Nu de pandemie voorbij is, kan het land migranten niet meer weren
In de Verenigde Staten is vannacht de coronanoodtoestand afgelopen, en dat betekent mogelijk een massale instroom van migranten die oorlog, rampen, armoede en politieke vervolging in hun thuisland ontvluchten. Volgens The Washington Post zijn tienduizenden federale agenten ingezet om de grens met Mexico te bewaken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Amerikaanse regering heeft al gewaarschuwd voor een chaotische situatie aan de grens, nu de VS zich niet langer kunnen beroepen op de zogeheten Title 42, een wet waarmee op gronde van volksgezondheid migranten buiten de deur konden worden gehouden. Nu zowel de VS als de WHO zeggen dat de coronanoodtoestand voorbij is, kan de regering die argumenten niet langer gebruiken.
De Republikeinse Partij heeft kritiek geuit op president Joe Biden, en zegt dat de regering te lang heeft gewacht met het nemen van strenge anti-immigratiemaatregelen. Volgens de regering zijn er sinds het aantreden van Biden juist een recordaantal van ruim drie miljoen mensen uitgezet. Het Witte Huis heeft wel aangekondigd te willen voorkomen dat families van elkaar worden gescheiden en dat mensen die politiek vervolgd worden in aanmerking kunnen komen voor een visum.
Door het selectieve antimigratiebeleid en de vijandigheid tegenover buitenlanders in Europa en Noord-Amerika, wijken steeds meer Afrikaanse migranten uit naar nieuwe bestemmingen als China, Turkije, het Midden-Oosten en, in sommige gevallen, Zuid-Amerika. De Rwandese journalist Eleneus Akanga zet zijn eigen ervaringen in groter perspectief.
Ik was 24 toen ik in 2007 van Rwanda naar het Verenigd Koninkrijk vluchtte. Als succesvol verslaggever was ik net hoofdredacteur geworden van de onderzoeksjournalistieke publicatie The Insight, die in Rwanda steeds meer waardering oogstte. Ik had een wekelijkse column over actuele sociale kwesties in The New Times, ‘The Municipal Watchdog’, en ik schreef voor Reuters, Al-Jazeera, Xhinua en Associated Press. Dit was mijn leven, en ik genoot er met volle teugen van.
Ondertussen begon zo’n 6500 km verderop in Groot-Brittannië, onder andere in Glasgow, de stad die inmiddels mijn nieuwe thuis was, een langdurige haatcampagne tegen mensen zoals ik. Het land had al tien jaar een Labour-regering en hoewel de partij het economische tij van het land had gekeerd, trad langzaam maar zeker een sociale malaise in. Door machtshonger gedreven oppositiepolitici (van met name de Conservatieve Partij en UKIP) wakkerden samen met de populaire media de woede van de bevolking aan over twee kwesties: immigratie en welzijn. Het immigratiedebat verhardde en kreeg steeds vaker een racistische ondertoon. De BBC zond ‘The Poles are Coming!’ uit, een aflevering van de documentaireserie White, waarin filmmaker Timothy Samuels het groeiende anti-immigratiesentiment onderzoekt.
‘Je hoeft tegenwoordig niet ver te reizen om een stukje Polen of Oost-Europa in je stad aan te treffen,’ zegt hij, om er meteen aan toe te voegen: ‘Maar voor sommige mensen in Peterborough is het allemaal te veel.’
In de documentaire zit een scène van een overvolle dokterswachtkamer en dito school, gevolgd door een shot waarin een zichtbaar geïrriteerde Brit van middelbare leeftijd zegt: ‘Peterborough wordt volledig overspoeld.’ In het volgende beeld stelt een gemeenteraadslid dat de maat vol is.
De zorgen over iedereen die je hebt achtergelaten blijven knagen
Ik weet nog dat ik de documentaire op mijn eenkamerflatje in Glasgow zag en dat de angst me om het hart sloeg. Je denkt dat je het hoofdstuk kunt afsluiten wanneer jou asiel wordt verleend. Hoewel dit enigszins klopt, is het toch verre van de waarheid. De eenzaamheid, de zorgen over iedereen die je hebt achtergelaten die maar blijven knagen. Niets is ooit zeker. Het hangt ook af van wat je allemaal hebt meegemaakt. Ik ken mensen, onder wie ikzelf, die jaren nadat ze asiel hebben gekregen, nog altijd over hun schouder kijken – want je weet maar nooit. De vraag die zich aan me opdrong was: als de Oost-Europeanen, met hun witte huid en hun blauwe ogen, al zo worden behandeld, wat kunnen wij Afrikanen dan verwachten?
Per slot van rekening woonde ik al in een flatgebouw met bewoners uit alle hoeken van de wereld, onder anderen drugsverslaafden en ex-verslaafden. Maar het leven gaat door. Ondanks wat burenoverlast kon ik het goed vinden met mijn verslaafde buren, en in de zes maanden dat ik er woonde werd ik nooit beledigd of ook maar enigszins lastiggevallen.
Niet aankloppen
Wat ons asielzoekers voortdurend voor de voeten wordt geworpen, is de vraag waarom we niet aankloppen bij het eerste het beste veilige land waar we binnenkomen. ‘Frankrijk is een prima land, daar hadden ze toch heel goed kunnen blijven,’ hoor ik Britten regelmatig zeggen over de vluchtelingen die het Kanaal oversteken in rubberbootjes. Er zijn natuurlijk talloze redenen waarom sommige mensen geen asiel aanvragen in de landen waar ze doorheen reizen. Ze willen zich vestigen in landen waar ze iemand kennen, waar vrienden of familieleden wonen, of omdat ze de taal spreken.
Ik ben door Oeganda en Kenia en via Nederland gereisd voordat ik op Heathrow landde. Tijdens mijn gesprekken met de Britse immigratiedienst vroegen ze waarom ik geen asiel had aangevraagd in Oeganda of Kenia. Mijn antwoord luidde: Rwanda heeft goede relaties met de omliggende landen, met Oeganda delen ze zelfs een grens. Hoe dichter je bij het land blijft dat je bent ontvlucht en hoe beter diens betrekkingen met je gastland, des te groter de kans dat het slecht voor je uitpakt. Bovendien zijn vluchtelingen niet wettelijk verplicht asiel aan te vragen in de veilige landen waar ze doorheen reizen. Door dat niet te doen, diskwalificeren ze zich niet voor een vluchtelingenstatus.
De meeste Afrikaanse migranten blijven op het eigen continent
Veel van dit soort ideeën komen voort uit een gebrekkig begrip van de veelvormigheid van de Afrikaanse migratie. Als je debatten over de migratie van Afrikanen naar het noordelijk halfrond volgt, krijg je de indruk dat het Westen de bulk moet opvangen. Maar uit onderzoek blijkt dat dit helemaal niet het geval is. De meeste Afrikaanse migranten blijven op het eigen continent. Ongeveer 21 miljoen gedocumenteerde Afrikanen wonen in een ander Afrikaans land, waarbij Nigeria, Zuid-Afrika en Egypte favoriete bestemmingen zijn. Door het specifiek op Afrikanen gerichte antimigratiebeleid, dat zich onder andere vertaalt in zeer strenge visumeisen, en een algeheel klimaat van vijandigheid jegens buitenlanders in Europa en Noord-Amerika, wijken steeds meer Afrikaanse migranten uit naar nieuwe bestemmingen als China, Turkije, het Midden-Oosten en, in sommige gevallen, Zuid-Amerika.
Eigen ervaring
Uit eigen ervaring als voormalig asielzoeker weet ik dat migranten niet noodzakelijkerwijs op de vlucht zijn voor oorlog of armoede. Degenen die me in de ochtend van 22 juli 2007 op Heathrow zagen landen, dachten misschien dat ik de zoveelste Afrikaanse immigrant was die armoede en ziekte probeerde te ontvluchten. Maar dat was bij mij, en bij het merendeel van de Afrikanen die naar Europa trekken, helemaal niet het geval. Ik behoorde tot de gelukkigen die aan de strenge visumeisen kunnen voldoen, die zich peperdure vliegtickets kunnen veroorloven, die de gok kunnen wagen om naar landen te gaan waarbij we, of we nu asiel zoeken of niet, niet zeker weten hoe het uitpakt. Voor Afrikanen bij wie het water echt aan de lippen staat, is dit een veel te grote hobbel, vooral wanneer het buurland of een van de omringende landen je voor minder geld dan de kosten van een Brits visum verwelkomen en onderdak geven. Afrikanen zullen pas naar het noordelijk halfrond migreren als ze de ambitie en de middelen hebben om dit te realiseren.
In de aanloop naar het brexitreferendum – dat sterk werd beïnvloed door wat de voorstanders van uittreding stug de ‘ongebreidelde immigratie’ bleven noemen – waren er meer Oost-Europeanen in het Verenigd Koninkrijk dan Afrikaanse en Aziatische migranten bij elkaar. Toch werd de hele campagne gedomineerd door discussies over illegale immigratie – waarbij opzettelijk een beeld werd geschetst van een land dat wordt overspoeld door buitenlanders, van wie velen al onderworpen worden aan ultrastrenge visumeisen. Zelfs de beruchte Breaking Point-poster van Nigel Farage, waarvoor – terecht – aangifte werd gedaan wegens haatzaaierij, liet bewust een rij vluchtelingen met donkere huidskleur zien, als om te benadrukken dat mi-gratie van zwarte mensen veel erger is dan migratie van witte mensen.
‘Als de situatie in hun land zo slecht is dat ze moeten vluchten, waarom laten ze dan vrouw en kinderen achter?’
Een paar weken geleden had ik een discussie met een van mijn buren – een zoon van Ieren die in de jaren vijftig naar Birmingham waren geëmigreerd. Hij heeft Ierland maar twee keer in zijn leven bezocht en hoewel hij zichzelf als Ier beschouwt, heeft hij niet het gevoel dat anderen hem zo zien. Hij heeft een Birminghams accent en woont inmiddels al meer dan dertig jaar in Zuidoost-Engeland. Ik geloof niet dat hij een racist is, hoewel een aantal van zijn standpunten over ‘die eeuwig klagende buitenlanders’ makkelijk als racistisch kunnen worden opgevat. ‘Waarom steken alleen jonge mannen het kanaal over?’ wilde hij weten. ‘Als de situatie in hun land zo slecht is dat ze moeten vluchten, waarom laten ze dan vrouw en kinderen achter? Zou jij je vrouw en kinderen achterlaten om vermoord te worden, of verkracht? Ik niet.’ Toen ik hem vroeg wat híj zou doen als hij bijna al zijn bezittingen had verkocht en met dat geld maar één persoon van een gezin van vier kon laten vertrekken, antwoordde hij: ‘Ik weet het niet. Maar ik zou er iets op verzinnen.’ Toen ik hem het vuur na aan de schenen legde, zei hij nog eens: ‘Ik weet het niet.’
Dit geeft mooi weer hoe dwaas die enge migratieretoriek van rechtse politici en de populaire media is. Een zoon van Ierse ouders die Ierland verlieten voor een beter leven in Birmingham en die tijdens The Troubles hoogstwaarschijnlijk als IRA-sympathisanten werden beschouwd en gediscrimineerd, zet anderen die precies hetzelfde doen als zijn ouders jaren geleden hebben gedaan weg als onwelkome vreemdelingen.
‘We kunnen niet iedereen binnenlaten,’ zegt hij. Maar dat doen we dus ook helemaal niet.
Eerder zei het land nog dat er drie migranten waren omgekomen
Volgens Hassan Al-Thawadi, verantwoordelijk voor de organisatie van het WK in Qatar, zijn er bij de bouw van stadions en andere infrastructuur voor het toernooi tussen de 400 en 500 arbeidsmigranten om het leven gekomen, schrijft CNN. De inschatting van Al-Thawadi is opvallend, omdat zowel Qatar als de FIFA in eerste instantie spraken van drie doden bij de voorbereiding van het toernooi.
In een interview met Piers Morgan op TalkTV werd uitgezonden zei Al-Thawadi: ‘Ik heb het exacte aantal niet, dat is iets wat besproken is. Eén dode is te veel, zo simpel is het.’ Desondanks ligt de schatting van de Qatarese functionaris nog fors lager dan de 6500 arbeidsmigranten die volgens onderzoek van The Guardian zijn overleden.
Vanwege mensenrechtenschendingen rondom de voorbereiding op het WK wordt het toernooi in Qatar gezien als zeer controversieel. Arbeidsmigranten uit landen als Bangladesh en Pakistan moesten bij aankomst hun paspoort inleveren, lange werkdagen in de brandende hitte draaien en kregen niet altijd hun salaris uitgekeerd. Daarnaast overnachtten ze op mensonterende plekken en kregen ze slecht te eten.
Migranten werden zonder voorzieningen achtergelaten
Gouverneur Ron DeSantis van Florida wordt aangeklaagd namens migranten die vorige week naar Martha’s Vineyard, Massachusetts, zijn verplaatst, waar ze zonder onderdak of middelen achterbleven, meldt NPR. Een advocatenkantoor voor burgerrechten diende dinsdag 20 september een federaal groepsgeding in tegen de Republikeinse gouverneur, zijn minister van Transport Jared Perdue en andere betrokkenen, voor het per vliegtuig transporteren van de ongeveer vijftig migranten van San Antonio, Texas, naar het chique eiland in het noordoosten van de VS.
De migranten kwamen aan zonder enige waarschuwing en de lokale gemeenschap heeft alles in het werk moeten stellen om voedsel, onderdak en vertaaldiensten te verschaffen. De migranten zeggen dat ze niet op de hoogte waren van hun eindbestemming, maar dat hun kans op werk en een beter leven was beloofd.
Voor de kust van Libië zijn tweeëntwintig Malinese migranten, waaronder drie kinderen, omgekomen nadat hun boot schipbreuk leed, meldt de VN op basis van getuigenissen van overlevenden. Al-Arabiya schrijft dat een groep van drieëntachtig migranten op 22 juni aan boord ging van een rubberboot in de Libische stad Zuwara, vlakbij de Tunesische grens. Nadat de boot in nood kwam en negen dagen op zee had rondgedobberd, kon de Libische kustwacht éénenzestig opvarenden redden.
Volgens een rapport van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), dat in mei openbaar werd gemaakt, zijn sinds het begin van het jaar meer dan 6340 migranten onderschept en naar Libië gebracht. Minstens 129 mensen kwamen om tijdens de oversteek, en 459 worden nog vermist, aldus het IOM.
Griekse politie zet migranten in om andere migranten uit te zetten
Uit een onderzoek dat door verschillende internationale media is gepubliceerd, blijkt dat de Griekse autoriteiten migranten als ‘slaven’ gebruiken om andere migranten aan hun landsgrens met Turkije terug te dringen. De asielzoekers worden van de detentiecentra in politietrucks naar de oever van de rivier gebracht, waar ze op rubberboten worden geduwd door mannen met bivakmutsen, terwijl de Griekse politie toekijkt. De mannen spreken ‘Arabisch of Farsi spreken, wat aangeeft dat ze niet uit Griekenland komen’. Vervolgens worden ze door deze gemaskerde mannen terug naar de overkant vervoerd.
‘Slaven’. Dat is hoe ze zichzelf definiëren. Deze migranten, die ooit zelf zijn opgepakt toen ze de Griekse grens vanuit Turkije probeerden over te steken, worden ingezet en aangestuurd door de Griekse politie, zo blijkt uit een onderzoek dat is gepubliceerd door verschillende internationale media en het onderzoekscollectief Lighthouse Reports. In ruil voor hun ‘werk’ ontvangen zij papieren waarmee zij vijfentwintig dagen in Griekenland mogen blijven.
‘Deze “slaven”, zoals zij zichzelf noemen, werken vanuit grenspolitieposten waar zij optreden tegen hun landgenoten’
‘De Griekse staat werkt samen met mensensmokkelaars om illegale immigranten naar Evros [een gebied genoemd naar de rivier die een natuurlijke grens vormt tussen Griekenland en Turkije] te brengen, met als enig doel hen te belasten met het vuile werk van pushbacks, de gewelddadige deportatie van duizenden asielzoekers. Deze “slaven”, zoals zij zichzelf noemen, werken vanuit grenspolitieposten waar zij, vaak met geweld, optreden tegen hun landgenoten’, schrijft Reporters United, het Griekse onderzoeksmedium dat het onderzoek presenteert.
De Griekse autoriteiten ontkennen al jaren dat er pushback plaatsvinden, ondanks onderzoek door verschillende media en ngo’s en waarschuwingen van de Verenigde Naties.
Greek police are using refugees as ‘slaves’ to force 1000s of desperate asylum seekers back to Turkey. For the first time you can hear one of them talk on camera about being forcibly recruited into violent operations that Greece still denies pic.twitter.com/jCqDxUWZsw
Amnesty International publiceerde een nieuw rapport over de onmenselijke omstandigheden van vluchtelingen en migranten aan de grens tussen Polen en Belarus, waar ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden, aan beide zijden.
De Poolse krant Gazeta Wyborcza publiceerde een fragment uit het originele rapport dat op 11 april door Amnesty International is uitgebracht. Het rapport beschrijft het schrille contrast tussen de hulpvaardige manier waarop Oekraïense vluchtelingen in Polen worden opgevangen en de vijandelijkheid waarmee mensen die via Belarus het land binnenkomen, worden bejegend. Honderden vluchtelingen die via Belarus zijn gekomen, worden onder erbarmelijke omstandigheden vastgehouden of soms gewelddadig teruggedrongen. Noch in Polen, noch in Belarus krijgen ze de kans op een eerlijke asielprocedure en veilige opvang.
Vluchtelingen beschrijven sommige centra als ‘Guantánamo’
In Belarus hebben de autoriteiten veel mensen gedwongen om terug te gaan naar hun land van herkomst, zonder een eerlijk proces. Vluchtelingen en migranten die vanuit Belarus naar Polen vluchten, worden niet toegelaten. Polen negeert routinematig hun verzoek om internationale bescherming en zet velen de grens over naar Belarus. Prikkeldraadomheiningen en zelfs militaire versterking moeten de grens bewaken. Daarmee schendt Polen op flagrante wijze de internationale regelgeving en de EU-wetgeving, aldus Amnesty International.
Mensen die er toch in slagen om Polen binnen te komen, worden vaak vastgehouden in gesloten centra, zonder juridische of medische bijstand en in troosteloze omstandigheden. Zij beschrijven sommige centra als ‘Guantánamo’, waar de trauma’s die deze mensen in hun thuisland opliepen, nog erger worden.
Amnesty International zegt dat de Poolse regering onmiddellijk moet stoppen met illegale pushbacks of detentie, en iedereen die op de vlucht is voor gevaar, bescherming en eerlijke procedures moet bieden.
De Amerikaanse kustwacht heeft dinsdagochtend een man gered die zich vasthield aan een omgeslagen boot in volle zee. Hij vertelde het reddingsteam dat hij zaterdagavond met negenendertig andere passagiers de Bimini-eilanden op de Bahama’s had verlaten. Geen van hen droeg een reddingsvest.
De boot, waarvan de kustwacht vermoedt dat hij mensen die naar de VS willen immigreren vervoerde, kapseisde als gevolg van slecht weer, aldus nieuwssite Axios. De zoektocht, op zee en in de lucht, is nog steeds aan de gang. Vorige week had reeds een reddingsoperatie plaatsgevonden in hetzelfde gebied, dat als doorgangsplaats dient voor Haïtiaanse migranten.
#UPDATE@USCG crews are still searching. The good Sam notified #USCG Sector #Miami watchstanders, Tuesday, at approx. 8 a.m. after rescuing a man on a capsized vessel. Multiple cutters & aircraft are searching from #Bimini, #Bahamas to #FortPierce Inlet.
Minsk schuift zich naar voren als redder in zelf veroorzaakte crisis
Na een moeilijke dag op dinsdag 16 november, toen er gewelddadige botsingen waren tussen Poolse ordehandhavers en migranten, is er eindelijk goed nieuws van de Pools-Belussische grens. Zo meldt Bloomberg op basis van informatie van het in Minsk gevestigde agentschap BelTA dat Belarus migranten een slaapplek heeft geboden in een logistiek centrum in de buurt van de Poolse grens.
‘Meer dan duizend mensen brachten de nacht door in een Belarussisch pakhuis in de buurt van de grensovergang van Kuznica [een Pools dorp], waar op dinsdag de ergste botsingen plaatsvonden sinds het begin van de crisis’, schrijft het New Yorkse nieuwskanaal. Geen overbodige luxe nu de temperaturen in het gebied tot onder het vriespunt dalen en er gevreesd wordt voor een ‘humanitaire crisis’.
De Belarussische autoriteiten probeerden zich deze woensdag te presenteren als de ‘weldoeners’ van de crisis
De informatie wordt bevestigd door The New York Times, die verslaggevers ter plaatse heeft. Het Amerikaanse dagblad interpreteert dit initiatief echter allerminst als een barmhartig gebaar: ‘Deze “oorlog”, waarin migranten als pionnen worden gebruikt, is ook een informatiestrijd. De Belarussische autoriteiten probeerden zich deze woensdag te presenteren als de “weldoeners” van de crisis.’
Het valt nu nog te bezien wat er zal gebeuren met de migranten die door Minsk worden opgevangen. The New York Times geeft een inkijkje in het gebouw waar de migranten zijn ondergebracht: ‘Terwijl honderden mensen dankbaar waren voor de warme maaltijden die ze kregen, maken velen zich nu zorgen over wat hierna zal gebeuren. Balid Ahmed, eenendertig jaar, vergezeld van haar man en twee kinderen van acht en tien jaar, zegt dat ze bang is om te worden uitgezet, maar dat ze geen andere keuze had dan naar de opvanglocatie te gaan: “Mijn kinderen waren onderkoeld en dreigden het niet te overleven.”’
In december begint Polen met de bouw van een grensmuur
Polen heeft aangekondigd in december een muur te zullen bouwen aan zijn grens met Belarus. Minister van Binnenlandse Zaken Mariusz Kaminski zei maandag dat de werkzaamheden in de eerste helft van 2022 voltooid moeten zijn. De bouw zal ongeveer 353 miljoen euro kosten en naar verwachting 180 kilometer beslaan, ongeveer de helft van de totale lengte van de grens tussen Polen en Belarus, meldt Die Welt.
‘Het is nog onduidelijk of en in welke mate de muur door de EU zal worden medegefinancierd’
Het Poolse parlement heeft vorige maand het groene licht gegeven voor de bouw van de muur om de toestroom van migranten aan de grens te stoppen. ‘Het is nog onduidelijk of en in welke mate het project door de EU zal worden medegefinancierd’, schrijft het Duitse dagblad.
De Europese Unie en de Verenigde Staten hebben maandag aangekondigd dat zij nieuwe sancties tegen het Belarussische regime voorbereiden, niet overtuigd door de belofte van Minsk dat de migranten die aan de Poolse grens bivakkeren ‘naar huis’ zullen worden gestuurd. ‘We zijn klaar (…) om ze allemaal op vliegtuigen te zetten en naar huis te brengen. Er wordt actief aan gewerkt deze mensen te overtuigen om te vertrekken’, zei de Belarussische president Aleksander Loekasjenka maandag [15 november].
Wie heeft oppositieleider Vitali Sjisjov vermoord?
Vitali Sjisjov, voorman van de ngo Belarussisch Huis in Oekraïne, een organisatie die mensen ondersteunt die het regime van Aleksander Loekasjenka zijn ontvlucht, is op dinsdag 3 augustus opgehangen aangetroffen in een park in Kiev.
In een interview met de Russische krant Moskovski Komsomolets zegt voormalig lid van de Belarussische geheime dienst Igor Makar dat de Belarussische KGB ‘een speciale operatie, genaamd Trest, heeft opgezet om tegenstanders van het regime van Aleksander Loekasjenka te ontvoeren en te liquideren’.
’De sporen van de moord op Sjisjov leiden naar Minsk’, concludeert de deskundige. Operatie Trest ‘wordt uitgevoerd in verschillende landen – Oekraïne, Polen, Litouwen, Letland, Estland en Rusland’, aldus Igor Makar, die eraan toevoegt dat ‘in westerse landen een hele infrastructuur van geheim agenten wordt opgezet’.
Volgens Makar verleende Vitali Sjisjov ‘rechtsbijstand aan Belarussische politieke vluchtelingen, organiseerde hij demonstraties tegen Loekasjenka in Kiev en verenigde hij de Belarussische diaspora in Oekraïne. Dat is de reden dat hij publiekelijk werd vermoord.’
‘Sjisjov is niet de eerste Belarussische tegenstander die opgehangen is aangetroffen’
De liberale Russische krant Novaja Gazeta deelt dit pacifistische beeld niet: ‘Hij ontmaskerde Loekasjenka’s agenten van de geheime dienst [in Oekraïne]’ en ‘in juni maakte hij een account aan op [het sociale netwerk] Telegram om informatie te verzamelen over Belarussische KGB-agenten die buiten Belarus werkten’.
De Moskouse krant Kommersant brengt in herinnering dat Vitali Sjisjov ‘niet de eerste Belarussische tegenstander is die opgehangen is aangetroffen’: op 18 augustus 2020 werd Konstantin Sjisjmakov, museumdirecteur en lid van een plaatselijke verkiezingscommissie die weigerde het definitieve stemprotocol te ondertekenen, op dezelfde manier vermoord, op 22 augustus trof Nikita Kravtsov, een actief deelnemer aan de protesten na de verkiezingen tegen president Loekasjenka, hetzelfde lot. In 2010 werd Oleg Babenin, oprichter van Khartia-97, een mediakanaal van de oppositie, dood gevonden in zijn datsja, eveneens door ophanging.
Voor Makar is het duidelijk: ‘De moorden hebben allemaal dezelfde signatuur, het zijn dezelfde mensen, dezelfde namen.’ Degenen die ‘tegen het regime van Loekasjenka strijden, moeten aan hun veiligheid denken’.
Oekraïense radicalen
De Russische onlinekrant Pravda.ru meent dat Minsk ‘weinig behoefte heeft aan een verdere verslechtering van de betrekkingen met het Westen’ en ‘een nieuwe reeks sancties’. De krant roept op tot het zoeken naar ‘de vermeende moordenaars van Sjisjov onder zijn medestanders – Oekraïense radicalen en de Oekraïense geheime dienst’.
‘Belarussische radicalen zijn in groten getale aanwezig in Oekraïne en het Belarussische Huis in Oekraïne, de vereniging die is opgericht en wordt voorgezeten door Sjisjov, is hun coördinatiepunt’, analyseert politicoloog Aleksej Dzermant. Volgens hem had Sjisjov ‘banden met het extreemrechtse Oekraïense Azov-bataljon’ (een paramilitaire eenheid) en was hij wellicht ‘slachtoffer van een afrekening, ook op financieel gebied, binnen deze organisatie’.
‘Kan Oekraïne nog steeds kan worden beschouwd als veilig gebied voor Belarussische vluchtelingen?’
Het Russische dagblad Nezavissimaya Gazeta vraagt zich af of ‘de Oekraïense president Volodymyr Zelensky de situatie in zijn land onder controle heeft‘ en of ’Oekraïne nog steeds kan worden beschouwd als veilig gebied voor Belarussische politieke vluchtelingen’.
Of Sjisjov het slachtoffer is van de Belarussische geheime dienst of van Oekraïense radicalen, zal onderzoek moeten uitwijzen. Maar het motief en de manier waarop Sjisjov aan zijn einde kwam lijken te wijzen in de richting van de KGB.
Italië registreert 2040 gevallen van mensensmokkel
Italië registreerde vorig jaar 2.040 gevallen van mensenhandel, volgens een rapport van Save the Children. In 105 gevallen ging het om kinderen en ongeveer 80 procent van de gevallen betrof vrouwen en meisjes. Volgens Save the Children worden momenteel ongeveer 190 vrouwen met 226 kinderen opgevangen binnen het Italiaanse beschermingssysteem, schrijft ANSA.
‘Dit zijn vaak kinderen van alleenstaande meisjes die zijn bedrogen, verkocht, ontvoerd en die op weg naar Europa zijn gemarteld en verkracht’, aldus Save the Children Italië. Volgens het rapport heeft de pandemie het moeilijker gemaakt om criminele bendes op te sporen die hun slachtoffers dwingen tot prostitutie, drugsmokkel of dwangarbeid.
Migranten brengen het Spaanse platteland tot leven
Dankzij een programma dat ontvolkte plattelandsgebieden in Spanje probeert nieuw leven in te blazen, leidt een gevlucht Colombiaans gezin met twee kinderen nu een rustig leven in een dorpje in de Noord-Spaanse provincie León. Het gezin verruilde de Colombiaanse stad Cali, met een bevolking van drie miljoen, voor het dorp Brañuelas, dat tweehonderd inwoners telt.
Het project Nuevo Comienzo beoogt migranten naar leeglopende gebieden te trekken
Ze arriveerden in december 2019 in Spanje en vroegen asiel aan om te voorkomen dat ze terug moesten naar Colombia, waar de FARC hun land opeiste. Aanvankelijk liepen ze tegen een bureaucratische muur op, schrijft El País. Totdat ze hoorden van Nuevo Comienzo (‘Nieuw Begin’), een project van de provinciale overheid en verschillende instanties, dat beoogt migranten naar leeglopende gebieden te trekken. Als de Colombianen naar het afgelegen dorp verhuisden, zouden ze werk krijgen, hulp bij huisvesting en zouden hun kinderen worden toegelaten tot het Spaanse schoolsysteem. In ruil daarvoor zou Brañuelas nieuwe inwoners krijgen en genoeg leerlingen om een nieuwe schoolklas te kunnen samenstellen.
Burgemeester Carolina López van de sociaal-democratische PSOE hoopt dat de aanwas leidt tot beter vervoer en betere telefoon- en internetverbindingen. Astorga, de dichtstbijzijnde grote gemeente waar wordt gevaccineerd en waar medische zorg is, is slecht bereikbaar vanuit Brañuelas. Met de auto is het veertig minuten rijden, maar met het openbaar vervoer duurt het vanwege belabberde busverbindingen een hele dag.
Andere leeglopende regio’s in Spanje, zoals Guadalajara, beginnen nu ook met soortgelijke programma’s.
Halverwege juni stonden zo’n vijftig vrouwen aan de start voor de Ronde van Bamiyan, ondanks dat er een zwaar taboe rust op het vrouwenfietsen in Afghanistan, schrijft Al Araby. Officieel werd in 1986 een Afghaans wielerteam voor vrouwen opgericht, maar het werd eigenlijk pas een sport in het post-talibantijdperk. De Amerikaanse Shannon Gilpin speelde daarbij een belangrijke rol.
In 2009 was ze de eerste vrouw die mountainbikend door Afghanistan trok. Ze ontdekte dat een kleine groep vrouwen een eigen nationale wielerploeg had gevormd, met een slechte uitrusting maar met groot enthousiasme. Veel van die vrouwen hadden als vluchteling leren fietsen in Iran en Pakistan. Gilpins liefdadigheidsinstelling Mountain2Mountain zorgde voor beter materieel en betaalde het team om deel te kunnen nemen aan internationale toernooien.
Door de opkomst van de taliban is het de vraag of het Afghaanse vrouwenfietsen nog toekomst heeft
Nu de taliban sinds het vertrek van de Amerikanen claimen dat ze 85 procent van het land in handen hebben en berichten over strenge beperkingen voor vrouwen weer aanzwellen, is het de vraag of het Afghaanse vrouwenfietsen nog toekomst heeft.
Vaccinatieplicht in Azerbeidzjan
Inwoners van Azerbeidzjan zullen binnenkort een vaccinatiebewijs moeten kunnen overleggen om de meeste openbare gebouwen te mogen betreden, bericht Eurasianet. Deze maatregel werd eind juli aangekondigd en komt feitelijk neer op een nationale vaccinatieplicht. Vanaf 1 september moeten mensen vanaf achttien jaar een vaccinatiebewijs in een ‘covidpaspoort’ kunnen tonen om onder meer restaurants, cafés, winkelcentra en hotels te mogen betreden. In onderwijsinstellingen moeten leerlingen en studenten vanaf achttien kunnen bewijzen dat ze zijn ingeënt.
Tot nu toe is 26 procent van de Azerbeidzjanen minstens één keer gevaccineerd. 80 procent van de werknemers van overheidsinstanties, medische en farmaceutische bedrijven en wetenschappelijke en onderwijs-instellingen zal vanaf 1 september een eerste inenting moeten hebben en een tweede in oktober. De vaccinatieplicht leidt nu al tot een zwarte markt in valse covidpaspoorten.
Edelstenen, hoe groter hoe beter
Een troon van amethist met een gewicht van één ton à 45.000 dollar: Crystalarium, een edelstenenwinkel in West-Hollywood, verkocht er recentelijk vier stuks van. Kristallen en mineralen zijn enorm populair geworden bij de meer vermogenden der aarde en het motto is: hoe groter hoe beter, zo signaleert The Los Angeles Times.
De wereldwijde markt van (half)edelstenen wordt nu geschat op ruim 1 miljard dollar. Zangeres Adele houdt ze vast tijdens optredens om plankenkoorts te overwinnen en model Naomi Campbell reist er mee. Er is zelfs een Kim Kardashian-lijn van parfums met kristalthema in kristalvormige flessen. Het fenomeen werd verder aangejaagd door de pandemie: veel rijken zagen minder mogelijkheden voor opzichtige uitgaven en kozen ervoor om hun huizen te bezielen met de ‘genezende’ energie van stenen.
Groenland legt olie-exploratie aan banden
Naalakkersuisut, zoals de regering van Groenland wordt genoemd, stopt met nieuwe olie- en gasexploraties. In een verklaring die half juli werd uitgegeven, noemt de regering de ‘prijs voor oliewinning te hoog’, verwijzend naar zowel economische overwegingen als de strijd tegen klimaatverandering, schrijft CBS News. Het besluit is genomen ‘in het belang van onze natuur, van onze visserij, van onze toeristenindustrie en om de aandacht te richten op duurzamere mogelijkheden’. Aangenomen wordt dat Groenland over enorme hoeveelheden onontgonnen olievoorraden beschikt. Volgens onderzoek is het equivalent van miljarden vaten olie te vinden langs de westkust. Ook wordt gesproken van grote afzettingen onder de zeebodem aan de oostkust, aldus CBS.
‘We willen bijdragen aan wereldwijde oplossingen om klimaatverandering tegen te gaan’
Met het huidige besluit is exploratie overigens nog niet volledig van de baan, want twee kleine bedrijven beschikken nog over vier eerder gegunde exploratievergunningen, die Groenland zal moeten respecteren. Maar volgens Kalistat Lund, de Groenlandse minister van Landbouw, Zelfvoorziening, Energie en Milieu, neemt de regering klimaatverandering serieus. ‘In ons land zien we elke dag de gevolgen ervan en we willen bijdragen aan wereldwijde oplossingen om klimaatverandering tegen te gaan’, zei Lund. ‘Naalakkersuisut werkt aan het aantrekken van nieuwe investeringen voor het grote potentieel aan waterkracht dat we niet zelf kunnen exploiteren. Het besluit om te stoppen met nieuwe exploraties naar olie draagt ertoe bij dat Groenland wordt gezien als een land waar duurzame investeringen serieus worden genomen.’
Het kabinet werkt ook aan een conceptwetsvoorstel dat vooronderzoek, opsporing en winning van uranium verbiedt, schrijft CBS. De winning van uranium, dat voornamelijk wordt gebruikt voor de opwekking van kernenergie, gaat gepaard met de productie van radioactief afval. ‘Groenland leeft al eeuwenlang van aanwezige natuurlijke hulpbronnen en het verbod op uraniumwinning rust op de diepe overtuiging dat de economie rekening moet houden met de natuur en het milieu’, aldus Naalakkersuisut.
Migranten brengen het Spaanse platteland tot leven
Dankzij een programma dat ontvolkte plattelandsgebieden in Spanje probeert nieuw leven in te blazen, leidt een gevlucht Colombiaans gezin met twee kinderen nu een rustig leven in een dorpje in de Noord-Spaanse provincie León. Het gezin verruilde de Colombiaanse stad Cali, met een bevolking van drie miljoen, voor het dorp Brañuelas, dat tweehonderd inwoners telt.
Het project Nuevo Comienzo beoogt migranten naar leeglopende gebieden te trekken
Ze arriveerden in december 2019 in Spanje en vroegen asiel aan om te voorkomen dat ze terug moesten naar Colombia, waar de FARC hun land opeiste. Aanvankelijk liepen ze tegen een bureaucratische muur op, schrijft El País. Totdat ze hoorden van Nuevo Comienzo (‘Nieuw Begin’), een project van de provinciale overheid en verschillende instanties, dat beoogt migranten naar leeglopende gebieden te trekken. Als de Colombianen naar het afgelegen dorp verhuisden, zouden ze werk krijgen, hulp bij huisvesting en zouden hun kinderen worden toegelaten tot het Spaanse schoolsysteem. In ruil daarvoor zou Brañuelas nieuwe inwoners krijgen en genoeg leerlingen om een nieuwe schoolklas te kunnen samenstellen.
Burgemeester Carolina López van de sociaal-democratische PSOE hoopt dat de aanwas leidt tot beter vervoer en betere telefoon- en internetverbindingen. Astorga, de dichtstbijzijnde grote gemeente waar wordt gevaccineerd en waar medische zorg is, is slecht bereikbaar vanuit Brañuelas. Met de auto is het veertig minuten rijden, maar met het openbaar vervoer duurt het vanwege belabberde busverbindingen een hele dag.
Andere leeglopende regio’s in Spanje beginnen nu ook met soortgelijke programma’s.
Marble Arch Mound
Het is het zoveelste project van Nederlandse makelij dat niet geapprecieerd wordt in het buitenland. Parijs haalde de Domestikator van Joep van Lieshout weg en nu is er van alles aan te merken op de installatie van Het Rotterdamse architectenbureau MVRDV in het Londense Hyde Park. Zo veel dat de ‘heuvel’ Marble Arch Hill, ontworpen in opdracht van de Londense deelgemeente Westminster om het winkelend publiek weer terug Oxford Street in te krijgen, tijdelijk gesloten werd om kinderziekten te genezen.
Volgens MVRDV past de kunstmatige heuvel, door de vileine Britse pers nu al met een drol vergeleken, in de Engelse traditie van de folly, de aristocratische gewoonte om even malle als nutteloze bouwwerken neer te zetten.
Staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas is een ‘broos bestand’
Een staakt-het-vuren in de Gazastrook tussen Israël en Hamas is vannacht, vrijdag 21 mei, om twee uur ingegaan, daarmee zou een einde komen aan elf dagen van hevige gevechten. ‘Een broos bestand’, oordeelt The Times of Israel, ‘waarvan de ijle aard werd onderstreept door aanhoudend geweld en dreigementen tot minuten voor de deadline.’
In Gaza en overige Palestijnse gebieden, zo meldt Al-Jazeera, zijn ‘duizenden mensen’ de straten opgegaan om het staakt-het-vuren en – naar eigen zeggen – de ‘overwinning op Israël’ te vieren.
De Amerikaanse president Joe Biden prees donderdag in een toespraak vanuit het Witte Huis wat hij omschreef als een ‘wederzijds en onvoorwaardelijk’ staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas, en betuigde zijn medeleven aan ‘alle families, zowel aan Israëlische als Palestijnse kant’, bericht The New York Times. ‘Palestijnen en Israëliërs verdienen het om in veiligheid te leven’, verklaarde Biden.
De minister van Buitenlandse Zaken van de VS, Antony Blinken, kondigde even later op Twitter aan dat hij ‘in de komende dagen’ naar het Midden-Oosten afreist.
I will be traveling to the region in the coming days and look forward to meeting the Foreign Minister and other Israeli, Palestinian, and regional leaders.
— Secretary Antony Blinken (@SecBlinken) May 21, 2021
Israël en Hamas, de islamitische beweging die de leiding heeft in de Gazastrook, hadden donderdagavond elk aangekondigd dat ze instemden met een door Egypte bemiddeld staakt-het-vuren, ‘na intense internationale inspanningen om de grootste uitbarsting van geweld sinds de Gazaoorlog van 2014 te beëindigen’, schrijft Haaretz.
Unaniem
‘Het kabinet heeft unaniem de aanbeveling van alle veiligheidsfunctionarissen aanvaard (…) om het Egyptische initiatief voor een bilateraal staakt-het-vuren zonder voorwaarden te aanvaarden’, verklaarden de Israëlische autoriteiten. Daaraan voegen ze toe dat de resultaten van de operatie in Gaza, die bekendstaat als ‘Guardian of the Walls’, ‘ongekend’ zijn, aldus The Times of Israel.
Volgens de krant zei een hoge Hamas-functionaris, Osama Hamdan, dat de islamitische beweging garanties had gekregen wat betreft het Israëlische beleid ten aanzien van de Palestijnse wijk Sheikh Jarrah en de Tempelberg in Oost-Jeruzalem. Maar de Israëlische minister van Defensie Benny Gantz ontkende de beweringen en noemde ze ‘compleet onwaar’. Over het staakt-het-vuren zei Gantz dat ‘de realiteit ter plaatse de toekomst van de [militaire] operatie zal bepalen’.
Ynetnews meldt dat de grensoverschrijdende aanvallen tussen Israël en Gaza de hele donderdag waren doorgegaan, waarbij het Israëlische leger doelen in Gaza bestookte en ‘terreurgroepen (…) raketsalvo na raketsalvo’ afvuurden op Israëlische gemeenschappen in het zuiden van het land.
Volgens het Palestijnse persbureau Wafa zijn er sinds het begin van het geweld op 10 mei 233 doden gevallen aan Palestijnse zijde. Haaretz meldt dat aan Israëlische kant er 12 doden zijn gevallen.
Sinds 10 mei heeft Israël ‘honderden’ luchtaanvallen en ‘meerdere’ grondaanvallen uitgevoerd in Gaza, terwijl Palestijnse militanten ‘meer dan vierduizend raketten’ hebben afgevuurd op het midden en zuiden van Israël, aldus Haaretz.
Lees ook het nieuws over het geweld tussen Israël en Hamas van de afgelopen dagen:
Spanje vangt bijna 1500 Marokkaanse minderjarigen op in Ceuta
De beelden gingen de hele wereld over en haalden de voorpagina’s in Spanje: mannen, vrouwen, maar ook kinderen en tieners die door Spaanse militairen en politieagenten uit zee werden gered, voor het strand El Tarajal van Ceuta, nadat zij met gevaar voor eigen leven de Spaans-Marokkaanse grens van de enclave waren overgestoken.
De voorpagina van El Periódico de Catalunya van woensdag 19 mei.
Onder de naar schatting achtduizend immigranten die tussen maandag 17 en woensdag 19 mei de Spaanse enclave in het noorden van Marokko hebben bereikt, zijn ongeveer vijftienhonderd niet-begeleide minderjarigen. De ongecontroleerde toestroom van immigranten naar Ceuta heeft een diplomatieke crisis veroorzaakt tussen Marokko en Spanje.
‘Het grote probleem is nu de zorg voor de minderjarigen die zijn binnengekomen en zich nog steeds in de Spaanse enclave bevinden’
Het Noord-Afrikaanse land sloot na diplomatieke druk zijn grenzen met Spanje op woensdag 19 mei, en 5600 van de 8000 gearriveerde immigranten werden weer teruggestuurd naar Marokko. Maar ‘het grote probleem is nu de zorg voor de minderjarigen die zijn binnengekomen en zich nog steeds het gebied [in de Spaanse enclave] bevinden’, aldus El País.
Omdat het kinderen en adolescenten zijn ‘kunnen ze niet worden teruggestuurd [naar Marokko] en moeten ze worden opgevangen door de [Spaanse] staat’, vervolgt het centrum-linkse dagblad.
Woensdag hadden de Spaanse autoriteiten 740 Marokkaanse minderjarigen geregistreerd en waren ze nog steeds bezig ze allemaal te tellen, terwijl ‘tientallen [van hen] door de straten van Ceuta zwierven’, schrijft El País. De meeste van deze kinderen en tieners zijn ondergebracht in ‘oude pakhuizen’ in de buurt van het strand El Tarajal, aldus La Vanguardia.
De Spaanse regering heeft de autonome regio’s verzocht ‘in de komende dagen’ tweehonderd niet-begeleide minderjarige immigranten op te nemen die zich vóór de migratiecrisis in Ceuta bevonden (…) om de nieuwkomers te kunnen opvangen’, meldt La Razón.
‘Verscheidene autonome regio’s die worden geregeerd door de PP [rechts], met steun van Vox [extreemrechts], zoals Madrid, Andalusië en Murcia, hebben zich terughoudend opgesteld’, meldt El País. ‘Andere autonome regio’s, in handen van de [sociaaldemocratische] PSOE en andere partijen, staan wel open [voor de opvang van minderjarige immigranten]. Ook sommige regio’s die in handen zijn van de PP, zoals Galicië – waar Vox geen invloed heeft – zijn bereid mee te werken.’
CEO Colonial Pipeline: losgeld betalen ‘was de juiste keuze voor het land’
‘Ik weet dat mijn beslissing [om 4,4 miljoen dollar losgeld te betalen] zeer twijfelachtig is. Ik heb het niet licht opgevat. Ik moet toegeven dat ik niet blij was dat dat geld terechtkwam in de zakken van dat soort mensen. Maar het was het juiste om te doen voor het land,’ aldus Joseph Blount, CEO van Colonial Pipeline, een exploitant van een brandstofpijpleiding in de VS.
Blount gaf deze verklaring aan The Wall Street Journal op 19 mei, nadat de ransomware-zaak die de distributie van benzine en diesel in het oosten van de Verenigde Staten bijna een week lang lamlegde, was afgesloten.
Op 7 mei zag de exploitant zich genoodzaakt de benzinetoevoer stil te leggen toen haar systemen waren overgenomen door een hackersgroep. De hack veroorzaakte een brandstoftekort in verschillende zuidelijke staten van de Verenigde Staten.
‘Niemand in het bedrijf wist welk deel van het computersysteem was aangetast’
De CEO legt uit dat hij geen andere keuze had. ‘In de vroege uren van 7 mei vond een werknemer het losgeldbericht van de hackers op een computer in de controlekamer’, schrijft WSJ. De volgende nacht besloot Joseph Blount 4,4 miljoen dollar te betalen omdat niemand in het bedrijf ‘wist welk deel van het computersysteem was aangetast en hoelang het zou duren om de pijpleiding weer operationeel te krijgen’.
De 8800 kilometer lange pijpleiding vervoert dagelijks het equivalent van 2,5 miljoen vaten benzine, diesel en kerosine van de Golf van Mexico naar New York, oftewel 45 procent van de brandstof voor de Amerikaanse oostkust.
Zodra het losgeld in bitcoin was betaald aan de in Oost-Europa gevestigde Darkside-bende, ‘ontving het bedrijf een code om de vergrendelde systemen te ontsleutelen’. Maar dat ‘was niet genoeg om het hele netwerk onmiddellijk te herstellen’, aldus The Wall Street Journal. Dit verklaart waarom de brandstoftoevoer via de pijpleiding zes dagen heeft stilgelegen en ook het daaruit voortvloeiende tekort.
Net als de meeste bedrijven en instellingen die het doelwit zijn van ransomware, betaalde het bedrijf het losgeld. Dit ondanks het advies van de FBI, die van mening is dat betalen na een cyberaanval ‘een opkomend verdienmodel van de georganiseerde misdaad ondersteunt’.
Reddingsacties van ngo‘s op de Middellandse Zee zouden volgens de Europese en Italiaanse grensautoriteiten mensensmokkel faciliteren. Maar uit onderzoek van The Intercept blijkt dat de autoriteiten samenwerken met Libische smokkelaars, terwijl de hulporganisaties en migranten zelf worden aangeklaagd.
In 2014 breekt een nieuwe etappe aan in het werk van DNAA, het Italiaanse antimaffia- en antiterreuragentschap dat zich de laatste jaren toelegde op het aanpakken van mensensmokkelaars op de Middellandse Zee, en zijn directeur Franco Roberti. Italië heeft Mare Nostrum, een reddingsmissie in de internationale wateren voor de kust van Libië die meer dan 150.000 mensen redde, na een jaar opgeheven vanwege budgettaire beperkingen en een gebrek aan Europese samenwerking.
In haar kielzog heeft de EU twee nieuwe operaties opgezet, een via Frontex en de ander onder militaire vlag, Operatie Sophia genaamd. Deze operaties zijn niet gefocust op het redden van mensenlevens, maar op grensbeveiliging en mensensmokkelaars uit Libië. Vanaf 2015 werden vertegenwoordigers van Frontex en Operatie Sophia toegevoegd aan de bijeenkomsten van DNAA, waarbij Italiaanse aanklagers erop toezagen dat beiden zich aan de nieuwe onderzoeksstrategie hielden.
Die strategie betekende dat iedereen die als bemanningslid optrad of een noodoproep deed op een boot met migranten, als medeplichtige aan mensensmokkel moest worden beschouwd en onderworpen moest worden aan de Italiaanse jurisdictie. Zo konden ze de Libische smokkelaars aanpakken zoals ze eerder de Italiaanse maffia hadden aangepakt.
Belangrijk voor het onderzoek zijn foto‘s van reddingsacties, zoals de luchtfoto die door de Italiaanse kustwacht aan Dieudonne, een Kameroense bootvluchteling die werd verhoord door de kustwacht, werd getoond, waarmee de politie op een andere manier kon identificeren wie de boten bestuurde en wie hielp bij het navigeren.
Ngo’s in het vizier
Bij gebrek aan reddingsschepen van de overheid begon een vloot van schepen van hulporganisaties aan een groot aantal reddingsacties in de internationale wateren voor de kust van Libië. Deze schepen, die werden gecoördineerd door het Italiaanse reddingscentrum van de kustwacht in Rome, maakten het moeilijk voor aanklagers en politie om bewijsmateriaal te verzamelen. Volgens de notulen van een vergadering van DNAA, die Zach Campbell en Lorenzo D’Agostino van The Intercept hebben ingezien, gaven sommige ngo‘s, waaronder MOAS, routinematig foto‘s aan de Italiaanse politie en Frontex. Anderen weigerden met het argument dat het leveren van bewijs voor onderzoek naar de mensen die ze hadden gered, hun doeltreffendheid en neutraliteit zou ondermijnen.
In de jaren na Mare Nostrum was de ngo-vloot verantwoordelijk voor meer dan een derde van alle reddingen in het centrale Middellandse Zeegebied, volgens schattingen van Operatie Sophia. Omdat de ngo‘s geen informatie van geredde migranten verzamelden voor de politie, werd ‘informatie die essentieel is om het begrip van het bedrijfsmodel van smokkel te vergroten’, niet verkregen, aldus een uitgelekt rapport.
Een admiraal van de kustwacht onderstreepte hoe belangrijk het is om ondervragingen te doen vlak na een reddingsactie
Tijdens een volgende bijeenkomst herhaalden zes aanklagers hun bezorgdheid. Reddingsacties van hulporganisaties betekenden dat de politie migranten op zee niet kon ondervragen, zeiden ze, en daarom moesten gevallen worden geseponeerd door gebrek aan bewijs. Een admiraal van de kustwacht onderstreepte hoe belangrijk het is om ondervragingen te doen vlak na een reddingsactie, omdat dan ‘een moment van empathie is bereikt’. ‘Het is niet mogelijk om deze taak uit te voeren als de reddingsinterventie wordt uitgevoerd door schepen van ngo’s’, aldus de admiraal tegen de groep.
Ngo’s veroorzaakten dus problemen voor de DNAA-strategie. Tijdens de bijeenkomsten bespraken Italiaanse aanklagers en vertegenwoordigers van de kustwacht, de marine en het ministerie van Binnenlandse Zaken wat ze konden doen om dehulporganisaties in toom te houden. Tegelijkertijd richtten verschillende aanklagers afzonderlijk hun vizier op de ngo’s zelf.
Zo beschuldigde Frontex in een intern rapport, dat later volledig werd gepubliceerd door The Intercept, een vaartuig van een ngo ervan migranten rechtstreeks van Libische smokkelaars te hebben overgenomen, op grond van informatie van ‘Italiaanse autoriteiten’. Die claim werd weersproken met videobewijs en door de bemanning van het schip.
’Vrienden van mensenhandelaars’ en ‘taxiservice voor migranten’ werden gangbare beledigingen
Maanden later maakte Carmelo Zuccaro, de officier van justitie van Catanië, bekend dat hij onderzoek deed naar reddingsorganisaties. ‘Samen met Frontex en de marine proberen we toezicht te houden op al deze ngo’s die hebben laten zien over grote financiële middelen te beschikken’, zei Zuccaro tegen de Italiaanse krant La Repubblica. Zijn uitspraak ging viraal in Italiaanse en Europese media. ‘Vrienden van mensenhandelaars’ en ‘taxiservice voor migranten’ werden gangbare beledigingen van humanitaire ngo’s door anti-immigratiepolitici en extreemrechts in Italië.
Zuccaro zou uiteindelijk zijn beweringen terugdraaien en een parlementaire commissie vertellen dat hij op dat moment met een hypothese werkte maar geen bewijs had om zijn uitspraak te staven.
In een interview met de Duitse krant Die Welt in februari 2017 onthield de directeur van Frontex, Fabrice Leggeri, zich van expliciete kritiek op het werk van reddingsorganisaties, maar hij zei wel dat ze het politieonderzoek in de Middellandse Zee belemmerden. Omdat hulporganisaties een groter percentage reddingen verrichtten, aldus Leggeri, ‘wordt het voor de Europese veiligheidsautoriteiten steeds moeilijker om door ondervraging van migranten meer te weten te komen over de smokkelnetwerken‘.
‘Die lastercampagne ging heel, heel ver’, zegt voormalig minister van Buitenlandse Zaken Emma Bonino. Verwijzend naar Marco Minniti, destijds de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken, voegt ze eraan toe: ‘Ik probeerde Minniti ertoe aan te zetten niet zo geobsedeerd te zijn door de mensen die hierheen kwamen, maar om een integratiebeleid voor Italië in te voeren. Maar hij concentreerde zich uitsluitend op Libië, op het smokkelen en op het criminaliseren van ngo’s met behulp van officieren van justitie.’
Volgens Bonino vormde de actie tegen ngo’s deel van een groter plan om het Europese beleid in het centrale Middellandse Zeegebied te veranderen. De eerste stap was de verschuiving van humanitaire redding naar grensbeveiliging en smokkel. De tweede stap ‘was de ngo’s aan te klagen of hen te arresteren. Het was een smerige campagne tegen hen. Met na zoveel jaren als resultaat dat er geen veroordelingen, geen straffen, geen processen zijn.’
‘Ze begonnen die zogenaamde kustwacht te ondersteunen, maar dat waren dezelfde mensenhandelaars in een ander jasje’
Een derde stap behelsde het opzetten van een nieuwe kustwacht in Libië om te doen wat de Europeanen volgens het internationaal recht niet konden: mensen op zee onderscheppen en terugbrengen naar Libië, van waaruit ze net waren gevlucht.
Aanvankelijk waren de leiders bij Frontex voorzichtig. ‘Als Frontex kijken we met bezorgdheid naar Libië; er is daar geen stabiele staat’, zei Leggeri in het interview van 2017. ‘We helpen nu 60 officieren op te leiden voor een mogelijke toekomstige Libische kustwacht. Maar dit is op zijn best een begin.’ Maar Bonino ziet dat anders. ‘Ze begonnen die zogenaamde kustwacht te ondersteunen,’ zegt ze. ‘Maar dat waren dezelfde mensenhandelaars in een ander jasje.’
Dezelfde uniformen, dezelfde schepen
Dieudonne, een Kameroense migrant die veilig is aangekomen in Italië, werd nooit opgeroepen als getuige door de rechtbank. Hij hoopt dat geen van zijn lotgenoten in de gevangenis is beland, maar zegt graag te getuigen tegen mensenhandelaars mocht hij worden gebeld. ’Ik heb de politie de contactgegevens van mensenhandelaars gegeven, ik heb ze namen gegeven’, aan boord van het kustwachtschip, zo vertelt hij The Intercept.
De smokkeloperaties in Libië gebeurden in het zicht, maar de Italiaanse politie moest in internationale wateren blijven. Uitgelekte documenten van Operatie Sophia beschrijven jarenlange inspanningen van Europese ambtenaren om de Libische politie ertoe te bewegen smokkelaars te arresteren. Achter gesloten deuren gaven Italiaanse en EU-topfunctionarissen toe dat diezelfde smokkelaars waren verweven met de nieuwe Libische kustwacht die Europa aan het opzetten was en dat samenwerking met hen mogelijk in strijd zou zijn met het internationaal recht.
Al in 2015 merkten meerdere functionarissen op de antimaffiabijeenkomsten van DNAA op dat sommige smokkelaars verontrustend dicht bij leden van de Libische regering stonden. ‘Milities gebruiken dezelfde uniformen en dezelfde schepen als de Libische kustwacht die door de Italiaanse marine wordt getraind’, zei schout bij nacht Enrico Credendino, verantwoordelijk voor Operatie Sophia, in 2017. Het hoofd van de Libische kustwacht en de Libische minister van Defensie, beide bondgenoten van de Italiaanse regering, onderhouden ‘nauwe relaties met enkele militiebazen’, aldus Credendino.
Een van de Libische kustwachtofficieren werd veroordeeld voor zijn rol als toplid van een machtige smokkelmilitie
Een van de Libische kustwachtofficieren die aan beide kanten opereerde, was Abd al-Rahman Milad, ook wel bekend als Bija. In 2019 onthulde de Italiaanse krant Avvenire dat Bija, met de Italiaanse grenspolitie en inlichtingenfunctionarissen in mei 2017 deelnam aan een bijeenkomst op Sicilië die was gericht op het tegengaan van migratie vanuit Libië. Een maand later werd hij door de VN-Veiligheidsraad veroordeeld voor zijn rol als toplid van een machtige smokkelmilitie in de kustplaats Az Zawiyah, en, zoals de VN het omschreef, voor ‘het met vuurwapens tot zinken brengen van migrantenboten.’
Volgens gelekte documenten van Operatie Sophia zijn kustwachtofficieren die onder Bija’s bevel stonden, getraind door de EU tussen 2016 en 2018.
Terwijl de Italiaanse regering vermeende smokkelaars in Italië vervolgde, werkten ze ook samen met mensen waarvan ze wisten dat het smokkelaars waren in Libië. Minniti, de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken van Italië, rechtvaardigde de deals van zijn regering met Libië, want het vooruitzicht van massale migratie vanuit Afrika bezorgde hem ‘angst voor het welzijn van de Italiaanse democratie’.
In een van de antimaffiabijeenkomsten van 2017 schetste Vittorio Pisani van het ministerie van Binnenlandse Zaken een plan dat voorzag in de directe coördinatie van de nieuwe Libische kustwacht. Ze zouden ‘een operatiekamer in Libië creëren voor de uitwisseling van informatie met het ministerie van Binnenlandse Zaken’, aldus Pisani, ‘voornamelijk over de positie van ngo-schepen en hun reddingsoperaties. Zodoende kon de Libische kustwacht aan de slag in zijn nationale wateren.’
‘We hadden de medewerking van Libische instellingen nodig. Maar ze deden niets, omdat ze geld aannamen van de mensenhandelaars’
En daarmee werd de derde stap van het plan in gang gezet. Aan het einde van de bijeenkomst stelde Roberti voor om vertegenwoordigers van de Libische politie uit te nodigen voor hun volgende bijeenkomst. In een interview met The Intercept bevestigde hij dat Libische vertegenwoordigers ten minste twee antimaffiabijeenkomsten bijwoonden en dat hij zelf Bija ontmoette tijdens een bijeenkomst in Libië, een maand nadat het rapport van de VN-Veiligheidsraad was gepubliceerd. Een jaar later werd Bija bestraft door de commissie van de Veiligheidsraad voor Libië, met bevriezing van zijn tegoeden en een verbod op internationale reizen.
‘We hadden de medewerking van Libische instellingen nodig. Maar ze deden niets, omdat ze geld aannamen van de mensenhandelaars’, zegt Roberti in het Napolitaanse café. ‘Zijzelf waren de mensenhandelaars.’
Een veilige plek
Roberti ging in 2017 met pensioen bij DNAA. Hij zei dat de organisatie onder zijn leiding een basis creëerde voor de omgang met migratie in heel Europa. Maar hij erkent dat zijn uitbreiding van DNAA naar migratiekwesties gemengde resultaten heeft opgeleverd. Hij zegt dat de antimaffiastrategie haperde – net als zijn reis naar Duitsland in de jaren negentig met Giovanni Falcone om internationale maffiapraktijken aan te pakken – vanwege een gebrek aan samenwerking met de ngo’s, met andere Europese regeringen en met Libië.
‘Op Europees niveau werkt de samenwerking niet’, aldus Roberti. En wat betreft Libië voegt hij eraan toe: ‘We hebben het geprobeerd. En ik denk dat de afspraken die de regering maakte, juist waren. Maar uiteindelijk werd het een mislukking.’
Uitgebreid
DNAA heeft zijn activiteiten sindsdien uitgebreid. Tussen 2017 en 2019 keurde de Italiaanse regering twee wetsvoorstellen goed die het antimaffia-agentschap belast met vrijwel alle illegale immigratiekwesties. Sinds 2017 zijn vijf Siciliaanse aanklagers, die allemaal ten minste één coördinatievergadering bijwoonden, vijftien afzonderlijke gerechtelijke procedures begonnen tegen medewerkers van hulporganisaties. Tot dusver zijn er geen veroordelingen. Drie zaken zijn door de rechtbank verworpen en de rest loopt nog.
Eerder deze maand kwam het nieuws naar buiten dat Siciliaanse aanklagers journalisten en mensenrechtenadvocaten hebben afgeluisterd voor een van deze onderzoeken. Ze luisterden wettelijk beschermde gesprekken af met bronnen en cliënten. Het Italiaanse ministerie van Justitie heeft een onderzoek ingesteld naar het incident, dat volgens Italiaanse juridische experts neerkomt op crimineel handelen. De officier van justitie die de telefoontaps goedkeurde, woonde tenminste één coördinatievergadering van DNAA bij, waar onderzoeken tegen ngo’s uitvoerig werden besproken.
Sinds DNAA zijn bereik heeft vergroot, zijn de belangrijkste spelers van eerdere coördinatievergaderingen gestegen in de pikorde van Italiaanse en Europese instellingen. Een officier van justitie, Federico Cafiero de Raho, leidt nu het antimaffia-agentschap. Salvi, de voormalige officier van justitie van Catanië, is nu procureur-generaal van Italië. Pisani, de voormalige medewerker van het ministerie van Binnenlandse Zaken, is plaatsvervangend hoofd van de Italiaanse inlichtingendiensten. En Roberti is lid van het Europees Parlement.
Cafiero de Raho staat achter de onderzoeken en arrestaties die het antimaffia-agentschap door de jaren heen heeft verricht. Hij noemde de coördinatievergaderingen een essentieel instrument voor aanklagers en politie in moeilijke tijden.
Gevraagd naar zijn specifieke opmerkingen tijdens de bijeenkomsten, met name zijn verklaringen dat humanitaire hulporganisaties gereguleerd moesten worden en zijn herhaalde erkenning dat leden van de nieuwe Libische kustwacht betrokken waren bij smokkelactiviteiten, zegt Cafiero de Raho dat zijn opmerkingen in de juiste context moeten worden geplaatst, namelijk het ontwikkelen door Italië en de EU van een kustwacht in een deel van Libië dat grotendeels werd geregeerd door lokale milities.
Zijn uiteindelijke doel is wat hij in de coördinatievergaderingen van DNAA de ‘buitengerechtelijke oplossing’ noemde: proberen om het bestaan van misdaden tegen de menselijkheid in Libië te bewijzen, zodat ‘de VN troepen naar Libië kan sturen om migrantenkampen te ontmantelen die zijn opgezet door mensenhandelaars… en de controle over dat gebied te heroveren.’
De overgrote meerderheid van de vertrekkende schepen wordt onderschept door de Libische kustwacht en teruggebracht naar Libië
Een woordvoerder van de afdeling buitenlands beleid van de EU, die Operatie Sophia leidde, weigerde rechtstreeks te reageren op het bewijs dat de leiders van de Europese militaire operatie wisten dat delen van de nieuwe Libische kustwacht ook betrokken waren bij smokkelactiviteiten, maar merkte wel op dat Bija zelf niet is opgeleid door de EU. Een woordvoerder van Frontex zegt dat zijn organisatie ‘niet is betrokken bij de selectie van te trainen officieren’.
In 2019 veranderde de Europese migratiestrategie opnieuw. Nu wordt de overgrote meerderheid van de vertrekkende schepen onderschept door de Libische kustwacht en teruggebracht naar Libië. In maart 2019 haalde Operatie Sophia al haar schepen terug uit het reddingsgebied en richt zich sindsdien op luchtpatrouilles om de Libische kustwacht aan te sturen en te coördineren. Mensenrechtenadvocaten in Europa hebben daarop zes juridische procedures tegen Italië en de EU aangespannen: in strijd met het internationaal recht zouden ze de terugkeer van migranten naar gevaarlijke omstandigheden faciliteren.
Gedurende vier jaar van coördinatievergaderingen hebben Italië en de EU inderdaad privé toegegeven dat het onwettig is om mensen naar Libië terug te sturen. ‘Fundamentele schendingen van de mensenrechten in Libië maken het onmogelijk om migranten terug te drijven naar de Libische kust’, zei Pisani in 2015. Twee jaar later ontwierp hij het begin van een plan dat precies dat zou doen.
Het resultaat van louter toeval
Dieudonne weet dat hij geluk heeft gehad. De scheidslijn tussen verdachte en slachtoffer is geheel afhankelijk van de eerste indrukken van politieagenten in de minuten of uren na een reddingsactie. Volgens politierapporten die in rechtszaken werden gebruikt, waren fysieke kenmerken, zoals ‘een lichtere huidskleur’, of gedrag aan boord van het schip, zoals het nauwkeurig in de gaten houden van politiebewegingen ‘met opmerkelijke belangstelling’, voldoende om argwaan te wekken.
In een uitspraak uit 2019 waarin zeven vermeende smokkelaars werden vrijgesproken na drie jaar voorarrest, schreven rechters dat ‘de selectie van de verdachten aan de ene kant en de getuigen aan de andere kant, met als enige uitzondering de stuurman, nagenoeg het resultaat is van louter toeval’.
Meewerken met Libische smokkelaars heeft andere migranten in Italië lange gevangenisstraffen gekost. In september 2019 werd een 22-jarige Guinees, bijgenaamd Suarez, gearresteerd bij aankomst in Italië. Vier getuigen vertelden de politie dat hij had samengewerkt met gevangenisbewakers in Az Zawiyah, in het detentiecentrum voor immigranten dat wordt beheerd door de beruchte Bija.
‘Suarez was ook een gevangene die gedwongen meewerkte’, zei een van de getuigen tegen de rechtbank. Degenen die zich geen betaling van losgeld kunnen veroorloven, helpen vaak met maaltijden uitdelen of toezicht houden, verklaarde een ander. ‘Je zou er moeten zijn om de situatie te begrijpen’, aldus de eerste getuige. Suarez werd veroordeeld tot 20 jaar gevangenisstraf, die onlangs in hoger beroep is teruggebracht tot twaalf jaar.
Verrassend kalmte
Dieudonne herinnert zich zijn reis op zee levendig, met verrassende kalmte. Toen de boot water begon te maken, probeerde hij te helpen. ‘Je moet helpen waar dat nodig is.’ In zijn kantoor in Bari buigt hij zich voorover en maakt schepbewegingen met zijn armen, alsof hij water uit een boot haalt.
‘Zouden ze mij ook moeten veroordelen?’ vraagt hij zich af. Hij vindt het ironisch dat het de Libiërs waren die Bija uiteindelijk in oktober arresteerden op beschuldiging van mensenhandel. De Italianen en Europeanen, zegt hij lachend, hadden het te druk samen te werken met de corrupte kustwacht. Overigens werd Bija vorige maand vrijgelaten uit de gevangenis nadat een Libische rechtbank hem van alle aanklachten heeft vrijgesproken. Hij is gepromoveerd bij de kustwacht en weer aan het werk gezet.
Dieudonne denkt vaak aan de mensen die hij identificeerde aan boord van het kustwachtschip midden op zee. ‘Ik heb de politie de waarheid verteld. Maar als dat leidt tot de veroordeling van een onschuldig persoon, dan is dat verkeerd’, zegt hij. ‘Omdat ik weet dat die persoon niets fout heeft gedaan. Integendeel, hij heeft ons leven gered door dat vlot te besturen.’
Dit artikel werd samengesteld door IJsbrand van Veelen.
De meeste mensen kennen hem slechts van Duitse straatnaambordjes, maar The New Atlantis laat zien waarom je meer wilt weten over Alexander von Humboldt, de invloedrijke wetenschapper-avonturier met de ziel van een dichter. Verder: het geïllustreerde liefdesverhaal van Gertrude Stein en Alice B. Toklas & meer aanraders van de 360-redactie
Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, documentaires, fotoreportages en podcasts die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.
‘Het brein van een wetenschapper, de ziel van een dichter’
Bergketens zijn naar hem vernoemd, steden, watervallen en honderden dieren- en plantensoorten. Alexander von Humboldt (1769–1859) was een onwaarschijnlijk veelzijdige wetenschapper, ontdekkingsreiziger, poëet en De uitvinder van de natuur (Andrea Wulf, Atlas Contact).
The New Atlantis brengt hem terug uit de vergetelheid en eert hem terecht met een uitgebreid en gedetailleerd artikel. Humboldts bevindingen zijn nog altijd actueel. Aangeraden door editor at large Katrien Gottlieb.
Maira Kalman (1949) is een Amerikaanse, in Israël geboren, illustrator, schrijver, kunstenaar en ontwerper. Ze maakte naam met haar buitengewoon speelse, grappige en luchtige illustraties voor onder meer The New York Times en The New Yorker en ze tekende en illustreerde tal van (kinder)boeken. Onlangs publiceerde ze een prachtig boek over de liefde tussen Gertrude Stein en Alice B. Toklas aan het begin van de twintigste eeuw in Parijs, waarin ook beroemdheden als Hemingway, Matisse en Picasso de revue passeren. De culturele site Brainpickings besprak het boek en haalt een prachtige zin aan van Kalman: ‘This is a love story. You know. How two people, joined together, become themselves’. Een aanrader van redacteur IJsbrand van Veelen.
Persoonlijk essay over een eeuwig controversieel meesterwerk
The New Yorker publiceerde ‘Nabokov, Steinberg, and Me’ van schrijver en humorist Ian Frazier, uit het nog te verschijnen Lolita in the Afterlife: ‘een levendige verzameling van scherpe en essentiële moderne stukken over dit eeuwig provocerende boek’, aldus de uitgever. Getipt door hoofdredacteur Laura Weeda.
Nabokovs Lolita, waarin de veertiger Humbert Humbert een jury toespreekt die moet oordelen over zijn relatie met de twaalfjarige Lolita, zorgde bij verschijning in 1955 al voor ophef, vooral vanwege de jonge leeftijd van de naamgever. Later ontsteeg het boek de schandaalsfeer en was er vooral aandacht voor de hoogstaande literaire kwaliteit, maar anno 2021 is hier uiteraard weer verandering in gekomen. In de bundel bekijken schrijvers Lolita vanuit politiek standpunt en gaat het over de witheid van de hoofdpersonages, machtsverhoudingen en seksueel trauma.
Frazier vertel hoe hij het boek, mede omdat zijn moeder, docent Engels, het droevig en gruwelijk vond, steeds opnieuw verslond. Het was vormend voor de manier waarop hij als puber naar meisjes keek en zelfs voor de woorden waarin hij over hen dacht. Pas veel later gaat hij inzien wat zijn moeder bedoelde. Hij begint zijn geliefde Lolita met andere ogen te lezen, en de oorspronkelijke Russische Nabokov, voor zijn gevoel, te doorzien. Waarom noemt hij Lolita’s latere man een ‘kreupele’? En waarom was deze oorlogsveteraan bovendien doof? Was zij wel een nymfomaan, bestaan die überhaupt?
Voor eeuwig wachten aan de grens
In de laatste aflevering van de Spaanstalige podcast El Hilo volgen we het verhaal van Moisés en Meya, die in 2019 van Honduras naar de Verenigde Staten probeerden te emigreren met hun anderhalf jaar oude dochter. Ze wilden een veiliger leven voor hun familie, weg van bendes, mishandeling door de politie en armoede. Maar Mexico stuitten ze op de muur van het anti-immigratiebeleid van de regering-Trump en zijn ‘Blijf in Mexico’-beleid. Sindsdien wachten ze aan de Mexicaans-Amerikaanse grens tot hun asielaanvraag in behandeling wordt genomen. Een tip van redacteur Joep Harmsen.
Naast Moisés en Meya komen in de podcast fotojournalist Tomás Ayuso en Fernanda Echávarri van Mother Jones aan het woord over de impact is van het immigratiebeleid van de afgelopen vier jaar en wat we kunnen verwachten van Joe Bidens nieuwe koers op dat gebied.
Ga naar het Instagramaccount van de Hondurese fotojournalist Tomás Ayuso @tomas_ayuso voor beelden bij het verhaal. En zie ook zijn reportage uit 2018 voor National Geographic, waarin Ayuso verslag doet van zijn reis met een migrantenkaravaan.
De schoonheid van de landbouw
Daan Roosegaardes meest recente kunstwerk GROW is een eerbetoon aan de schoonheid en het belang van de agrarische sector. GROW ontvouwt zich als een lichtgevend ‘droomlandschap’. Omringd door duisternis golven rode en blauwe lichten over een enorme akker. Het project is geïnspireerd op wetenschap die aantoont dat specifieke lichtrecepten groei van gewassen kunnen stimuleren en weerstand kunnen verbeteren. Een aanrader van art director Majel van der Meulen.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
