    De emotionele precisie van Olivia Rodrigo

    Waarom Guts niet tegenvalt

    MUZIEK | ‘Ben je ooit verliefd geworden op een nummer zonder echt te begrijpen waarover het ging?’ vraagt Rob Sheffield in The Atlantic zijn lezers. Bij Olivia Rodrigo zal dat je niet snel gebeuren. Na een laaiend enthousiast ontvangen eerste album bracht de Amerikaanse zangeres in september Guts uit, waarop ze volgens de recensent de persoonlijke drama’s van een jonge vrouw – die op de voet wordt gevolgd door de roddelbladen – verbindt met een universelere ervaring: opgroeien in het internettijdperk. ‘Ongetwijfeld beïnvloed door Taylor Swifts gave om duidelijk te zingen wat ze denkt, en door de voorliefde van sociale media voor labels en ingrijpende diagnoses die de subtiliteiten van de psychologie verdoezelen, onderzocht Rodrigo iedere mogelijke emotie van diepbedroefde tieners.’

    Ondanks de hoge verwachtingen stelt het album op geen enkel punt teleur, volgens Rolling Stone, dat elk nummer lovend bespreekt en Rodrigo een echte rockster noemt. Het meest onder de indruk is recensent Spencer Kornhaber van haar emotionele pianoballads. Juist deze roepen bij Sheffield soms wat irritatie op, vanwege de ‘neiging tot overdreven expliciete teksten’. Maar, schrijft hij, al is bijvoorbeeld Rodrigo’s kritiek op de schoonheidscultus niet revolutionair, ‘een opsteker kan nooit kwaad als je een publiek hebt dat zo jong en toegewijd is als het hare’.   

    Door Laura Weeda

    Gerec4
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.

    Baard tegen Barbie

    Saoedi-Arabië toont zich verrassend progressief 

    FILM | Terwijl Barbie is verboden in onder andere buurlanden Koeweit en Oman, en bijvoorbeeld de onafhankelijke site Tout sur l’Algérie de film ervan beschuldigt ‘homoseksualiteit in de Arabische wereld’ te bevorderen, staan bezoekers in Saoedie-Arabië, mede door het verbod elders, ervoor in de rij. In sommige zalen is de film wel vijftien keer op een dag geprogrammeerd. Een columnist van het Koeweitse dagblad Al-Rai verbaast zich erover dat de film wordt vertoond ‘in de donkere kamers van het Saoedische koninkrijk’, want ‘onze samenlevingen [zijn] even conservatief en evenzeer toegewijd aan tradities en gebruiken’. Lange tijd werd juist Koeweit beschouwd als een van de meest open samenlevingen in de Golf, en Saoedi-Arabië als een bastion van conservatisme, legt hij uit.

    Ook The Hollywood Reporter spreekt van een ‘omgekeerde’ situatie: ‘Vanuit de hele Golf reizen mensen nu naar Saoedi-Arabië om naar de bioscoop te gaan, terwijl dat jarenlang andersom was.’ Voor de Jemenitische site 26sep.net is dit reden om Saoedi-Arabië te bestempelen tot ‘de kern van de verspreiding van een cultuur van decadentie’ in het Midden-Oosten. 

    De oproep om de film te verbieden komt dan ook vooral voort uit een felle anti-lhbtq-campagne

    Hoewel de film geen personages bevat die expliciet lhbtq zijn, noemen velen Barbie ‘een ode aan queerness’. De oproep om de film te verbieden komt dan ook vooral voort uit een felle anti-lhbtq-campagne. Zo heeft in Irak de Media- en Communicatiecommissie vorige maand het gebruik van de termen ‘homoseksueel’ en ‘homoseksualiteit’ verboden in alle media, ook op socialemediaplatforms, met de suggestie deze te vervangen door ‘seksuele afwijking’, meldt CBS News

    Op het voormalige Twitter toont Kamel Daoud, een bekende Algerijnse journalist en schrijver, zich somber over de ontwikkelingen. ‘In de strijd van Baard tegen Barbie winnen de bebaarde mannen’, aldus Daoud.

    Elders in de Arabische wereld heeft ‘de stem van de rede gezegevierd’, zoals het Egyptische dagblad Al-Masry Al-Youm het verwoordt, en gaven censuurcommissies na enige aarzeling wel toestemming de film te vertonen.  

    Door Laura Weeda

    barbie movie still 071123 2cf8cca8eb1e4f8392364b78a8b46d84
    Barbie Movie

    Writers block aan de Oostzee

    Wat er schuilgaat achter het filmbeeld

    Speelfilm | In Roter Himmel, de nieuwe speelfilm van de Duitse regisseur Christian Petzold, gaat de jonge auteur Leon op vakantie naar de Oostzee, samen met zijn beste vriend, de fotograaf Felix. Leon ligt volledig overhoop met het manuscript voor zijn tweede roman, waardoor de avances van Nadja, die in hetzelfde vakantiehuis logeert, hem volledig ontgaan. De hevige bosbrand in de omgeving heeft hij evenmin in de gaten. ‘De vraag is hoe Petzold erin slaagt een natuurramp zo terloops te introduceren dat de kijker pas weet wat er aan de hand is wanneer de hoofdpersonages al diepgang en karakter hebben’, schrijft Andreas Kilb voor Frankfurter Allgemeine. ‘Een Amerikaanse film zou met een vuurzee zijn begonnen, terwijl de brand in een Franse film de hoofdpersonen had samengebracht, als katalysator voor hun opbloeiende liefde.’ Expliciete beelden van de bosbrand ontbreken, maar bij Petzold gaat het volgens Kilb om het ‘benaderen van de waarheid en werkelijkheid die schuilgaan achter hetgeen hij ons laat zien’.

    Hoe dan ook, de film is op zijn best zodra het verhaal zonder woorden wordt verteld

    Het is Carolin Ströbele opgevallen dat fotograaf Felix ‘aanmerkelijk vrijer door het leven wandelt’ dan auteur Leon, meldt ze in Die Zeit: ‘Alsof de filmmaker daarmee wil suggereren dat het geschoten beeld een lichtere discipline is dan het geschreven woord. Hoe dan ook, de film is op zijn best zodra het verhaal zonder woorden wordt verteld.’

    ‘Een film over het verlies van zorgeloosheid en de immense moed die ervoor nodig is om schoonheid te veroveren’, vindt Chloé Caye van de Franse site Culture aux Trousses. Voor Caye is duidelijk dat de hoofdpersonen in Roter Himmel gevangen zitten in hun eigen, beperkte belevingswereld: ‘Maar voortdurend schemert de urgentie erdoorheen: uiteindelijk moeten ze iets zeggen of actie ondernemen. Precies zoals de bosbrand hen eraan herinnert dat de houdbaarheidsdatum niet ver weg is.’

    Harald Mühlbeyer van Kino-Zeit typeert de film als ‘een grandioze karakterstudie, waarin het maken van kunst centraal staat’. Tegelijkertijd gaat de film in zijn ogen over het ‘onderdrukken van gevoelens en hoe die onherroepelijk aan de oppervlakte komen. Maar dan wel op het moment dat het te laat is.’ 

    Door Diederik Samwel

    still Roter Himmel Christian Petzold DE 2023 1
    Roter Himmel


    Sixto Rodriguez, de verloren held van de anti-apartheid

    In Zuid-Afrika was hij groter dan Elvis

    MUZIEK | Nadat zijn muziek in de VS flopte, werden de liedjes van Sixto Rodriguez – beter bekend als ‘Rodriguez’ – in het Zuid-Afrika van de jaren zeventig cult, schrijft The Citizen na het overlijden van de artiest vorige maand, op 81-jarige leeftijd. Buiten zijn weten om werd Rodriguez’ debuutalbum Cold Fact ‘de protestmuziek van Zuid-Afrikanen die zich verzetten tegen de onrechtvaardigheden van de apartheid, het verstikkende conservatisme van het regime en de militaire dienstplicht’, aldus de Zuid-Afrikaanse krant.

    ‘Je zult geen witte progressieveling van een bepaalde leeftijd vinden die géén exemplaar van Cold Fact bezit,’ beweert Daily Maverick. Rodriguez’ nummer I Wonder zou in Zuid-Afrika bekender zijn dan veel Rolling Stones-hits, The South African noemt hem ‘in Zuid-Afrika groter dan Elvis’. Volgens journalist Rowan Philp van de Zuid-Afrikaanse Sunday Times vond zijn muziek ook weerklank bij zwarte leiders, zoals Steve Biko. ‘Zijn rauwe thema’s raakten jonge Zuid-Afrikanen,’ analyseert de Detroit Free Press uit Rodriguez’ geboorteplaats. De zanger wordt onder andere vergeleken met Bob Dylan. 

    Pas toen in 2012 Sugar Man verscheen, werd hij alsnog ontdekt in de VS en Europa

    Pas toen in 2012 Sugar Man verscheen, werd hij alsnog ontdekt in de VS en Europa. In de documentaire over Rodriguez is te zien hoe Zuid-Afrikaanse fans probeerden hun idool op te sporen, die volgens sommigen zelfmoord zou hebben gepleegd op het podium of zou zijn bezweken aan een overdosis heroïne, vertelt The Detroit News. Volgens de Detroit Free Press, waarin na zijn dood een portret van hem verscheen, is zijn latere carrière dan ook vooral aan het internet te danken, aangezien zijn dochter Eva op een dag ontdekte dat er in Zuid-Afrika enorm succesvolle websites aan haar vader waren gewijd. Hijzelf had hier nooit iets over gehoord, ‘en er ook nooit een cent voor ontvangen’. Hierna reisde Rodriguez verschillende keren naar Zuid-Afrika, waar zijn concerten in enkele minuten waren uitverkocht. 

    ‘Er schuilt een onmiskenbaar gevoel van voldoening in het feit dat de rest van de wereld een muzikant ontdekt waarvan wij al tientallen jaren weten dat hij cool is,’ erkende Daily Maverick na verschijning van de documentaire. Ook na zijn dood uitten de Zuid-Afrikaanse media hun genoegen over het dat de zanger ‘tegen alle verwachtingen in’ eindelijk ‘een plek heeft veroverd in de muziekgeschiedenis’.  

    Door Laura Weeda

    doug seymour photography 1
    Sixto Rodriguez

    Psychobiografie met verhalende kracht van een thriller

    Genuanceerd, sober en intiem 

    Non-fictie | King, A Life over Martin Luther King van Jonathan Eig voegt genoeg toe aan het beeld van de in 1968 vermoorde dominee, concluderen internationale recensenten. Vooral omdat de biograaf gebruik heeft gemaakt van niet eerder vrijgegeven dossiers van de FBI. Zo heeft Neil Steinberg het in Chicago Sun-Times over ‘zo’n genuanceerde en gedetailleerde biografie dat hij het gevoel kreeg dat King met de ochtendkrant bij hem in de huiskamer zat’.

    Kelefa Sanneh van The New Yorker noemt het een ‘sober en intiem portret van King waarin Eig duidelijk maakt hoe dicht de FBI hem op de hielen zat. Klaarblijkelijk in de hoop hem met belastende informatie over communistische ideeën of buitenechtelijke affaires te kunnen vervolgen, intimideren of tot zelfmoord aan te zetten.’ Volgens Kenneth Mack van The Guardian heeft Eig ‘uitstekend werk geleverd, onder meer door Kings affaires grondig te documenteren’. Maar ook door hem te presenteren als ‘een onvolmaakte, opgejaagde figuur die vaak aan zichzelf twijfelde’. In The Washington Post schrijft Mark Whitaker over een ‘psychobiografie met de verhalende kracht van een thriller’. Eigs toon is volgens hem ‘mild kritisch; zo wordt Kings wetenschappelijke plagiaat allerminst vergoelijkt’. 

    Door Diederik Samwel

    WE8262
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.

    Nieuwe Harvey is niet voor iedereen geschikt

    Geobsedeerd door vernieuwing

    MUZIEK | ‘Het is geen noodzaak om het achtergrondverhaal van het album I Inside the Old Year Dying te kennen, een Dorset-woordenlijst te bezitten of te zijn afgestudeerd in dialectologie om ervan te genieten. Maar een beetje extra kennis geeft beslist extra sjeu aan dit ingewikkelde album’, schrijft Rolling Stone over het laatste album van P.J. Harvey, dat 7 juli werd uitgebracht. Vorig jaar werd van Harvey het boek Orlam uitgegeven, geschreven in het uitstervende dialect van Dorset, Engeland, waar ze opgroeide, en in haar teksten komen voor vrijwel iedereen onbegrijpelijke woorden voor, zoals in de zin ‘Who’s inneath the Ooser-Rod?/Horny devil? Goaty God?’ Je zou er, aldus Kory Grow van RS, door de speelsheid van de woorden, de vloeiende gitaar en de achtergrond van tsjilpende vogels makkelijk aan voorbij kunnen gaan wat een Ooser-Rod in godsnaam is, maar in haar boek wordt het begrip gedefinieerd als een ‘een duivelspenis, abnormaal groot’, waardoor het nummer een scherper randje krijgt.

    In twaalf nummers beschrijft Harvey tegen de achtergrond van een bos in Dorset het jaar waarin de heldin, Ira-Abel, ‘haar onschuld verliest en te maken krijgt met de sociale druk en gevaren waar ieder opgroeiend meisje mee in aanraking komt’, omschrijft Laura Snapes op van The Guardian, die Harveys vermogen om zichzelf opnieuw uit te vinden gelijkstelt aan dat van David Bowie

    ‘Degenen die Harvey altijd al hard werken vonden, zullen ongetwijfeld veel vinden om mee te spotten’

    De zangeres gaf de Britse krant een zeldzaam interview, waarin ze inderdaad vertelt over haar obsessie met vernieuwing – en ook dat ze White Lotus erg leuk vond, Succession nog niet heeft afgekeken en dat Ricky Gervais haar lievelingsacteur is, volgens Snapes zeer waardevolle uitspraken aangezien Harvey ‘zo geheimzinnig [is] dat ieder kleinste beetje informatie een primeur wordt’.

    Volgens The Independent is het album niet voor iedereen geschikt. ‘Degenen die Harvey altijd al hard werken vonden, zullen ongetwijfeld veel vinden om mee te spotten’, aldus Helen Brown. ‘Maar haar fans zullen volledig overtuigd zijn door deze vunzige, heidense wervelstorm.’ Zelf is ze ook ‘gevoelig voor een beetje aardse folk-grunge, en voor Harveys glibberige, melodieuze wendingen, die koel en diep kronkelen als ondergrondse stromen’.

    Door Laura Weeda

    Schermafbeelding 2023 07 26 om 13.33.29
     © Getty Images

    Stijl boven inhoud

    Kille uitstraling met een melancholische onderstroom  

    TENTOONSTELLING | De 95-jarige Alex Katz wordt internationaal gezien als een van de belangrijkste Amerikaanse schilders van de afgelopen halve eeuw. In eigen land trok hij al vanaf de jaren ’50 volop aandacht met levensgrote portretten van mooie, goed geklede mensen, stadsgezichten en landschappen. Zijn doorbraak in Europa volgde pas in deze eeuw.

    ‘Verwacht van Katz geen psychologische diepgang, ideeën om de wereld te verbeteren of politieke statements’, schrijft Uta Baier in Die Welt. ‘Al lijken zijn foto’s gekopieerd van reclameposters en krantenfoto’s, Katz schetst zijn motieven naar het voorbeeld van impressionisten als Matisse.’ De kunstenaar lijkt volgens Baier door zijn ‘ogenschijnlijke oppervlakkigheid’ perfect te passen binnen de traditie van Pop Art. ‘Toch staat hij dichter bij Edvard Munch en Edward Hopper dan bij Andy Warhol.’  

    In Vogue stelt Gabé Hirschowitz dat Katz’ carrière parallel loopt aan de ontwikkeling van New York in de afgelopen decennia: ‘Hij is meegegroeid met de stad. Zijn werk biedt  een panorama van artiesten, dichters en dansers die het abstracte expressionisme een nieuwe dimensie hebben gegeven.’

    ‘Je kunt hem betichten van goedkope trucs, ontleend aan cartoonisten’

    Aanvankelijk vond Sebastian Smee van The Washington Post de kunst van Katz ‘gemakkelijk en kitsch.’ Maar, ‘inmiddels sluit hij met zijn scherpzinnige kijk op  individuen binnen hun sociale omgeving’ prima aan op de tijdgeest en vormt hij ‘dé inspiratiebron voor grootheden als Nicole Eisenman, Salman Toor en Elisabeth Peyton.’ (…) ‘Je kunt hem betichten van goedkope trucs, ontleend aan cartoonisten. Maar zelf ontwaar ik steeds vaker een diepe, melancholische onderstroom in zijn portretten.’ 

    Voor criticus Alex Greenberger van ARTNews draaide Katz’ overzichtstentoonstelling in het New Yorkse Guggenheim in 2022 evenwel uit op ‘misschien wel de grootste teleurstelling van het seizoen.’ Volgens de criticus komt dat door de ‘kille blik van stijlvolle figuren die mij vanuit een lege omgeving aanstaren. Ook in gezelschap is de onderlinge betrokkenheid ver te zoeken.’ 

    Retrospectief Alex Katz, tot en met 1 oktober te zien in Museum Voorlinden, Wassenaar.

    Door Diederik Samwel

    Schermafbeelding 2023 07 26 om 13.33.46 2

    Taboedoorbrekende serie in Saoedi-Arabië

    Ondanks gebrek aan seksscènes voor 18+

    SERIE | Nadat de serie Al-Mastour – Dahaya Halal (‘In het geheim – gedoogde offers’) verscheen op Shahid, het Saoedische equivalent van Netflix, kwam er zo veel kritiek dat het grote Saoedische mediaconcern Middle East Broadcasting Centre (MBC) de serie schrapte. Nu is de serie voor 18+, ook al zijn de seksscènes vervangen door man en vrouw die gekleed op de rand van het bed zitten, schrijft Süddeutsche Zeitung.

    De pan-Arabische serie, ook te kijken met Engelse en Franse ondertiteling, vertelt het verhaal van vier jonge vrouwen die belanden in de villa van de sombere Umm Noura, ‘een soort oosterse Cruella De Vil, met gouden sieraden en lange zwarte vingernagels’. Thema is onder meer het misyār-huwelijk, een veel bekritiseerd officieel maar geheim en open huwelijk. Daarnaast wordt in de serie ook andere kritiek geleverd op de Saoedische samenleving, waarvan bijna 30 procent van de 30 miljoen inwoners uit het buitenland komt en systematisch wordt gediscrimineerd.

    Kortgeleden zou Al-Mastour… onmogelijk zijn geweest in het ultraconservatieve Wahabi-koninkrijk, aldus France24. Pas in 2018 werd de eerste bioscoop geopend en volgens de ambitieuze plannen van Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman zouden dat er tegen 2030 2600 moeten zijn; ‘vanuit de gedachte: cultuur is gelijk aan amusement is gelijk aan geld’.

    Door Laura Weeda

    Al Mastour – Dahaya Halal

    Aan alles komt een eind

    Gecamoufleerde mémoires 

    NON-FICTIE | Wie denkt met The Last Days of Roger Federer een enerverend sportboek open te slaan, komt bedrogen uit. In plaats daarvan heeft de Amerikaanse criticus, essayist en romancier Geoff Dyer een bloemlezing samengesteld over het einde van roemruchte carrières. Zo komen naast het, rond de boekpublicatie naderende afscheid van de Zwitserse tennislegende onder meer ook die van Jean Rhys, Bob Dylan en Richard Wagner voorbij. 

    Hannah Clarkson van Totally Dublin vindt dat het boek neerkomt op een ‘waslijst van eindes in het algemeen.’ Het gaat in haar ogen net zo goed over ‘gesneefde ambities, niet-uitgelezen boeken of de gelofte om voor de rest van je leven uitsluitend hotelshampoo te gebruiken.’ Ze stelt dat Dyer ‘met komisch fatalisme’ zichzelf en ‘alles wat hij nog heeft af te ronden’ op de korrel neemt.

    ‘Onder de talrijke thema’s die zijn aandacht genieten’, springt er eentje uit: Dyer zelf, zo constateert recensent Nicholas Wroe in The Guardian. ‘Bij een andere schrijver die zichzelf zo nadrukkelijk centraal stelt, was dat vermoeiend geworden’, maar Dyer zet ‘zijn handelsmerk van frisheid, speelsheid en humor’ ditmaal in om de vergankelijkheid te onderzoeken. ‘Terwijl zijn leeftijd vat op hem begint te krijgen, is zijn jeugdigheid allerminst verdwenen.’

    Simon Kuper stelt in Financial Times dat er een mooi boek valt te schrijven over ‘creatieve geesten in de nadagen van hun carrière’. Maar Dyer komt wat hem betreft niet verder dan een ‘allegaartje van loftuitingen op schilders, auteurs en atleten’ in combinatie met ‘eindeloze ontboezemingen waarbij je wenst dat zijn redacteur had ingegrepen. Zijn beste overdenkingen waren misschien iets geweest voor een kort essay. Hij had ze ook kunnen delen op zijn Facebook-pagina.’

    ‘Eigenlijk zijn het gecamoufleerde mémoires’, schrijft Charles Finch in Los Angeles Times : ‘Met tennis heeft het weinig te maken, maar, net als in zijn vorige publicaties, des te meer met Dyer zelf.’ Hij houdt het op ‘een hybride vorm van essay, kritiek en fictie.’

    De laatste dagen van Roger Federer en andere eindes van Geoff Dyer, uit het Engels vertaald door Ivo Verheyen, is half juli uitgebracht door uitgeverij Tzara.

    Door Diederik Samwel

  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.

    Rotte appels worden pareltjes op het witte doek

    Sociaal voyeurisme of dagelijkse realiteit

    SPEELFILM | Les pires is een film in een film. Een regisseur, gespeeld door de Belgische acteur Johan Heldenbergh, strijkt neer in het Noord-Franse kustplaatsje Boulogne-sur-Mer om met lokale jongeren een speelfilm op te nemen. Maar in feite is het de échte regisseurs, de Franse debutantes Lise Akoka en Romane Guéret, te doen om wat er achter de schermen gebeurt. Omdat de hoofdrollen worden gespeeld door jongeren uit de buurt die nooit eerder voor de camera stonden, vervaagt de grens tussen fictie en werkelijkheid vanzelf. Volgens Luc Boulanger van La Presse roept de film ‘interessante vragen op over sociaal voyeurisme in tijden van social media en reality-tv’: ‘Worden jongeren in een kwetsbare positie hier ingezet om een sterk realistische film te maken, of om de dagelijkse problemen in een achterstandswijk beter te begrijpen?’ Hoe dan ook, Boulanger begrijpt waarom de film in Cannes werd bekroond en schaart zich achter de lovende Franse kritieken: ‘De rotte appels uit de stadswijk blijken pareltjes op het witte doek.’

    Los van de ethische kwesties vindt François Lévesque van het Canadese Le Devoir de vier belangrijkste acteurs ‘uitstekend en ontroerend’. Volgens hem resulteert het in ‘een menselijke en cinematografische ervaring waaraan je je tot het laatste shot moet overgeven.’ Ook Thierry Chèze van filmmagazine Première kent geen twijfel: ‘De filmmakers hebben het thema volledig in de vingers. Geen enkel spoor van het stigmatiseren van een volkswijk, of juist van het romantiseren van sociale ellende.’ Over de zestienjarige hoofdrolspeelster Mallory Wanecque komt Chèze zelfs woorden tekort: ‘Puur goud, wat een waanzinnige uitstraling. Die gaan we nog vaak terugzien.’

    In Variety schrijft Guy Lodge dat het succes van Les pires niet uit de lucht komt vallen: ‘De makers zijn jarenlang bezig geweest met acteerworkshops in achterstandswijken. Daardoor weerspiegelt de film hun persoonlijke aanpak en ontwikkeling.’ Collega Dmitry Samarov van Chicago Reader vindt dat de niet-professionele acteurs van begin af aan overtuigen: ‘Welke scènes gespeeld, gescript of geïmproviseerd zijn? Dat maakt toch helemaal niet uit?’

    The Worst Ones (Les pires) van Lise Akoka en Romane Guéret draait vanaf 29 juni in de bioscoop.

    Diederik Samwel

    les pires the worst ones

    ‘Ik heb succes, maar geen enkele invloed’

    Kurt Tuckolsky’s vreemde eend in de bijt

    LITERATUUR | Kurt Tucholsky (1890-1935) was al beroemd als satiricus, journalist en schrijver van vlijmscherpe korte verhalen toen hij in 1931 Gripsholm, een kasteelroman schreef, ‘een quasizorgeloos vakantieboek, waarin vriendschap, verliefdheid, geflirt in een driehoeksverhouding, goed eten en drinken en wandelingen in de natuur’ de overhand hebben, aldus de Nederlandse uitgever, Van Oorschot. Opvallend, want in deze jaren schreef de van oorsprong Duitse auteur verder alleen nog ‘hartverscheurende brieven’ aan intimi. Vier jaar later stierf hij aan een overdosis slaappillen. Vanwaar deze luchtige uitzondering?

    Tucholsky brak al jong door als publicist, maar werd in de eerste jaren van de Eerste Wereldoorlog ingezet als soldaat aan het oostfront, een ervaring die hem voorgoed overtuigde van het pacifisme en antimilitarisme. Na de oorlog schreef hij in hoog tempo onder allerlei pseudoniemen artikelen waarin hij onder meer zijn landgenoten vergeefs probeerde te waarschuwen voor een aankomende oorlog. In 1924 verhuisde hij naar Parijs en later naar Zweden, waar hij uiteindelijk stierf.

    Uit zijn brieven is op te maken dat hij die laatste jaren van zijn leven vol zelfverwijt was. Zo schreef hij over zichzelf: ‘Had een goudklomp in zijn hand, maar bukte zich om centjes op te rapen’, aldus The New York Review of Books. Andere citaten uit deze tijd: ‘Een satiricus is een gedesillusioneerde idealist’ en ‘Ik heb succes, maar geen enkele invloed’. NYRB noemt Gripsholm dan ook ‘een bedrieglijk lichte roman’, waarin ‘constant onheil op de loer ligt’. The Times Literary Supplement bespeurt tijdens het lezen ‘een treurig gevoel van verlangen, beroofd van enige hoop’. Tucholsky lijkt niet langer de illusie te hebben gehad anderen te overtuigen; volgens LA Review of Books is dit boek om die reden persoonlijker van aard.

    Toch, schrijft NYRB, was zijn invloed op tijdgenoten en latere schrijvers niet gering – in Nederland vormde Tucholsky een inspiratiebron voor onder anderen Annie M.G. Schmidt en Simon Carmiggelt – zij het niet op politiek vlak. Martyn Goff van The Daily Telegraph noemt als een van de ‘buitengewone kenmerken van dit boek’ de moderniteit: ‘het zou recent geschreven kunnen zijn’. Ook modern in deze roman was zijn personage Lydia, ‘een vrouw die zich vaak wispelturig en belachelijk gedroeg, maar tegelijkertijd nuchter, warm en zeer onafhankelijk was,’ aldus The New York Times.

    Gripsholm, een kasteelroman verschijnt 6 juli in een vertaling van Ard Posthuma.

    Laura Weeda

    schloss gripsholm kurt tucholsky 9789464620054

    Fotograaf in dienst van de waarheid

    Het verloren Turkije van Ara Güler

    FOTOGRAFIE | De Armeens-Turkse fotojournalist Ara Güler (1928-2018) beschouwde fotografie niet als kunstvorm, schrijft Fusun Ozbilgen, die Güler ooit interviewde, op Armeniapedia. ‘Een fotograaf staat in dienst van de waarheid,’ aldus Güler. In een video bij een van de vele exposities die tijdens zijn leven aan zijn werk werden besteed, licht hij toe: ‘Wij persfotografen leggen een visuele geschiedenis van onze tijd vast. Dat vind ik belangrijker dan het maken van kunst.’ Deze zienswijze leverde Güler de bijnaam ‘het oog van Istanboel’ op, waartegen hij zelf overigens protesteerde. ‘Ik ben een bewoner van de wereld. Ik ben een wereldfotograaf,’ citeert de BBC hem.

    Toch was hij volgens The Guardian, hoewel hij ‘de wereld rondreisde en beroemdheden fotografeerde’, vooral trots op de foto’s in zijn geboorteland. ‘In tegenstelling tot de typische toerist was Güler niet geïnteresseerd in lege oriëntatiepunten,’ schrijft het onlinemagazine Qantara over dit werk. ‘Hij portretteerde de levens van de armen en behoeftigen; strijd, armoede, werkloosheid, verval, maar ook hard werken en hoop zijn voelbaar in zijn werk. Toch is dit alles verpakt in zo’n poëtisch en melancholisch kader dat deze foto’s veel meer zijn dan louter documentaire fotografie. Ze zijn de menselijke erfenis van de inwoners van Istanboel.’

    The Guardian stelt de legitieme vraag of we Gülers foto’s dan wel als kunst moeten tentoonstellen, waardoor ze ‘in zekere zin uit hun culturele en historische context’ worden gehaald. ‘Een groothoekopname van de kerk van Sint-Gregorius in Ani toont bijvoorbeeld een diep rivierdal dat achter de kerk tussen twee heuvels door slingert. Wat niet wordt onthuld, is dat deze rivier de grens vormt tussen Turkije en Armenië’, die in 1993 vanwege spanningen werd gesloten. Hoe dan ook, besluit de Britse krant, zijn de beelden ‘van een Turkije dat al lang verdwenen is overtuigend in hun schoonheid en verhalend vermogen’.

    Ara Güler: A Play of Light and Shadow is van 23 juni t/m 8 november 2023 te zien in Foam, Amsterdam.

    Laura Weeda

    ara guler a play of light and shadow exibart street photography 02 1024x683 1

    Raggen op de gitaar en het drumstel aan gort slaan

    Na de dood komt vitaliteit

    MUZIEK | Fans van de Foo Fighters kunnen ook na het plotselinge overlijden van drummer Taylor Hawkins, nu ruim een jaar geleden, gerust zijn, concludeert de internationale muziekpers. Op But Here We Are, het nieuwste album van de Amerikaanse rockband, laat frontman Dave Grohl (54), die in dezelfde periode ook zijn moeder verloor, ‘zijn stem breken en zijn gitaar huilen, maar barst hij van levenslust,’ schrijft The Evening Standard. ‘Dit is een ijzersterk nieuw hoofdstuk, waarin verdriet wordt omgezet in vitaliteit.’ The Irish Times stelt dat Grohl ‘het niet moet hebben van ingewikkelde metaforen: alle teksten zijn doordrenkt van dood en rouwverwerking’.

    Desalniettemin is ‘deze band waarschijnlijk de beste in zijn soort’. ‘Verdriet in onbedekte termen’, stelt Rolling Stone: ‘Raggen op de gitaar en het drumstel aan gort slaan om het duister te overstemmen.’ ‘Deze luisterervaring komt neer op een 48 minuten durende achtbaan,’ vindt The Sydney Morning Herald. Terwijl het Duitse Plattentests spreekt van een combinatie van ‘dromerigheid, psychedelische verwennerij en halsbrekend rocken. Dit is wat muziek vermag wanneer je wereld in elkaar stort.’

    But Here We Are van de Foo Fighters is begin juni uitgebracht.

    Diederik Samwel

    BHWA 20Vinyl 20Record 20PSD 20MockUp 20BLACK 20with 20INSERT d47c795e 4552 459e 92c8 2b8f7d2bceec
  • Gerecenseerd

    Gerecenseerd

    360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.

    Blootsvoets op het podium

    Onnavolgbaar melancholische anti-ster

    DOCUMENTAIRE | De Kaapverdische zangeres Cesária Évora (1941-2011) is onlosmakelijk verbonden met het ontstaan van het genre ‘wereldmuziek’, begin jaren negentig. Zodra in een bar haar nummer Sodade klinkt, beginnen 35-plussers onwillekeurig mee te neuriën.

    In de documentaire Cesária Évora van de Portugese regisseur Ana Sofia Fonseca komt vooral naar voren hoe bijzonder het is dat een zangeres die opgroeide onder uiterst sobere omstandigheden pas na haar vijftigste internationaal doorbrak en haar afkomst nooit verloochende, schrijft Manori Ravindran voor Variety: ‘Op het archiefmateriaal dat Fonseca gebruikte, zie je hoe Cesária blijft zorgen voor eten, drinken en onderdak voor de mensen in haar omgeving.’

    Volgens Vasco Baptista Marques van het Portugese dagblad Expresso is de film ‘wat onevenwichtig’ geworden, maar komt dat ‘waarschijnlijk door het gebrek aan materiaal uit de periode vóór haar doorbraak’. Hij noemt het ‘volkomen terecht dat Fonseca de pure authenticiteit van deze diva op blote voeten centraal stelt. Want haar melancholische stem komt rechtstreeks uit de aarde, uit haar binnenste, en zou nooit in een studio kunnen worden geproduceerd.’

    Ian-Malcolm Rijsdijk vindt dat de oude familiefoto’s en archiefbeelden juist prima illustreren waar de zangeres én haar eilandengroep vandaan komen, schrijft hij voor de academisch-journalistieke site The Conversation: ‘Een Portugees marineschip aan de kade, de eerste dagen van de onafhankelijkheid [in 1975]: het geeft de film een extra dimensie. Tegelijkertijd vormt het een mooie combinatie met het portret van een anti-ster die niets moest hebben van wereldfaam en marketingstrategieën, en altijd terugging naar haar geboortedorp.’

    ‘Een geweldige en uiterst intieme film,’ recenseert Fernando Gálligo Estévez voor de Spaanse filmsite Cinemagavia: ‘Omdat Fonseca in de loop der jaren het vertrouwen van Évora zelf, haar familie en vrienden heeft gewonnen, krijgen we behalve van haar succes ook een beeld van haar traumatische kinderjaren, de terugkerende depressies en haar alcoholverslaving.’

    De documentaire Cesária Évora draait vanaf 1 juni in de bioscoop

    Door Diederik Samwel

    Cesaria Evora 1000x563 1

    Bad Bunny geeft het goede voorbeeld

    De nieuwe status van Latijns-Amerikaanse kunst

    MUZIEK | ‘We moeten ophouden gringo’s als goden te zien,’ zegt Bad Bunny in een interview met El País. ‘Dat zijn ze niet.’ De Puerto Ricaanse artiest, die eigenlijk Benito Antonio Ocasio Martínez heet, begon zijn carrière zes jaar geleden en is nu de meest gestreamde Latijns-Amerikaanse artiest op Spotify. Hij prijkte onlangs op de cover van Time, dat een uitvoerig portret aan hem wijdt. ‘Zijn originaliteit, onafhankelijkheid en lokale focus hebben hem tot een volstrekt nieuw soort wereldster gemaakt en wegen vrijgemaakt die de poortwachters in New York of Hollywood volledig omzeilen’, aldus het prestigieuze Amerikaanse weekblad.

    Het Latijns-Amerikaanse Connectas benadrukt hoe zeldzaam het is dat een publiek figuur deze voorpagina weet te behalen, ‘en het is zelfs nog ongebruikelijker dat de cover niet-Engelstalig is en gewijd aan een Latijns-Amerikaans muziekgenre’.

    Volgens sommigen, onder wie muziekjournalist Víctor Lenore, is er dan ook sprake van een ‘belangrijke verschuiving’, waarbij Latijns-Amerikaanse kunstenaars op gelijke voet zijn komen te staan met hun Angelsaksische collega’s. ‘In Spanje hebben we bijvoorbeeld een koloniaal vooroordeel, bijna onbewust, dat wat in Latijns-Amerika wordt gemaakt minder waardevol is dan wat uit Londen, New York of Los Angeles komt’, schrijft hij op de site van het Spaanse radiostation Onda Cero. Ook sociale media spelen volgens Lenore een rol: terwijl de Angelsaksische muziekindustrie altijd liever de eigen artiesten promoot, krijgen we onder andere door de algoritmes van YouTube na een nummer van Bad Bunny een volgend Latijns-Amerikaans nummer aangeboden.

    Hoewel de muziek van Bad Bunny regelmatig door critici wordt weggezet als ‘hedonistische rap’, dient de muziekstijl volgens anderen juist om machismo, kolonialisme of andere ideologieën aan de kaak te stellen. Ook zou de stijl juist het goede voorbeeld kunnen geven. Connectas citeert de eveneens Puerto Ricaanse artiest Daddy Yankee: ‘Vóór ik bekend werd wilden de jongeren in mijn buurt drugsdealer worden; nu willen ze allemaal zanger worden.’

    Ook Bad Bunny toont politieke betrokkenheid. Hoewel de artiest op zijn tour door Europa in 2019 tot wel een miljoen euro per optreden kon verdienen, koos hij ervoor om terug te keren naar San Juan om de protesten tegen Ricardo Rosselló, de gouverneur van Puerto Rico, te leiden. Die werd uiteindelijk afgezet na een corruptieschandaal en beschuldigingen van homofobe opmerkingen. Lenore van Onda Cero noemt Bad Bunny dan ook een nieuwe Bob Dylan.

    GettyImages 1482340583

    Polemiek tegen de consultancy-industrie

    Simplistische powerpoints en zombie-achtige mailtjes

    NON-FICTIE | In het boek The Big Con nemen de Britse wetenschappers Mariana Mazzucato en Rosie Collington consultancybedrijven als Deloitte en EY onder vuur. ‘Deze twee stoere vrouwelijke economen en experts in innovatief denken leveren verlammende kritiek op de adviesbranche,’ concludeert Hugo Gaarden op de Deense nieuwssite Økonomisk Ugebrev. Volgens Gaarden brengen ze ‘scherp aan het licht’ hoe de controle op de branche vaak ontbreekt, waardoor ‘de economie en de democratie worden ondermijnd’.

    Diane Coyle van de Financial Times benadrukt dat de auteurs ‘perfect’ laten zien hoe snel er een vicieuze cirkel ontstaat. ‘Probeer de klok maar eens terug te draaien. Heeft een grote firma of ministerie eenmaal diensten uitbesteed, dan kost het veel te veel tijd en geld om die weer in eigen beheer te nemen. Dan wordt maar weer een nieuw contract met een consultancybedrijf afgesloten.’

    Hettie O’Brien schrijft in The Guardian dat de anekdotes en de interviews met consultants in het boek het meest tot de verbeelding spreken: ‘Vergaderingen waarin het wemelt van de Deloitte-mensen die elkaar met zombie-achtige mailtjes bestoken. Of junior-adviseurs die vaak veel beter in de gaten hebben wat er binnen de organisatie speelt dan hun leidinggevenden. En dan blijken adviezen bovendien te bestaan uit bedrieglijk simplistische powerpoints.’

    Greg Rosalsky van het Amerikaanse NPR is ‘opgelucht’ dat Mazzucato en Collington ook aanbevelingen doen: ‘Maximale transparantie bij contracten met de consultancybedrijven, extra alert zijn op belangenverstrengeling en diepgaand investeren in de eigen medewerkers binnen de organisatie. Dat zouden overheden ter harte moeten nemen.’

    The Big Con, door Ed Lof en Joost Polmann vertaald als ‘De consultancy-industrie’, is op 17 mei verschenen bij uitgeverij Nieuw Amsterdam

    Door Diederik Samwel

    the big con

    Het stille protest van Giorgio Morandi

    Stillevens die blijven intrigeren

    TENTOONSTELLING | Giorgio Morandi (1890-1964) was op vele manieren een uitzonderlijke figuur, schrijft het Italiaanse Focus. Niet alleen ondervond de schilder weinig invloeden van andere stromingen en had hij nauwelijks contact met kunstenaars uit zijn tijd, ook schilderde hij vrijwel uitsluitend dezelfde onderwerpen: flessen, vazen, koffiekannen, bloemen, schalen en landschappen. Die werden voor het overgrote deel in de ruimte geschilderd waar de kunstenaar zijn hele leven woonde.

    ‘Je kunt je voorstellen hoe hij op een stille ochtend deze spullen uit de keukenkast haalde en neerzette. Terwijl hij de lange schaduwen van de citroenpers, de fles en de beker nabootste, stond de tijd stil. (…) Het zijn levenloze vormen, en toch trillen ze van spookachtig bewustzijn’, aldus The Guardian. ‘Ik heb het gevoel dat ik elke reflectie, elke lichte kleurvariatie (…) beter moet bekijken, steeds moet terugkeren met mijn gedachten om ze beter te begrijpen’, citeert Arte Matilde Catanese, een van de verzamelaars van Morandi’s werk.

    Terwijl de schilder zijn werkdagen op die manier in alle rust doorbracht, woedde buiten de deuren het fascisme van Mussolini. In 1943 werd Morandi gearresteerd en gevangengezet vanwege zijn banden met verzetsleiders. Sommige van zijn werken zouden dan ook een vorm van stil protest zijn; in de vazen van Natura morta zijn bijvoorbeeld tombes te zien. Volgens The Guardian doet Morandi’s werk ondanks het gebrek aan menselijke gestalten ‘pijn van de liefde en menselijkheid’.

    ‘Giorgio Morandi en Nederland’, van 17 juni t/m 24 september te zien in Museum Belvédère in Heerenveen

    Giorgio Morandi