Passagiers en de crew van het cruiseschip Insignia vertellen over de redding van een boot met migranten midden op zee, waarbij zes mensen omkwamen. ‘We hebben ze niet gezien. Het personeel zette zelfs een soort scheidingswanden neer om de ruimte af te bakenen.’
Honderden toeristen zetten vrijdagochtend kort na acht uur voet aan wal in de haven van Santa Cruz de Tenerife. Sommigen liepen via de zeedijk richting de stad, anderen stapten in een bus die hen naar een van de attracties van het eiland zou brengen. Bij hun vertrek lieten ze allemaal een half dozijn tenten achter waarin het Rode Kruis bijna alle 64 Afrikanen uit Afrika ten zuiden van de Sahara verzorgde met wie ze twee dagen lang het exclusieve tapijt van pakketboot Insignia hadden gedeeld, na een dramatische nachtelijke reddingsactie. Voor de eerstgenoemde groep is de volgende bestemming, na een snel bezoek aan Tenerife, Lissabon en daarna New York; voor de laatsten blijft de bestemming onbekend.
De luxe van een zes maanden durende vakantie aan boord van een cruiseschip dat tussen de 40.000 en 150.000 dollar per cabine kost, werd donderdag midden op de Atlantische Oceaan ruw verstoord. De Insignia, een imposant schip met een lengte van 181 meter, redde donderdag om 00:31 uur 64 mensen uit het Sub-Saharagebied – waaronder drie kinderen tussen de zeven en negen jaar en een vrouw die een paar weken zwanger was – en de lichamen van drie anderen. Dit alles onder toeziend oog van zo’n driehonderd toeristen, voornamelijk Amerikanen en Mexicanen, die sinds januari een exclusieve reis rond de wereld maken. ‘We bevinden ons al bijna vijf maanden in een gelukzalige bubbel,’ somt de Mexicaanse Gila Padilla op, die al op het droge is. ‘En plotseling stuit je op de trieste realiteit.’
De cayuco was volgens Marcela Posca van de hulpdienst van de Canarische Eilanden op de kade al ongeveer twintig dagen onderweg. Hij raakte op drift toen hij woensdagmiddag werd opgemerkt door de olietanker Philipp Oldendorff, zo’n 815 kilometer ten zuiden van Tenerife. De bemanning van het 254 meter lange schip was niet in staat om de schipbreukelingen aan boord te brengen en het Maritieme Reddingscentrum [Centro de Salvamento Marítimo] van Tenerife ging over tot het waarschuwen van de Insignia, die onderweg was van Kaapverdië naar Tenerife.
‘We zijn de hele wereld over geweest: Hawaï, Polynesië, Nieuw-Zeeland, Japan, Afrika… Het is een droom,’ vertelt Pepe, een Mexicaan van in de vijftig uit Monterrey, die 90.000 dollar betaalde voor zijn ticket (het zakgeld dat hij bij elke tussenstop uitgeeft niet meegerekend). ‘Het is een heel luxe schip, heel mooi… Het zijn bijna allemaal gepensioneerde Yankees, dat is het enige minpunt…’ zegt hij lachend.
Ruwe zee
En zo werd woensdagavond om zeven uur de routine van de cruisers verstoord. ‘Via de luidspreker,’ vervolgt Pepe, ‘kregen we te horen dat er een reddingsoperatie zou plaatsvinden. Aan boord kwamen meteen geruchten op gang: dat het misschien immigranten waren, dat het misschien een jacht was dat kapot was gegaan… We wisten niets.’
Om 21:20 uur kwam de boot aan op de locatie die de tanker ons had gegeven. ‘Het was een dramatisch moment,’ zegt Lea, een Amerikaanse uit Pensacola, Florida, die met glazige ogen staat te praten. ‘Het was een erg ruwe zee, met veel deining. Van bovenaf konden we zien dat ze wat lijnen uitgooiden en de boot dichterbij trokken. Zodra de bemanning ze over de kant trok, werd iedereen nerveus en wilde iedereen tegelijk naar binnen.’ Deze situatie is volgens de maritieme reddingsteams het moeilijkste moment van de reddingsoperatie, met risico op een tragedie.
Volgens de reddingsteams van Salvamento Marítimo zorgden de ruwe zeeën van die dag ervoor dat de bemanning van de Insignia twee van de lichamen, die in de op drift geraakte cayuco achterbleven, niet aan boord kon halen, maar het lukte ze wel een opsporingsapparaat aan de lichamen vast te maken zodat ze later geborgen konden worden. De Guardamar Urania vertrok met dit doel voor ogen van het eiland El Hierro. Om 22:40 uur de volgende dag kreeg het team na enkele uren vruchteloos zoeken echter het bevel om de operatie af te breken.
Bijna een dag eerder, om 00:31 diezelfde donderdag, waren de opvarenden van de Insignia erin geslaagd om de redding van de migranten, afkomstig uit Mali, Senegal, Burkina Faso en Gambia, te voltooien. Dit alles onder toeziend oog van de passagiers. En dat van hun mobiele telefoons. ‘Je kon vanaf het dek zien dat ze wanhopig waren en in zeer slechte gezondheid,’ zegt Jake, een gehaaste New Yorker die samen met zijn vrouw en dochter op weg is naar het centrum van Santa Cruz. ‘Je kon zelfs de dode lichamen in de boot zien liggen… Arme mensen.’ ‘Het was een afschuwelijk tafereel,’ zegt Padilla. ‘Daarboven heb je alles met z’n allen en daar beneden zie je mensen die niks hebben.’
We hebben ze niet gezien. Het personeel zette zelfs een soort scheidingswanden neer om de ruimte af te bakenen
Eenmaal aan boord werden de opvarenden ondergebracht in het theater van het cruiseschip, legt Pepe uit. ‘We hebben ze niet gezien. Het personeel zette zelfs een soort scheidingswanden neer om de ruimte af te bakenen.’ Lea valt hem bij: ‘We hadden totaal geen contact met hen. Ze gebruikten een andere lift dan wij.’ Rajiv (niet zijn echte naam) is een jonge Indiër die als ober aan boord van het cruiseschip werkt. ‘We serveerden hun water en voedsel,’ vertelt hij nerveus op de Plaza de España in Santa Cruz, het verbod van het bedrijf om te praten over wat er gebeurd negerend. ‘Ze waren erg zwak, ze spraken nauwelijks met elkaar. Maar ze waren rustig.’
In de loop van donderdagmiddag legde de kapitein van het cruiseschip aan Salvamento Marítimo uit dat de meeste geredde mensen goed herstelden op het schip en zelfstandig aten en water dronken. Zorgwekkend was echter de toestand van twee van hen, die beide tekenen van uitdroging vertoonden. Een van hen werd geëvacueerd zodra hij aan land kwam, samen met twee andere migranten, waaronder de zwangere vrouw, die in goede gezondheid verkeert. Voor de tweede werd met spoed een helikoptervlucht aangevraagd. Deze kwam niet op tijd.
Volgens Posca van de SUC zien de migranten er ‘zwak uit en zal het enige tijd duren om te herstellen’. Velen van hen waggelen rond in de cruiseterminal, vergezeld door Rode Kruis-medewerkers. ‘Gelukkig heeft de aanwezigheid op het schip bijgedragen aan hun herstel. Zo niet, dan was de situatie anders geweest.’
‘Toen ze gered werden,’ vervolgt Lea, ‘kregen we allemaal een sterk gevoel van empathie. Ik denk dat we ons allemaal rot voelden over wat we zagen, heel verdrietig.’ De bemanning van het schip, vertelt Pepe, organiseerde een inzameling van geld, kleding en schoenen. ‘Ik heb ze de helft van mijn bagage gegeven… Ik ben bevoorrecht: ik heb van alles genoeg.’
Met eigen ogen
‘We kwamen net uit Afrika,’ besluit Gila Padilla. ‘De hele westkust ziet er heel triest uit: vies, met veel ellende. Je vertrekt daar met een beetje een bezwaard hart, en als je dit ziet besef je waarom ze hun leven riskeren. En het is verschrikkelijk om te bedenken dat ze ergens terechtkomen zonder te weten of ze er welkom zullen zijn.’
Tenminste, als ze het halen. Het is vrijdagochtend en een eindeloze stroom cruisepassagiers is op weg naar nog een vrije dag in een van ’s werelds bekendste toeristencentra. Ze bezetten een groot deel van de dijk, totdat ze opzij moeten om plaats te maken voor een stoet donkere busjes, bewaakt door de politie. Het zijn busjes van de begrafenisondernemer, die de lichamen van de laatste mensen die er niet in slaagden hun Europese droom te verwezenlijken, overbrengen naar het Instituut voor Gerechtelijke Geneeskunde en Forensische Wetenschappen in Santa Cruz de Tenerife. ‘Thuis lees ik veel over migratie van Afrika naar de Canarische Eilanden. Of over migranten die proberen over te steken naar de Verenigde Staten,’ zegt Padilla. ‘Maar het is iets heel anders om het met eigen ogen te zien.’
Bij een bootramp voor de kust van Italië zijn elf migranten verdronken en meer dan zestig vermist geraakt, waaronder zesentwintig kinderen. Dat schrijft La Repubblica. Twee schepen zonken ten zuiden van de Italiaanse kust, maakten de Italiaanse kustwacht, ngo’s en VN-organisaties maandag bekend.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De eerste boot verliet Libië met Syrische, Egyptische, Pakistaanse en Bangladeshi migranten aan boord, volgens de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties, de Internationale Organisatie voor Migratie en UNICEF.
De tweede, afkomstig uit Turkije, werd zo’n 200 km van de Italiaanse regio Calabrië gevonden. Dit is het ergste ‘bloedbad’ op zee sinds de tragedie van Cutro, waarbij 94 mensen omkwamen in februari 2023. Maandag hekelde het Italiaanse dagblad het feit dat de Italiaanse regering ‘met geen woord had gerept over dit nieuwe bloedbad onder migranten’.
De bus botste met een man die te veel gedronken had
Bij een busongeluk in Florida in de VS zijn minstens acht mensen om het leven gekomen. Tientallen anderen raakten gewond. Volgens NBC News werd het ongeluk veroorzaakt door een man onder invloed van alcohol, die met zijn auto op een bus met seizoenarbeiders uit Midden-Amerika botste.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De schoolbus vervoerde 53 migranten op weg naar een boerderij, toen een tegemoetkomende Ford pick-up truck op het voertuig botste. Meerdere mensen raakten zwaargewond en volgens autoriteiten is het aannemelijk dat het dodental nog zal stijgen.
De bestuurder van de auto, een man van 41, werd gearresteerd op acht aanklachten van doodslag onder invloed, zeiden de autoriteiten dinsdagmiddag. In Florida staat op een veroordeling voor doodslag onder invloed een minimum gevangenisstraf van vier jaar.
De deportaties naar Rwanda van de Britse premier Rishi Sunak zijn berucht; toch beweert The Economist dat het Verenigd Koninkrijk meer migranten telt dan bijvoorbeeld de VS. Nog verrassender is dat het land ook goed zou zijn met het assimileren van elders geborenen.
Het idee van Groot-Brittannië als immigratieland lijkt misschien contra-intuïtief. De Britse burgers stemden in 2016 voor het verlaten van de Europese Unie nadat hun een strengere controle op de instroom van mensen uit Europa was beloofd. Onlangs streden politici in het parlement over een wetsvoorstel dat het makkelijker maakt om asielzoekers naar Rwanda te verschepen, zonder hun smeekbeden aan te hoeven horen – de laatste in een reeks onliberale wetten die bedoeld zijn om ‘de boten tegen te houden’.
Het land pocht ook niet over de migranten die het heeft. Hebben andere plaatsen grote immigratiemusea, zo trekt het museum in de haven van New York elk jaar miljoenen toeristen, het kleine Migratiemuseum van Groot-Brittannië, dat niet door de staat maar door enkele notabelen werd opgericht, bevindt zich in het Lewisham Shopping Centre in Zuid-Londen, tussen een discount- en een schoenenwinkel.
Toch telt Groot-Brittannië inmiddels een groter aandeel in het buitenland geboren inwoners dan Amerika. Een op de zes inwoners kwam ter wereld in een ander land. Het aandeel stijgt doordat de conservatieve regering, die zich zo inspant om de boten tegen te houden, de deur heeft opengezet voor arbeiders, studenten en slachtoffers van autoritaire regimes, zoals Hongkongers en Oekraïners. Vorig jaar dreven minder dan 30.000 mensen het Kanaal over; de langetermijnimmigratie bedroeg vorig jaar tot juni 2023 1,2 miljoen.
Verrassend
Nog verrassender is het feit dat het land zo goed is in het assimileren van immigranten. Politici klagen dat Groot-Brittannië mensen uit arme landen binnenlaat om ondergeschikt werk te doen, en studenten die alleen een visum willen om pizza’s te kunnen bezorgen. Het multiculturalisme heeft gefaald, zeggen ze: te veel immigranten leiden een parallel leven in gesegregeerde buurten. Onzin: Groot-Brittannië blinkt erin uit migranten vooruit te helpen op economisch, sociaal en cultureel gebied. Het land is (in ieder geval in dit opzicht) een voorbeeld voor de rest van de wereld.
In veel landen hebben zelfs geschoolde immigranten moeite om een baan te vinden. In de EU ligt de arbeidsparticipatie van in het buitenland geboren volwassenen met een diploma die geen onderwijs meer volgen tien procentpunten lager dan die van autochtonen met een diploma. In Groot-Brittannië is het verschil slechts twee punten en hebben laagopgeleide in het buitenland geboren mensen twaalf punten meer kans om te werken dan hun in Groot-Brittannië geboren leeftijdsgenoten.
Zelfs immigranten die vastzitten in een saaie baan weten dat hun kinderen het meestal goed doen op school. In Engeland hebben tieners die Engels niet als eerste taal spreken meer kans om goede cijfers te halen voor wiskunde en Engels in nationale GCSE-examens [General Certificate of Secondary Education] dan autochtone Engelstaligen. De PISA-tests van de OECD, een club van rijke landen, laten zien dat immigranten en hun kinderen in een groot deel van Europa slecht presteren. In Duitsland haalden immigrantenkinderen 436 punten voor de laatste wiskundetoets, tegen 495 punten voor autochtonen. In Groot-Brittannië deden ze het iets beter dan autochtonen.
Britten als geheel zijn relaxter geworden, vooral sinds de brexit-stemming
Dat Groot-Brittannië zich zou opdelen in getto’s is een mythe. Binnen elke etnische groep is de segregatie gestaag afgenomen sinds de volkstelling in 1991 deze begon bij te houden. Niet in traditionele smeltkroezen zoals Birmingham en het centrum van Londen groeit de allochtone bevolking het snelst, maar in rustige buitenwijken en kleine steden. En ook binnen die steden vormen buitenlanders geen clusters.
Het is waar dat immigratie onderwerp blijft van heftige politieke debatten. Dat komt waarschijnlijk doordat de mensen die er echt een hekel aan hebben, bereid zijn hun stemgedrag alleen op deze kwestie te baseren. Britten als geheel zijn relaxter geworden, vooral sinds de Brexit-stemming. Ze maken zich minder druk. De hoogste politieke functies in Groot-Brittannië, Schotland en Londen worden allemaal bekleed door kinderen van immigranten, allemaal van Zuid-Aziatische afkomst. De eerste ministers van Noord-Ierland en Wales zijn in het buitenland geboren.
Groot-Brittannië kan niet van elke migrant en elk migrantenkind een goed opgeleid, productief lid van de samenleving maken. Het worstelt met geïmporteerde vooroordelen en agressief islamisme, een probleem dat helaas vaak van eigen bodem komt. Asielzoekers passen zich niet zo goed aan als anderen, misschien omdat de overheid hen in hotels propt en verhindert te werken terwijl ze alle tijd nemen om hun zaak te behandelen.
Ook is de staat niet goed in bureaucratie. Het ministerie van Binnenlandse Zaken is beroemd om zijn incompetentie. Het vertraagt assimilatie zelfs door hoge kosten te rekenen voor naturalisatie – de kosten zijn sinds 2000 verzesvoudigd.
Ruimdenkend
Er zijn ook nog enkele voordelen aan Groot-Brittannië die andere landen niet kunnen bieden. Het land ligt ver van een oorlogsgebied, dus het krijgt relatief weinig ongenode vluchtelingen, en er wordt toevallig een taal gesproken die veel mensen een beetje spreken. Maar er zijn vooral twee verklaringen voor het succes die voor anderen makkelijk te kopiëren zijn.
De eerste is de flexibele arbeidsmarkt van Groot-Brittannië. Vergeleken met de rest van Europa is het aannemen en ontslaan van personeel er eenvoudig, zelfs wanneer mensen een vast contract hebben. Dat helpt immigranten om economisch voet aan de grond te krijgen, wat al het andere gemakkelijker maakt. Het xenofobische credentialisme is er bovendien zwakker. Een ongewoon kenmerk van Groot-Brittannië is dat immigranten met buitenlandse kwalificaties bijna precies dezelfde arbeidsparticipatie hebben als mensen met binnenlandse kwalificaties. In de meeste Europese landen is dat verschil groot; in Griekenland bedraagt het zelfs een verbazingwekkende 25 procentpunten.
Het andere voordeel van het land is de houding van de bevolking. Britten zijn ruimdenkend. Slechts 5 procent zei in de World Values Survey dat ze er bezwaar tegen zouden hebben om naast een immigrant te wonen (en migrantenkinderen zeggen minder vaak gepest te worden op school dan autochtone kinderen). Britten zijn niet snel geneigd tot discriminatie maar koesteren daartegenover wel hoge verwachtingen. In tegenstelling tot andere Europeanen willen ze graag dat migranten de taal leren, diploma’s halen, de cultuur overnemen en burgers worden. Daarmee speelt waarschijnlijk mee dat Groot-Brittannië nooit gastarbeiders heeft gehad. Politici elders zouden er verstandig aan doen om niet te voorspellen dat de nieuwkomers die het heeft toegelaten op een dag naar huis zullen gaan, zoals Angela Merkel, toen bondskanselier van Duitsland, in 2016 deed.
Groot-Brittannië heeft zich de laatste tijd niet van zijn beste kant laten zien. Het heeft de rest van Europa een grote dienst bewezen door te laten zien wat het kost om de EU te verlaten. Maar op het gebied van integratie spant het koninkrijk de kroon.
25 mensen konden gered worden door maritieme autoriteiten
Zeker zestig mensen zijn verdronken op een schip dat migranten over de Middellandse Zee vervoerde van Libië naar Italië. Dat meldt Middle East Monitor.Volgens organisatie SOS Méditerranée werden daarnaast vijfentwintig mensen in ‘zeer zwakke’ toestand gered in samenwerking met de Italiaanse kustwacht.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De centrale Middellandse Zee is een van de dodelijkste migratieroutes ter wereld. Volgens het VN-migratieagentschap (IOM) zijn er vorig jaar bijna 2500 migranten omgekomen of vermist geraakt tijdens de oversteek, sinds het begin van 2024 zijn dat al 226 mensen. De migranten op het schip zouden drie dagen eerder zijn vertrokken.
Volgens de organisatie was de motor van de boot stilgevallen. De afgelopen weken neemt het aantal migranten dat vanuit Afrika de oversteek waagt naar Europa weer toe omdat de weersomstandigheden beter zijn. Autoriteiten in Europa vrezen dat het aantal doden ook weer gaat toenemen.
Steeds meer kinderen van Marokkaanse immigranten uit Frankrijk, België en Nederland kiezen ervoor om naar Marokko te verhuizen. Ontmoedigd door discriminatie in Europa, zoeken ze naar een beter leven in het land van hun ouders.
Volgens de laatste cijfers van het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn 5,1 miljoen afstammelingen van Marokkaanse migranten woonachtig in het buitenland. Bij dit cijfer, dat ongeveer 15 procent van de Marokkaanse bevolking vertegenwoordigt, komt nog het aantal mensen dat in het buitenland woont en niet geregistreerd staat bij de consulaten, evenals degenen die in Marokko geboren en geëmigreerd zijn. De Marokkaanse gemeenschap in het buitenland kan dus worden geschat op ongeveer 6 miljoen mensen.
Veel van deze immigranten, kinderen of kleinkinderen van immigranten, willen nu precies de andere kant op gaan dan de eerste generatie in de jaren 1960, om zich in Marokko te vestigen en te ontsnappen aan een ‘angstaanjagend’ politiek klimaat en ‘de racistische en islamofobe retoriek die het moreel ondermijnt’, zoals Ghizlane*, een zevenentwintigjarige Frans-Marokkaanse die momenteel op zoek is naar werk, het omschrijft.
‘Een kater bij terugkomst’
‘Tussen 2015 en 2017 was ik al eens naar Marokko gekomen om te werken. Door die ervaring ben ik van het leven in Marokko gaan houden. Ik moest om gezondheidsredenen terugkeren naar Troyes, maar nu denk ik er serieus over om terug te komen, om voor de hand liggende economische, sociale en politieke redenen,’ legt ze uit. Ghizlane zegt dat ze zelfs bereid is om een baan te accepteren die minder betaalt dan een baan in Frankrijk; het belangrijkste voor haar is een betere kwaliteit van leven.
Hetzelfde geldt voor Fatima, wier ouders in de jaren zestig naar Frankrijk emigreerden. Ze is zevenenveertig en had ook al vier jaar werkervaring in Marokko opgedaan voordat ze in 2018 om persoonlijke redenen terugkeerde naar Frankrijk. ‘Ik heb altijd in Frankrijk gewoond, behalve die vier jaar in Marokko. En ik moet zeggen dat ik van een koude kermis thuiskwam. Fascisme, racisme, sociale ongelijkheid en politiegeweld namen toe,’ aldus de journalist, die spreekt van een ‘forse kater bij terugkomst’.
Meer sociale vooruitgang
Maar naast het verlangen om aan deze spanningen te ontsnappen, is het verlangen om de economische situatie te verbeteren vaak een van de redenen die genoemd worden door Marokkanen in het buitenland die een betere financiële en professionele toekomst ambiëren. Deze mensen, die soms het slachtoffer zijn van stigmatisering en essentialisme, ‘worden gereduceerd tot stereotypen en steevast geconfronteerd met hun afkomst, ongeacht hun carrière’, legt Yassine Ben Mokhtar uit, doctoraalstudent politieke wetenschappen aan de Internationale Universiteit van Rabat.
Voor deze mensen wordt het steeds moeilijker om een baan te vinden, verantwoordelijke posities te bekleden of een eigen bedrijf op te zetten. Marokko heeft dan de voorkeur.
‘Ik ben in 2002 naar Nederland geëmigreerd en sindsdien ben ik genaturaliseerd, getrouwd en heb ik twee kinderen gekregen, die nu achttien en eenentwintig jaar oud zijn. Nu denk ik dat ik genoeg geld heb gespaard om terug te kunnen gaan naar Marokko en van mijn gezin te genieten,’ zegt een opgetogen Omar, een Marokkaans-Nederlandse vader die zich opmaakt om terug te keren naar het koninkrijk na eenentwintig jaar trouwe dienst bij een bedrijf in de Nederlandse hoofdstad dat gespecialiseerd is in voedselverwerking.
Hij zegt dat hij, gedreven door een diepe culturele verbondenheid, zijn steentje wil ‘bijdragen aan de ontwikkeling van zijn land van herkomst’, dat nu ‘geweldige investeringsmogelijkheden’ biedt, door zijn eigen restaurant te beginnen. ‘Ik heb lang geaarzeld om terug te gaan, omdat mijn kinderen nog jong waren en ik vreesde voor hun toekomst. Ze zijn nu oud genoeg om hun eigen keuzes te maken en er gaat niets boven de warme sfeer van het land.’
In de media en op sociale netwerken is dit verlangen om terug te keren naar de andere kant van de Middellandse Zee duidelijk zichtbaar.
Een goed voorbeeld is de Facebookgroep ‘J’ai décidé de m’installer au Maroc’ (Ik heb besloten om naar Marokko te verhuizen), die maar liefst 150.000 leden telt, voor het merendeel MRE’s [Marokkanen die in het buitenland wonen] die hun ervaringen en tips over de terugkeer naar Marokko delen, of de Instagrampagina ‘Vivre au Maroc’ (Leven in Marokko), die 8000 abonnees heeft en regelmatig advies en tips deelt.
‘Het Marokko van de vakanties is heel anders dan het Marokko van alledag’
Maar dit zichtbare verlangen om terug te keren wordt deels ingegeven door ‘de politieke manipulatie die om zich heen grijpt en de angstwekkende sfeer die het publieke debat in Europa domineert’, legt Driss El-Yazami, voorzitter van de Raad van de Marokkaanse Gemeenschap in het Buitenland (CCME), uit. Hij voegt daar echter een nuance aan toe: er moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan voordat mensen van een wens tot actie kunnen overgaan.
Volgens Driss El-Yazami hangt het bereiken van zo’n doel af van een aantal factoren: beroepssituatie, burgerlijke staat, sociale banden aan beide kanten van de Middellandse Zee en daarnaast de mogelijkheden en de leefomgeving die men in Marokko zoekt.
Vandaar de noodzaak om ‘je goed voor te bereiden en rekening te houden met de radicale veranderingen waaraan het dagelijks leven soms onderhevig is’, benadrukt Jamal Belahrach, voorzitter van het Maison de la diaspora, een vereniging die als doel heeft steun te verlenen aan leden van de Marokkaanse diaspora die ervoor kiezen om tijdelijk of permanent naar Marokko terug te keren.
‘Wanneer we benaderd worden, dringen we sterk aan op dit aspect van de voorbereiding, omdat we willen dat de terugkeer een succes wordt,’ legt hij uit. ‘De culturele kloof is een echte handicap voor sommige mensen, want het Marokko van de vakanties is heel anders dan het Marokko van alledag en daar moet je goed rekening mee houden.’
Hoewel de terugreis voor leden van de Marokkaanse diaspora bezaaid kan zijn met valkuilen, zijn velen de uitdaging aangegaan en hebben ze absoluut geen spijt van hun keuze. Dit geldt bijvoorbeeld voor Hakim, een jonge IT-consultant die drie jaar geleden naar Marokko verhuisde om aan de slag te gaan bij de vestiging van een internationaal adviesbureau in Casablanca.
‘De coronacrisis was voor mij het keerpunt. Ik bracht die tijd alleen door in een klein appartement in Parijs, ver van mijn familie, en dat een erg zware tijd (…) Toen me een baan in Casablanca werd aangeboden, aarzelde ik geen moment. Mijn eigen flat, auto en het hele jaar door zon klonk als een luxe voor mij,’ vertelt hij.
Op tweeëndertigjarige leeftijd bereidt de jonge man uit Bordeaux zich voor op het opzetten van zijn eigen bedrijf, een ondernemersavontuur dat hij in Frankrijk waarschijnlijk nooit zou zijn aangegaan.
‘Mijn ouders emigreerden begin jaren tachtig naar Frankrijk om ons een betere kwaliteit van leven te kunnen bieden. Ik ben opgegroeid en heb gestudeerd in Frankrijk, en daar ben ik heel dankbaar voor, maar er zijn daar nog steeds weinig mogelijkheden voor ons en ik zou er mijn hele leven in loondienst zijn gebleven. In Marokko vertrouwen ze ons en worden we met open armen ontvangen,’ vertelt hij enthousiast.
‘Over een paar weken open ik mijn webdesignbureau, mijn team bestaat voor 100 procent uit Marokkanen en ik heb al klanten in Marokko. Ik ben er erg trots op dat ik deel uitmaak van het Marokkaanse ecosysteem. Vandaag de dag ligt hier de beste toekomst.’
Hij keerde eerst alleen terug, maar kreeg al snel gezelschap van zijn ouders, die zeggen dat ze blij zijn weer thuis te zijn na tientallen jaren hard werken. Zijn jongere zus, die nog steeds aan een universiteit in Frankrijk studeert, denkt erover hetzelfde pad te volgen.
Religieuze motivatie
Hun keuze was niet alleen ingegeven door pragmatisme. Het waren vooral het gevoel van verbondenheid en de wens om terug te keren naar een meer gastvrije, vertrouwde omgeving en om hun religie vrij te kunnen belijden die Myriams familie ertoe aanzetten om vijf jaar geleden naar huis terug te keren.
‘Mijn vader is een bekeerde Belg en mijn moeder is Marokkaans. Toen we jonger waren, hadden we nooit problemen, maar bij het opgroeien trof het mij en mijn zus hoe anderen naar ons keken en ons beoordeelden. De toenemende islamofobie maakte ons dagelijks leven moeilijk. Vanaf het moment dat we een hoofddoek gingen dragen, voelden we ons niet echt meer thuis.’
Daarom besloten de ouders van Myriam in 2019, toen ze op vakantie waren in Tanger, om te investeren in onroerend goed en zich permanent te vestigen in de stad aan de zeestraat. Het gezin heeft ook het agentschap Immo Monfort opgericht, dat gespecialiseerd is in vastgoedmakelaardij in Tanger, en is van plan om zijn activiteiten uit te breiden naar Marrakech of Casablanca.
‘In Marokko is het anders, de mensen zijn warm en respectvol, en ik maak me geen zorgen meer over hoe anderen naar me kijken. Vroeger kon ik nooit onopgemerkt over straat gaan,’ vertelt de vierentwintigjarige vrouw aan de telefoon. Myriam maakt geen geheim van haar enthousiasme voor de toekomst, ondanks de moeilijkheden tijdens haar eerste maanden in Marokko en bij het opstarten van het familiebedrijf.
Een beter leven
‘De investeringsmogelijkheden hier zijn enorm en we voelen ons nuttig als we meehelpen banen en welvaart te creëren in Marokko. Maar het is waar dat het niet altijd gemakkelijk is,’ geeft ze toe, verwijzend naar de administratieve rompslomp, de langdurige procedures en het gebrek aan heldere informatie.
Sara Tamimy, medeoprichtster van een opleidingscentrum voor bedrijfspsychologie in Frankrijk, besloot in 2020 om haar activiteiten uit te breiden naar Marokko. Na een paar missies kwam ze erachter hoe complex het Marokkaanse ecosysteem is en hoe moeilijk het was om aan betrouwbare en relevante informatie te komen.
‘We constateerden een algemeen verlangen onder Marokkanen die in het buitenland wonen om naar huis terug te keren. Marokko heeft een metamorfose ondergaan en onbewust slaan we dezelfde weg in als onze ouders, maar dan in omgekeerde richting, om onze kinderen een beter leven te bieden,’ legt ze uit.
In Spanje wonen ruim driehonderdduizend Britten. De meerderheid daarvan is op leeftijd en hoopt de oudedag te slijten op een goedkope, zonnige plek. Kelly Hall, universitair docent Sociaal Beleid aan de Universiteit van Birmingham, deed onderzoek naar deze migranten en zegt dat sommigen tegen ‘grote problemen’ aanlopen. Dat schrijft Euronews.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Ze verhuizen rond hun vijftigste of zestigste, als ze nog gezond zijn, naar plekken in Spanje waar veel andere Britten wonen. Ze leren geen Spaans omdat ze het ‘moeilijk’ vinden of het ‘niet nodig’ denken te hebben. ‘Ze zijn een tijdje heel gelukkig,’ zegt Hall, ‘maar dan gebeurt er iets – een partner overlijdt of ze krijgen gezondheidsproblemen waardoor ze in een onzekere positie terechtkomen die geestelijke problemen of eenzaamheid kan veroorzaken.’
Ze leren geen Spaans omdat ze het ‘moeilijk’ vinden of het ‘niet nodig’ denken te hebben
Neil Hesketh van Support in Spain, een non-profitorganisatie die Britse expats helpt, zegt dat ze niet altijd plannen maken voor de ‘vervelende dingen in het leven’. Ook Brexit heeft het leven van veel Britten in Spanje beïnvloed. Vooral mensen met lagere inkomens, zegt Hall, zijn hard getroffen door de waardevermindering van het pond. ‘Ze kunnen niet langer uitgaan met hun vrienden, waardoor hun sociale leven verdwijnt.’ Ze wijst op gevallen waarbij oudere mensen op het strand moesten slapen omdat ze hun huur niet konden betalen.
Ook de Britse ambassade in Spanje waarschuwt dat veel van de 72.000 Britten die aan de Costa del Sol wonen – de thuisbasis van de grootste gemeenschap Britten in Spanje – geïsoleerd en alleen kunnen zijn en roept deskundigen en overheidsinstanties op om hun landgenoten te helpen.
Op 1 november moeten migranten zonder documenten weg zijn
Steeds meer Afghanen keren terug naar Afghanistan of trekken naar andere landen, nu de deadline van de regering van Pakistan steeds verder nadert. In oktober kondigde deze regering aan dat migranten zonder papieren het land uitgezet zouden worden. Al Jazeera schrijft dat zeker 70.000 migranten inmiddels het land hebben verlaten.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Pakistan is de thuisbasis van meer dan 4 miljoen Afghaanse migranten en vluchtelingen, waarvan ongeveer 1,7 miljoen zonder papieren, zo zegt de Pakistaanse regering. De dreiging met uitzetting volgde op de toename in zelfmoordaanslagen dit jaar, waar volgens de regering Afghanen bij betrokken waren.
Pakistan, dat kampt met een recordinflatie en een zwaar reddingsprogramma van het Internationaal Monetair Fonds, zegt daarnaast dat migranten zonder papieren al tientallen jaren de sociale diensten van het land uitputten. Of de regering vanaf vandaag daadwerkelijk gaat beginnen met grootschalige deportaties van migranten, is niet bekend.
Europa investeert in Tunesië om migratie in te dammen
De Europese Unie heeft zondag de laatste hand gelegd aan een overeenkomst met Tunesië om de handelsbetrekkingen te stimuleren en het vertrek van migranten uit het Afrikaanse land naar Europa in te dammen. Volgens de overeenkomst, ‘die de Europese Commissie met moeite over de streep heeft weten te trekken, zal de EU geld geven aan Tunesië in ruil voor strengere grenscontroles’, schrijft Politico.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen reisde zondag samen met de Italiaanse premier Giorgia Meloni en de Nederlandse premier Mark Rutte naar Tunesië voor een nieuwe ontmoeting met de Tunesische president Kais Saied. De EU is van plan 1 miljard euro te betalen aan Tunesië om het te helpen zich economisch te ontwikkelen en illegale immigratie via zijn grondgebied te bestrijden.
De kustwacht zou een grotere rol hebben gespeeld dan gedacht
Twee migranten die de dodelijke scheepsramp voor de Griekse kust hebben overleefd, hebben tegenover de BBC een boekje opengedaan over de rol van de Griekse kustwacht in die tragedie. Zo zouden de negen Egyptenaren, die gelijk na de scheepsramp werden gearresteerd en veroordeeld, opvarenden zijn geweest die niks met mensensmokkel te maken hadden. Zij werden gedwongen te bekennen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Andere overlevenden van de ramp werden eveneens gedwongen verklaringen over het negental af te leggen. Daarnaast zeggen zij tegen de BBC dat de kustwacht verantwoordelijk was voor het omslaan van het schip. De kustwacht zou een touw hebben vastgemaakt aan de boot in een poging de migranten naar Italiaanse wateren te slepen. Toen de boot omsloeg, voer de kustwacht weg.
De vissersboot kapseisde op 13 juni voor de kust van Griekenland. Het oude schip was afkomstig uit Libië en was overbeladen met vrouwen, kinderen en mannen uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Zeker 582 mensen kwamen om bij de scheepsramp, 104 andere opvarenden werden op tijd gered.
El País toont samen met Lighthouse Reports de tegenstrijdigheden aan in de officiële versie van de ramp die op 14 juni het leven kostte aan meer dan zeshonderd mensen. Verschillende officiële verklaringen van overlevenden zijn volkomen identiek, alsof ze gekopieerd en geplakt zijn.
Enkele seconden voordat hij in zee viel, keek Kamal, een zevenentwintigjarige Syrische vluchteling, op zijn horloge. Het was 14 juni, 02:05 uur. Zijn lichaam zonk weg in de duisternis, samen met zo’n zevenhonderdvijftig mensen die met hem meereisden aan boord van een oude blauwe vissersboot met Italië als bestemming. ‘De kustwacht sleepte ons met hoge snelheid weg en we kapseisden,’ zegt hij. Het water, tot dan toe kalm, lag vol met mensen die wanhopig probeerden zichzelf te redden. Er klonk geschreeuw, mannen scheurden hun kleren van hun lijf om zich te bevrijden van de drenkelingen die zich aan hen vastklampten om het hoofd boven water te houden…
De boot van de Griekse kustwacht was van dichtbij getuige van de gebeurtenis. Toen de jongeman weer op zijn horloge keek – inmiddels aan boord van het superjacht dat te hulp was gekomen – was het 04:15. ‘Ik heb meer dan twee uur gezwommen,’ verklaart hij.
Kamal is een van de overlevenden van de tragische schipbreuk die drie weken geleden plaatsvond op de Ionische Zee op minder dan tachtig kilometer van de Griekse kust. Maar zijn getuigenis staat haaks op de versie van de Griekse autoriteiten. Kemal staat daarin niet alleen. Voor een gezamenlijk onderzoek van El País met Lighthouse Reports, Reporters United, Monitor, SIRAJ en Der Spiegel werden zeventien getuigen afzonderlijk ondervraagd. Zestien daarvan gaven dezelfde beschrijving: toen de motor van de vissersboot ermee ophield, sleepte een boot van de kustwacht het schip met hoge snelheid weg aan een touw. De vissersboot kapseisde. Sommigen denken dat het mislukte optreden van de kustwacht een ongeluk was, anderen vermoeden opzet. Twee overlevenden zeggen dat ze de sleepactie met hun mobieltjes hebben gefilmd, maar dat de Griekse kustwachten hun apparaten in beslag hebben genomen. Allemaal willen ze uit angst voor represailles dat hun naam wordt veranderd.
Twijfel
Het schip, dat vijf dagen eerder uit Libië was vertrokken, vervoerde zo’n zevenhonderdvijftig mensen: Syrische, Afghaanse, Egyptische en Pakistaanse vluchtelingen. Mannen en vrouwen – van wie enkele zwanger waren – maar ook tieners en kinderen die vastzaten in het ruim van de boot en op geen enkele manier konden ontkomen. Slechts tweeëntachtig lichamen zijn geborgen. Door het vermoedelijke aantal slachtoffers, zeker meer dan zeshonderd, is dit het op een na ergste scheepsongeluk in de Middellandse Zee, na dat van april 2015, waarbij elfhonderd doden vielen.
Voor degenen die het overleefden, was het verschil tussen leven en dood een kwestie van honderd of tweehonderd euro. Dat bedrag rekenden de mensenhandelaren extra voor de vluchtelingen die aan dek wilden reizen en niet in het ruim.
De Griekse regering, die elke verantwoordelijkheid ontkent, heeft op de volgende cruciale vraag geen antwoord: hoe is het mogelijk dat honderden mensen verdronken terwijl de kustwacht zich urenlang in de buurt van de vissersboot begaf? Er liggen serieuze beschuldigingen op tafel. Is de kustwacht verantwoordelijk voor het zinken van het schip? Werd redding uitgesteld, zelfs toen er mensen verdronken? Probeerde de kustwacht koste wat kost te voorkomen dat honderden migranten Grieks grondgebied zouden bereiken?
Tot op de dag van vandaag is er geen definitief bewijs dat de Griekse versie kan weerleggen. De enige juridische procedure die nu loopt, is gericht tegen negen vermeende Egyptische smokkelaars die zich aan boord van het schip bevonden.
Het gezamenlijke onderzoek van El País, Lighthouse Reports en partners levert nieuwe informatie op die de beschuldigingen aan het adres van de Griekse autoriteiten bekrachtigt. Het onderzoek legt de ontberingen bloot van een reis waarbij passagiers urine en zeewater moesten drinken – de modus operandi van de smokelaarsmaffia – en werpt vooral licht op het optreden van de kustwacht. Interne rapporten van Frontex – dat met een vliegtuig en een drone over het gebied vloog –, documenten van de rechtszaak en de zeventien interviews met de hoofdrolspelers in deze tragedie, suggereren dat de redding van de opeengepakte en uitgeputte passagiers nooit prioriteit had voor de Griekse autoriteiten.
Enkele uren na ontscheping nam de kustwacht de verklaringen van negen overlevenden op. Analyse suggereert echter dat sommige identieke getuigenissen tot stand zijn gekomen via knippen en plakken – een indicatie van mogelijke manipulatie van de feiten.
Het alarm zou bijna een half uur na het zinken zijn verzonden
Meer dan veertien uur nadat maritieme coördinatiecentra van Griekenland en Italië de vissersboot in precaire omstandigheden hadden gelokaliseerd, kwam de Griekse kustwacht pas in actie. Dat gebeurde toen de vissersboot, Adriana genaamd, al aan het zinken was.
Voorafgaand aan de schipbreuk bood Frontex de Griekse autoriteiten luchtsteun aan, zo bevestigt een woordvoerder. ‘Maar we kregen geen reactie,’ zegt ze. Ze gingen wel in op het aanbod om een drone in te zetten, maar stuurden die naar een ander schip, voor de kust van Kreta, waar ‘tachtig mensen direct gevaar liepen’. Toen de drone terugkeerde, was de redding van de Adriana al in volle gang.
Cruciaal in de door Griekenland gecoördineerde operatie was de rol van een luxe jacht van 93 meter – de Mayan Queen IV – die haar reddingsboot liet zakken en hielp bij het zoeken naar overlevenden. Wij hadden inzage in de getuigenis die de Britse kapitein Richard Kirkby heeft afgelegd bij de Griekse autoriteiten. Daaruit blijkt dat hij om 02.30 uur bericht van de schipbreuk ontving en om 02:55 uur als eerste commerciële schip in het gebied arriveerde. Als dat tijdstip correct is (de kapitein van een olietanker die ook aan de zoekactie deelnam, beweert om 02:12 een noodsignaal te hebben ontvangen), zou het alarm bijna een halfuur na het zinken zijn verzonden.
De kapitein verklaart dat zijn bemanning na noodkreten vijftien schipbreukelingen uit zee heeft gehaald. Later namen acht grote schepen deel aan de zoektocht naar meer overlevenden, zonder veel succes. Toen ze aankwamen had de zee alles opgeslokt en leek het alsof er niets was gebeurd.
Om zes uur ’s ochtends kreeg de Brit via de radio opdracht om de mensen op te pikken die in afwachting waren van de kustwacht en hen naar de haven te brengen. Daarna gingen honderd mensen en vier kustwachters op weg naar Kalamata, vier uur rijden verderop. Op de vraag of hij nog iets aan zijn verklaring wil toevoegen, knikt Kirkby. ‘Ja, ik wil gezegd hebben dat naast de tien tot vijftien mensen die we hebben gered, mijn bemanning me heeft meegedeeld dat er nog veel meer mensen aan de oppervlakte dreven.’
Omgekomen van de honger
De interviews met zestien overlevenden tijdens ons onderzoek leveren vergelijkbare versies op van wat er die ochtend gebeurde, toen amper honderdvier mensen het overleefden, terwijl er zo’n zeshonderd verdronken in een van de diepste delen van de Middellandse Zee. Getuigen zeggen dat ze, in tegenstelling tot de versie van de Griekse autoriteiten, herhaaldelijk en wanhopig om hulp hebben gevraagd. ‘Rond 13.00 uur vloog er een vliegtuig over ons heen. Met onze handen gebaarden we om hulp. Al eerder waren twee mensen omgekomen van de honger. Hun lichamen hebben we boven op de kapiteinshut gelegd, zodat het vliegtuig ze kon zien,’ zegt Amin, een Syrische overlevende van in de veertig.
Drie getuigen verzekeren ook dat de kustwacht hen beval hun reis naar de Italiaanse reddingszone voort te zetten, dus buiten hun jurisdictie. ‘Onze afspraak met de Griekse kustwacht was dat we hun schip zouden volgen naar Italiaanse wateren, waar een reddingsschip zou liggen dat ons naar Italië kon brengen. [Het Griekse schip] kreeg groen licht en we volgden het totdat onze motor het begaf,’ herinnert Manhal zich, een Syrische metselaar van in de dertig. Hij verloor zijn broer bij de schipbreuk.
Aanvankelijk ontkende de kustwacht een touw naar het schip te hebben gegooid, maar toen overlevenden hun versie aan journalisten konden navertellen, werd de hypothese dat de kustwacht het schip inderdaad had gesleept steeds aannemelijker. Degenen die verantwoordelijk waren voor de reddingsoperatie erkenden uiteindelijk gebruik van het touw, maar zeggen dat ze niet van plan waren de boot te slepen. En al helemaal niet naar Italië. De Griekse autoriteiten beweren onder meer dat de Italiaanse zoek- en reddingszone zich op meer dan honderddertig kilometer afstand bevond, een afstand van twee tot drie dagen varen.
Hassan, een drieëntwintigjarige Syriër, geeft details over de riskante operatie. ‘Ze vertelden dat ze ons naar het [Italiaanse] reddingsschip zouden brengen en dat het maar twee uur varen naar het westen was. Ze sleepten ons voort als een auto. Een keer eerder stond onze boot op het punt om te slaan, maar bleef ze overeind. De tweede keer helde de boot naar rechts en kapseisde ze. Ik had niet eens de tijd om te besluiten in het water te springen. Het touw werd doorgesneden en de boot van de kustwacht draaide om.’ Verschillende getuigenissen bevestigen dit verhaal.
‘Waarom kwam het niet terug? Waarom stopten ze? Ze hadden veel levens kunnen redden’
Maher, een zesentwintigjarige Syrische tandarts, deelt zijn herinneringen aan die vroege ochtend vanuit het vluchtelingenkamp Malakasa, veertig kilometer buiten Athene. ‘Ik was op het dek toen we kapseisden. Ik viel in het water en de boot veroorzaakte een enorme golf die me zo’n dertig meter verderop stuwde. Het was erg donker. Het Griekse schip stopte ongeveer vijfhonderd meter verderop, misschien meer. Ik ben er nog steeds van in de war… Waarom kwam het niet terug? Waarom stopten ze? Ze hadden veel levens kunnen redden.’
Het is niet de eerste keer dat de Griekse kustwacht – berucht om het verdrijven van migranten en vluchtelingen uit zijn wateren – van soortgelijke daden wordt beschuldigd. Vorig jaar veroordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens de acties van Griekenland tegen een schip met zevenentwintig Afghaanse, Syrische en Palestijnse vluchtelingen dat in januari 2014 voor het Griekse eiland Farmakonisi voer. Griekse kustwachten probeerden het overbelaste schip mee te slepen totdat het kapseisde. Bij die schipbreuk kwamen elf vrouwen en kinderen om. Ook toen beweerde de Griekse kustwacht dat paniek en plotselinge bewegingen van de vluchtelingen aan boord het schip hadden doen zinken.
Acties van de Griekse kustwacht in de Egeïsche Zee zijn al langer reden tot zorg voor Frontex. Schendingen van het internationaal recht in Griekse wateren hebben ertoe geleid dat de functionaris van het grensagentschap dat belast is met grondrechten, heeft aanbevolen om niet langer met Athene samen te werken. Vooral de bewezen praktijk om groepen vluchtelingen in reddingsboten de zee op te slepen en ze naar Turkse wateren te brengen is zorgwekkend. De functionaris, aldus The New York Times, heeft opgeroepen tot de ‘sterkst mogelijke maatregelen’ om te zorgen dat Griekenland zich aan de wet zal houden.
Volgens documenten getuigden vier mensen in vrijwel dezelfde bewoordingen dat de trawler zonk omdat hij ‘oud’ was en dat ‘er geen reddingsvesten waren’
De kustwacht beweert dat getuigenissen van overlevenden, die in eerste instantie spaarzaam waren, zijn aangedikt onder invloed van externe actoren. ‘De aanpassingen van de verklaringen volgden op de overplaatsing van getuigen naar Malakasa, een kamp waartoe – in tegenstelling tot wat ze zelf beweren – leden van ngo’s en advocaten snel toegang hadden’, schreef het Griekse dagblad I Kathimerini deze week.
Maar analyse van de verklaringen van de overlevenden aan de kustwacht wijst juist op andere vormen van interventie. In de officiële interviews staan minstens vier vrijwel identieke verklaringen over een belangrijk moment van de reis en de schipbreuk, ook al zijn ze door vier verschillende mensen afgelegd aan verschillende vertalers. In een van de gevallen trad bovendien een van de kustwachten als vertaler op. Enkele nagenoeg identieke zinnen suggereren dat één verklaring is gekopieerd en in verschillende ondervragingen is geplakt. Volgens officiële documenten zouden de vier letterlijk hebben gezegd: ‘Mensen begonnen te klagen omdat we zonder voedsel en water zaten en veel passagiers dachten dat de kapitein verdwaald was en niet wist hoe hij in Italië moest komen, dus was hij genoodzaakt om hulp te vragen.’
Twee verklaringen – waarin elke verantwoordelijkheid van de kustwacht is weggelaten – vertonen letterlijke overeenkomsten wat betreft het moment van de schipbreuk. De twee zouden ten overstaan van verschillende tolken en op verschillende tijdstippen woordelijk hebben gezegd: ‘Op een bepaald moment kwam er ’s nachts een boot van de kustwacht om te helpen, maar plotseling kapseisde de boot (…) Toen hebben ze ons gered met een rubberboot. Daarna kwamen er nog twee of drie boten (…) Bij zonsopgang hebben ze ons op een van die boten gezet en naar de haven gebracht waar we nu zijn. Ze gaven ons ook water.’ Volgens deze documenten getuigden vier mensen in vrijwel dezelfde bewoordingen dat de trawler zonk omdat hij ‘oud’ was en dat ‘er geen reddingsvesten waren’.
Van de negen verklaringen aan de kustwacht die wij inzagen, noemt slechts één het slepen van de vissersboot als oorzaak van de ramp. Maar van de verklaringen die diezelfde getuigen voor de officier van justitie aflegden, zijn er zes die uitvoeriger beschrijven hoe hun boot werd gesleept voordat ze kapseisde.
Voor het onderzoek hebben we gesproken met twee van de negen overlevenden die een verklaring hebben afgelegd, eerst bij de kustwacht en daarna bij de officier van justitie. Allebei zeggen ze dat de kustwacht het deel van hun getuigenis heeft weggelaten waarin ze melding maken van het slepen van de trawler. ‘Ze vroegen me wat er met het schip was gebeurd en hoe het zonk. Ik heb ze verteld dat de kustwacht kwam en een touw aan onze boot vastbond, ons begon te slepen en het schip liet kapseizen,’ zegt een van hen. ‘Dat deel van mijn verklaring is niet genoteerd,’ vervolgt hij. Deze overlevende beweert ook dat hij zich onder druk gezet voelde om ten onrechte mensenhandelaren aan te wijzen. ‘Ze vroegen me naar de Egyptische mensenhandelaren (…) Ik was moe, dus ik vertelde ze wat ze wilden horen.’
Groen licht
Aangenomen wordt dat toen de Adriana zonk, veel van de slachtoffers al dood waren. De zevenhonderdvijftig mensen aan boord van het schip betaalden vijfenveertighonderd euro voor de overtocht, en ondergingen voorafgaand aan de reis maanden van mishandeling en afpersing. Het Libische netwerk dat de reis organiseerde, met vestigingen in Libanon en Syrië, hield een deel van de passagiers vast in een loods bij Tobroek, een stad op honderdvijftig kilometer van de grens met Egypte. Ze konden geen contact onderhouden met de buitenwereld, hun paspoorten waren ingenomen en ze kregen per dag slechts een portie brood en een stuk kaas te eten. De bewakers, zeggen de overlevenden, sloegen en beledigden hen en vermoordden iedereen die problemen veroorzaakte. ‘Als ze rond de pakhuizen van Tobroek zouden gaan graven, zouden ze veel lichamen vinden,’ zegt Kamal. Sommigen zaten acht maanden opgesloten, in afwachting van groen licht van de maffia voor het vertrek van het schip.
Zowel Griekenland als de Europese Commissie als Frontex geeft de smokkelaarsmaffia de schuld van de tragedie, maar alle verzwijgen dat de gangsters in sommige gevallen niet alleen profiteren van migrantengeld, maar ook van Europees geld dat ze krijgen in ruil voor de belofte de komst van mensen te verhinderen. Drie verschillende bronnen bevestigen dat een van de belangrijkste leiders van het netwerk dat het vertrek van de Adriana organiseerde voor de Libische marine werkt, onder leiding van generaal Khalifa Hafter, de krijgsheer die het oosten van het land controleert. Volgens een Libische bron werd op de avond van het vertrek van de Adriana een avondklok afgekondigd om de operatie te vergemakkelijken. Niets van wat er in dat gebied gebeurt, ontgaat de generaal. Hafter is onlangs door Italië en Malta gevraagd naar een oplossing om illegale immigratie naar de Europese Unie een halt toe te roepen.
Eenmaal op zee ontstonden er al snel problemen. De reis zou maximaal drie dagen duren, op de tweede dag werd duidelijk dat de kapitein was verdwaald. Het schip stond onder bevel van een tiental Egyptenaren die voor het criminele netwerk werkten en die, aldus de verklaringen van enkele overlevenden, de passagiers sloegen en beledigden. ‘Angst en paniek maakten zich van ons meester,’ herinnert Kamal zich. ‘We vroegen om redding, ook al was het aan de Libische kustwacht, want we waren in gevaar,’ zegt Manhal.
Op de derde dag raakten het voedsel en het water op en werden mensen ziek of begonnen ze flauw te vallen. Overdag was het extreem warm en ’s nachts erg koud. Als eersten stierven een Egyptenaar en een Pakistaan van de dorst. Vervolgens stierf de kapitein aan een hartaanval, wordt gezegd. De passagiers dronken zeewater dat was gezoet met dadels en vermengd met urine en vuil water uit een radiator.
‘We vroegen hen om ons aan boord te nemen, omdat ze een grote boot hadden, maar ze wilden ons niet meenemen’
Toen in de namiddag van de vierde dag twee olietankers op verzoek van de kustwacht de Adriana naderden om voorraden af te leveren, ontstond er verwarring en paniek. Er werd gevochten om voedsel en water. ‘We vertelden aan de tweede boot die kwam (de Faithful Warrior) dat we geen water en voorraden wilden; toen er flessen naar ons werden gegooid ontstond er paniek. We vroegen hen om ons aan boord te nemen, omdat ze een grote boot hadden, maar ze wilden ons niet meenemen,’ beweert Manhal. Dit verhaal staat haaks op de officiële versie, volgens welke er nooit om hulp is gevraagd.
Toen de boot op 14 juni rond twee uur ’s nachts kapseisde, klommen tientallen mensen op de romp die ondersteboven lag. De schipbreukelingen klampten zich zo goed mogelijk vast aan wat er nog restte van de Adriana. Maar de golven – veroorzaakt door de zinkende vissersboot en door de bewegingen van de boot van de kustwacht – maakten het moeilijk om grip te houden. Vier getuigenissen bevestigen dat het Griekse schip, in plaats van direct tot redding over te gaan, nog meer slachtoffers veroorzaakte door rond het schip te cirkelen en grote golven te genereren.
‘Het schip dat ons had laten zinken kwam dichterbij en veroorzaakte een grote golf’
‘Ik was uitgeput en zwom naar onze boot. Ik hield me ongeveer tien minuten vast aan een stuk metaal, maar het schip dat ons had laten zinken kwam dichterbij en veroorzaakte een grote golf. Mensen die zich vasthielden, vielen in het water,’ zegt Samir, een zevenendertigjarige Syriër. Na een tweede golf verdween de vissersboot. ‘Alsof er niets was gebeurd,’ zegt hij. ‘Het Griekse schip deed bijna een halfuur niets,’ volgens Maher. ‘Ik heb er geen verklaring voor. Waarom kwamen ze niet meteen terug? Als ze dat wel hadden gedaan, hadden ze veel vluchtelingen kunnen redden die nog in leven waren.’
‘Het duurde lang voordat ze een kleine boot stuurden,’ beaamt Nassim, een twintigjarige vluchteling uit Syrië. Hij beweert dat de boot die hij ervan beschuldigt hen tot zinken te hebben gebracht, alles van een afstand in de gaten hield. ‘We waren bang om dichterbij te komen en zwommen weg totdat we zagen dat ze met reddingen begonnen.’ Een van de Egyptenaren die de schipbreuk overleefde vertelt dat hij twee uur in het water dreef en bleef wachten. ‘De Griekse boot lag op ongeveer vijftig meter afstand, maar een halfuur lang deden ze niets.’
Manhal, de metselaar die zijn broer verloor, herinnert zich wel een snelle interventie van de kustwacht na de schipbreuk, maar vreesde al voor zijn leven toen het touw aan de boeg van de trawler werd vastgebonden. ‘We wisten dat slepen gevaarlijk zou zijn. Zelfs iemand die onervaren is, kan je vertellen dat je om een boot te stabiliseren touwen aan beide kanten van de boot moet vastmaken en niet alleen aan de voorkant… Dit zijn mensen van de kustwacht. We dachten dat ze wisten wat ze deden.’
De schijnbare tegenstelling tussen goed en kwaad in de Tweede Wereldoorlog is het perfecte speelterrein voor de Duits-Amerikaanse schrijver Anna Winger, de vrouw achter de serie Transatlantic. Via haar vader kwam ze op het spoor van het verhaal van de Amerikaanse Varian Fry, die in Zuid-Frankrijk veel Joodse migranten, onder wie kunstenaars en intellectuelen, heeft gered.
Marseille, 1940. In een elegante, enigszins vervallen villa aan de rand van de stad geeft de Duitse kunstenaar Max Ernst een chic verjaardagsfeestje. Zelf draagt hij een hoofdtooi van paarse veren, zijn gasten dragen papieren hoedjes, maskers en absurde brillen. Eén vrouw ziet eruit alsof ze zo uit een surrealistisch schilderij van Ernst is gestapt, met haar tooi die lijkt op een hand. Er wordt getafeld, gepraat en gedanst alsof er geen zorgen zijn. Je zou bijna vergeten dat de feestgangers op de vlucht zijn voor het fascisme, dat ze hun vaderland kwijt zijn en in levensgevaar verkeren. Dat ze in Zuid-Frankrijk wachten om te kunnen vertrekken naar Amerika, waar ze eindelijk veilig zullen zijn.
De Netflix-serie Transatlantic speelt zich af aan het begin van de Tweede Wereldoorlog, toen allerminst was te voorzien dat het Duitsland van Hitler die oorlog zou verliezen. Integendeel, alles wees erop dat de Duitse opmars amper te stuiten zou zijn. De VS waren nog neutraal en deden niet mee aan de oorlog. Ondertussen veroverde de Wehrmacht de buurlanden: eerst Polen, daarna Noorwegen, Denemarken, België en Nederland. Frankrijk capituleerde in juni 1940 en werd opgedeeld: in het noorden en westen regeerde de Duitse bezetter, in het zuiden het door de nazi’s geïnstalleerde Vichy-regime. In Italië, Spanje, Portugal en Griekenland heersten fascistische dictaturen.
Gouden gloed
Transatlantic speelt zich dus af in een van de donkerste periodes uit de Europese geschiedenis, en toch wordt er gelachen en gedronken. Niet alleen op die feestavond, maar ook op andere momenten dragen mensen elegante jurken en pakken. Ze filosoferen en wandelen door de overwoekerde tuin van de villa, zwemmen naakt in het zwembad en drinken rode wijn. Boven dit alles schijnt de Zuid-Franse zon met zijn weergaloze licht, dat zelfs de grootste menselijke verdorvenheid nog in een gouden gloed zet. Die schijnbare tegenstelling is het perfecte speelterrein voor de Duits-Amerikaanse schrijver en serieproducent Anna Winger, die achter dit project schuilgaat. Winger weet het een en ander over personages op de vlucht – in haar bekroonde series wordt de wereld van de hoofdpersonen altijd op z’n kop gezet.
Het verhaal van Transatlantic begint in Berlijn, de stad waar Winger al vele jaren woont. ‘Jaren geleden liep ik met mijn vader door Berlijn, en toen wees hij me op de Varian-Fry-Strasse, een zijstraatje vlak bij de Potsdamer Platz,’ vertelt ze. ‘De naam zei me niets, maar mijn vader vertelde hoe Fry in Zuid-Frankrijk veel migranten, onder wie kunstenaars en intellectuelen, had geholpen om Europa te ontvluchten.’ Wingers vader, hoogleraar antropologie aan Harvard, had jaren eerder twee van deze vluchtelingen ontmoet: sociaal wetenschapper Albert Hirschman en verzetsstrijdster Lisa Fittko. Zij hadden hem verteld over hun wilde ontsnapping. ‘Zou dat geen materiaal zijn voor een televisieserie?’ vroeg Winger senior zijn dochter.
Enige tijd later moest Winger terugdenken aan dat gesprek. Ze begon onderzoek te doen en stuitte op het verhaal van een grootschalige hulpactie die bijna vergeten was, ook al waren er veel bekende namen aan verbonden.
Nog voor de oorlog begon, in de jaren dertig, verlieten honderdduizenden mensen Duitsland. Velen van hen vluchtten naar Parijs. Toen Duitsland in de zomer van 1940 Frankrijk bezette, werd die ballingschap een val: volgens de wapenstilstandsovereenkomst waren de Fransen verplicht iedereen uit te leveren die op de opsporingslijst van de Gestapo stond. In het zuiden van Frankrijk, waar het Vichy-regime nog enkele ontsnappingsmogelijkheden bood, verzamelden zich wanhopige vluchtelingen, op zoek naar een uitweg. Het werd vooral druk in Marseille, waar een mogelijke doortocht per schip naar de VS lonkte. Maar er mochten maar weinig mensen aan boord, want ondanks de dramatische situatie bleven de VS uiterst restrictief met het afgeven van visa.
Joodse emigranten
Het Emergency Rescue Committee, opgericht in New York door Amerikanen en Joodse emigranten, wist uiteindelijk met behulp van Eleanor Roosevelt, de vrouw van de president, het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zover te krijgen om ten minste tweehonderd mensen uit Frankrijk toe te laten tot de VS. Varian Fry, die als redacteur werkte voor een non-profitorganisatie, moest het plan in goede banen leiden. Eenmaal in Marseille realiseerde Fry zich dat er nog veel meer mensen in nood verkeerden en dat het Amerikaanse consulaat niet mee zou helpen om hen te redden.
Ondanks de dramatische situatie bleven de VS uiterst restrictief met het afgeven van visa
Samen met andere Amerikanen en vluchtelingen in Frankrijk begon hij in het geheim mensen het land uit te smokkelen. Soms over land via de Pyreneeën naar Spanje en vandaar naar Portugal, soms vermomd als soldaten op een Frans legervaartuig. Een voormalige cartoonist werd ingehuurd om documenten te vervalsen en een medewerker van het Amerikaanse consulaat gaf stiekem visa af.
Fry en zijn medewerkers wisten op deze manier uiteindelijk meer dan tweeduizend mensen te helpen ontsnappen, onder wie veel prominente kunstenaars en intellectuelen zoals Hannah Arendt, Max Ernst en Marc Chagall. Uiteindelijk werd Fry in december 1940 door de Franse politie gearresteerd. Na zijn vrijlating zette hij zijn werk voort, totdat hij in 1941 opnieuw werd opgepakt en het land uit werd gezet.
Hoe kijkt Anna Winger, als Amerikaanse die in Duitsland woont en werkt, naar dit verhaal? ‘Het verhaal van Varian Fry herinnert ons eraan hoe moeilijk de VS het vonden om zich in de oorlog te mengen, vanwege de nazidreiging,’ zegt ze. Dit is waarschijnlijk de reden, denkt Winger, waarom Fry tijdens zijn leven niet werd geëerd voor zijn prestaties. ‘Ik denk dat men, toen de oorlog was afgelopen, vooruit wilde kijken en zich niet bezig wilde houden met de terughoudendheid van de VS.’ Varian Fry stierf in 1967 op 59-jarige leeftijd, vrijwel vergeten door het publiek. Pas in 1994 kende Yad Vashem hem de eretitel ‘Rechtvaardige onder de Volkeren’ toe.
Varian Fry wist meer dan tweeduizend mensen te helpen ontsnappen
Fry werd in het verleden al wel eens herdacht met een documentaire en een tentoonstelling, maar door Transatlantic wordt hij nu ook bekend bij een breder publiek. De zeven afleveringen van de serie volgen niet de conventionele dramaturgie waarmee historisch materiaal vaak in een vertelling wordt geperst, met doorgaans de opdracht om de geschiedenis als een beknopt, afgesloten hoofdstuk te presenteren. Winger kiest voor een speelsere benadering. Zo kan ook een schurk als de Amerikaanse consul-generaal Graham Patterson schitteren in zijn rol als geldwolf die probeert munt te slaan uit de verwarrende omstandigheden. Ze gunt de jonge Albert Hirschman een liefdesrelatie met de Amerikaanse miljonairsdochter Mary Jayne Gold, laat Lisa Fittko verliefd worden op een zwarte hotelconciërge en speelt met diverse aspecten uit het spionage- en gevangenisgenre.
Sluier van melancholie
Winger vertelt dat films uit de vroege jaren veertig haar schrijfproces hebben beïnvloed. Zoals Casablanca, de klassieker uit 1942 waarin Humphrey Bogart een nachtclubeigenaar speelt die niet betrokken wil worden bij de strijd tegen de nazi’s en daarmee symbool staat voor de houding van de VS aan het begin van de oorlog. Veel personages in die film werden gespeeld door echte Duitse en Oostenrijkse emigranten. ‘Een opmerkelijke mix van genres,’ zegt Winger. ‘En daardoor spannend, grappig, tragisch en romantisch tegelijk. Ik vind het ontroerend dat dit soort films gemaakt kon worden terwijl de wereld aan het instorten was.’
In haar eigen serie vermijdt Winger gelukkig het didactische aspect dat inherent kan zijn aan historisch materiaal. Tegenover de duisternis van de tijd stelt ze de viering van het leven en de creativiteit, zonder de dramatische situatie te bagatelliseren. Over alles ligt een sluier van melancholie, omdat iedereen weet dat thuis – in geografische en geestelijke zin – voorgoed verloren is. ‘Ik mis zelfs het Duitse weer,’ laat ze filosoof Hannah Arendt op een bepaald moment zeggen.
Ondanks alle somberheid heeft Winger aan het verhaal van het Emergency Rescue Committee ook een positieve draai gegeven. Ze laat zich voor haar series graag inspireren door de blinde vlekken van de geschiedenis, zegt ze, door liefdesaffaires en gesprekken die voor het nageslacht onbekend zijn gebleven. In Transatlantic heeft Varian Fry – net als in de roman The Flight Portfolio (2019) van de Amerikaanse auteur Julie Orringer, die Winger gebruikte als basis voor haar serie – een affaire met een andere man. Toen het boek werd gepubliceerd zorgde dat voor een kleine controverse, omdat sommige historici betwijfelden of Fry, die twee keer getrouwd was en drie kinderen had, werkelijk homo was. Een van Fry’s zonen stuurde daarop een brief aan The New York Times waarin hij schreef dat zijn vader homoseksueel was, en dat de noodzaak om daarover te zwijgen diens leven had verwoest.
In Transatlantic staan de liefde tussen hetzelfde geslacht en de liefde in het algemeen symbool voor de innerlijke vrijheid van de personages, ondanks – of juist dankzij – de moeilijke levensomstandigheden. In die zin kun je de serie zien als een historische utopie, niet in de laatste plaats tegen de achtergrond van de nieuwe vluchtelingengolf als gevolg van de oorlog in Oekraïne. In de woorden van Anna Winger: ‘Ik wilde een verhaal vertellen dat van de duisternis naar het licht voert.’
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week gaan we dieper in op de recente bootramp voor de kust van Griekenland, die het debat rond de aanhoudende migratiecrisis in Europa weer heeft doen oplaaien. Al jarenlang zoekt de EU naar oplossingen, maar zijn die er wel?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Hoe groot is de migratiecrisis in Europa?
De tragedie voor de kust van Griekenland, waarbij mogelijk zo’n zeshonderd migranten zijn verdronken nadat hun overvolle boot zonk, heeft volgens The New York Times aangetoond dat de migratiecrisis in Europa nog verre van voorbij is. ‘De pandemie heeft de crisis misschien een tijdje getemperd, maar een enorm aantal mensen is nog steeds bereid om alles te riskeren en in gammele bootjes te stappen in de hoop op een beter leven in Europa’, schrijft de Amerikaanse krant. En de cijfers benadrukken dat.
Uit de meest recente gegevens van het Europese grensbewakingsagentschap Frontex blijkt dat in de eerste vier maanden van 2023 in totaal ruim tachtigduizend mensen illegaal de Europese grenzen overstaken: een stijging van 26 procent ten opzichte van 2022 en het hoogste aantal voor de periode januari-april sinds 2016. Met name de route over de Middellandse Zee – waar de scheepsramp plaatsvond – is nog altijd zeer populair, schrijft BalkanInsight, dat benadrukt dat op alle andere routes juist minder migranten worden geteld.
Naar aanleiding van de bootramp voor de Griekse kust riepen de Verenigde Naties de Europese Unie op tot ‘dringende en beslissende actie om verdere sterfgevallen op zee te voorkomen na de laatste tragedie in de Middellandse Zee, de ergste in jaren’, zo schrijft RFI.Eerder dit jaar riep Italië al de noodtoestand uit vanwege de aanhoudende stroom migranten die vanuit Noord-Afrika de oversteek maken richting het Zuid-Europese land.
Met de noodtoestand maakt het land miljoenen euro’s vrij om de grenzen beter te bewaken en de noodopvang van migranten te regelen. Want, zo schrijft de BBC, onder de rechts-nationalistische regering van Giorgia Meloni worden er wel maatregelen genomen, maar die stoppen de toestroom niet. Europa zit met de handen in het haar: ieder jaar worden strengere maatregelen beloofd. Dat gebeurde in februari nog na een EU-top, waar meer geld werd vrijgemaakt voor een betere grensbewaking en voor manieren om illegale migratie af te schrikken.
‘We zullen actie ondernemen om onze buitengrenzen te versterken en illegale migratie te voorkomen,’ zei Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, na de EU-top volgens Deutsche Welle. Daarbij moet er ook gekeken worden naar de landen waar de migranten vandaan vertrekken, zoals Marokko, Libië en Tunesië. Maar dat laatste land waarschuwde de EU al dat de capaciteiten beperkt zijn. ‘Wij zijn niet de grenswacht van Europa,’ aldus de Tunesische president.
Waarom blijven de migranten komen?
Europa moet met een oplossing komen voor de vluchtelingencrisis, als die al bestaat. Om te kunnen kijken naar manieren om deze crisis het hoofd te bieden, moet de EU eerst begrijpen waar de migranten vandaan komen en wat hen drijft om, ondanks alle risico’s, de oversteek te blijven maken. Want Europa is hier medeverantwoordelijk voor, zo schrijft The Observer, de zondagskrant van The Guardian. De krant wijst naar de scheepsramp in Griekenland, waarbij onder de slachtoffers Pakistanen, Egyptenaren, Syriërs, Afghanen en Palestijnen waren.
‘Het falen van het Westen om de oorlog van het Syrische regime tegen zijn bevolking te stoppen, leidde tot de migrantencrisis van 2015-2016, toen honderdduizenden Syriërs veiligheid zochten in Europa’, schrijft The Observer, die ook kijkt naar de rol van de VS en de NAVO in de huidige crisis in Afghanistan. ‘Dit argument kan verder worden uitgebreid naar mensen uit andere verwaarloosde postkoloniale landen, bijvoorbeeld in de Hoorn van Afrika, de Sahel en Zuid-Azië, wier hopeloosheid, verarming en chronische onveiligheid migratie aanwakkeren’, zo vervolgt de krant.
Volgens het redactioneel van de Britse krant is Europa dus medeverantwoordelijk voor de migratiecrisis en daarmee medeverantwoordelijk voor de oplossing. En naast geweld, armoede en ziektes is er nog een andere drijfveer, zo schrijft Ibrahim Özdemir, adviseur voor de VN, in een artikel voor Politico. Hij noemt de recordcijfers rondom illegale migratie in Europa ‘het begin van een ongekende klimaatvluchtelingencrisis die de sociale orde in Europa snel zou kunnen destabiliseren en de politiek van het continent zou kunnen ontwrichten’.
Özdemir schrijft dat Europa zijn asielsysteem niet heeft hervormd, ondanks dat er steeds meer klimaatvluchtelingen zijn. De EU heeft volgens de beleidsmaker ‘miljarden euro’s verspild aan grensmuren en hekken – het equivalent van bijna twaalf Berlijnse Muren’. The Guardian schrijft ook dat het blokkeren van migratieroutes geen oplossing is. EU-lidstaten geven miljoenen euro’s aan Afrikaanse landen om mensensmokkel tegen te gaan, maar ‘de impact van de antismokkelwet heeft mensen op steeds gevaarlijkere paden gedreven’. Volgens de Britse krant liggen er honderden lichamen van omgekomen migranten in de Sahara. Onzichtbare slachtoffers, net als de vele bootvluchtelingen die zijn omgekomen op de Middellandse Zee.
Wat is de oplossing voor deze crisis?
Volgens The Conversation zijn scheepsrampen als die voor de kust van Griekenland te voorkomen, ‘maar alleen als het EU-beleid niet langer gericht is op het sluiten van grenzen en “ordehandhaving”, maar op humanitaire actie. Dit zou betekenen dat er echt veilige routes worden geopend voor mensen die op zoek zijn naar veiligheid, zodat ze om een asielaanvraag in te kunnen dienen niet afhankelijk zijn van de tocht op een overvol schip’.
Foreign Affairs zegt hetzelfde: je kan je eigen migratiebeleid niet bij andere landen op het bordje leggen; legale migratie moet veiliger worden gemaakt. Hard beleid in eigen land is ook geen oplossing, schrijft de Britse journalist Gideon Rachman in Financial Times. ‘Wanneer één land erin slaagt om een hard beleid te voeren ten aanzien van vluchtelingen, verplaatst het probleem zich vaak gewoon. De Hongaarse intimidatie van vluchtelingen in 2015 was een van de redenen waarom Duitsland zijn grenzen opende.’
Kijken naar wat migranten in het land van bestemming kunnen bijdragen, is een van de meer praktische manieren om de migratiecrisis aan te pakken, schrijft Al Jazeera. De website neemt Polen als voorbeeld, waar duizenden gezondheidswerkers uit andere landen aan de slag zijn gegaan, mede omdat de aanwas van dokters en verpleegkundigen uit eigen land was gestokt. Deze toetreding tot de arbeidsmarkt zorgt voor betere integratie, meer toegankelijkheid tot zorg voor migranten en is een oplossing voor het arbeidstekort.
Migranten zien als bijdrage aan de maatschappij, in plaats van als een gevaar dat koste wat kost buiten de deur moet worden gehouden: Spanje doet hetzelfde, schrijft persbureau Reuters. Dat land werkt met programma’s, zij het tijdelijk, waarbij migranten uit onder meer Senegal en Marokko komen werken en helpen arbeidstekorten te verhelpen, bijvoorbeeld in de groente- en fruitsector.
Andere toonaangevende merken in Europa streven datzelfde doel na, schrijft Forbes. ‘Adidas, Marriott, Amazon en tientallen andere bedrijven kondigden maandag aan dat ze in de komende drie jaar in totaal 250.000 vluchtelingen in dienst zullen nemen, zullen opleiden of op een andere manier zullen helpen’, aldus de website.
Maar migratie is niet alleen nuttig voor de arbeidsmarkt. Volgens de prijswinnende Britse journalist Gaia Vince in The New Europeanis migratie niet eens een probleem, maar een oplossing. Vooral in het licht van de migratiestromen die op gang zullen komen door klimaatverandering. ‘We moeten, als vluchtelingen van naties, onszelf gaan beschouwen als burgers van de planeet Aarde. (…) We moeten klaarstaan om weer te verhuizen als dat nodig is’, schrijft Vince. Door de migratiecrisis zouden we worden gedwongen na te denken over duurzame manieren om mensen te huisvesten die wonen op plaatsen in de wereld die door klimaatverandering onleefbaar zullen worden, aldus de Britse journalist.
Het was mogelijk urenlang duidelijk dat het schip problemen had
De versie van de Griekse kustwacht over hoe zij probeerden migranten aan boord van het gezonken schip te helpen klopt niet. Dat schrijft de BBC na eigen onderzoek. Volgens de Britse omroep wist de kustwacht mogelijk al uren dat het schip in de problemen zat.
De boot zonk vorige week voor de kust van Griekenland. Waarschijnlijk zaten er ruim zeshonderd opvarenden aan boord, onder wie veel vrouwen en kinderen. Ze zaten in het ruim op het moment dat de oude vissersboot begon te zinken en konden niet ontsnappen. Er zijn ruim honderd mensen gered en van tachtig slachtoffers zijn de lichamen gevonden. Van de rest wordt al enkele dagen niet meer verwacht dat ze in leven zijn.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens de Griekse kustwacht grepen zij niet in toen zijn contact kregen met de opvarenden, omdat er op dat moment gevaar zou zijn geweest en de migranten per se naar Italië wilden. Op het moment dat de boot begon te zinken, kon de kustwacht niet meer ingrijpen. Volgens de BBC lag de boot echter zeker zeven uur stil, wat duidt op problemen aan boord. De omroep zegt dat de kustwacht waarschijnlijk niet wilde ingrijpen. Ook zijn er vermoedens dat de kustwacht de boot richting Italiaanse wateren probeerde te slepen.
Minstens 78 migranten zijn omgekomen bij de schipbreuk
Autoriteiten in de havenstad Kalamata hebben negen arrestaties verricht in verband met een gezonken vissersboot ten zuidwesten van de Peloponnesos waarbij minstens achtenzeventig migranten omkwamen, bericht I Kathimerini op basis van een bron van het Griekse ministerie van Scheepvaart. Alle gearresteerden, naar verluidt afkomstig uit Egypte, zullen worden aangeklaagd voor het vormen van een criminele organisatie en illegale migrantensmokkel.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Ondertussen gaan de reddingsacties verder, terwijl ‘de angst groeit dat honderden opvarenden, waaronder kinderen, zijn verdronken in het overvolle ruim van het schip’, schrijft het Griekse dagblad. Tot nu toe zijn er 104 mensen gered, waaronder 6 tot 8 niet-begeleide minderjarigen, terwijl het totale aantal passagiers zou kunnen oplopen tot 750, volgens sommige mediaberichten.
Het onderzoek naar de oorzaken van en de verantwoordelijken voor de schipbreuk loopt nog. Het lijkt er op dat het schip uit Egypte is vertrokken, een tussenstop heeft gemaakt in Libië en vervolgens op weg is gegaan naar Italië.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
